{"id":17136,"date":"2010-01-01T23:04:30","date_gmt":"2010-01-02T04:04:30","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=17136"},"modified":"2010-01-01T23:04:30","modified_gmt":"2010-01-02T04:04:30","slug":"swiatynia-niezgody-w-miescie-pokoju-ks-prof-waldemar-chrostowski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=17136","title":{"rendered":"\u015awi\u0105tynia niezgody w Mie\u015bcie Pokoju – ks. prof. Waldemar Chrostowski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Talmud Jerozolimski naucza: „Ka\u017cde pokolenie, w kt\u00f3rym \u015awi\u0105tynia nie zosta\u0142a odbudowana, jest traktowane tak, jakby \u015awi\u0105tyni\u0119 zburzy\u0142o” (Yoma 1, 1<\/em>), st\u0105d plany odbudowy \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej wci\u0105\u017c stanowi\u0105 dla \u017byd\u00f3w zadanie priorytetowe, kt\u00f3rego nie mo\u017cna rozpatrywa\u0107 tylko w kategoriach historycznych. Po utworzeniu w 1948 r. pa\u0144stwa Izrael oraz odzyskaniu przez \u017byd\u00f3w w 1967 r. jerozolimskiego Starego Miasta ze Wzg\u00f3rzem \u015awi\u0105tynnym perspektywa budowy Trzeciej \u015awi\u0105tyni sta\u0142a si\u0119 realniejsza ni\u017c kiedykolwiek dot\u0105d, a obecnie naciski strony \u017cydowskiej na zrealizowanie tego projektu wyra\u017anie si\u0119 nasili\u0142y. Jakie mo\u017ce mie\u0107 to konsekwencje dla relacji \u017cydowsko-muzu\u0142ma\u0144skich i chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowskich?<\/strong>
\r\n
\r\nPierwsza \u015awi\u0105tynia zosta\u0142a wybudowana przez kr\u00f3la Salomona w po\u0142owie X w. przed Chr. i istnia\u0142a do momentu zburzenia jej przez Babilo\u0144czyk\u00f3w w 587 r. przed Chrystusem. Druga \u015awi\u0105tynia, konsekrowana w 515 r. przed Chr. oraz przebudowana i upi\u0119kszona pod koniec I w. przed Chr. na polecenie Heroda, przetrwa\u0142a do zburzenia Jerozolimy przez Rzymian w 70 r. po Chrystusie. Czas istnienia obu tych budowli jest traktowany w historiografii \u017cydowskiej odpowiednio jako okres Pierwszej \u015awi\u0105tyni (ha-Bait ha-ri\u00cb\u02dcson) oraz Drugiej \u015awi\u0105tyni (ha-Bait ha-\u00cb\u02dcseni). Wielokrotnie podejmowane w historii pr\u00f3by budowy Trzeciej \u015awi\u0105tyni (ha-Bait ha-\u00cb\u02dcseli\u00cb\u02dcsi) przybra\u0142y na sile wraz z narodzinami i okrzepni\u0119ciem pod koniec XIX w. ruchu syjonistycznego. Ju\u017c wcze\u015bniej, od po\u0142owy XIX w., \u017bydzi coraz liczniej i odwa\u017cniej osiedlali si\u0119 w Jerozolimie, w 1887 r. za\u015b baron Edmund de Rothschild zakupi\u0142 niewielki teren przylegaj\u0105cy do muru znanego jako \u015aciana P\u0142aczu. Chocia\u017c zasadniczy nurt syjonizmu mia\u0142 charakter \u015bwiecki i deklarowa\u0142 ca\u0142kowit\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 od religii, w jego obr\u0119bie nie brakowa\u0142o zwolennik\u00f3w przywr\u00f3cenia staro\u017cytnego status quo, motywowanego konieczno\u015bci\u0105 istnienia \u015bwi\u0105tyni jako trwa\u0142ego spoiwa to\u017csamo\u015bci Izraela. Tendencje te wzmog\u0142y si\u0119 wyra\u017anie od 1948 r., czyli od utworzenia pa\u0144stwa Izrael. Wcze\u015bniej, na mocy politycznych dyskusji i ustale\u0144, jerozolimskie Stare Miasto wraz ze Wzg\u00f3rzem \u015awi\u0105tynnym znajdowa\u0142o si\u0119 w granicach Jordanii. \u017bydom zabraniano w\u00f3wczas wst\u0119pu na ten teren, zburzono r\u00f3wnie\u017c ponad 50 synagog istniej\u0105cych w Dzielnicy \u017bydowskiej. Gdy zaistnienie „narodowej siedziby” \u017byd\u00f3w sta\u0142o si\u0119 faktem, by\u0142o jasne, \u017ce nikt nie mo\u017ce pomija\u0107 milczeniem ani lekcewa\u017cy\u0107 nadziei, aspiracji i \u017c\u0105da\u0144 wyznawc\u00f3w judaizmu, kt\u00f3rzy – wzorem swoich przodk\u00f3w – nadal czekali na odzyskanie Wzg\u00f3rza \u015awi\u0105tynnego i odbudow\u0119 sanktuarium.
