{"id":1748,"date":"2008-02-29T10:22:18","date_gmt":"2008-02-29T10:22:18","guid":{"rendered":""},"modified":"-0001-11-30T00:00:00","modified_gmt":"-0001-11-30T04:00:00","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=1748","title":{"rendered":"Sprzymierze\u0144cy w skali mikro"},"content":{"rendered":"

Prof. Piotr B. Heczko, mikrobiolog: To paradoks wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa, \u017ce zachowujemy wysok\u0105 higien\u0119 i dzi\u0119ki cz\u0119stemu myciu r\u0105k czy budowie kanalizacji zabezpieczamy si\u0119 przed epidemiami, ale, z drugiej strony, eliminuj\u0105c t\u0105 drog\u0105 naturalnie wyst\u0119puj\u0105ce bakterie stwarzamy warunki dla pojawienia si\u0119 takiej choroby jak sepsa.<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Anna Mateja: Kanon czysto\u015bci i porz\u0105dku jest dzi\u015b taki: ma l\u015bni\u0107. Zarazki nie maj\u0105 prawa \u017cy\u0107 nawet w kuchennym sp\u0142ywie, a \u0142azienka, za spraw\u0105 nafaszerowanych zwi\u0105zkami chloru \u015brodk\u00f3w czysto\u015bci, przypomina aseptyczno\u015bci\u0105 sal\u0119 operacyjn\u0105. A je\u015bli dopadnie nas choroba wirusowa, najlepiej za\u017cy\u0107 antybiotyk. Tylko co jest warte \u017cycie bez mikrob\u00f3w?<\/strong>
\r\n
\r\n Piotr B. Heczko: Co jest warte? Bez mikrob\u00f3w ssaki, a wi\u0119c tak\u017ce cz\u0142owiek, s\u0105 skazane na zag\u0142ad\u0119. Dlatego, dla ocalenia r\u00f3\u017cnorodno\u015bci naszej flory bakteryjnej, lepiej nie przesadza\u0107 z „posypywaniem” chor\u00f3b antybiotykami i nadu\u017cywaniem specyfik\u00f3w dezynfekcyjnych. Kiedy s\u0142ucham reklam o zabijaj\u0105cych wszelkie zarazki \u015brodkach czyszcz\u0105cych, zastanawiam si\u0119, jakie bakterie by\u0142yby zdolne „przeskoczy\u0107” na cz\u0142owieka korzystaj\u0105cego z toalety czy umywalki. Ja takich nie znam. Po co wi\u0119c u\u017cywa\u0107 do czyszczenia silnych trucizn, szkodliwych dla \u015brodowiska?
\r\n
\r\n Skutki tego rodzaju „nadmiaru” s\u0105 ju\u017c zreszt\u0105 a\u017c nadto widoczne. Angielski badacz, D. P. Strachan, studiuj\u0105c w 1989 r. narastanie cz\u0119sto\u015bci chor\u00f3b alergicznych, g\u0142\u00f3wnie astmy i atopii (czyli egzemy) u dzieci, jako pierwszy zauwa\u017cy\u0142, \u017ce w krajach cywilizowanych jest o wiele wi\u0119cej przypadk\u00f3w tego rodzaju schorze\u0144 ni\u017c w krajach znajduj\u0105cych si\u0119 na ni\u017cszym poziomie rozwoju. Szwedzi z Esto\u0144czykami wzi\u0119li t\u0119 hipotez\u0119 na warsztat i przeprowadzili badania, z kt\u00f3rych wynik\u0142o, \u017ce atopia wyst\u0119puje cztery razy cz\u0119\u015bciej u ma\u0142ych Szwed\u00f3w ni\u017c w\u015br\u00f3d ma\u0142ych Esto\u0144czyk\u00f3w. Badacze z Estonii kontynuowali badania i przekonali si\u0119, \u017ce w miar\u0119 wychodzenia ze struktur republiki poradzieckiej i osi\u0105gania unijnego poziomu \u017cycia, ro\u015bnie liczba dzieci z atopi\u0105 i alergiami, osi\u0105gaj\u0105c po 10 latach od wyj\u015bcia ze struktur ZSRR poziom szwedzki. Czy trzeba wi\u0119cej, by zauwa\u017cy\u0107, \u017ce co\u015b chyba robimy \u017ale? Potem spraw\u0119 wzi\u0119li w swoje r\u0119ce Finowie: prof. Izolauri, pediatra, wybra\u0142a grup\u0119 matek w ci\u0105\u017cy i ich dzieci, kt\u00f3rym podawa\u0142a probiotyki, czyli wyselekcjonowane kultury bakteryjne za\u017cywane zwykle po kuracji antybiotykowej dla przywr\u00f3cenia naturalnej r\u00f3wnowagi, np. flory jelitowej. Liczba dzieci z atopi\u0105 wyra\u017anie si\u0119 zmniejszy\u0142a, z astm\u0105 jednak nie posz\u0142o tak prosto.
