{"id":17077,"date":"2009-12-29T23:12:32","date_gmt":"2009-12-30T04:12:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=17077"},"modified":"2009-12-29T23:12:32","modified_gmt":"2009-12-30T04:12:32","slug":"zyja-choc-wedlug-prawa-zmarli-o-dr-jacek-norkowski-op","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=17077","title":{"rendered":"\u0179yj\u0105, cho\u0107 wed\u0142ug prawa zmarli? – o. dr Jacek Norkowski OP<\/em>"},"content":{"rendered":"

W prawodawstwie wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w \u015bwiata \u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa jest traktowana na r\u00f3wni ze \u015bmierci\u0105 cz\u0142owieka. Jednak coraz wi\u0119ksza liczba lekarzy i bioetyk\u00f3w nie zgadza si\u0119 z tym pogl\u0105dem, twierdz\u0105c, \u017ce w stanie „\u015bmierci m\u00f3zgu” nie istnieje stuprocentowa pewno\u015b\u0107, \u017ce mamy do czynienia z cz\u0142owiekiem zmar\u0142ym. Tymczasem stwierdzenie \u015bmierci m\u00f3zgowej cz\u0142owieka daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 pobrania jego narz\u0105d\u00f3w do przeszczepu.<\/strong>
\r\n
\r\nKryteria neurologiczne \u015bmierci cz\u0142owieka wkroczy\u0142y do medycyny w momencie, gdy Komitet Harwardzki w 1968 r. uzna\u0142 wyst\u0105pienie u chorego nieodwracalnej \u015bpi\u0105czki po\u0142\u0105czonej z bezdechem za r\u00f3wnoznaczne z jego \u015bmierci\u0105. Autorzy tych kryteri\u00f3w tak wypowiadali si\u0119 na ich temat: „W nowej definicji zawiera si\u0119 wielki potencja\u0142 dla ratowania \u017cycia, poniewa\u017c je\u015bli b\u0119dzie ona zaakceptowana, doprowadzi do wi\u0119kszej ni\u017c wcze\u015bniej dost\u0119pno\u015bci istotnych narz\u0105d\u00f3w zdatnych do przeszczepu i dlatego niezliczona ilo\u015b\u0107 istnie\u0144 ludzkich, teraz nieuchronnie gin\u0105cych, b\u0119dzie uratowana. (…) Kt\u00f3ry poziom zdecydujemy si\u0119 nazwa\u0107 \u015bmierci\u0105, jest dowoln\u0105 decyzj\u0105”.
\r\nWida\u0107 tutaj, \u017ce sami autorzy kryteri\u00f3w harwardzkich uznali kryteria \u015bmierci m\u00f3zgowej za co\u015b umownego. Dlatego te\u017c musia\u0142y one budzi\u0107 krytyk\u0119 wielu lekarzy i bioetyk\u00f3w. Zdaniem P. A. Byrne’a, Walta i W. F. Weavera, brak naukowej metodologii ujawnia ju\u017c pierwsze zdanie zamieszczone w raporcie Komitetu Harwardzkiego: „Naszym nadrz\u0119dnym celem jest zdefiniowanie nieodwracalnej \u015bpi\u0105czki jako nowego kryterium \u015bmierci”. Byrne i Weaver podkre\u015blaj\u0105, \u017ce „Kryteria harwardzkie, na podstawie kt\u00f3rych nale\u017cy diagnozowa\u0107 \u015bmier\u0107 m\u00f3zgow\u0105, zosta\u0142y opublikowane bez jakichkolwiek bada\u0144 na grupach pacjent\u00f3w i bez odniesienia do jakichkolwiek danych naukowych”.