\r\n
\r\nKonflikt wok\u00f3\u0142 Wzg\u00f3rza \u015awi\u0105tynnego<\/strong>
\r\nBezprecedensowa okazja nadarzy\u0142a si\u0119 7 czerwca 1967 r. podczas tzw. wojny sze\u015bciodniowej, gdy wojsko izraelskie zaj\u0119\u0142o jerozolimskie Stare Miasto oraz Haram asz-Szarif, czyli Wzg\u00f3rze \u015awi\u0105tynne. \u0179o\u0142nierze natychmiast zawiesili na Kopule Ska\u0142y flag\u0119 Izraela, za\u015b rabin Szlomo Goren, naczelny rabin polowy Izraela (zmar\u0142 w 1994 r. w opinii bohatera), otwarcie wzywa\u0142 do zburzenia \u015bwi\u0119tej budowli muzu\u0142man\u00f3w i odbudowy \u017cydowskiego sanktuarium. Nazajutrz, 8 czerwca, wraz z grup\u0105 silnie uzbrojonych \u017co\u0142nierzy wszed\u0142 na Wzg\u00f3rze \u015awi\u0105tynne i dokona\u0142 szczeg\u00f3\u0142owych pomiar\u00f3w terenu, opieraj\u0105c si\u0119 na danych archeologicznych i informacjach zachowanych w dzie\u0142ach J\u00f3zefa Flawiusza, a tak\u017ce w Misznie oraz \u015bredniowiecznych traktatach Majmonidesa i Saadii Gaona. Jednocze\u015bnie zamkni\u0119to wst\u0119p na Wzg\u00f3rze, pozwalaj\u0105c \u017bydom na modlitwy pod \u015acian\u0105 P\u0142aczu, kt\u00f3r\u0105 okre\u015bla si\u0119 odt\u0105d mianem \u015aciany Zachodniej. Silnym naciskom na natychmiastow\u0105 odbudow\u0119 \u015bwi\u0105tyni sprzeciwi\u0142 si\u0119 gen. Mosze Dajan, dowodz\u0105cy udan\u0105 operacj\u0105 wojskow\u0105 i daleki od prawowierno\u015bci wobec religijnych zasad judaizmu. 17 czerwca spotka\u0142 si\u0119 z przedstawicielami Najwy\u017cszej Rady Muzu\u0142ma\u0144skiej Wakf i powierzy\u0142 jej sprawowanie nadzoru nad Wzg\u00f3rzem \u015awi\u0105tynnym oraz dwoma tamtejszymi \u015bwi\u0119tymi budowlami islamu. Ustalono, \u017ce \u017bydzi mog\u0105 wchodzi\u0107 na ten teren, nie mog\u0105 jednak sprawowa\u0107 na nim kultu ani publicznie si\u0119 modli\u0107.
\r\nDecyduj\u0105ce dla podj\u0119cia decyzji o zaniechaniu odbudowy \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej by\u0142y cztery przes\u0142anki: powa\u017cne zagro\u017cenie dla bezpiecze\u0144stwa Izraela na skutek domniemanej reakcji \u015bwiata muzu\u0142ma\u0144skiego na wypadek zburzenia meczet\u00f3w; okazanie dobrej woli wobec Arab\u00f3w, kt\u00f3rzy nadal licznie mieszkaj\u0105 na terenie Izraela i podbitych przez niego terytoriach oraz w jego bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie; obawy przed nieprzychylnymi reakcjami wsp\u00f3lnoty mi\u0119dzynarodowej; zakaz rabinatu wchodzenia na sporny teren, uzasadniony faktem, \u017ce nale\u017cy najpierw precyzyjnie ustali\u0107 staro\u017cytn\u0105 topografi\u0119 najczcigodniejszego dla \u017byd\u00f3w miejsca kultu. 28 czerwca rz\u0105d Izraela spotka\u0142 si\u0119 z lokalnymi przedstawicielami islamu i chrze\u015bcija\u0144stwa, powierzaj\u0105c im administrowanie miejscami \u015bwi\u0119tymi na terenie Miasta \u015awi\u0119tego. Nazajutrz, 29 czerwca, og\u0142oszono zjednoczenie Jerozolimy Wschodniej i Zachodniej, co oznacza, \u017ce Wzg\u00f3rze \u015awi\u0105tynne sta\u0142o si\u0119 integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 pa\u0144stwa Izrael.
\r\nOd tamtej pory pozostaje ono jednym z najbardziej zapalnych punkt\u00f3w na Bliskim Wschodzie. Wiele wydarze\u0144, o kt\u00f3rych spo\u0142eczno\u015b\u0107 mi\u0119dzynarodowa nie zawsze mia\u0142a wystarczaj\u0105c\u0105 wiedz\u0119, rozgrywa\u0142o si\u0119 tam b\u0142yskawicznie i wywo\u0142ywa\u0142o dramatyczne skutki. 15 sierpnia 1967 r. rabin Goren, nie mog\u0105c pogodzi\u0107 si\u0119 z decyzj\u0105 o sprawowaniu nadzoru nad Wzg\u00f3rzem \u015awi\u0105tynnym przez muzu\u0142man\u00f3w, uda\u0142 si\u0119 z du\u017c\u0105 grup\u0105 zwolennik\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich r\u00f3wnie\u017c kapelan\u00f3w wojskowych, na sporny teren. Powo\u0142a\u0142 si\u0119 na poczynione przez siebie wcze\u015bniej ustalenia, og\u0142aszaj\u0105c, i\u017c wie, gdzie znajdowa\u0142o si\u0119 \u015awi\u0119te \u015awi\u0119tych jako trzon biblijnego sanktuarium, co – jego zdaniem – dawne postanowienia rabin\u00f3w zakazuj\u0105ce wst\u0119pu na obszar \u015bwi\u0105tynny czyni nieaktualnymi. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, 22 sierpnia, G\u0142\u00f3wny Rabinat Izraela odrzuci\u0142 stanowisko Gorena i ponowi\u0142 kontestowany zakaz, umieszczaj\u0105c odpowiednie informacje w pobli\u017cu Wzg\u00f3rza \u015awi\u0105tynnego. Niemal co roku, a czasami nawet cz\u0119\u015bciej, podejmowano rozmaite pr\u00f3by wtargni\u0119cia na ten teren, wsp\u00f3lnej \u017cydowskiej modlitwy na nim oraz przej\u0119cia go w posiadanie. 15 lipca 1968 r. muzu\u0142manie odrzucili propozycj\u0119 ameryka\u0144skiej masonerii, by za 100 milion\u00f3w dolar\u00f3w zgodzi\u0107 si\u0119 na zbudowanie „\u015awi\u0105tyni Salomona”. 23 sierpnia 1969 r. Dennis Michael Rohan, przyby\u0142y z Australii, usi\u0142owa\u0142 podpali\u0107 meczet Al-Aksa. Muzu\u0142manie obwiniali za ten czyn ekstremistyczne \u015brodowiska \u017cydowskie, oskar\u017caj\u0105c je o pr\u00f3b\u0119 odbudowy \u015bwi\u0105tyni. 8 marca 1976 r. Gershon Salomon i rabin Rabinowitz usi\u0142owali, z grup\u0105 zwolennik\u00f3w, wtargn\u0105\u0107 na Wzg\u00f3rze, ale zostali powstrzymani przez policj\u0119, co jednak doprowadzi\u0142o do antyarabskich eksces\u00f3w i zamieszek. Salomon ponowi\u0142 pr\u00f3b\u0119 14 sierpnia 1977 r., tym razem wspomagany przez ponad trzydziestu cz\u0142onk\u00f3w skrajnego ugrupowania o nazwie El Har Hashem („Do G\u00f3ry Bo\u017cej”). 25 marca 1979 r. Meir Kahane z grup\u0105 student\u00f3w jesziwy podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 modlitwy na Wzg\u00f3rzu, co doprowadzi\u0142o do masowego strajku ludno\u015bci arabskiej i nowych zamieszek rozp\u0119dzonych przez policj\u0119 izraelsk\u0105. Powt\u00f3rzy\u0142o si\u0119 to za p\u00f3\u0142tora roku, 10 sierpnia 1980 r., gdy protagonistami analogicznego wydarzenia by\u0142o ponad 300 cz\u0142onk\u00f3w Gush Emunim („Ugrupowanie Wiernych”).