\r\n
\r\n Dzi\u0119ki tym i wielu innym badaniom zdobyto twarde dane potwierdzaj\u0105ce tez\u0119 o bakteriach jako integralnej cz\u0119\u015bci naszego cia\u0142a. Trudno uwierzy\u0107, ale w\u0142asne kom\u00f3rki to tylko 10 proc. stanu kom\u00f3rek ludzkiego organizmu, a\u017c 90 proc. stanowi\u0105 bakterie. Innymi s\u0142owy, np. na ka\u017cdym centymetrze ludzkiej sk\u00f3ry jest blisko 10 mld bakterii.
\r\n
\r\n A je\u015bli nie chcieliby\u015bmy ich tam mie\u0107?<\/strong>
\r\n
\r\n Sko\u0144czy\u0142oby si\u0119 ci\u0119\u017ckim zaka\u017ceniem ca\u0142ego organizmu, czyli seps\u0105. Je\u015bli jakakolwiek cz\u0119\u015b\u0107 naszego cia\u0142a styka si\u0119 ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym, tworzy si\u0119 tam flora bakteryjna, kt\u00f3ra ma dwa zadania: podnosi\u0107 odporno\u015b\u0107 (obecno\u015b\u0107 bakterii prowokuje ustr\u00f3j organizmu do wytwarzania przeciwcia\u0142) i produkowa\u0107 substancje antybakteryjne oraz przeciwgrzybicze.
\r\n
\r\n Sk\u0105d wiemy, \u017ce to w\u0142a\u015bnie tak?<\/strong>
\r\n
\r\n Dzi\u0119ki „Truman Show”: wirtualnemu \u015bwiatu wymy\u015blonemu przez cz\u0142owieka, jaki urz\u0105dzamy zwierz\u0119tom zamykanym na ca\u0142e \u017cycie w izolatorach plastikowych, pozbawionych jakichkolwiek drobnoustroj\u00f3w i wirus\u00f3w.
\r\n
\r\n Cz\u0142owiek i bakterie tworz\u0105 idealn\u0105 symbioz\u0119: bakterie \u017cyj\u0105 swobodnie na powierzchni sk\u00f3ry czy \u015bluz\u00f3wek, nie mog\u0105 jednak wnikn\u0105\u0107 do organizmu, bo zosta\u0142yby zniszczone przez przeciwcia\u0142a. Jednak ich spo\u0142eczno\u015b\u0107 jest zorganizowana na zasadzie: „znamy si\u0119, co prawda nale\u017cymy do r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w, ale nie\u017ale si\u0119 ze sob\u0105 porozumiewamy, wi\u0119c je\u015bli tylko pojawi si\u0119 »obcy«, nie dopu\u015bcimy, by przenikn\u0105\u0142 do \u015brodka organizmu” – bakterie broni\u0105 nasze cia\u0142a przed intruzami. Z kolei kom\u00f3rki cz\u0142owieka s\u0105 dla nich pod\u0142o\u017cem: \u017cyj\u0105 przyczepione do nich, czerpi\u0105 z nich po\u017cywienie i robi\u0105 wszystko, by nie da\u0107 si\u0119 obcym wyrugowa\u0107.
\r\n Co podwa\u017ca wyobra\u017cenie o bakteriach jako prymitywnych stworzeniach…<\/strong>
\r\n
\r\n To przedziwna historia: w jelicie, gdzie na ka\u017cdy gram tre\u015bci jelitowej przypada 100 mld bakterii, je\u015bli pojawia si\u0119 zagro\u017cenie np. w postaci antybiotyku, bakterie informuj\u0105 si\u0119 o tym. Mimo \u017ce nale\u017c\u0105 do r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w, w takiej sytuacji s\u0105 kolegami zajmuj\u0105cymi t\u0119 sam\u0105 nisz\u0119 ekologiczn\u0105 i ostrzegaj\u0105cymi si\u0119 o niebezpiecze\u0144stwie. Robi\u0105 to zreszt\u0105 w spos\u00f3b, dzi\u0119ki kt\u00f3remu bakterie sta\u0142y si\u0119 oporne na antybiotyki: po wys\u0142aniu sygna\u0142u ostrzegawczego bakterie wygaszaj\u0105 geny w danym momencie niepotrzebne, a uaktywniaj\u0105 pomocne w przeciwstawieniu si\u0119 zagro\u017ceniu. To mechanizm powsta\u0142y miliardy lat temu, bo przecie\u017c antybiotyk nie jest niczym nowym – grzyby glebowe od zawsze go produkowa\u0142y. Podawanie antybiotyk\u00f3w chorym jest jednak zwielokrotnieniem proces\u00f3w naturalnych.
