{"id":17407,"date":"2010-01-16T21:48:55","date_gmt":"2010-01-17T02:48:55","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=17407"},"modified":"2010-01-16T21:48:55","modified_gmt":"2010-01-17T02:48:55","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=17407","title":{"rendered":"Hebrajski szum na drodze dialogu: przemy\u015blenia na dzie\u0144 judaizmu"},"content":{"rendered":"

Ojciec \u015awi\u0119ty Benedykt XVI w swoim przem\u00f3wieniu w synagodze kolo\u0144skiej w 2005 r. powiedzia\u0142: „Zach\u0119cam do szczerego i ufnego dialogu mi\u0119dzy \u017bydami a chrze\u015bcijanami: tylko w ten spos\u00f3b da si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 mo\u017cliw\u0105 do przyj\u0119cia dla obu stron interpretacj\u0119 kwestii historycznych, b\u0119d\u0105cych jeszcze przedmiotem dyskusji, przede wszystkim za\u015b uczyni\u0107 krok naprz\u00f3d w ocenie, z teologicznego punktu widzenia, stosunk\u00f3w mi\u0119dzy judaizmem a chrze\u015bcija\u0144stwem. Dialog ten, je\u015bli ma by\u0107 szczery, nie mo\u017ce przemilcza\u0107 istniej\u0105cych r\u00f3\u017cnic ani ich pomniejsza\u0107: r\u00f3wnie\u017c w tym, co ze wzgl\u0119du na nasze g\u0142\u0119bokie przekonanie wiary r\u00f3\u017cni nas mi\u0119dzy sob\u0105, a zw\u0142aszcza w tym musimy darzy\u0107 si\u0119 wzajemnym szacunkiem”. W jakim stopniu wsp\u00f3\u0142czesny dialog chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowski podobny jest do rzeczywisto\u015bci zarysowanej przez Papie\u017ca?<\/strong>
\r\n
\r\n Urodzi\u0142em si\u0119 w Izraelu. Tam sp\u0119dzi\u0142em lata dzieci\u0119ce i m\u0142odzie\u0144cze. Tam chodzi\u0142em do szko\u0142y. Mieszka\u0142em wraz z rodzicami i bratem w miejscowo\u015bci Bat Jam ko\u0142o Jaffy, czyli pod Tel Awiwem, nad Morzem \u015ar\u00f3dziemnym.
\r\n Gdy wpatrywa\u0142em si\u0119 w morze z naszego mieszkania w Bat Jamie, zawsze budzi\u0142a si\u0119 we mnie nadzieja, \u017ce kiedy\u015b b\u0119d\u0119 m\u00f3g\u0142 wyjecha\u0107 z Izraela. Jako chrze\u015bcijanin bowiem nie czu\u0142em si\u0119 dobrze w Ziemi \u015awi\u0119tej…
\r\n Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce takie stwierdzenie mo\u017ce budzi\u0107 zdziwienie, bo przecie\u017c zupe\u0142nie odmienne jest do\u015bwiadczenie turyst\u00f3w, kt\u00f3rzy z wielkim entuzjazmem wracaj\u0105 po wspania\u0142ej pielgrzymce; odmienne mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie\u017c do\u015bwiadczenie kap\u0142an\u00f3w lub innych duchownych, kt\u00f3rzy wyje\u017cd\u017caj\u0105 do Izraela w celach naukowych albo nawet mieszkaj\u0105 tam ze wzgl\u0119du na prac\u0119 duszpastersk\u0105. Do\u015bwiadczenie tych wszystkich os\u00f3b mo\u017ce by\u0107 pozytywne, poniewa\u017c jako m\u0142odzi ludzie nie ucz\u0119szczali tam do szko\u0142y i nie musieli utrzymywa\u0107 rodziny w Izraelu.
\r\n Mieszka\u0144cy Izraela s\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci \u017bydami, a dla nich ka\u017cdy, kto nie jest \u017bydem, pozostaje osob\u0105 nienale\u017c\u0105c\u0105 do narodu wybranego, czyli po hebrajsku – gojem. Poza tym osoba taka pozostaje – w mentalno\u015bci izraelskiego \u017byda – cz\u0142owiekiem drugiej kategorii. Co prawda, izraelskie prawo gwarantuje wolno\u015b\u0107 religijn\u0105 i r\u00f3wne uprawnienia dla wszystkich, jednak w rzeczywisto\u015bci tak nie jest. Wskazuje na to sta\u0142y exodus chrze\u015bcijan z Ziemi \u015awi\u0119tej, o kt\u00f3rym zreszt\u0105 wspomnia\u0142 kilkakrotnie sam Ojciec \u015awi\u0119ty Benedykt XVI podczas swojej pielgrzymki do ziemi naszego Zbawiciela. W zasadzie dzi\u0119ki tej pielgrzymce \u015bwiat m\u00f3g\u0142 si\u0119 dowiedzie\u0107 o tragicznej sytuacji chrze\u015bcijan w Ziemi \u015awi\u0119tej, chocia\u017c to, co dociera\u0142o do medi\u00f3w, jest tylko cz\u0119\u015bciowym obrazem rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna pozna\u0107 dok\u0142adnie, je\u017celi jest si\u0119 chrze\u015bcijaninem mieszkaj\u0105cym w Izraelu.
\r\n Nale\u017cy ubolewa\u0107 nad tym, \u017ce w obecnych czasach wszelka krytyka wobec pa\u0144stwa Izrael lub os\u00f3b wyznania \u017cydowskiego wywo\u0142uje oskar\u017cenie o antysemityzm. Wbrew wszelkim pozorom takie pochopne zarzuty nie s\u0142u\u017c\u0105 zwalczaniu antysemityzmu, lecz rozpowszechniaj\u0105 go, poniewa\u017c nie pozwala si\u0119 w ten spos\u00f3b nawet na s\u0142uszn\u0105 ocen\u0119 problem\u00f3w, kt\u00f3rych zrozumienie jest niezb\u0119dne do budowania dialogu z judaizmem. Nie zmienia to faktu, \u017ce antysemityzm jest czym\u015b z\u0142ym i nale\u017cy go stanowczo pot\u0119pi\u0107. O tym m\u00f3wi\u0142 wyra\u017anie S\u0142uga Bo\u017cy Jan Pawe\u0142 II. S\u0142owa Papie\u017ca Benedykta XVI wypowiedziane w Izraelu na ten temat r\u00f3wnie\u017c by\u0142y jasne i jednoznaczne.