\r\nSytuacja zaogni\u0142a si\u0119 11 kwietnia 1982 r., gdy Alan Goldman, ameryka\u0144ski imigrant s\u0142u\u017c\u0105cy w armii izraelskiej, rozpocz\u0105\u0142 strzelanin\u0119 na Wzg\u00f3rzu \u015awi\u0105tynnym, „by wyzwoli\u0107 to \u015bwi\u0119te miejsce dla \u017byd\u00f3w”. W tym samym roku i w latach nast\u0119pnych by\u0142o wiele wydarze\u0144, kt\u00f3re nie zostawiaj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce konfrontacja coraz bardziej si\u0119 nasila\u0142a i zmierza\u0142a w bardzo niebezpiecznym kierunku. Arabom zarzucano przechowywanie broni na Wzg\u00f3rzu \u015awi\u0105tynnym i w jego s\u0105siedztwie, ponawiano r\u00f3wnie\u017c kolejne pr\u00f3by wej\u015bcia na sporny teren oraz ustanawiania na nim nowego porz\u0105dku. Gdy z pocz\u0105tkiem stycznia 1985 r. podano wiadomo\u015b\u0107 o przerzuceniu do Izraela ok. 3 tys. etiopskich \u017byd\u00f3w, ekstremistyczne ugrupowania wyznawc\u00f3w judaizmu ujrza\u0142y w tym nowy znak nastania czas\u00f3w mesja\u0144skich i zapowied\u017a odbudowania \u015bwi\u0105tyni. W lutym 1987 r. w jerozolimskiej Dzielnicy \u017bydowskiej dokonano otwarcia The Temple Institute (Instytut \u015awi\u0105tyni) z wystaw\u0105 obrazuj\u0105c\u0105 wygl\u0105d i wystr\u00f3j czcigodnego sanktuarium.
\r\n
\r\nKamie\u0144 w\u0119gielny pod \u017cydowskie sanktuarium<\/strong>
\r\nW ostatnich dw\u00f3ch dekadach wydarzenia dotycz\u0105ce projektu Trzeciej \u015awi\u0105tyni nabra\u0142y dalszego przyspieszenia. 16 pa\u017adziernika 1989 r. Gershon Salomon i Yehoshua Cohen, ubrany w szaty kap\u0142a\u0144skie, wsp\u00f3lnie z cz\u0142onkami ugrupowania The Temple Mount Faithful, podczas uroczystych obchod\u00f3w \u015awi\u0119ta Namiot\u00f3w podj\u0119li pr\u00f3b\u0119 po\u0142o\u017cenia kamienia w\u0119gielnego pod Trzeci\u0105 \u015awi\u0105tyni\u0119. Wprawdzie do tego nie dosz\u0142o, ale nie jest chyba przypadkiem, \u017ce tego samego dnia na \u0142amach magazynu „Time” ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 autorstwa Richarda Ostlinga zatytu\u0142owany „Time for a New Temple?”. W tym samym czasie izraelskie Ministerstwo Spraw Religijnych sponsorowa\u0142o wielk\u0105 konferencj\u0119 naukow\u0105 po\u015bwi\u0119con\u0105 problematyce \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej. Rok p\u00f3\u017aniej, 8 pa\u017adziernika 1990 r., ugrupowanie The Temple Mount Faithful ponowi\u0142o zamiar umieszczenia kamienia w\u0119gielnego. W rezultacie wybuch\u0142y gro\u017ane zamieszki, w kt\u00f3rych kilkunastu Arab\u00f3w ponios\u0142o \u015bmier\u0107, za\u015b represyjna reakcja policji izraelskiej zosta\u0142a pot\u0119piona przez ONZ i nawet Stany Zjednoczone. W po\u0142owie 1991 r. Gershon Salomon podj\u0105\u0142 podr\u00f3\u017c po miastach USA, odbywaj\u0105c mn\u00f3stwo spotka\u0144, a zabieraj\u0105c cz\u0119sto g\u0142os w programach radiowych i telewizyjnych oraz na \u0142amach gazet, przekonywa\u0142 s\u0142uchaczy, widz\u00f3w i czytelnik\u00f3w do poparcia projektu budowy \u017cydowskiego sanktuarium. 24 wrze\u015bnia tego\u017c roku jego ugrupowanie podj\u0119\u0142o trzeci\u0105, te\u017c nieudan\u0105, pr\u00f3b\u0119 po\u0142o\u017cenia kamienia w\u0119gielnego oraz zbiorowej modlitwy na Wzg\u00f3rzu \u015awi\u0105tynnym. Na prze\u0142omie wrze\u015bnia i pa\u017adziernika w Dzielnicy Muzu\u0142ma\u0144skiej Starego Miasta wykupiono dom, w kt\u00f3rym umieszczono szko\u0142\u0119 Ateret Cohanim, maj\u0105c\u0105 przygotowywa\u0107 przysz\u0142ych kap\u0142an\u00f3w. W tym samym czasie minister Ariel Szaron og\u0142osi\u0142 decyzj\u0119 o kontynuowaniu i zintensyfikowaniu \u017cydowskiego osadnictwa we wschodniej Jerozolimie, w kt\u00f3rej znajduje si\u0119 Wzg\u00f3rze \u015awi\u0105tynne, a tak\u017ce zamieszkiwane od kilkunastu stuleci przez ludno\u015b\u0107 arabsk\u0105 biblijne Miasto Dawidowe.