\r\n
\r\nOrzekanie o \u015bmierci pacjenta<\/strong>
\r\nMimo tak istotnego braku kryteria te, w r\u00f3\u017cnych modyfikacjach, zosta\u0142y p\u00f3\u017aniej w poszczeg\u00f3lnych krajach uznane za zgodne z prawem sposoby orzekania o \u015bmierci pacjenta. W Stanach Zjednoczonych w 1981 roku w dokumencie „Uniform Determination of Death Act” (UDDA) uznano za w\u0142a\u015bciwe i zgodne z prawem orzekanie \u015bmierci na podstawie kryteri\u00f3w neurologicznych, nie podaj\u0105c jednak szczeg\u00f3\u0142\u00f3w jej klinicznej diagnozy. W dokumencie tym m\u00f3wi si\u0119 o \u015bmierci jako o: „1. nieodwracalnym ustaniu kr\u0105\u017cenia i oddechu lub 2. nieodwracalnym ustaniu wszystkich funkcji ca\u0142ego m\u00f3zgu”.
\r\n \u015amier\u0107 mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c stwierdzona w Stanach Zjednoczonych zar\u00f3wno na podstawie kryteri\u00f3w dotychczasowych, czyli sercowo-p\u0142ucnych, jak i kryteri\u00f3w neurologicznych. Podobnie jest w innych krajach, kt\u00f3re wzorowa\u0142y si\u0119 na ustawodawstwie ameryka\u0144skim i przyj\u0119\u0142y p\u00f3\u017aniej podobne uregulowania prawne.
\r\nW Polsce, aby orzec o \u015bmierci m\u00f3zgowej w stosunku do jakiegokolwiek chorego, nale\u017cy najpierw sprawdzi\u0107, czy:
\r\n1. Chory jest w \u015bpi\u0105czce;
\r\n2. Chory jest sztucznie wentylowany;
\r\n3. Przyczyna \u015bpi\u0105czki zosta\u0142a rozpoznana;
\r\n4. Wyst\u0105pi\u0142o uszkodzenie m\u00f3zgu – pierwotne lub wt\u00f3rne;
\r\n5. Uszkodzenie m\u00f3zgu jest nieodwracalne wobec wyczerpania mo\u017cliwo\u015bci terapeutycznych i up\u0142ywu czasu.
\r\nJe\u015bli chory spe\u0142nia powy\u017csze warunki, ju\u017c po 6 godzinach mo\u017cna wykona\u0107 badania odruch\u00f3w pniowych i bezdechu. Je\u015bli zostanie stwierdzony ich brak, w\u00f3wczas – jak stwierdza dalej wy\u017cej cytowany dokument:
\r\n1. Stwierdzenie zgonu le\u017cy w kompetencji komisji;
\r\n2. U badanego nale\u017cy stwierdzi\u0107 zgon pomimo utrzymuj\u0105cej si\u0119 czynno\u015bci serca;
\r\n3. Z chwil\u0105 stwierdzenia zgonu wentylator respiruje zw\u0142oki;
\r\n4. Badany jest zmar\u0142ym od chwili stwierdzenia \u015bmierci m\u00f3zgu przez komisj\u0119, a wi\u0119c nie wtedy, kiedy od\u0142\u0105czono respirator i czynno\u015b\u0107 serca uleg\u0142a zatrzymaniu;
\r\n5. Obowi\u0105zek terapeutyczny ustaje z chwil\u0105 komisyjnego stwierdzenia zgonu;
\r\n6. W przypadku jakiejkolwiek w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105cej \u015bmierci m\u00f3zgu komisja odst\u0119puje od jej stwierdzenia.
\r\nBrzmienie punkt\u00f3w 2, 3, 4 i 5 nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce po z\u0142o\u017ceniu 3 podpis\u00f3w przez cz\u0142onk\u00f3w Komisji do spraw Stwierdzania \u015amierci M\u00f3zgu, pomimo faktu, \u017ce w czasie tej czynno\u015bci sytuacja zdrowotna chorego nie zmienia si\u0119, jego sytuacja prawna zmienia si\u0119 ca\u0142kowicie: przestaje on by\u0107 nie tyko chorym, ale i obywatelem chronionym przez prawo, a staje si\u0119 „zw\u0142okami” respirowanymi przez urz\u0105dzenia lub te\u017c „zw\u0142okami z bij\u0105cym sercem”, wobec kt\u00f3rych nie jest ju\u017c aktualny obowi\u0105zek terapeutyczny. Podkre\u015blam – wszystko to dzieje si\u0119 za spraw\u0105 3 podpis\u00f3w z\u0142o\u017conych na stosownym dokumencie bez zmiany sytuacji chorego pod \u017cadnym wzgl\u0119dem.
