{"id":16791,"date":"2009-12-20T10:17:09","date_gmt":"2009-12-20T15:17:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=16791"},"modified":"2009-12-20T10:17:09","modified_gmt":"2009-12-20T15:17:09","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=16791","title":{"rendered":"Juan Donoso Cort\u00c3\u00a9s \u2013 my\u015bliciel hiszpa\u0144ski i uniwersalny – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Dwie\u015bcie lat temu (8 maja 1809 roku) w hiszpa\u0144skiej prowincji Estremadura urodzi\u0142 si\u0119 jeden z najwi\u0119kszych apologet\u00f3w katolickich i filozof\u00f3w kontrrewolucyjnych – Juan Francisco Mar\u00c3\u00ada de la Salud Donoso Cort\u00c3\u00a9s y Fern\u00e1ndez Ca\u00c3\u00b1edo, wicehrabia del Valle, markiz de Valdegamas i grand Hiszpanii. <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Z tej okazji, 11 grudnia 2009 roku, odby\u0142a si\u0119 w Madrycie, w Instytucie Studi\u00f3w Historycznych Uniwersytetu CEU-San Pablo (wsp\u00f3\u0142organizowana przez Consejo Estudios Hisp\u00e1nicos Felipe II), mi\u0119dzynarodowa konferencja naukowa, zatytu\u0142owana: Juan Donoso Cort\u00c3\u00a9s: my\u015bliciel hiszpa\u0144ski czy europejski? (Juan Donoso Cort\u00c3\u00a9s, \u00bfpensador espa\u00c3\u00b1ol o europeo?).<\/p>\r\n\r\n

Konferencj\u0119 otworzy\u0142 dyrektor Instytutu Studi\u00f3w Historycznych, prof. Alfonso Bull\u00f3n de Mendoza y G\u00f3mez de Valugera. Podkre\u015bli\u0142 on, \u017ce jako historyk skoncentruje si\u0119 na postaci Donosa – historyka i \u015bwiadka swojej epoki, tj. regencji Marii Krystyny i pierwszej wojny karlistowskiej (1833-40).<\/p>\r\n\r\n

B\u0119d\u0105c naonczas prominentn\u0105 postaci\u0105 prawego, umiarkowanego skrzyd\u0142a (tzw. moderados) liberalnego establishmentu monarchii konstytucyjnej, Donoso Cort\u00c3\u00a9s zajmuje w istocie pozycj\u0119 centrow\u0105 i \u017carliwie broni jej racji przeciwko dwu – jak to postrzega – ekstremizmom zagra\u017caj\u0105cym stabilno\u015bci porz\u0105dku politycznego i socjalnego: lewicowemu i prawicowemu. Z jednej strony, zwalcza ob\u00f3z liberalnych radyka\u0142\u00f3w (tzw. exaltados), uosabiaj\u0105cych w jego oczach potencjalno\u015b\u0107 grozy anarchii – czyli \u201eczystej demokracji\u201d (democracia pura), czego przedsmakiem w Hiszpanii by\u0142o traumatyczne do\u015bwiadczenie tzw. Trzylecia Liberalnego (Trienio Liberal) 1820-23, po puczu p\u0142k. Riega.<\/p>\r\n\r\n

Z drugiej atoli strony, Donoso obawia si\u0119 niemniej ultrarojalistycznej i ultrakatolickiej partii karlistowskiej, i to z dwu powod\u00f3w. Po pierwsze, jako katolika w tym okresie \u201eletniego\u201d razi go w\u0142a\u015bnie bezkompromisowa religijno\u015b\u0107 karlist\u00f3w – \u201epartii fanatycznej\u201d (partido fanatico), jak pisze. Po drugie, jego arystokratyczna wra\u017cliwo\u015b\u0107 nie pozwala mu zaakceptowa\u0107 \u017cywio\u0142owo ludowego charakteru karlistowskiej kontrrewolucji: powo\u0142uj\u0105c si\u0119 te\u017c na przyk\u0142ad miguelizmu w s\u0105siedniej Portugalii, wyra\u017ca\u0142 pogl\u0105d, i\u017c \u201erojalizm ludowy\u201d prowadzi tak samo jak skrajny liberalizm do demokracji. Pomimo to, \u201ewczesny\u201d Donoso okre\u015bla si\u0119 – jak zaznaczy\u0142 prof. Bull\u00f3n – nie jako libera\u0142, lecz jako \u201erojalista czysty\u201d (realista puro) i konstytucjonalista.<\/p>\r\n\r\n