\r\nNa jaki\u015b czas zapanowa\u0142 spok\u00f3j. W marcu 1993 r. rabin Baruch ben Yosef, cz\u0142onek radykalnej \u017cydowskiej organizacji Kach, za\u0142o\u017cy\u0142 Yeshivat Har HaBayit, instytucj\u0119, kt\u00f3ra postawi\u0142a sobie za cel „wyzwolenie” Wzg\u00f3rza \u015awi\u0105tynnego. P\u00f3\u0142tora roku p\u00f3\u017aniej, jesieni\u0105 1994 r., rabin Chaim Richman uda\u0142 si\u0119 do miejscowo\u015bci Canton w stanie Missisipi (USA), by zweryfikowa\u0107 wiadomo\u015b\u0107, \u017ce wyhodowano tam czerwon\u0105 ja\u0142\u00f3wk\u0119, niezb\u0119dn\u0105 do sprawowania obrz\u0119d\u00f3w podczas uroczystych obchod\u00f3w Yom Kippur. Wyda\u0142 pozytywn\u0105 opini\u0119, nadmieniaj\u0105c, \u017ce ta wiadomo\u015b\u0107 „zmieni \u015bwiat”. Dwa lata p\u00f3\u017aniej, w sierpniu 1996 r., og\u0142oszono narodziny pierwszej od dw\u00f3ch tysi\u0119cy lat czerwonej ja\u0142\u00f3wki na ziemi Izraela, kt\u00f3ra przysz\u0142a na \u015bwiat w Kfar Hassidim w pobli\u017cu Hajfy. Cz\u0119\u015b\u0107 ortodoksyjnych wyznawc\u00f3w judaizmu uzna\u0142a to za kolejny znak nadej\u015bcia Mesjasza i zapowied\u017a rych\u0142ej odbudowy \u015bwi\u0105tyni. Ale nied\u0142ugo potem na ja\u0142\u00f3wce, kt\u00f3ra otrzyma\u0142a imi\u0119 Tzlil (Melodia), odkryto kilka bia\u0142ych w\u0142os\u00f3w i rado\u015b\u0107 ortodoks\u00f3w przygas\u0142a. W 1997 r. podano do wiadomo\u015bci, i\u017c w Izraelu urodzi\u0142y si\u0119 dwie czerwone ja\u0142\u00f3wki, jedna na p\u00f3\u0142nocy, druga na po\u0142udniu, w dolinie Ajjalonu, oraz trzecia na farmie w Teksasie. Podarowano j\u0105 ugrupowaniu The Temple Mount Faithful jako wst\u0119p do budowy \u015bwi\u0105tyni i wznowienia w niej kultu ofiarniczego. W tym celu zielono\u015bwi\u0105tkowy kaznodzieja Clyde Lott i dwaj inni protestanccy duchowni, Guy Garner i Al Bishop, za\u0142o\u017cyli organizacj\u0119 pod nazw\u0105 Canaan Land Restoration of Israel, kt\u00f3ra zaj\u0119\u0142a si\u0119 zbieraniem funduszy na regularne dostarczanie w przysz\u0142o\u015bci do Izraela czerwonych ja\u0142\u00f3wek, tak do cel\u00f3w kultowych, jak i ekonomicznych.