\r\n
\r\n Polska ojczyzn\u0105 mojego serca<\/strong>
\r\n Aby przypadkiem kto\u015b nie odebra\u0142 tego, co tutaj pisz\u0119, jako przejaw antysemityzmu, musz\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce moja mama jest jedn\u0105 z nielicznych \u017cyj\u0105cych os\u00f3b, kt\u00f3re wydosta\u0142y si\u0119 z warszawskiego getta przed jego likwidacj\u0105. Getto by\u0142o jej domem przez prawie dwa lata. Pochodzi z ortodoksyjnej rodziny \u017cydowskiej. Jej rodzice oraz prawie ca\u0142a dalsza liczna \u017cydowska rodzina zostali zamordowani w obozach koncentracyjnych. Dzi\u0119ki Bo\u017cej Opatrzno\u015bci moja mama zosta\u0142a zaadoptowana przez polskie, katolickie ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Lublina. Ludzie ci byli bezdzietni i przygarn\u0119li j\u0105 jako swoje dziecko, wiedz\u0105c dobrze, \u017ce w czasie niemieckiej okupacji grozi\u0142a za to kara \u015bmierci. Jednak podj\u0119li t\u0119 odwa\u017cn\u0105 decyzj\u0119 i do\u0142\u0105czyli do licznej grupy Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy ryzykowali \u017cycie, by ratowa\u0107 \u017byd\u00f3w. Wraz z nimi przeprowadzi\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej do Ostrowa Wielkopolskiego. Tam te\u017c po latach wysz\u0142a za m\u0105\u017c za mojego ojca, razem wyemigrowali do Izraela i w ten spos\u00f3b ja oraz m\u00f3j m\u0142odszy brat urodzili\u015bmy si\u0119 w Ziemi \u015awi\u0119tej.
\r\n Od najm\u0142odszych lat wiele s\u0142ysza\u0142em od rodzic\u00f3w o Polsce. W domu mama i tata m\u00f3wili z nami tylko po polsku. W ten spos\u00f3b nauczy\u0142em si\u0119 tego j\u0119zyka, bo \u017cadnego dost\u0119pu do polskiej szko\u0142y nigdy nie mia\u0142em. Poza tym mi\u0142o\u015b\u0107 moich rodzic\u00f3w do Polski zosta\u0142a zakorzeniona r\u00f3wnie\u017c w moim sercu, mimo \u017ce kraj ten by\u0142 dla mnie ziemi\u0105, kt\u00f3r\u0105 zna\u0142em jedynie z opowiada\u0144, zdj\u0119\u0107 i ksi\u0105\u017cek, do kt\u00f3rych cz\u0119sto zagl\u0105da\u0142em, bo zawsze lubi\u0142em du\u017co czyta\u0107.
\r\n Przez wiele lat starali\u015bmy si\u0119 o wyjazd z Izraela. Nikt nie wiedzia\u0142, \u017ce byli\u015bmy katolikami, bo ujawnienie tego faktu sprowadzi\u0142oby na nas wiele przykro\u015bci i prze\u015bladowa\u0144. Zdaj\u0119 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce dla wielu os\u00f3b jest to trudne do zrozumienia, ale m\u00f3wi\u0119 z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia, a mogliby o tym powiedzie\u0107 co\u015b r\u00f3wnie\u017c ci, kt\u00f3rzy znale\u017ali si\u0119 w podobnej sytuacji.
\r\n Po wielu latach sp\u0119dzonych w Izraelu uda\u0142o nam si\u0119 wyemigrowa\u0107 do Stan\u00f3w Zjednoczonych, gdzie wst\u0105pi\u0142em do seminarium duchownego. W 1994 r. otrzyma\u0142em \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie i rozpocz\u0105\u0142em prac\u0119 duszpastersk\u0105. Po otrzymaniu \u015bwi\u0119ce\u0144 zacz\u0105\u0142em te\u017c przyje\u017cd\u017ca\u0107 do Polski, prawie co roku, na wakacje. W\u00f3wczas o\u017cy\u0142y we mnie uczucia wobec Ojczyzny moich rodzic\u00f3w, kt\u00f3re od lat dzieci\u0119cych nosi\u0142em w sercu. Coraz bardziej utwierdza\u0142em si\u0119 w przekonaniu, \u017ce Polska jest r\u00f3wnie\u017c moj\u0105 ojczyzn\u0105 – ojczyzn\u0105 serca. W ko\u0144cu podczas moich kr\u00f3tkich wakacyjnych pobyt\u00f3w czu\u0142em si\u0119 tutaj tak dobrze, \u017ce doszed\u0142em do wniosku, i\u017c praca duszpasterska w Polsce odpowiada\u0142aby mi bardziej ni\u017c w USA. Od mojego \u00f3wczesnego biskupa otrzyma\u0142em pozwolenie na przeniesienie si\u0119 do Polski. Przyjecha\u0142em tutaj w 2000 r. i zosta\u0142em kap\u0142anem diecezji kaliskiej, gdzie rozpocz\u0105\u0142em prac\u0119 duszpastersk\u0105. Skierowano mnie do du\u017cej parafii – do Ostrowa Wielkopolskiego, z kt\u00f3rego moi rodzice wyjechali do Izraela na pocz\u0105tku lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych.
\r\n Musz\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce swojego pochodzenia nigdy nie ukrywa\u0142em ani przed lud\u017ami \u015bwieckimi, ani przed duchowie\u0144stwem. W diecezji kaliskiej zosta\u0142em przyj\u0119ty z wielk\u0105 \u017cyczliwo\u015bci\u0105. Czteroletni pobyt w parafii \u015bw. Antoniego Padewskiego w Ostrowie Wielkopolskim zawsze wspominam jako czas wielkiej kap\u0142a\u0144skiej rado\u015bci wyp\u0142ywaj\u0105cej z owocnej pracy duszpasterskiej w pierwszej dla mnie polskiej parafii. Ta sama kap\u0142a\u0144ska rado\u015b\u0107 jest obecna w moim \u017cyciu r\u00f3wnie\u017c dzi\u015b, a ju\u017c rozpocz\u0105\u0142em m\u00f3j dziesi\u0105ty rok pobytu w Polsce. Bo\u017ca Opatrzno\u015b\u0107 sprawi\u0142a, \u017ce od 2004 r. pracuj\u0119 w Wy\u017cszym Seminarium Duchownym Diecezji Kaliskiej. Znamienne jest to, \u017ce mieszkam w\u0142a\u015bnie w Kaliszu, w mie\u015bcie, kt\u00f3re w przesz\u0142o\u015bci zosta\u0142o mocno naznaczone obecno\u015bci\u0105 \u017byd\u00f3w. W Kaliszu mieszka\u0142a przed wojn\u0105 r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015b\u0107 mojej \u017cydowskiej rodziny.
\r\n Do dzisiejszego dnia nigdzie w Polsce nie spotka\u0142em si\u0119 z jakimkolwiek wyrazem niech\u0119ci ze wzgl\u0119du na moje pochodzenie. Wr\u0119cz przeciwnie, zawsze spotykam si\u0119 z \u017cyczliwo\u015bci\u0105 i serdeczno\u015bci\u0105 zar\u00f3wno ze strony os\u00f3b duchownych, jak i \u015bwieckich.