\r\nNale\u017cy w ko\u0144cu zapyta\u0107, na jakiej podstawie uznano wyst\u0105pienie \u015bpi\u0105czki oraz bezdechu za \u015bmier\u0107 cz\u0142owieka? Odpowied\u017a na pytanie, dlaczego objawy te uznano ze \u015bmier\u0107, mo\u017ce zawiera\u0107 uzasadnienie socjologiczne, psychologiczne lub biologiczne. W pierwszym przypadku \u015bmier\u0107 by\u0142aby powodowana spe\u0142nieniem pewnych kryteri\u00f3w wynikaj\u0105cych z umowy spo\u0142ecznej; w drugim – \u015bmier\u0107 oznacza\u0142aby nieodwracaln\u0105 utrat\u0119 \u015bwiadomo\u015bci, a wraz z ni\u0105 cech osobowych, do kt\u00f3rych posiadania konieczny jest sprawnie dzia\u0142aj\u0105cy m\u00f3zg; w trzecim za\u015b – \u015bmier\u0107 oznacza\u0142aby utrat\u0119 fizjologicznej jedno\u015bci organizmu i kres jego istnienia.
\r\nW Polsce i wielu innych krajach oficjalne uzasadnienie s\u0142uszno\u015bci koncepcji \u015bmierci m\u00f3zgowej odwo\u0142uje si\u0119 tylko do tego trzeciego jej rozumienia, tj. uznano, \u017ce \u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa jest to\u017csama ze \u015bmierci\u0105 biologiczn\u0105 organizmu. Dlatego m\u00f3wi si\u0119 w oficjalnych dokumentach na ten temat, \u017ce „respirator wentyluje zw\u0142oki”. Twierdzenie to stoi jednak w sprzeczno\u015bci z danymi empirycznymi.
\r\nJest rzecz\u0105 wr\u0119cz karko\u0142omn\u0105 utrzymywanie, i\u017c cia\u0142o cz\u0142owieka, kt\u00f3re jest zdolne do takich czynno\u015bci, jak: kr\u0105\u017cenie, od\u017cywianie i oddychanie, eliminacja szkodliwych produkt\u00f3w metabolicznych, w tym funkcjonowanie nerek, utrzymywanie r\u00f3wnowagi energetycznej organizmu, (kt\u00f3ra wymaga wsp\u00f3\u0142pracy pomi\u0119dzy w\u0105trob\u0105, uk\u0142adem wewn\u0105trzwydzielniczym, mi\u0119\u015bniami i tkank\u0105 t\u0142uszczow\u0105), podtrzymywanie temperatury cia\u0142a, gojenie ran, odporno\u015b\u0107 na infekcje pobudzenie sercowo-naczyniowe i hormonalne na chirurgiczne naci\u0119cie pow\u0142ok cia\u0142a czy zdolno\u015b\u0107 podtrzymania ci\u0105\u017cy oraz procesu dojrzewania seksualnego i wzrostu – jest martwe. Szczeg\u00f3lnie bulwersuj\u0105ce s\u0105 liczne przypadki kobiet w ci\u0105\u017cy, kt\u00f3re w wyniku urazu m\u00f3zgu mog\u0105 by\u0107 uznane za nie\u017cyj\u0105ce w my\u015bl kryteri\u00f3w \u015bmierci m\u00f3zgowej, a kt\u00f3re mog\u0105 w tym stanie by\u0107 utrzymywane przy \u017cyciu nawet 3 miesi\u0105ce.