\r\nPodobnych wydarze\u0144, inicjatyw, wyst\u0105pie\u0144 i demonstracji by\u0142o o wiele wi\u0119cej, ich wyliczenie zaj\u0119\u0142oby niema\u0142o miejsca. Nie zabrak\u0142o dramatycznych epizod\u00f3w, kt\u00f3re odbi\u0142y si\u0119 szerokim echem w \u015bwiecie. 25 wrze\u015bnia 1996 r. rz\u0105d Izraela otworzy\u0142, naprzeciw Franciszka\u0144skiego Studium Biblijnego, gdzie znajduje si\u0119 I i II stacja jerozolimskiej Via Dolorosa, wyj\u015bcie z tunelu wykonanego w okresie hasmonejskim (II-I w. przed Chr.), kt\u00f3ry przebiega pod Wzg\u00f3rzem \u015awi\u0105tynnym. Wej\u015bcie do niego jest w pobli\u017cu \u015aciany P\u0142aczu. Arabowie odebrali to jako gro\u017ab\u0119 zaprowadzenia nowego porz\u0105dku na Wzg\u00f3rzu \u015awi\u0105tynnym. Podczas gwa\u0142townych zamieszek, kt\u00f3re wybuch\u0142y w Jerozolimie i na terytoriach okupowanych, zgin\u0119\u0142o kilkudziesi\u0119ciu Palesty\u0144czyk\u00f3w, a kilkuset odnios\u0142o rany. P\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej, 17 lutego 1997 r., wydano w Jerozolimie uroczysty bankiet dla ponad tysi\u0105ca uczestnik\u00f3w w celu uczczenia projektu budowy sanktuarium i podkre\u015blenia potrzeby \u017cydowskiej obecno\u015bci na Wzg\u00f3rzu \u015awi\u0105tynnym. W lecie nast\u0119pnego roku ortodoksyjni \u017bydzi zapocz\u0105tkowali tradycj\u0119 regularnego udawania si\u0119 na to Wzg\u00f3rze i urz\u0105dzania tam wsp\u00f3lnej procesji po sta\u0142ym i \u015bci\u015ble wyznaczonym szlaku. 15 wrze\u015bnia 1998 r. zwo\u0142ano doroczn\u0105 konferencj\u0119 w siedzibie Binyanei HaUma w Jerozolimie, na kt\u00f3rej mno\u017cy\u0142y si\u0119 wyst\u0105pienia domagaj\u0105ce si\u0119 budowy \u015bwi\u0105tyni. Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej, 7 pa\u017adziernika, ugrupowanie The Temple Mount Faithful podj\u0119\u0142o kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0119 wniesienia kamienia w\u0119gielnego. Wprawdzie zosta\u0142a ona znowu udaremniona przez policj\u0119, ale by\u0142a na tyle powa\u017cna, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 prasy \u015bwiatowej uzna\u0142a, i\u017c podobne incydenty mog\u0105 „wywo\u0142a\u0107 III wojn\u0119 \u015bwiatow\u0105”. Pod koniec marca 1999 r. cz\u0142onkowie The Temple Mount Faithful po\u0142\u0105czyli si\u0142y z ugrupowaniem Chai veQayam i pod przewodem Gershona Salomona i Yehudy Etziona dokonali symbolicznego z\u0142o\u017cenia ofiary paschalnej na wzg\u00f3rzu naprzeciw Wzg\u00f3rza \u015awi\u0105tynnego. Kilka dni p\u00f3\u017aniej \u015bwiat obieg\u0142a wiadomo\u015b\u0107 o cudownym wyp\u0142yni\u0119ciu wody spod Kopu\u0142y Ska\u0142y, co ortodoksi \u017cydowscy odczytali jako spe\u0142nienie proroctwa z 47 rozdzia\u0142u Ksi\u0119gi Ezechiela. 22 lipca, w \u015bwi\u0119to Tisha b’Av, cz\u0142onkowie The Temple Mount Faithful udali si\u0119 na Wzg\u00f3rze, gdzie odczytali Ksi\u0119g\u0119 Lamentacji, by kolejny raz potwierdzi\u0107 niez\u0142omn\u0105 wol\u0119 odbudowy \u015bwi\u0105tyni. Pod koniec wrze\u015bnia jeszcze raz podj\u0119li nieudan\u0105 pr\u00f3b\u0119 umieszczenia na tym terenie kamienia w\u0119gielnego.
\r\n
\r\nModel \u015bwi\u0105tyni z Mitzpe Yericho<\/strong>
\r\nKilka miesi\u0119cy wzgl\u0119dnego spokoju podczas prze\u017cywania Wielkiego Jubileuszu Roku 2000 i pielgrzymki Jana Paw\u0142a II do Ziemi \u015awi\u0119tej przerwa\u0142o wej\u015bcie 28 wrze\u015bnia 2000 r. na Wzg\u00f3rze \u015awi\u0105tynne Ariela Szarona, przyw\u00f3dcy partii Likud. Odby\u0142o si\u0119 ono pod pretekstem kontroli, czy i jak daleko posuwaj\u0105 si\u0119 prace budowlane i naprawcze, kt\u00f3re zapowiada\u0142 islamski Wakf. Obecno\u015b\u0107 Szarona, znienawidzonego przez Arab\u00f3w za masakry ludno\u015bci cywilnej, kt\u00f3rych kilkana\u015bcie lat wcze\u015bniej dopu\u015bci\u0142 si\u0119 w po\u0142udniowym Libanie, oraz wypowiedziane przez niego s\u0142owa odebrano jako otwart\u0105 prowokacj\u0119. Nazajutrz wybuch\u0142y krwawe zamieszki i starcia, kt\u00f3re da\u0142y pocz\u0105tek pi\u0119cioletniej Intifadzie Al-Aksa (2000-2005). By\u0142y to najwi\u0119ksze od d\u0142u\u017cszego czasu niepokoje na obszarze Izraela i na Zachodnim Brzegu Jordanu oraz w Strefie Gazy, kt\u00f3re przerwa\u0142y ruch pielgrzymkowy i turystyczny do Ziemi \u015awi\u0119tej. Wakf zamkn\u0105\u0142 wst\u0119p na Wzg\u00f3rze \u015awi\u0105tynne dla \u017byd\u00f3w, natomiast rz\u0105d Izraela zakaza\u0142 zwiedzania tego terenu pielgrzymom i turystom. Zapanowa\u0142 ca\u0142kowity impas, a intifada zbiera\u0142a krwawe \u017cniwo zabitych i rannych po obu stronach, wielokrotnie wi\u0119cej po stronie palesty\u0144skiej. Na prze\u0142omie sierpnia i wrze\u015bnia 2003 r. rz\u0105d Izraela wymusi\u0142 otwarcie wej\u015bcia dla \u017byd\u00f3w oraz cz\u0119\u015bci turyst\u00f3w. Muzu\u0142manie, Wakf i Jaser Arafat, protestowali i zakazali zwiedzaj\u0105cym wst\u0119pu do Kopu\u0142y Ska\u0142y i meczetu Al-Aksa. Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej ortodoksyjni \u017bydzi podj\u0119li kolejn\u0105 pr\u00f3b\u0119 modlitwy na Wzg\u00f3rzu, co zn\u00f3w spotka\u0142o si\u0119 z ostrym protestem autorytet\u00f3w muzu\u0142ma\u0144skich.