\r\n Mimo \u017ce z antysemityzmem w Polsce nigdy si\u0119 nie spotka\u0142em, to jednak pewne zdarzenie w Kaliszu kilka lat temu zdziwi\u0142o mnie i da\u0142o wiele do my\u015blenia. Pami\u0119tam, \u017ce odbywa\u0142a si\u0119 jaka\u015b konferencja naukowa, w kt\u00f3rej uczestniczyli r\u00f3\u017cni go\u015bcie. Podczas przerwy podszed\u0142 do mnie nieznany mi wcze\u015bniej cz\u0142owiek i zapyta\u0142, co my\u015bl\u0119 o antysemityzmie w Polsce. W\u0142a\u015bciwie jego pytanie zaskoczy\u0142o mnie, bo nigdy nikt mi go nie zada\u0142. W ka\u017cdym razie odpowiedzia\u0142em r\u00f3wnie\u017c pytaniem: Czy mo\u017ce mi pan powiedzie\u0107, czym jest antysemityzm? W\u00f3wczas us\u0142ysza\u0142em: No w\u0142a\u015bnie. W Polsce tyle antysemityzmu, a polski kap\u0142an nie wie nawet, czym jest antysemityzm. Ksi\u0105dz jest w\u0142a\u015bnie kolejnym dowodem na to, \u017ce wzgl\u0119dem antysemityzmu w Polsce Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest albo aprobuj\u0105cy, albo oboj\u0119tny.
\r\n Oczywi\u015bcie, \u017ce nie mog\u0142em tego tak zostawi\u0107 i podj\u0105\u0142em rozmow\u0119 z tym cz\u0142owiekiem. By\u0142 ogromnie zdziwiony, gdy us\u0142ysza\u0142 o moim pochodzeniu. Wys\u0142ucha\u0142 uwa\u017cnie wszystkiego, co mia\u0142em do powiedzenia, i na ko\u0144cu nie tylko zmieni\u0142 zdanie, ale r\u00f3wnie\u017c przeprosi\u0142 i podzi\u0119kowa\u0142.
\r\n
\r\n Czym jest antysemityzm? <\/strong>
\r\n Trzeba zacz\u0105\u0107 nie od tego, co wszyscy m\u00f3wi\u0105 i my\u015bl\u0105 na temat antysemityzmu, lecz od w\u0142a\u015bciwego znaczenia tego s\u0142owa. Ot\u00f3\u017c s\u0142owo „antysemityzm” nie jest polskim terminem. Mamy tu do czynienia z j\u0119zykiem hebrajskim, a dok\u0142adnie nie ze s\u0142owem „sem” lecz „szem”. Z Ksi\u0119gi Rodzaju dowiadujemy si\u0119, \u017ce Szem by\u0142 jednym z trzech syn\u00f3w Noego (5, 32). Z tego syna wywodzi\u0142 si\u0119 Abraham (Rdz 11, 11-27), co z kolei prowadzi do wniosku, \u017ce antysemityzm dotyczy przejawu z\u0142ego nastawienia do potomk\u00f3w Szema, a zw\u0142aszcza do jego s\u0142ynnego potomka – Abrahama. Natomiast z Abrahama wywodzi si\u0119 nie tylko nar\u00f3d \u017cydowski, lecz r\u00f3wnie\u017c nar\u00f3d arabski. Nic wi\u0119c nie sta\u0142oby na przeszkodzie, by terminem „antysemityzm” okre\u015bli\u0107 nie tylko z\u0142e nastawienie do \u017byd\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c do Arab\u00f3w. Z tej racji nale\u017cy wyrazi\u0107 zdziwienie, \u017ce dzisiaj, gdy m\u00f3wi si\u0119 o j\u0119zykach semickich, oczywiste dla wszystkich jest to, \u017ce nie chodzi tylko o j\u0119zyk hebrajski. Natomiast w przypadku stosowania terminu „antysemityzm” sama my\u015bl, \u017ce obejmuje on nie tylko nar\u00f3d \u017cydowski, ale r\u00f3wnie\u017c nar\u00f3d arabski stanowi dla wielu niedopuszczalne wykroczenie przeciwko g\u0142\u0119boko zakorzenionej spo\u0142ecznej i politycznej poprawno\u015bci.
\r\n Opr\u00f3cz tego trzeba doda\u0107, \u017ce powy\u017csze wyja\u015bnienie s\u0142owa „szem” nie jest jeszcze pe\u0142ne, poniewa\u017c w j\u0119zyku hebrajskim prawie ka\u017cde imi\u0119 cz\u0142owieka ma jakie\u015b znaczenie. Tak jest r\u00f3wnie\u017c w przypadku imienia Szem. Jest to bowiem nie tylko konkretne imi\u0119 cz\u0142owieka, ale r\u00f3wnie\u017c rzeczownik, kt\u00f3ry okre\u015bla og\u00f3lny termin „imi\u0119”. Innymi s\u0142owy, gdy w j\u0119zyku hebrajskim zadajemy komu\u015b pytanie, jakie jest jego „szem”, to w\u00f3wczas pytamy o imi\u0119. Co wi\u0119cej, dla \u017byd\u00f3w s\u0142owo „szem” odnosi si\u0119 nie tylko do og\u00f3lnego rzeczownika „imi\u0119”, lecz przede wszystkim do Imienia Bo\u017cego. Dla \u017byd\u00f3w bowiem „szem” – w zale\u017cno\u015bci od kontekstu – mo\u017ce odnosi\u0107 si\u0119 nie tylko do ludzkiego imienia, ale r\u00f3wnie\u017c do naj\u015bwi\u0119tszego Imienia Bo\u017cego, kt\u00f3rego \u017bydzi nie wypowiadaj\u0105. W\u00f3wczas s\u0142ysz\u0105c s\u0142owo „szem” od razu wiadomo, \u017ce mowa o Bogu Izraela.
\r\n Wobec tego dochodzimy do wa\u017cnego wniosku: antysemityzm to nie tylko negatywna postawa przeciwko konkretnemu narodowi, ale r\u00f3wnie\u017c negatywna postawa przeciwko Bogu. Jest to prawda, kt\u00f3ra rzuca dalsze \u015bwiat\u0142o na rol\u0119 i miejsce \u017byd\u00f3w w historii zbawienia. Da\u0142 temu wyraz nasz Ojciec \u015awi\u0119ty Benedykt XVI podczas odwiedzin w by\u0142ym obozie zag\u0142ady Auschwitz w O\u015bwi\u0119cimiu. W swoim przem\u00f3wieniu powiedzia\u0142, \u017ce „skoro… nar\u00f3d [\u017cydowski] przez sam fakt swojego istnienia stanowi \u015bwiadectwo Boga, kt\u00f3ry przem\u00f3wi\u0142 do cz\u0142owieka i wzi\u0105\u0142 go pod swoj\u0105 opiek\u0119, to trzeba by\u0142o, aby B\u00f3g umar\u0142, a ca\u0142a w\u0142adza spocz\u0119\u0142a w r\u0119kach ludzi – w r\u0119kach tych, kt\u00f3rzy uwa\u017cali si\u0119 za mocnych i chcieli zaw\u0142adn\u0105\u0107 \u015bwiatem. Wyniszczaj\u0105c Izrael, chcieli w rzeczywisto\u015bci wyrwa\u0107 korzenie wiary chrze\u015bcija\u0144skiej i zast\u0105pi\u0107 j\u0105 przez siebie stworzon\u0105 wiar\u0105 w panowanie cz\u0142owieka – cz\u0142owieka mocnego”. Te s\u0142owa Benedykta XVI wyra\u017anie u\u015bwiadamiaj\u0105 ca\u0142emu \u015bwiatu, jak \u015bcis\u0142y jest zwi\u0105zek mi\u0119dzy judaizmem a chrze\u015bcija\u0144stwem.