\r\n
\r\nStatus zw\u0142ok z bij\u0105cym sercem <\/strong>
\r\nW stanie „\u015bmierci m\u00f3zgu” nie ma stuprocentowej pewno\u015bci, \u017ce mamy do czynienia z cz\u0142owiekiem zmar\u0142ym. Je\u015bli procedury diagnozowania \u015bmierci m\u00f3zgowej zosta\u0142y dope\u0142nione, wtedy mamy ca\u0142kowit\u0105 pewno\u015b\u0107 co do jednej rzeczy: \u017ce pacjent zosta\u0142 uznany za zmar\u0142ego z punktu widzenia prawa i \u017ce otrzyma\u0142 status zw\u0142ok z bij\u0105cym sercem. Fakt ten nie oznacza jednak, i\u017c lekarze naprawd\u0119 uwa\u017caj\u0105, \u017ce to s\u0105 ju\u017c zw\u0142oki. Przecie\u017c te „zw\u0142oki” niczym si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105 od cia\u0142a ka\u017cdego z \u017cyj\u0105cych. Diagnoza \u015bmierci m\u00f3zgowej oznacza jednak bezpiecze\u0144stwo prawne dla wszystkich, kt\u00f3rzy uczestnicz\u0105 w pobraniu narz\u0105d\u00f3w do przeszczepu. Prawie 1\/3 cz\u0142onk\u00f3w zespo\u0142\u00f3w transplantacyjnych, pobieraj\u0105cych narz\u0105dy do przeszczepu, uwa\u017ca, \u017ce dawca jeszcze \u017cyje w momencie, gdy narz\u0105dy s\u0105 pobierane. Wielu autor\u00f3w zadaje sobie pytanie, czy naprawd\u0119 s\u0105dzimy, \u017ce cia\u0142o cz\u0142owieka b\u0119d\u0105cego w stanie \u015bmierci m\u00f3zgowej to zw\u0142oki? Je\u015bli by\u0142oby tak, to mogliby\u015bmy przeprowadzi\u0107 ich sekcj\u0119, a nawet podda\u0107 je kremacji. Czy to jednak nie budzi\u0142oby naszego sprzeciwu? Niekt\u00f3rzy lekarze twierdz\u0105, \u017ce nale\u017cy zrezygnowa\u0107 z fikcji, kt\u00f3r\u0105 jest „\u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa” i przyzna\u0107, \u017ce dawcy \u017cyj\u0105 w momencie pobierania narz\u0105d\u00f3w do przeszczepu.
\r\n Jest rzecz\u0105 niepokoj\u0105c\u0105, \u017ce spo\u0142eczno\u015bci poszczeg\u00f3lnych kraj\u00f3w, a nawet ich \u015brodowiska medyczne nie s\u0105 poinformowane o tym, \u017ce stan chorych okre\u015blany jako umo\u017cliwiaj\u0105cy wysuni\u0119cie podejrzenia, a potem stwierdzenie \u015bmierci m\u00f3zgowej jest wed\u0142ug wielu autor\u00f3w odwracalny pod warunkiem szybkiego zastosowania \u0142agodniej hipotermii oraz innych rodzaj\u00f3w terapii i nieprzeprowadzania pr\u00f3by bezdechu. Autorzy ci twierdz\u0105, \u017ce w granicach od 60 do 70 proc. przypadk\u00f3w u chorych w g\u0142\u0119bokiej \u015bpi\u0105czce mo\u017cliwa jest pe\u0142na rehabilitacja, a wi\u0119c ich powr\u00f3t do poprzednio wykonywanych zaj\u0119\u0107.
\r\n
\r\nZnieczulenie cz\u0142owieka zmar\u0142ego?<\/strong>
\r\nOko\u0142o 1\/3 anestezjolog\u00f3w w Wielkiej Brytanii podaje dawcom podczas operacji pobrania narz\u0105d\u00f3w \u015brodki znieczulaj\u0105ce w przekonaniu, \u017ce mog\u0105 oni odczuwa\u0107 b\u00f3l. Lekarze uwa\u017caj\u0105, \u017ce podanie dawcy wy\u0142\u0105cznie \u015brodk\u00f3w zwiotczaj\u0105cych, kt\u00f3re „obezw\u0142adniaj\u0105 chorego”, mo\u017ce narazi\u0107 go na cierpienia. Podawanie \u015brodk\u00f3w przeciwb\u00f3lowych zalecane jest r\u00f3wnie\u017c przez wytyczne zawarte w dokumentach Poltransplantu, czyli agendy rz\u0105dowej zajmuj\u0105cej si\u0119 problemami transplantacji w Polsce. Praktyka ta jest zalecana nawet przez samych tw\u00f3rc\u00f3w brytyjskich kryteri\u00f3w \u015bmierci m\u00f3zgowej, C. Pallisa i D. Harleya.