\r\nW listopadzie 2003 r. rozpocz\u0119to w osiedlu Mitzpe Yericho, po\u0142o\u017conym na p\u00f3\u0142noc od drogi z Jerozolimy do Jerycha, budow\u0119 naturalnych rozmiar\u00f3w modelu \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej. Kierowanie pracami obj\u0105\u0142 rabin Yehuda Kreuser, kt\u00f3ry postawi\u0142 sobie za cel przygotowanie kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy b\u0119d\u0105 sprawowa\u0107 kult w odbudowanym sanktuarium. Osiedle jest silnie strze\u017cone i niedost\u0119pne dla zwiedzaj\u0105cych, trudno zatem powiedzie\u0107, co si\u0119 w nim dzieje. W styczniu 2004 r. izraelska instytucja Western Jerusalem Development Company zapowiedzia\u0142a dr\u0105\u017cenie podziemnego tunelu, kt\u00f3ry ma przebiega\u0107 od Muru Zachodniego (\u015aciana P\u0142aczu) do sadzawki Siloe, na po\u0142udnie od biblijnego Miasta Dawidowego. Jako pow\u00f3d podaje si\u0119 ochron\u0119 \u017byd\u00f3w przed atakami muzu\u0142man\u00f3w podczas \u015bwi\u0105tecznych obchod\u00f3w, gdy wyznawcy judaizmu gromadz\u0105 si\u0119 w zapalnym i wrogim wobec nich regionie. Muzu\u0142manie upatruj\u0105 w tym pocz\u0105tek starannie zaplanowanych i dalekosi\u0119\u017cnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, kt\u00f3rych ostatecznym rezultatem b\u0119dzie zburzenie \u015bwi\u0119tych budowli islamu i odbudowa \u017cydowskiego sanktuarium.
\r\n
\r\nSanhedryn wznawia posiedzenia<\/strong>
\r\nInne wa\u017cne wydarzenie to pierwsze od ponad p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca lat oficjalne zebranie Sanhedrynu, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 13 pa\u017adziernika 2004 r. w Tyberiadzie nad Jeziorem Galilejskim. W sk\u0142ad gremium licz\u0105cego 71 cz\u0142onk\u00f3w weszli, obok wielu prominentnych rabin\u00f3w i talmudyst\u00f3w, rabini Yisrael Ariel i Chaim Richman z Temple Institute oraz rabin Baruch Ben-Yosef, dyrektor Temple Mount Yeshiva. Ich obecno\u015b\u0107 t\u0142umaczy, \u017ce jednym z g\u0142\u00f3wnych temat\u00f3w obrad by\u0142o precyzyjne ustalenie miejsca, na kt\u00f3rym wznosi\u0142a si\u0119 niegdy\u015b \u015bwi\u0105tynia jerozolimska i jej o\u0142tarz ofiarny, a tak\u017ce okre\u015blenie prawowitego potomka z dynastii Dawidowej, kt\u00f3rego panowanie oznacza\u0142oby przywr\u00f3cenie monarchii. Ustalono, \u017ce jest nim rabin Yosef Dayan z miejscowo\u015bci Psagot, kt\u00f3ry jest w stanie udokumentowa\u0107 trzy tysi\u0105ce lat historii swoich m\u0119skich przodk\u00f3w si\u0119gaj\u0105cej dynastii Dawidowej sprawuj\u0105cej rz\u0105dy w Kr\u00f3lestwie Judy do wygnania babilo\u0144skiego. Sanhedryn wyrazi\u0142 pogl\u0105d, \u017ce perspektywa odbudowania \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej jest obecnie bli\u017csza ni\u017c kiedykolwiek dotychczas.
\r\nW ostatnich czterech latach te\u017c nie zabrak\u0142o inicjatyw, kt\u00f3re nie zostawiaj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce dla wielu \u017byd\u00f3w budowa \u015bwi\u0105tyni i przywr\u00f3cenie w niej regularnego kultu stanowi\u0105 zadanie absolutnie priorytetowe. \u015awiatowa opinia publiczna dowiaduje si\u0119 o tych planach wtedy, gdy dochodzi do zamieszek i otwartych konflikt\u00f3w, nie zawsze zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 ze wszystkich konsekwencji nabrzmia\u0142ej sytuacji. W sukurs ortodoksom przychodz\u0105, \u015bwiadomie b\u0105d\u017a nie, archeolodzy, kt\u00f3rzy od jesieni 2004 r. nasilili prace badawcze i og\u0142osili zidentyfikowanie materialnych pozosta\u0142o\u015bci Pierwszej i Drugiej \u015awi\u0105tyni. Wzmog\u0142o to napi\u0119cia wok\u00f3\u0142 Wzg\u00f3rza \u015awi\u0105tynnego, wyzwoli\u0142o nowe emocje i doprowadzi\u0142o do dalszej eskalacji nieufno\u015bci. Coraz bardziej utrwala si\u0119 przekonanie, \u017ce w gruncie rzeczy w \u015bwiecie \u017cydowskim nie istnieje dylemat, czy odbudowa\u0107 sanktuarium, ale jak oraz kiedy mo\u017cna i trzeba tego dokona\u0107.