\r\n Nale\u017cy natomiast zada\u0107 pytanie, jak wyznawcy judaizmu patrz\u0105 na zwi\u0105zek mi\u0119dzy judaizmem a chrze\u015bcija\u0144stwem? Jest ono istotne, poniewa\u017c bez odpowiedzi na nie trudno by\u0142oby m\u00f3wi\u0107 o dialogu mi\u0119dzy tymi religiami. W tym kontek\u015bcie warto nawi\u0105za\u0107 do o\u015bwiadczenia „Dabru emet” („M\u00f3wcie prawd\u0119”) – podpisanego przez wielu rabin\u00f3w, uczonych i nauczycieli \u017cydowskich w gazecie „New York Times” w 2000 roku. Owa deklaracja apelowa\u0142a o szacunek do chrze\u015bcijan, jednak przez wielu \u017byd\u00f3w zosta\u0142a uznana za kontrowersyjn\u0105 i nie do przyj\u0119cia. Dlaczego?
\r\n
\r\n Wsp\u00f3\u0142czesny judaizm<\/strong>
\r\n Aby zrozumie\u0107 przyczyn\u0119 tego sprzeciwu, trzeba najpierw wyja\u015bni\u0107, \u017ce – og\u00f3lnie m\u00f3wi\u0105c – dzisiejszy judaizm sk\u0142ada si\u0119 z trzech ga\u0142\u0119zi: ortodoksyjnej, konserwatywnej oraz zreformowanej. W Izraelu jedynie judaizm ortodoksyjny jest uznany za w\u0142a\u015bciwy. Zreformowany oraz konserwatywny jest raczej fenomenem ameryka\u0144skim. W pluralistycznej kulturze ameryka\u0144skiej oba te judaizmy zliberalizowa\u0142y niekt\u00f3re przepisy i praktyki \u017cydowskie, toruj\u0105c w ten spos\u00f3b drog\u0119 do mniejszej izolacji od szerszego spo\u0142ecze\u0144stwa, w kt\u00f3rym wyznawcy judaizmu znale\u017ali si\u0119 po przybyciu do Stan\u00f3w Zjednoczonych z Europy. Nie maj\u0105c \u015bwiadomo\u015bci tego zr\u00f3\u017cnicowania i prowadz\u0105c dialog – powiedzmy – z rabinem zreformowanego judaizmu, kto\u015b m\u00f3g\u0142by pomy\u015ble\u0107, \u017ce prowadzi dialog z judaizmem. Niestety, jest to b\u0142\u0119dne my\u015blenie. Zreformowana oraz konserwatywna ga\u0142\u0105\u017a judaizmu zawiera liczne warianty i odmienne pogl\u0105dy. Tak\u017ce ortodoksyjna ga\u0142\u0105\u017a judaizmu w Stanach Zjednoczonych oraz w innych krajach poza Izraelem w ostatnich sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu latach r\u00f3wnie\u017c przesz\u0142a transformacj\u0119. W zwi\u0105zku z tym zdarza si\u0119, \u017ce decyzje niekt\u00f3rych ortodoksyjnych rabin\u00f3w w Stanach Zjednoczonych nie s\u0105 uznawane przez naczelnych rabin\u00f3w Izraela. To w\u0142a\u015bnie z tego powodu mi\u0119dzy sygnatariuszami o\u015bwiadczenia „Dabru emet” znalaz\u0142o si\u0119 tylko kilku ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w, niewielu konserwatywnych, a w wi\u0119kszo\u015bci zreformowanych. Dzisiaj w judaizmie nie ma przecie\u017c w\u0142adzy centralnej, kt\u00f3ra podejmuje decyzje obowi\u0105zuj\u0105ce wszystkich \u017byd\u00f3w na \u015bwiecie. To jest r\u00f3wnie\u017c wa\u017cny w\u0105tek, kt\u00f3rego nie mo\u017cna przeoczy\u0107 w dialogu chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowskim.
\r\n
\r\n Czym dla judaizmu jest chrze\u015bcija\u0144stwo? <\/strong>
\r\n Niestety, wielu nie zdaje sobie sprawy z tego, \u017ce jest ono ba\u0142wochwalstwem, poniewa\u017c w rozumieniu \u017byd\u00f3w tylko w ten spos\u00f3b mo\u017cna okre\u015bli\u0107 oddawanie czci Jezusowi, kt\u00f3ry dla nich nie jest Bogiem. W j\u0119zyku hebrajskim ba\u0142wochwalstwo jest okre\u015blone s\u0142owem „awoda zara”. Dos\u0142owne t\u0142umaczenie brzmi „obca robota”. Chodzi o kult nieb\u0119d\u0105cy kultem jedynego Boga, kt\u00f3ry objawi\u0142 si\u0119 Izraelowi. Dlatego te\u017c, gdy ortodoksyjni rabini wypowiadaj\u0105 si\u0119 na temat chrze\u015bcija\u0144stwa, pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 terminem „awoda zara”. Ten termin w odniesieniu do chrze\u015bcija\u0144stwa znajduje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w krytycznym o\u015bwiadczeniu stowarzyszenia ortodoksyjnych wsp\u00f3lnot \u017cydowskich w Stanach Zjednoczonych (Union of Orthodox Jewish Congregations) w odpowiedzi na wcze\u015bniej wspomniany dokument „Dabru emet”. Z tego powodu wypowied\u017a, \u017ce dla \u017byd\u00f3w wiara w Chrystusa jest ba\u0142wochwalstwem, to jedynie stwierdzenie faktu, a nie przejaw antysemityzmu. Co wi\u0119cej – w tym samym kontek\u015bcie – pytanie, kt\u00f3re b\u0142. Edyta Stein us\u0142ysza\u0142a od swojej matki odno\u015bnie do Pana Jezusa, zawsze pozostaje dla \u017byd\u00f3w aktualne: „Nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce [Jezus] by\u0142 dobrym cz\u0142owiekiem, ale dlaczego uczyni\u0142 siebie Bogiem?”.