\r\n Pacjent\u00f3w znieczula si\u0119 dlatego, \u017ce mog\u0105 mie\u0107 zachowan\u0105 zdolno\u015b\u0107 odczuwania b\u00f3lu i pewien stopie\u0144 \u015bwiadomo\u015bci. Autorzy brytyjskich kryteri\u00f3w \u015bmierci m\u00f3zgowej, do kt\u00f3rych kryteria polskie s\u0105 bardzo podobne, twierdz\u0105, \u017ce dawcy narz\u0105d\u00f3w powinni otrzymywa\u0107 znieczulenie og\u00f3lne dok\u0142adnie tak samo, jak pacjenci \u015bwiadomi. Odpowiednie znieczulenie og\u00f3lne powinno u\u015bmierzy\u0107 wszelkie obawy co do rezydualnej [pozosta\u0142ej – red.] zdolno\u015bci odczuwania.
\r\n Byrne i Weaver podkre\u015blaj\u0105, \u017ce mo\u017ce zaistnie\u0107 sytuacja, w kt\u00f3rej m\u00f3zg nadal funkcjonuje, a wi\u0119c posiada pami\u0119\u0107, wra\u017cenia, uczucia, zdolno\u015b\u0107 do komunikacji j\u0119zykowej, ale pacjent nie ma mo\u017cliwo\u015bci wys\u0142ania jakiegokolwiek sygna\u0142u \u015bwiadcz\u0105cego o tym, \u017ce jest \u015bwiadomy. Podobnie uwa\u017caj\u0105 autorzy brytyjscy, M. Potts i D.W. Evans, kt\u00f3rzy napisali: „Nie wiemy, czy m\u00f3zg na pewno nie ma zdolno\u015bci do generowania \u015bwiadomo\u015bci u os\u00f3b okre\u015blonych jako b\u0119d\u0105ce w stanie \u015bmierci m\u00f3zgowej”.
\r\nG\u0142osy uczestnik\u00f3w d\u0142ugoletniej debaty na temat \u015bmierci m\u00f3zgowej, a mo\u017cna by ich zacytowa\u0107 znacznie wi\u0119cej, powinny by\u0107 wzi\u0119te pod uwag\u0119. Autorzy wy\u017cej przytoczonych wypowiedzi stale domagaj\u0105 si\u0119 otwartej debaty na temat \u015bmierci m\u00f3zgowej oraz uznania faktu medycznego, \u017ce nie oznacza ona \u015bmierci cz\u0142owieka.
\r\n
\r\nWybudzenie ze \u015bpi\u0105czki – cud czy naturalny proces regeneracji m\u00f3zgu?<\/strong>
\r\nJe\u015bli chodzi o wybudzanie si\u0119 wielu pacjent\u00f3w ze \u015bpi\u0105czki, to na pewno nie nale\u017cy spieszy\u0107 si\u0119 z m\u00f3wieniem o cudzie. Raczej nale\u017ca\u0142oby najpierw uzna\u0107, \u017ce niewiele jeszcze wiemy o zdolno\u015bci m\u00f3zgu do regeneracji i o jego plastyczno\u015bci. S\u0105 one znacznie wi\u0119ksze ni\u017c do niedawna s\u0105dzono.
\r\nZ drugiej strony, te naturalne procesy mo\u017cemy wspomaga\u0107 poprzez odpowiedni\u0105, polimodaln\u0105 stymulacj\u0119 m\u00f3zgu. Profesor Jan Talar, najwi\u0119kszy w Polsce autorytet w tej dziedzinie twierdzi, \u017ce „Nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do jak najszybszego rozpocz\u0119cia rehabilitacji poprzez stymulowanie uk\u0142adu nerwowego chorego ju\u017c wtedy, gdy jest on w \u015bpi\u0105czce, pod warunkiem, \u017ce jego stan jest stabilny oraz \u017ce rehabilitacja ta polega na stosowaniu fizjoterapii, w tym hydroterapii, stymulacji magnetycznej, elektrycznej, laseroterapii, masa\u017cy oraz kinezyterapii ju\u017c wtedy, gdy pacjent jest bez kontaktu i nie mo\u017ce wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 z personelem”.