\r\n
\r\n Penicylina i inne antybiotyki pozwalaj\u0105 nam broni\u0107 si\u0119 przed chorobami jeszcze kilkadziesi\u0105t lat temu \u015bmiertelnymi. Jak wysok\u0105 cen\u0119 za to p\u0142acimy?<\/strong>
\r\n
\r\n Jedna dawka antybiotyku przepuszczona przez przew\u00f3d pokarmowy zostawia po sobie cmentarz: z 400-500 gatunk\u00f3w \u017cyj\u0105cych w nas bakterii, prze\u017cyj\u0105 dwa-trzy. Zostaj\u0105 ci najbardziej oporni, normalnie stanowi\u0105cy minimaln\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 bakteryjnej spo\u0142eczno\u015bci, poniewa\u017c ich namna\u017canie kontroluj\u0105 s\u0105siedzi. Gdy ich zabraknie, oporni maj\u0105 do woli jedzenia i powierzchni do \u017cycia, zatem zaczynaj\u0105 si\u0119 bardzo szybko rozmna\u017ca\u0107; ma\u0142o tego – produkuj\u0105 toksyny, kt\u00f3re w innych warunkach by\u0142yby nieszkodliwe, ale teraz, gdy opornych szkodnik\u00f3w s\u0105 miliardy, uszkadzaj\u0105 nab\u0142onek jelita. Firmy farmaceutyczne, kt\u00f3re lubi\u0105 wchodzi\u0107 tam, gdzie mo\u017cna zrobi\u0107 dobry interes, ju\u017c jednak zapewniaj\u0105: „To \u017caden problem – wystarczy podczas za\u017cywania antybiotyk\u00f3w podda\u0107 si\u0119 kuracji probiotykami”. Przez nich, oczywi\u015bcie, produkowanymi. To post\u0119powanie ma uzasadnienie, ale powinno by\u0107 ograniczone wskazaniami lekarza i do probiotyk\u00f3w o udowodnionym dzia\u0142aniu. W\u0105tpi\u0119, czy bezkrytyczne spo\u017cywanie wszystkiego, co jest nazywane probiotykiem – swoista globalizacja, kiedy wszyscy bez rzeczywistej potrzeby b\u0119dziemy stale je\u015b\u0107 te same szczepy bakterii – wyjdzie nam na zdrowie.
\r\n
\r\n \u017byj\u0105c w \u015brodowisku coraz bardziej aseptycznym, bo taki jest standard wysoko rozwini\u0119tej cywilizacji, ograniczamy liczb\u0119 informacji sp\u0142ywaj\u0105cych do naszego organizmu, co nigdy nie jest dobre. Nasz organizm staje si\u0119 „g\u0142uchy”, bardziej bezbronny wobec zagro\u017ce\u0144 ze strony chorobotw\u00f3rczych mikroorganizm\u00f3w. Wyja\u015bni\u0119 to przypominaj\u0105c do\u015bwiadczenie, jakie w 1932 r. opisano w brytyjskim czasopi\u015bmie medycznym „The Lancet”. Pewien chirurg bardzo starannie, u\u017cywaj\u0105c technik chirurgicznych: szczotki i myd\u0142a, szorowa\u0142 jedn\u0105 nog\u0119, drugiej natomiast nie my\u0142 wcale. Po miesi\u0105cu noga dok\u0142adnie myta by\u0142a zaka\u017cona grzybic\u0105, druga okaza\u0142a si\u0119 odporna.