\r\n Dop\u00f3ki nie zrozumiemy, jak ortodoksyjny judaizm patrzy na Jezusa i chrze\u015bcija\u0144stwo, dop\u00f3ty nie b\u0119dziemy potrafili zrozumie\u0107, dlaczego dialog mi\u0119dzy tymi religiami jest tak trudny i dlaczego \u017bydzi nie przechodz\u0105 na chrze\u015bcija\u0144stwo. Ponadto skoro ortodoksyjny judaizm – zw\u0142aszcza w Izraelu – cieszy si\u0119 uznaniem w\u015br\u00f3d wszystkich \u017byd\u00f3w na \u015bwiecie, to tak naprawd\u0119 nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o dialogu z judaizmem, je\u017celi nie ma si\u0119 g\u0142\u0119bszego wejrzenia w mentalno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 ortodoksyjna ga\u0142\u0105\u017a judaizmu kieruje si\u0119 w odniesieniu do chrze\u015bcija\u0144stwa. Dlatego te\u017c bardzo si\u0119 ucieszy\u0142em, gdy mog\u0142em przeczyta\u0107 w ksi\u0105\u017cce ks. prof. Waldemara Chrostowskiego „Ko\u015bci\u00f3\u0142, \u017bydzi, Polska” szczeg\u00f3\u0142y odno\u015bnie do spojrzenia wielu ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w na chrze\u015bcija\u0144stwo. By\u0142y mi one dobrze znane z lat sp\u0119dzonych w Izraelu. Ksi\u0105dz profesor, kt\u00f3ry zna biegle biblijny i wsp\u00f3\u0142czesny j\u0119zyk hebrajski, maj\u0105c obszern\u0105 wiedz\u0119 wynikaj\u0105c\u0105 z pog\u0142\u0119bionych studi\u00f3w oraz licznych wizyt w Ziemi \u015awi\u0119tej, jak r\u00f3wnie\u017c w r\u00f3\u017cnych \u015brodowiskach \u017cydowskich na \u015bwiecie, przedstawi\u0142 w tej ksi\u0105\u017cce liczne niuanse o pogl\u0105dach \u017cydowskich wobec chrze\u015bcija\u0144stwa. Nie zdziwi\u0142bym si\u0119, je\u017celi dla wielu Polak\u00f3w wymienione przez ks. Chrostowskiego szczeg\u00f3\u0142y wydadz\u0105 si\u0119 szokuj\u0105ce, a nawet okre\u015blone przez niekt\u00f3rych jako antysemickie. Dla mnie nie ma w jego s\u0142owach ani niczego szokuj\u0105cego, ani \u017cadnego przejawu antysemityzmu, poniewa\u017c wszystko, co ksi\u0105dz profesor opisuje na temat poj\u0119cia chrze\u015bcija\u0144stwa przez judaizm, jest zgodne z prawd\u0105.
\r\n Nie spos\u00f3b om\u00f3wi\u0107 tutaj wszystkich przyk\u0142ad\u00f3w podanych w ksi\u0105\u017cce, podam wi\u0119c tylko jeden. Wiemy, \u017ce imi\u0119 Jezus jest hebrajskie. W j\u0119zyku hebrajskim brzmi ono Jeszua lub Jehoszua. Natomiast przez \u017byd\u00f3w zosta\u0142o ono tendencyjnie zniekszta\u0142cone, tak \u017ce w hebrajskiej pisowni pojawia si\u0119 ono jedynie jako Jeszu. Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce w j\u0119zyku hebrajskim takie imi\u0119 nie istnieje, ale w\u0142a\u015bnie o to chodzi. We wszystkich \u017cydowskich publikacjach i wypowiedziach w j\u0119zyku hebrajskim \u017bydom znane jest tylko imi\u0119 Jeszu. Chodzi o to, by pokaza\u0107, \u017ce osoba Jezusa nie ma nic wsp\u00f3lnego z judaizmem, a je\u017celi kto\u015b uznaje Jezusa za Boga, to nie tylko sprzeniewierza si\u0119 wierze Izraela, ale uprawia ba\u0142wochwalstwo, czyli „awoda zara”. Z tego powodu, gdy ks. kard. Jean M. Lustiger odwiedzi\u0142 Izrael w 1995 r., us\u0142ysza\u0142 gorzkie s\u0142owa \u00f3wczesnego naczelnego rabina Izraela Meira Lau odno\u015bnie do przej\u015bcia ks. kard. Lustigera na katolicyzm. Kardyna\u0142 pochodzi\u0142 bowiem z rodziny \u017cydowskiej i zosta\u0142 katolikiem w wieku 14 lat, a sta\u0142o si\u0119 to w 1940 roku. Rabin Lau oskar\u017cy\u0142 ks. kard. Lustigera, \u017ce przechodz\u0105c na katolicyzm, zdradzi\u0142 sw\u00f3j nar\u00f3d, i to w najgorszym czasie, gdy \u017bydzi prze\u017cywali systematyczn\u0105 zag\u0142ad\u0119. W zwi\u0105zku z tym Lau stwierdzi\u0142, \u017ce ks. kard. Lustiger nie mo\u017ce okre\u015bla\u0107 siebie mianem \u017byda. Dla ortodoksyjnego wyznawcy judaizmu przej\u015bcie na katolicyzm stanowi opuszczenie jedynego, prawdziwego Boga na rzecz „cz\u0142owieka”, kt\u00f3ry „uczyni\u0142” siebie Bogiem.
\r\n
\r\n Lepiej zgin\u0105\u0107 ni\u017c przej\u015b\u0107 na katolicyzm<\/strong>
\r\n W tym kontek\u015bcie nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c rozumie\u0107 stwierdzenie wielu ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w – szczeg\u00f3lnie w Izraelu – \u017ce dla \u017cydowskich dzieci adoptowanych przez rodziny katolickie i wychowanych w wierze katolickiej lepiej by\u0142o zgin\u0105\u0107 podczas II wojny \u015bwiatowej, ani\u017celi przej\u015b\u0107 na wiar\u0119 katolick\u0105. Co prawda, s\u0105 to s\u0142owa przera\u017caj\u0105ce, ale warto by\u0142oby spojrze\u0107 na to stwierdzenie w \u015bwietle przem\u00f3wienia obecnego naczelnego rabina Izraela na spotkaniu Benedykta XVI z rabinami Izraela w synagodze przy \u015acianie P\u0142aczu. W swoim przem\u00f3wieniu – wyg\u0142oszonym w j\u0119zyku hebrajskim – naczelny rabin Izraela Jona Metzger nawi\u0105za\u0142 do dzieci \u017cydowskich, kt\u00f3re podczas okupacji hitlerowskiej zosta\u0142y ukryte przez katolik\u00f3w i ju\u017c pozosta\u0142y w wierze katolickiej. Wyrazi\u0142 ubolewanie, \u017ce owe dzieci ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142y do \u017cydowskiej wiary swoich praojc\u00f3w, i prosi\u0142 Ojca \u015awi\u0119tego o osobiste zaanga\u017cowanie si\u0119 w ich odnalezienie, by powiadomi\u0107 ich o \u017cydowskim pochodzeniu.
\r\n Abstrahuj\u0105c od faktu, \u017ce przedsi\u0119wzi\u0119cie tego rodzaju by\u0142oby – od strony praktycznej – niemo\u017cliwe, mo\u017cna by zada\u0107 pytanie, dlaczego w tym momencie rabin Metzger nie wykorzysta\u0142 okazji, aby podzi\u0119kowa\u0107 Ojcu \u015awi\u0119temu za to, \u017ce tylu katolik\u00f3w w\u0142a\u015bnie uratowa\u0142o tak wielk\u0105 liczb\u0119 \u017cydowskich dzieci. Odpowied\u017a na to pytanie staje si\u0119 jasna w \u015bwietle spojrzenia ortodoksyjnego judaizmu na chrze\u015bcija\u0144stwo. Mianowicie, ocalenie tych dzieci oraz ich przej\u015bcie na katolicyzm pozostaje dla ortodoksyjnych \u017byd\u00f3w zjawiskiem tragicznym. Dlatego te\u017c rabin Metzger wyrazi\u0142 kolejn\u0105 pro\u015bb\u0119 podczas tego samego przem\u00f3wienia, by Ko\u015bci\u00f3\u0142 zobowi\u0105za\u0142 si\u0119, i\u017c nigdy nie b\u0119dzie podejmowa\u0107 \u017cadnych dzia\u0142a\u0144 misyjnych wzgl\u0119dem \u017byd\u00f3w.