\r\n
\r\nCo dalej?<\/strong>
\r\nWszyscy, kt\u00f3rzy w\u0105tpi\u0105, by odbudowanie \u015bwi\u0105tyni wci\u0105\u017c pozostawa\u0142o priorytetem \u017byd\u00f3w, b\u0105d\u017a ignoruj\u0105 \u017cydowskie roszczenia i plany w tym przedmiocie, powinni wzi\u0105\u0107 powa\u017cnie pod uwag\u0119 nastawienie, kt\u00f3re 26 wrze\u015bnia 1996 r. jednoznacznie wyrazi\u0142 rabin Zalman Melamed: „Musimy (…) otwarcie i uparcie, stale i wci\u0105\u017c, powtarza\u0107 zwyczajn\u0105 prawd\u0119, \u017ce Wzg\u00f3rze \u015awi\u0105tynne nale\u017cy do nas. To jest miejsce dw\u00f3ch zburzonych \u015bwi\u0105ty\u0144, i miejsce, na kt\u00f3rym Trzecia \u015awi\u0105tynia zostanie odbudowana – wkr\u00f3tce, z Bo\u017c\u0105 pomoc\u0105. My nie oddali\u015bmy Wzg\u00f3rza \u015awi\u0105tynnego, nie mamy w\u0142adzy, by to uczyni\u0107, ani nigdy tego nie zrobimy. To jest serce Jerozolimy, ziemi Izraela i \u015bwiata – oraz to jest serce ludu Izraela”.
\r\nSprawa odbudowy \u015bwi\u0105tyni to przede wszystkim jeden z najbardziej nabrzmia\u0142ych i zapalnych punkt\u00f3w w relacjach \u017cydowsko-muzu\u0142ma\u0144skich. Na poziomie publicystyki oraz doniesie\u0144 w \u015brodkach masowego przekazu rysuj\u0105 si\u0119 trzy rozwi\u0105zania: przeniesienie dw\u00f3ch \u015bwi\u0119tych budowli islamu w inne miejsce i zbudowanie \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej tam, gdzie one si\u0119 znajduj\u0105; ewentualno\u015b\u0107 koegzystencji istniej\u0105cych meczet\u00f3w i przysz\u0142ej \u015bwi\u0105tyni \u017cydowskiej na Wzg\u00f3rzu \u015awi\u0105tynnym; zburzenie Kopu\u0142y Ska\u0142y i meczetu Al-Aksa oraz zast\u0105pienie ich Trzeci\u0105 \u015awi\u0105tyni\u0105. Pierwsze rozwi\u0105zanie jest bardzo ma\u0142o prawdopodobne, nie tyle ze wzgl\u0119d\u00f3w technicznych i technologicznych, ile ideologicznych i politycznych. Muzu\u0142manie podkre\u015blaj\u0105 swoje przywi\u0105zanie nie do architektury i sztuki, ale do konkretnego miejsca. Wydaje si\u0119 te\u017c zupe\u0142nie niemo\u017cliwe, by Izraelczycy wyrazili zgod\u0119 na pozostawienie Kopu\u0142y Ska\u0142y i meczetu Al-Aksa w Jerozolimie albo jej bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie. Drugie rozwi\u0105zanie jest utopijne. Dramatyczna rzeczywisto\u015b\u0107 codziennej koegzystencji \u017cydowsko-arabskiej, ze wszystkimi jej skutkami w dziedzinie religii, nie wr\u00f3\u017cy dobrze na przysz\u0142o\u015b\u0107, a obustronn\u0105 wrogo\u015b\u0107 wzmaga wznoszenie przez Izraelczyk\u00f3w pot\u0119\u017cnego muru, kt\u00f3ry coraz dotkliwiej rozdziela mocno sk\u0142\u00f3conych „s\u0105siad\u00f3w”. Wizja \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej obok \u015bwi\u0119tych meczet\u00f3w islamu jest tak nieprawdopodobna, \u017ce samo jej przedstawianie brzmi dla wielu po prostu ironicznie. Pozostaje trzecia ewentualno\u015b\u0107, przysz\u0142o\u015b\u0107 za\u015b poka\u017ce, czy, kto oraz w jaki spos\u00f3b zdecyduje si\u0119, by zosta\u0142a urzeczywistniona. W\u0142adze palesty\u0144skie i \u015bwiat muzu\u0142ma\u0144ski podejmuj\u0105 rozmaite kroki, by przeciwstawi\u0107 si\u0119 planom budowy \u017cydowskiego sanktuarium i je udaremni\u0107. Trudno powiedzie\u0107, czy i jak d\u0142ugo b\u0119d\u0105 one skuteczne. Jeszcze trudniej prognozowa\u0107, co sta\u0142oby si\u0119, gdyby pewnego dnia rzeczywi\u015bcie dosz\u0142o do zburzenia \u015bwi\u0119tych budowli islamu.
\r\n\u015awi\u0105tynia jerozolimska to r\u00f3wnie\u017c – chocia\u017c nie tak wyra\u017anie ani tak mocno – sprawa wa\u017cna dla relacji \u017cydowsko-chrze\u015bcija\u0144skich. Przez ca\u0142e wieki brak \u015bwi\u0105tyni by\u0142 pojmowany i obja\u015bniany przez wyznawc\u00f3w Jezusa Chrystusa jako znak ustania i prze\u017cycia si\u0119 porz\u0105dku religijnego i kultowego pierwszego Przymierza, czyli Starego Testamentu. Autor Listu do Hebrajczyk\u00f3w, rozwa\u017caj\u0105c skutki ofiary Chrystusa, napisa\u0142: „Chrystus, zjawiwszy si\u0119 jako arcykap\u0142an d\u00f3br przysz\u0142ych, przez wy\u017cszy i doskonalszy, i nie r\u0119k\u0105 – to jest nie na tym \u015bwiecie – uczyniony przybytek, ani przez krew koz\u0142\u00f3w i cielc\u00f3w, lecz przez w\u0142asn\u0105 krew wszed\u0142 raz na zawsze do Miejsca \u015awi\u0119tego, zdobywszy wieczne odkupienie” (Hbr 9, 11-12). Niemal przez dwa tysi\u0105ce lat istnienia chrze\u015bcija\u0144stwa \u015bwi\u0105tynia jerozolimska le\u017cy w gruzach, a dotychczasowe pr\u00f3by jej odbudowy spe\u0142z\u0142y na niczym. Nasuwa si\u0119 pytanie, czy w naszych czasach dojdzie do jej budowy oraz czy jej ewentualne odbudowanie ma znaczenie dla chrze\u015bcija\u0144skiego postrzegania i oceniania religijnego \u017cycia \u017cydowskiego, a tak\u017ce czy i jakie niesie to konsekwencje dla chrze\u015bcija\u0144skiej teologii judaizmu.