\r\n
\r\n Cz\u0119ste mycie skraca \u017cycie?<\/strong>
\r\n
\r\n Ale to nie jest kawa\u0142! To naprawd\u0119 zosta\u0142o opisane, pod tytu\u0142em: „Si\u0142a antybakteryjna normalnej sk\u00f3ry”. Do\u015bwiadczenie sprzed 70 lat nie spe\u0142nia obecnych norm, ale wyci\u0105gni\u0119ty wniosek jest prawid\u0142owy – dezynfekuj\u0105c sk\u00f3r\u0119 z chirurgiczn\u0105 precyzj\u0105, usuwamy z niej bogat\u0105 flor\u0119 bakteryjn\u0105, kt\u00f3ra karmi\u0105c si\u0119 naszymi lipidami, produkowanymi przez gruczo\u0142y \u0142ojowe, uwalnia kwasy t\u0142uszczowe. A te maj\u0105 to do siebie, \u017ce s\u0105 silnie przeciwgrzybicze. Do\u015bwiadczenie mo\u017ce banalne, ale pokazuje, \u017ce idealnie czyste ludzkie cia\u0142o jest zagro\u017ceniem samo dla siebie.
\r\n Wychodzi\u0142oby na to, \u017ce sepsa, czyli zaka\u017cenie ca\u0142ego organizmu, to „niechciane dziecko” wy\u017cszego standardu \u017cyciowego i chirurgicznej czysto\u015bci.<\/strong>
\r\n
\r\n To paradoksy wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa: z jednej strony zachowujemy wysok\u0105 higien\u0119 i dzi\u0119ki cz\u0119stemu myciu r\u0105k, budowie \u0142azienek i kanalizacji zabezpieczamy si\u0119 przed epidemiami chor\u00f3b zaka\u017anych. Ale z drugiej strony, eliminuj\u0105c t\u0105 drog\u0105 naturalnie wyst\u0119puj\u0105ce szczepy bakterii, stwarzamy warunki dla pojawienia si\u0119 takiej choroby jak sepsa. W jej tle czaj\u0105 si\u0119 jednak czynniki: genetyczny i ludno\u015bciowy. Przecie\u017c sporo ludzi jest nosicielami meningokok\u00f3w – bakterii, kt\u00f3re jak pneumokoki, gronkowce z\u0142ociste czy paciorkowce wywo\u0142uj\u0105 seps\u0119 – a nic z\u0142ego si\u0119 nie dzieje. Prawie 10 proc. populacji jest nosicielami gard\u0142owymi paciorkowc\u00f3w ropnych i te\u017c nic si\u0119 nie dzieje. Je\u015bli ludzie genetycznie usposobieni do zara\u017cenia takimi bakteriami \u017cyj\u0105 w wielkim oddaleniu od siebie, ryzyko zaka\u017cenia jest niewielkie. Ale gdyby ich nagle skupi\u0107 w koszarach czy akademikach? Niewykluczone, \u017ce stan\u0119liby\u015bmy oko w oko z epidemi\u0105, np. sepsy meningokokowej, jaka wyst\u0119powa\u0142a np. w Finlandii.
\r\n
\r\n Bo to kraj o rozproszonym zaludnieniu?<\/strong>
\r\n
\r\n W\u0142a\u015bnie. Mali Finowie chowaj\u0105 si\u0119 w domach i ma\u0142ych miejscowo\u015bciach, w og\u00f3le nie stykaj\u0105c si\u0119 z meningokokiem. Kiedy dorosn\u0105 i trafi\u0105 np. do koszar, gdzie przebywaj\u0105 ludzie z r\u00f3\u017cnych stron kraju, starczy, \u017ce znajdzie si\u0119 tam jeden nosiciel tych bakterii, by reszta mog\u0142a si\u0119 od niego zakazi\u0107, i to od razu postaci\u0105 inwazyjn\u0105 meningokok\u00f3w. Poniewa\u017c ich organizm nigdy nie mia\u0142 kontaktu z takim zagro\u017ceniem, jest bezbronny.