\r\n Gdy us\u0142ysza\u0142em te s\u0142owa, nasun\u0119\u0142a mi si\u0119 przykra refleksja: Kto si\u0119 upomni o dzieci katolickich matek w Izraelu, kt\u00f3re – pod presj\u0105 izraelskiej opinii publicznej – w celu zapewnienia sobie godnego \u017cycia w Ziemi \u015awi\u0119tej przesz\u0142y oficjalnie na judaizm? Przecie\u017c te dzieci by\u0142y ochrzczone, a w niekt\u00f3rych przypadkach by\u0142y ju\u017c u I Komunii \u015awi\u0119tej. Zna\u0142em takie osoby. Wiem, co prze\u017cy\u0142y. Wiem, jak si\u0119 potoczy\u0142o ich \u017cycie. Czy \u015bwiat co\u015b wie na ten temat? Czy m\u00f3wi si\u0119 o tym? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. Bo wiele wa\u017cnych s\u0142\u00f3w i fakt\u00f3w zostaje zag\u0142uszonych przez szum, kt\u00f3ry robi si\u0119 wok\u00f3\u0142 antysemityzmu.
\r\n Zawsze nale\u017cy ubolewa\u0107 nad b\u0142\u0119dnym stwierdzeniem, \u017ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 misyjna Ko\u015bcio\u0142a wobec \u017byd\u00f3w jest przejawem antysemityzmu. Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest misyjny ze swej natury, czyli z woli Jezusa, i nigdy nie przestanie dzia\u0142a\u0107 i modli\u0107 si\u0119 o to, by wszyscy ludzie – \u0142\u0105cznie z \u017bydami – poznali Chrystusa. Z tego powodu nale\u017cy wyrazi\u0107 zdziwienie, \u017ce w artykule „Vatican to stop missionizing Jews” w „Jerusalem Post” z 12 maja 2009 r. podano do wiadomo\u015bci, \u017ce Benedykt XVI o\u015bwiadczy\u0142 podczas powy\u017cszego spotkania z rabinami Izraela w Jerozolimie, i\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie b\u0119dzie podejmowa\u0142 \u017cadnych dzia\u0142a\u0144 misyjnych w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w. W rzeczywisto\u015bci Ojciec \u015awi\u0119ty nigdy i nigdzie czego\u015b takiego nie powiedzia\u0142. Jego przem\u00f3wienie na spotkaniu z rabinami Izraela by\u0142o przygotowane wcze\u015bniej i wcale nie odnosi\u0142o si\u0119 do przem\u00f3wienia naczelnych rabin\u00f3w. O dziwo, t\u0142umaczenie hebrajskiego przem\u00f3wienia rabin\u00f3w nie by\u0142o nikomu wcze\u015bniej udost\u0119pnione i w zwi\u0105zku z tym komentatorzy telewizyjni na ca\u0142ym \u015bwiecie zamilkli podczas tych hebrajskich przem\u00f3wie\u0144, nie wiedz\u0105c, co oni tak naprawd\u0119 m\u00f3wi\u0105.
\r\n
\r\n Prawda fundamentem dialogu<\/strong>
\r\n Ameryka\u0144ska filozof Alice von Hildebrand zwraca uwag\u0119, \u017ce w naszych czasach pojawia si\u0119 nowa forma antysemityzmu („A New Form of Anti-Semitism”, „The Wanderer”, 10 I 2008). Hildebrand podkre\u015bla, \u017ce chodzi o dyskryminacj\u0119 narodu \u017cydowskiego, kt\u00f3ra przejawia si\u0119 w b\u0142\u0119dnym przekonaniu, i\u017c \u017bydzi nie musz\u0105 pozna\u0107 Chrystusa, poniewa\u017c maj\u0105 ju\u017c swoj\u0105 drog\u0119 do zbawienia. Niestety, wnioskuje ameryka\u0144ska filozof, takie podej\u015bcie oznacza\u0142oby, \u017ce nale\u017cy wykluczy\u0107 nar\u00f3d \u017cydowski z zamys\u0142u, wed\u0142ug kt\u00f3rego wszystkim narodom trzeba g\u0142osi\u0107 Jezusa Chrystusa, kt\u00f3ry jest Drog\u0105, Prawd\u0105 i \u0179yciem. Czy nie jest to uprawianie swoistej formy antysemityzmu? Czy nie wyrz\u0105dza si\u0119 ogromnej krzywdy \u017bydom, gdy m\u00f3wi si\u0119, \u017ce maj\u0105 pozosta\u0107 poza zasi\u0119giem prawdy o Chrystusie? Z pewno\u015bci\u0105 jest to dyskryminacja narodu, z kt\u00f3rego wywodzi\u0142 si\u0119 sam Chrystus. Zbawienna wiara w Chrystusa jest bowiem dla wszystkich. Nikogo nie wolno wyklucza\u0107 z Chrystusowego zamys\u0142u. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma prawo i obowi\u0105zek g\u0142oszenia Chrystusa wszystkim narodom.