\r\nMimo wielkiej donios\u0142o\u015bci i rangi tych dw\u00f3ch wymiar\u00f3w nie spos\u00f3b oprze\u0107 si\u0119 wra\u017ceniu, \u017ce plany budowy \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej rodz\u0105 najtrudniejsze dylematy dla samych \u017byd\u00f3w. Pierwsza i Druga \u015awi\u0105tynia stanowi\u0142y serce religii i pobo\u017cno\u015bci biblijnego Izraela. Gdy Druga \u015awi\u0105tynia zosta\u0142a przez Rzymian zburzona, rabini dokonali wszechstronnej i radykalnej przebudowy ca\u0142o\u015bci \u017cycia \u017cydowskiego. Wy\u0142oni\u0142 si\u0119 judaizm rabiniczny, kt\u00f3ry nie jest prost\u0105 kontynuacj\u0105 religii Starego Testamentu, aczkolwiek w naturalny spos\u00f3b na niej polega i do niej si\u0119 odwo\u0142uje. Odbudowanie \u015bwi\u0105tyni i przywr\u00f3cenie w niej kultu w jego dawnym kszta\u0142cie oznacza\u0142oby wskrzeszenie religii biblijnego Izraela, kt\u00f3ra przesz\u0142a do historii – okaza\u0142oby si\u0119, \u017ce nie bezpowrotnie. By\u0142by to chyba jedyny przypadek w dziejach religii w og\u00f3le, gdyby po prawie dw\u00f3ch tysi\u0105cleciach znowu mia\u0142y istnie\u0107 i dzia\u0142a\u0107 staro\u017cytne instytucje religijne i formy pobo\u017cno\u015bci, o kt\u00f3rych s\u0105dzono, \u017ce bezpowrotnie si\u0119 sko\u0144czy\u0142y.
\r\nWsp\u00f3\u0142czesny judaizm jest bardzo zr\u00f3\u017cnicowany (nurt ortodoksyjny, reformowany, konserwatywny, liberalny – a w nich rozmaite od\u0142amy i odcienie). Dlatego r\u00f3wnie\u017c zapatrywania na plany odbudowania sanktuarium s\u0105 zr\u00f3\u017cnicowane. Gdyby rzeczywi\u015bcie do tego dosz\u0142o, nasuwaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim dwa pytania. Po pierwsze, jak zareagowa\u0142aby \u015bwiatowa opinia publiczna na tak spektakularne wznowienie systematycznego sk\u0142adania krwawych ofiar? Wydaje si\u0119, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna mentalno\u015b\u0107 i wra\u017cliwo\u015b\u0107 zmieni\u0142y si\u0119 tak bardzo, i\u017c codzienne zabijanie zwierz\u0105t i ptactwa rych\u0142o doczeka\u0142oby si\u0119 masowych reakcji i protest\u00f3w. Ma\u0142o prawdopodobne, by dzisiejszy cz\u0142owiek, niezale\u017cnie od denominacji religijnej, m\u00f3g\u0142 bezkrytycznie przyj\u0105\u0107 i podziela\u0107 religijn\u0105 motywacj\u0119 usprawiedliwiaj\u0105c\u0105 zabijanie zwierz\u0105t w celu przeb\u0142agania Boga za grzechy pope\u0142nione przez ludzi. Po drugie, w rezultacie zburzenia \u015bwi\u0105tyni oraz radykalnej reorientacji \u017cycia \u017cydowskiego zaistnia\u0142 i okrzep\u0142 judaizm rabiniczny. Powr\u00f3t do \u015bwi\u0105tyni, krwawych ofiar i kap\u0142an\u00f3w oznacza\u0142by radykalne przewarto\u015bciowanie pozycji i statusu rabin\u00f3w w \u017cydowskim spo\u0142ecze\u0144stwie i wsp\u00f3lnocie wiary. Na czym polega\u0142aby ich rola w nowym\/starym porz\u0105dku?
\r\nW \u015bwiecie \u017cydowskim podnosz\u0105 si\u0119 te\u017c sugestie, by na miejscu dawnej \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej wybudowa\u0107 niezwykle okaza\u0142\u0105 synagog\u0119, kt\u00f3ra by\u0142aby widzialnym zwornikiem konsoliduj\u0105cym to\u017csamo\u015b\u0107 wszystkich \u017byd\u00f3w, gdziekolwiek mieszkaj\u0105. Trudno powiedzie\u0107, czy zgodz\u0105 si\u0119 na to ugrupowania naciskaj\u0105ce na odbudow\u0119 \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej w jej dawnym kszta\u0142cie i z jej dawnym przeznaczeniem. A mo\u017ce tak?<\/p>\r\n\r\n

\"\"
\r\nKs. prof. Waldemar Chrostowski<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Talmud Jerozolimski naucza: „Ka\u017cde pokolenie, w kt\u00f3rym \u015awi\u0105tynia nie zosta\u0142a odbudowana, jest traktowane tak, jakby \u015awi\u0105tyni\u0119 zburzy\u0142o” (Yoma 1, 1), st\u0105d plany odbudowy \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej wci\u0105\u017c stanowi\u0105 dla \u017byd\u00f3w zadanie priorytetowe, kt\u00f3rego nie mo\u017cna rozpatrywa\u0107 tylko w kategoriach historycznych. Po utworzeniu w 1948 r. pa\u0144stwa Izrael oraz odzyskaniu przez \u017byd\u00f3w w 1967 r. jerozolimskiego Starego […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[61,53,101],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17136"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17136"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17136\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17136"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17136"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17136"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}