\r\n
\r\n Tak wi\u0119c i tam, i w Polsce mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaka\u017cenia zale\u017cy zar\u00f3wno od indywidualnej wra\u017cliwo\u015bci, jak od kontaktu z chorym lub nosicielem. Ale: sepsa by\u0142a zawsze. Z regu\u0142y wywo\u0142uj\u0105 j\u0105 drobnoustroje o wybitnej zdolno\u015bci do rozmna\u017cania si\u0119 i uszkadzania tkanek. Dowodem na to s\u0105 epidemie przechodz\u0105ce przez \u015bwiat od jego zarania, z regu\u0142y wywo\u0142ywane tym, \u017ce dana populacja nie zetkn\u0119\u0142a si\u0119 wcze\u015bniej z jak\u0105\u015b odmian\u0105 drobnoustroju, przez co nie posiada\u0142a naturalnej odporno\u015bci. Ci, kt\u00f3rzy ocaleli, stawali si\u0119 odporni – do czasu pojawienia si\u0119 innej odmiany mikroba wywo\u0142uj\u0105cego choler\u0119, d\u017cum\u0119 czy osp\u0119. A nawet zwyk\u0142ej grypy, bo czym innym by\u0142a hiszpanka z drugiej dekady XX w., kt\u00f3ra zgarn\u0119\u0142a o wiele wi\u0119ksze \u017cniwo ni\u017c pierwsza wojna \u015bwiatowa…
\r\n
\r\n Hiszpanka sta\u0142a si\u0119 zreszt\u0105 wdzi\u0119cznym polem badawczym, tyle \u017ce kilkadziesi\u0105t lat po epidemii. Pi\u0119\u0107 lat temu opublikowano badania dw\u00f3ch grup naukowc\u00f3w: jedna bada\u0142a zw\u0142oki os\u00f3b zmar\u0142ych na hiszpank\u0119 i pochowanych w wiecznej zmarzlinie p\u00f3\u0142nocnej Alaski; druga – ptaki zakonserwowane w spirytusie z muzeum historii naturalnej w USA. Sugerowano bowiem, \u017ce wirus grypy hiszpa\u0144skiej jest wirusem grypy ptasiej, i zacz\u0119to si\u0119 zastanawia\u0107, czy wyst\u0119puj\u0105ca od paru lat epidemia w\u015br\u00f3d ptak\u00f3w mo\u017ce wywo\u0142a\u0107 \u015bmierteln\u0105 pandemi\u0119 u ludzi. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie, poniewa\u017c wirus grypy hiszpa\u0144skiej by\u0142 mutantem, kt\u00f3ry nie pojawi\u0142 si\u0119 nigdy przedtem ani nigdy potem, maj\u0105cym niewiele wsp\u00f3lnego z gryp\u0105 ptasi\u0105.
\r\n To przynajmniej z tej strony nic nam nie zagra\u017ca.<\/strong>
\r\n
\r\n Bynajmniej – w ka\u017cdej chwili taki mutant mo\u017ce si\u0119 pojawi\u0107. Inaczej dzieje si\u0119 w przypadku sepsy szpitalnej: w nienaturalnych, szpitalnych warunkach zjawia si\u0119 szczep drobnoustroju, kt\u00f3ry tylko dzi\u0119ki obecnemu rozwojowi cywilizacyjnemu zaka\u017ca wy\u0142\u0105cznie chorych w szpitalach. Do zaka\u017cenia dochodzi zreszt\u0105 z regu\u0142y na oddzia\u0142ach intensywnej terapii, gdzie pacjent poddawany jest du\u017cej ilo\u015bci zabieg\u00f3w inwazyjnych: ma rurk\u0119 w tchawicy dla podtrzymania oddechu, z pi\u0119\u0107 cewnik\u00f3w naczyniowych, kt\u00f3rymi wprowadza si\u0119 leki i kontroluje parametry. Wszystko to s\u0105 cia\u0142a obce tkwi\u0105ce w tkance lub naczyniach krwiono\u015bnych, u\u0142atwiaj\u0105c wnikni\u0119cie drobnoustroj\u00f3w do organizmu. W normalnych warunkach, gdy mikroby przenikaj\u0105 np. do krwiobiegu cz\u0142owieka, od razu s\u0105 eliminowane. Ale po ci\u0119\u017ckim zabiegu operacyjnym, kuracji antynowotworowej, wszczepieniu protezy – na tak skuteczn\u0105 obron\u0119 nie ma szans. Dlatego sepsa na oddzia\u0142ach intensywnej terapii jest zjawiskiem codziennym, i to w najlepszych szpitalach \u015bwiata: jej cz\u0119sto\u015b\u0107 wynosi 10-15 proc., ale bywa, \u017ce si\u0119ga 30 proc. Szczeg\u00f3lnie nara\u017cone s\u0105 noworodki z nisk\u0105 wag\u0105 urodzeniow\u0105: niedojrza\u0142e i z os\u0142abionym uk\u0142adem odporno\u015bciowym.