\r\n W swoim przem\u00f3wieniu w synagodze kolo\u0144skiej w 2005 r. Ojciec \u015awi\u0119ty Benedykt XVI powiedzia\u0142: „Zach\u0119cam do szczerego i ufnego dialogu mi\u0119dzy \u017bydami a chrze\u015bcijanami: tylko w ten spos\u00f3b da si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 mo\u017cliw\u0105 do przyj\u0119cia dla obu stron interpretacj\u0119 kwestii historycznych, b\u0119d\u0105cych jeszcze przedmiotem dyskusji, przede wszystkim za\u015b uczyni\u0107 krok naprz\u00f3d w ocenie, z teologicznego punktu widzenia, stosunk\u00f3w mi\u0119dzy judaizmem a chrze\u015bcija\u0144stwem. Dialog ten, je\u015bli ma by\u0107 szczery, nie mo\u017ce przemilcza\u0107 istniej\u0105cych r\u00f3\u017cnic ani ich pomniejsza\u0107: r\u00f3wnie\u017c w tym, co ze wzgl\u0119du na nasze g\u0142\u0119bokie przekonanie wiary r\u00f3\u017cni nas mi\u0119dzy sob\u0105, a zw\u0142aszcza w tym musimy darzy\u0107 si\u0119 wzajemnym szacunkiem”. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, dialog z judaizmem musi si\u0119 toczy\u0107 na fundamencie prawdy. Dialog zostaje utrudniony, je\u017celi ci\u0105gle s\u0142yszy si\u0119 oskar\u017cenia, \u017ce za zag\u0142ad\u0119 \u017byd\u00f3w w Europie odpowiedzialny jest Ko\u015bci\u00f3\u0142. Do takiego k\u0142amliwego stwierdzenia nawi\u0105zuj\u0105 izraelskie podr\u0119czniki szkolne, jak r\u00f3wnie\u017c informacje szerzone przez r\u00f3\u017cne organizacje \u017cydowskie. Wystarczy wymieni\u0107 zapis w Yad Vashem na temat rzekomego braku dzia\u0142a\u0144 S\u0142ugi Bo\u017cego Papie\u017ca Piusa XII na rzecz ratowania \u017byd\u00f3w podczas II wojny \u015bwiatowej. Szkoda, \u017ce ten sam zapis nie uwzgl\u0119dnia faktu, i\u017c dzi\u0119ki licznym dzia\u0142aniom Piusa XII na rzecz \u017byd\u00f3w podczas hitlerowskiej okupacji naczelny rabin Rzymu Israel Zolli wraz z rodzin\u0105 przyj\u0105\u0142 chrzest i przeszed\u0142 na katolicyzm po wojnie, przyjmuj\u0105c jednocze\u015bnie chrze\u015bcija\u0144skie imi\u0119 Eugenio (imi\u0119 przyj\u0119te na chrzcie przez Piusa XII) jako wyraz wdzi\u0119czno\u015bci dla Papie\u017ca. Szkoda r\u00f3wnie\u017c, \u017ce po przej\u015bciu Zolliego na katolicyzm jego imi\u0119 zosta\u0142o usuni\u0119te z rejestru naczelnych rabin\u00f3w Rzymu i w ten spos\u00f3b zosta\u0142 on uznany przez rzymsk\u0105 gmin\u0119 \u017cydowsk\u0105 za osob\u0119 nieistniej\u0105c\u0105. Ponadto co si\u0119 sta\u0142o ze wszystkimi wyrazami wdzi\u0119czno\u015bci \u017byd\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata – w\u0142\u0105cznie z osobami reprezentuj\u0105cymi izraelski rz\u0105d – skierowanymi do Stolicy Apostolskiej po wojnie odno\u015bnie do obszernych dzia\u0142a\u0144 Papie\u017ca Piusa XII na rzecz ratowania licznych \u017byd\u00f3w podczas okupacji? Dlaczego tak ma\u0142o si\u0119 o tym m\u00f3wi?
\r\n Gdy Benedykt XVI stan\u0105\u0142 w Yad Vashem, powiedzia\u0142: „Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, g\u0142osz\u0105c nauczanie Jezusa i staraj\u0105c si\u0119 na\u015bladowa\u0107 Jego mi\u0142o\u015b\u0107 do wszystkich ludzi, \u017cywi g\u0142\u0119bokie wsp\u00f3\u0142czucie dla upami\u0119tnionych tutaj ofiar. Podobnie jest te\u017c bliski wszystkim tym, kt\u00f3rzy s\u0105 przedmiotem prze\u015bladowa\u0144 ze wzgl\u0119du na sw\u0105 ras\u0119, kolor sk\u00f3ry, swe warunki \u017cycia czy te\u017c wyznawan\u0105 religi\u0119. Ich cierpienia s\u0105 Jego cierpieniami, Jego r\u00f3wnie\u017c jest ich nadzieja na sprawiedliwo\u015b\u0107”. Nale\u017cy wi\u0119c zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Papie\u017c uzna\u0142 za stosowne, by nawet w Yad Vashem podkre\u015bli\u0107, i\u017c wszyscy musimy by\u0107 po stronie prawdy. Je\u017celi bowiem m\u00f3wimy o cierpieniu, o pokrzywdzonych i prze\u015bladowanych, to musimy uj\u0105\u0107 wszystkich, kt\u00f3rych to dotyczy, czyli r\u00f3wnie\u017c chrze\u015bcijan w Ziemi \u015awi\u0119tej cierpi\u0105cych dzisiaj tylko dlatego, \u017ce s\u0105 chrze\u015bcijanami. Dialog z judaizmem nie mo\u017ce si\u0119 ograniczy\u0107 do kwestii antysemityzmu. Nie mo\u017cna ci\u0105gle powtarza\u0107, \u017ce w Izraelu panuje wolno\u015b\u0107 religijna i wszyscy mieszka\u0144cy ciesz\u0105 si\u0119 tymi samymi uprawnieniami, je\u017celi rzeczywisto\u015b\u0107 jest diametralnie inny. Patriarcha Jerozolimy ks. abp Fouad Twal wiele razy podkre\u015bla\u0142, \u017ce wszelki dialog w Ziemi \u015awi\u0119tej musi obj\u0105\u0107 t\u0119 cz\u0105stk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3r\u0105 stanowi\u0105 chrze\u015bcijanie w Ziemi \u015awi\u0119tej. Nie wolno zapomina\u0107 o ich cierpieniu za cen\u0119 prowadzenia dialogu unikaj\u0105cego trudnych kwestii, kt\u00f3rych podj\u0119cie b\u0119dzie wymaga\u0107 odwa\u017cnego spojrzenia na ca\u0142\u0105 prawd\u0119.
\r\n Oczywi\u015bcie, chodzi nie tylko o dialog w Ziemi \u015awi\u0119tej, jednak sytuacja tam panuj\u0105ca rzuca \u015bwiat\u0142o na dialog chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowski na ca\u0142ym \u015bwiecie. Pielgrzymka Benedykta XVI pokaza\u0142a, \u017ce nale\u017cy uciszy\u0107 wszelki szum oskar\u017ce\u0144 oraz uprzedze\u0144, bo inaczej dialog zmieni si\u0119 w monolog. Zgodnie z zawo\u0142aniem w herbie papieskim Benedykta XVI trzeba si\u0119 zda\u0107 na m\u00f3wienie prawdy – ale b\u0119dzie to wymaga\u0142o wielkiej odwagi.
\r\n
\r\n M\u0105dro\u015b\u0107 proroka Amosa<\/strong>
\r\n Z \u017cydowskiej rodziny mojej mamy uratowa\u0142o si\u0119 tylko kilka os\u00f3b. Jedn\u0105 z nich by\u0142 m\u00f3j pradziadek (dziadek mojej mamy), kt\u00f3ry po wojnie wyjecha\u0142 do Izraela i tam si\u0119 osiedli\u0142. By\u0142em do niego bardzo przywi\u0105zany. Zmar\u0142 w Izraelu, gdy mia\u0142em 15 lat, a jego \u015bmier\u0107 by\u0142a dla mnie trudnym prze\u017cyciem. Pami\u0119tam, \u017ce gdy go odwiedza\u0142em, cz\u0119sto powtarza\u0142 to samo pytanie: Czy przerobili\u015bcie ju\u017c w szkole Ksi\u0119g\u0119 Amosa? Nie czekaj\u0105c na moj\u0105 odpowied\u017a, zazwyczaj dodawa\u0142: Ty masz by\u0107 m\u0105dry jak Amos.