\r\nW organizmie chorych z diagnoz\u0105 stanu wegetatywnego mo\u017ce doj\u015b\u0107 do stopniowej regeneracji m\u00f3zgu nawet bez takiej intensywnej rehabilitacji, co powoduje, \u017ce chorzy ci dochodz\u0105 do stanu minimalnej \u015bwiadomo\u015bci, a potem niekiedy zaczynaj\u0105 m\u00f3wi\u0107 i chodzi\u0107. Tak sta\u0142o si\u0119 w przypadku Terry’ego Wallisa, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 po 19 latach, oraz w Polsce w przypadku Jana Grzebskiego.
\r\n W niekt\u00f3rych krajach, takich jak Stany Zjednoczone czy Wielka Brytania, mo\u017cna jednak chorych z diagnoz\u0105 stanu wegetatywnego skaza\u0107 na bolesn\u0105 \u015bmier\u0107 z odwodnienia i g\u0142odu w wyniku od\u0142\u0105czenia sondy pokarmowej. Powoduje to wielkie cierpienia chorych, o czym \u015bwiadcz\u0105 wypowiedzi Kate Adamson, kt\u00f3ra przez 8 dni kona\u0142a z g\u0142odu i pragnienia, a po wybudzeniu i rehabilitacji sta\u0142a si\u0119 rzeczniczk\u0105 wszystkich chorych w stanie wegetatywnym i w stanie minimalnej \u015bwiadomo\u015bci.
\r\n Papie\u017c Jan Pawe\u0142 II powiedzia\u0142 podczas Kongresu Lekarzy Katolickich w Rzymie w 2004 roku, \u017ce „Cz\u0142owiek, nawet ci\u0119\u017cko chory lub niezdolny do wykonywania bardziej z\u0142o\u017conych czynno\u015bci, jest i zawsze pozostanie cz\u0142owiekiem, nigdy za\u015b nie stanie si\u0119 'ro\u015blin\u0105’ czy 'zwierz\u0119ciem’. Tak\u017ce i nasi bracia, kt\u00f3rzy znajduj\u0105 si\u0119 w klinicznym stanie 'wegetatywnym’, w pe\u0142ni zachowuj\u0105 sw\u0105 ludzk\u0105 godno\u015b\u0107. Nadal spoczywa na nich mi\u0142uj\u0105ce spojrzenie Boga, kt\u00f3ry postrzega ich jako swoje dzieci potrzebuj\u0105ce szczeg\u00f3lnej opieki”. Papie\u017c podkre\u015bli\u0142 te\u017c, \u017ce podawanie tym chorym wody i po\u017cywienia nale\u017cy do podstawowych czynno\u015bci piel\u0119gnacyjnych i nie jest przyk\u0142adem terapii uporczywej.<\/p>\r\n\r\n


\r\nO. dr Jacek Norkowski OP<\/em><\/strong>
\r\nAutor jest neurologiem i bioetykiem, absolwentem Akademii Medycznej w Poznaniu.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W prawodawstwie wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w \u015bwiata \u015bmier\u0107 m\u00f3zgowa jest traktowana na r\u00f3wni ze \u015bmierci\u0105 cz\u0142owieka. Jednak coraz wi\u0119ksza liczba lekarzy i bioetyk\u00f3w nie zgadza si\u0119 z tym pogl\u0105dem, twierdz\u0105c, \u017ce w stanie „\u015bmierci m\u00f3zgu” nie istnieje stuprocentowa pewno\u015b\u0107, \u017ce mamy do czynienia z cz\u0142owiekiem zmar\u0142ym. Tymczasem stwierdzenie \u015bmierci m\u00f3zgowej cz\u0142owieka daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 pobrania jego narz\u0105d\u00f3w do […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[49],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17077"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=17077"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/17077\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=17077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=17077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=17077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}