\r\n
\r\n \u017ba\u0142uj\u0119, \u017ce w relacjach medialnych, jakie pojawia\u0142y si\u0119 za ka\u017cdym razem, kiedy diagnozowano seps\u0119, tej elementarnej wiedzy o zaka\u017ceniach z regu\u0142y brakowa\u0142o. Mo\u017ce dlatego, \u017ce w Polsce obowi\u0105zuje XIX-wieczna koncepcja sanepidowska – wymy\u015blona w Prusach i „pi\u0119knie” rozwini\u0119ta w ZSRR: wystarczy stworzy\u0107 sie\u0107 inspektor\u00f3w, kt\u00f3rych ludzie b\u0119d\u0105 si\u0119 ba\u0107 i ze strachu dba\u0107 o porz\u0105dek. A gdyby co, \u0142atwo znale\u017a\u0107 winnego. Tymczasem ryzyko b\u0119dzie zawsze i sztuk\u0105 jest obliczenie, dzi\u0119ki systematycznie prowadzonemu monitoringowi, jego dopuszczalnej wysoko\u015bci.
\r\n
\r\n Kiedy okre\u015blony dla ka\u017cdego zabiegu pr\u00f3g zostanie przekroczony, mo\u017cna szuka\u0107 powod\u00f3w: zmieniono \u015brodek dezynfekcyjny? Chirurga? Gdzie\u015b zabrak\u0142o pieni\u0119dzy? Gdy nie ma monitoringu, o wyst\u0105pienie zaka\u017cenia mo\u017cna oskar\u017cy\u0107 ka\u017cdego.
\r\n
\r\n Sepsa wydaje si\u0119 jakim\u015b wsp\u00f3\u0142czesnym fatum – zawsze mo\u017ce uderzy\u0107, nawet je\u015bli tylko w jednostki, niezale\u017cnie od tego, jak bardzo by\u015bmy dbali o zdrowie. A mo\u017ce nawet – tym bardziej si\u0119 pojawi.<\/strong>
\r\n
\r\n No w\u0142a\u015bnie, sepsa w krajach rozwini\u0119tych, bogatych uderza w jednostki o os\u0142abionej odporno\u015bci, ale nie przeradza si\u0119 w epidemi\u0119 – jeste\u015bmy wi\u0119c bogatsi o niebagateln\u0105 liczb\u0119 istnie\u0144 ludzkich. Wiele teorii zwraca uwag\u0119, \u017ce gdyby ten sam drobnoustr\u00f3j pojawi\u0142 si\u0119 np. w biednych krajach Azji Po\u0142udniowo-Wschodniej, borykaj\u0105cych si\u0119 z problemem niedo\u017cywienia, doprowadzi\u0142by do wielomilionowych ofiar; w krajach UE czy w USA – prawdopodobnie do tego by nie dosz\u0142o. Nie jemy, jak ludzie po pierwszej wojnie \u015bwiatowej, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych hiszpanka zebra\u0142a tak krwawe \u017cniwo, zupy z pokrzyw czy chleba z trocin (pozbawionych bia\u0142ka, dzi\u0119ki kt\u00f3remu organizm wytwarza przeciwcia\u0142a). Ryzyko pojawienia si\u0119 przysz\u0142ych epidemii tkwi w globalizacji i homogenizacji spo\u0142ecze\u0144stw: wytracaj\u0105c kolejne szczepy naturalnie wyst\u0119puj\u0105cych drobnoustroj\u00f3w, mo\u017cemy nie\u015bwiadomie „dopu\u015bci\u0107 do g\u0142osu” inne, kt\u00f3re oka\u017c\u0105 si\u0119 najbardziej dla nas szkodliwe. A je\u015bli jeszcze damy im szans\u0119 uodporni\u0107 si\u0119 na nasze lekarstwa… Sami wystawiamy siebie na \u017cer.? h
\r\n
\r\n rozmawia\u0142a Anna Mateja <\/strong>
\r\n
\r\n Prof. PIOTR B. HECZKO jest kierownikiem Katedry Mikrobiologii Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Prof. Piotr B. Heczko, mikrobiolog: To paradoks wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa, \u017ce zachowujemy wysok\u0105 higien\u0119 i dzi\u0119ki cz\u0119stemu myciu r\u0105k czy budowie kanalizacji zabezpieczamy si\u0119 przed epidemiami, ale, z drugiej strony, eliminuj\u0105c t\u0105 drog\u0105 naturalnie wyst\u0119puj\u0105ce bakterie stwarzamy warunki dla pojawienia si\u0119 takiej choroby jak sepsa.   Anna Mateja: Kanon czysto\u015bci i porz\u0105dku jest dzi\u015b taki: ma l\u015bni\u0107. Zarazki nie […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1748"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1748"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1748\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1748"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1748"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1748"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}