\r\n Musz\u0119 si\u0119 przyzna\u0107, \u017ce w\u00f3wczas nie przywi\u0105zywa\u0142em do tych s\u0142\u00f3w \u017cadnej wagi. Ksi\u0119g\u0119 Amosa rzeczywi\u015bcie czyta\u0142em w ramach zaj\u0119\u0107 w szkole podstawowej, r\u00f3wnie\u017c w liceum, poniewa\u017c we wszystkich szko\u0142ach w Izraelu prowadzone s\u0105 zaj\u0119cia z Biblii hebrajskiej. Natomiast dopiero gdy by\u0142em w seminarium w Stanach Zjednoczonych, d\u0142ugo po \u015bmierci mojego pradziadka, zrozumia\u0142em, na czym polega\u0142a m\u0105dro\u015b\u0107 proroka Amosa.
\r\n Ot\u00f3\u017c Amos okaza\u0142 si\u0119 mistrzem s\u0142owa. Chc\u0105c upomnie\u0107 sw\u00f3j nar\u00f3d za pope\u0142nione grzechy, zacz\u0105\u0142 swoj\u0105 mow\u0119 od oskar\u017cenia narod\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y wrogami Izraela. W ten spos\u00f3b sprawi\u0142, \u017ce Izraelici ch\u0119tnie go s\u0142uchali. Gdy mia\u0142 ju\u017c pewno\u015b\u0107, \u017ce s\u0142uchaj\u0105 go uwa\u017cnie – i to zapewne z zadowoleniem, poniewa\u017c wymienia\u0142 te\u017c kary, kt\u00f3re w przysz\u0142o\u015bci mia\u0142y spotka\u0107 wrog\u00f3w Izraela – nagle przeszed\u0142 do grzech\u00f3w samego Izraela. W zasadzie to by\u0142 w\u0142a\u015bciwy cel jego mowy: chodzi\u0142o o nawr\u00f3cenie narodu wybranego z grzech\u00f3w, kt\u00f3rych si\u0119 dopu\u015bci\u0142, trzeba by\u0142o jednak zach\u0119ci\u0107 Izraelit\u00f3w do s\u0142uchania, zanim mo\u017cna by\u0142o m\u00f3wi\u0107 wprost o ich grzechach.
\r\n Podczas wizyty w Ziemi \u015awi\u0119tej Benedykt XVI te\u017c okaza\u0142 si\u0119 mistrzem s\u0142owa, jak r\u00f3wnie\u017c cz\u0142owiekiem wielkiej wyrozumia\u0142o\u015bci i chrze\u015bcija\u0144skiej mi\u0142o\u015bci. Ojciec \u015awi\u0119ty nikogo nie pomin\u0105\u0142. Odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do wszystkich i m\u00f3wi\u0142 jasno o istniej\u0105cych problemach. Oskar\u017cenia, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 przeciwko jego osobie ze strony r\u00f3\u017cnych kr\u0119g\u00f3w \u017cydowskich, zaszkodzi\u0142y nie jemu, lecz tym, kt\u00f3rzy bezmy\u015blnie go atakowali. W pewnym momencie okaza\u0142o si\u0119, \u017ce wcale nie chodzi\u0142o o to, co on powiedzia\u0142 lub nie powiedzia\u0142, lecz o to, co powinien us\u0142ysze\u0107 od tych, kt\u00f3rzy chcieli go zag\u0142uszy\u0107 swoim szumem. Absurdalne \u017c\u0105dania, by ci\u0105gle powtarza\u0142 to, co powiedzia\u0142 w innych przem\u00f3wieniach, pokaza\u0142y, \u017ce cokolwiek by powiedzia\u0142, nie by\u0142oby przyj\u0119te z zadowoleniem.
\r\n Dialog zapewne jest mo\u017cliwy, ale zak\u0142ada on wzajemno\u015b\u0107. Inaczej mo\u017ce powsta\u0107 tylko szum, z kt\u00f3rego nikt niczego nie zrozumie. Nie dajmy si\u0119 wi\u0119c przestraszy\u0107 i nie dajmy sobie wm\u00f3wi\u0107, \u017ce mamy tylko s\u0142ucha\u0107 i nie m\u00f3wi\u0107 ca\u0142ej prawdy, by nie narazi\u0107 si\u0119 na spo\u0142eczn\u0105 niepoprawno\u015b\u0107. B\u0105d\u017amy wszyscy m\u0105drzy jak Amos.<\/p>\r\n\r\n

Ks. dr Jacek Stefa\u0144ski<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Ks. dr Jacek Stefa\u0144ski urodzi\u0142 w 1966 r. w Izraelu. W 1982 r. wyemigrowa\u0142 do Stan\u00f3w Zjednoczonych. \u015awi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie otrzyma\u0142 w 1994 r. w Camden (New Jersey) i pracowa\u0142 na terenie diecezji Camden jako wikariusz oraz kapelan szpitalny. W 2000 r. wyemigrowa\u0142 do Polski i zosta\u0142 kap\u0142anem diecezji kaliskiej. Prac\u0119 duszpastersk\u0105 rozpocz\u0105\u0142 jako wikariusz w parafii pw. \u015bw. Antoniego Padewskiego w Ostrowie Wielkopolskim. W 2004 r. zosta\u0142 mianowany ojcem duchownym kleryk\u00f3w w Wy\u017cszym Seminarium Duchownym Diecezji Kaliskiej, gdzie pe\u0142ni r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 wyk\u0142adowcy Pisma \u015awi\u0119tego oraz j\u0119zyka hebrajskiego. Nale\u017cy do Stowarzyszenia Biblist\u00f3w Polskich.
\r\n
\r\n Ksi\u0105\u017cka ks. prof. Waldemara Chrostowskiego „Ko\u015bci\u00f3\u0142, \u017bydzi, Polska” dost\u0119pna jest w ksi\u0119garniach „Naszego Dziennika”: w Warszawie, al. Solidarno\u015bci 83\/89, 00-144 Warszawa, tel. (22) 850 60 20; w Krakowie, ul. Starowi\u015blna 49, 31-038 Krak\u00f3w, tel.\/fax (12) 431 02 45, e-mail: ksiegarnia@naszdziennik.pl. Ksi\u0119garnia ta prowadzi sprzeda\u017c wysy\u0142kow\u0105.<\/p><\/blockquote>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Ojciec \u015awi\u0119ty Benedykt XVI w swoim przem\u00f3wieniu w synagodze kolo\u0144skiej w 2005 r. powiedzia\u0142: „Zach\u0119cam do szczerego i ufnego dialogu mi\u0119dzy \u017bydami a chrze\u015bcijanami: tylko w ten spos\u00f3b da si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 mo\u017cliw\u0105 do przyj\u0119cia dla obu stron interpretacj\u0119 kwestii historycznych, b\u0119d\u0105cych jeszcze przedmiotem dyskusji, przede wszystkim za\u015b uczyni\u0107 krok naprz\u00f3d w ocenie, z teologicznego punktu […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[48],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17407"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17407"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17407\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17407"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17407"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17407"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}