W sesji pierwszej, zatytu\u0142owanej Donoso Cort\u00c3\u00a9s w swojej epoce, wobec nieprzybycia zapowiedzianego w programie Luisa de Llery Estebana z Uniwersytetu Genue\u0144skiego, wyst\u0105pi\u0142o trzech referent\u00f3w. Jako pierwszy na temat epoki Donosa Cort\u00c3\u00a9sa m\u00f3wi\u0142 sekretarz generalny Uniwersytetu Kr\u00f3la Jana Karola, historyk prawa, prof. Andr\u00c3\u00a9s Gambra Guti\u00c3\u00a9rrez (jeden z syn\u00f3w wielkiego filozofa tradycjonalistycznego, Rafaela Gambry Ciudada; drugi – filozof prawa Jos\u00c3\u00a9 Miguel Gambra Guti\u00c3\u00a9rrez, zabiera\u0142 g\u0142os w dyskusji). W rzeczywisto\u015bci, cho\u0107 nie zabrak\u0142o tam element\u00f3w stricte biograficznych (zw\u0142aszcza tycz\u0105cych najwcze\u015bniejszego okresu \u017cycia Donosa – wunderkinda i rozpoczynaj\u0105cego \u015bwietn\u0105 karier\u0119 naukow\u0105 jako 20-letni m\u0142odzieniec, a trzy lata p\u00f3\u017aniej i polityczn\u0105) by\u0142 to raczej wyk\u0142ad na temat pogl\u0105d\u00f3w Donosa i jego \u015bwiatopogl\u0105dowej ewolucji.<\/p>\r\n\r\n

Pierwsza faza up\u0142ywa pod znakiem przemo\u017cnego wp\u0142ywu francuskich \u201edoktryner\u00f3w\u201d konserwatywno-liberalnych, aczkolwiek ju\u017c w\u00f3wczas w my\u015bli Donosa odnale\u017a\u0107 mo\u017cna elementy oryginalne. To, po pierwsze, akcentowanie wa\u017cno\u015bci instytucji monarchii, jako zapewniaj\u0105cego ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 czynnika tradycyjnego w nowym, liberalnym ustroju oraz obrona tradycyjnych \u201ecia\u0142 po\u015brednicz\u0105cych\u201d mi\u0119dzy Koron\u0105 a jednostk\u0105: dzi\u0119ki nim, zdaniem Donosa, wsp\u00f3\u0142czesna monarchia konstytucyjna pozwala odnale\u017a\u0107 idealny \u015brodek pomi\u0119dzy despotyzmem typu orientalnego a demokracj\u0105. W\u0105tki zapowiadaj\u0105ce \u201edojrza\u0142ego\u201d Donosa z okresu rewolucji 1848\/49 odnale\u017a\u0107 mo\u017cna tak\u017ce ju\u017c w Memoriale o po\u0142o\u017ceniu monarchii z 1832 roku, gdzie podejmuj\u0105c krytyk\u0119 rewolucji francuskiej zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na jej spo\u0142eczny, a nie tylko polityczny, wymiar \u201ebuntu mas\u201d. Ju\u017c wtedy wreszcie dochodzi do g\u0142osu typowy dla jego dojrza\u0142ej refleksji motyw braku zaufania dla ludzkiej woli, jako pierwiastka indywidualistycznego i anarchicznego, prowokuj\u0105cego nie\u0142ad.<\/p>\r\n\r\n

Przy tym wszystkim wszak\u017ce \u201ewczesny\u201d Donoso pozostaje w orbicie mentalno\u015bci liberalnej: jest katolikiem, ale nad zasadami katolickimi dominuj\u0105 zasady filozoficzne, zapo\u017cyczone od \u201edoktryner\u00f3w\u201d; wyznaje typowo o\u015bwieceniowy optymizm wierz\u0105c, i\u017c nie ma \u017cadnej sprzeczno\u015bci mi\u0119dzy wolno\u015bci\u0105 a rozumem; funkcj\u0119 rz\u0105du pojmuje wy\u0142\u0105cznie jako represywn\u0105 wobec chaosu i egoizmu. Bior\u0105c to wszystko pod uwag\u0119 prof. Gambra mocno zaakcentowa\u0142 (bardzo dyskutowany p\u00f3\u017aniej ) prze\u0142omowy charakter i g\u0142\u0119bokie korzenie religijnego nawr\u00f3cenia – ale nie jednorazowej \u201eiluminacji\u201d – Donosa, na kt\u00f3re sk\u0142ada\u0142y si\u0119 zar\u00f3wno: seria dramat\u00f3w osobistych (\u015bmier\u0107 \u017cony i dziecka, a nast\u0119pnie brata), jak i prze\u017cycie \u201edramatu politycznego\u201d Hiszpanii jego czas\u00f3w. Chodzi tu o niezwykle silne odczucie niepohamowanej dynamiki nowoczesno\u015bci, prowadz\u0105ce do odkrycia, i\u017c rewolucji nie spacyfikuje \u201eumiarkowany\u201d konserwatyzm. To mo\u017ce uczyni\u0107 tylko katolicyzm, kt\u00f3ry odt\u0105d jest dla Donosa \u201emoj\u0105 ojczyzn\u0105\u201d (nie wiem czy prof. Gambra \u015bwiadomie u\u017cy\u0142 tu zwrotu z jednego ze scholi\u00f3w G\u00f3meza D\u00e1vili).<\/p>\r\n\r\n

A \u201erewolucj\u0105\u201d jest dla Donosa przede wszystkim huraganowy post\u0119p zasad materialistycznych – filozofii, kt\u00f3ra chce by\u0107 nowym \u201eBogiem\u201d, co w konsekwencji oznacza\u0107 b\u0119dzie zupe\u0142n\u0105 destrukcj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa. Tragedi\u0105 wsp\u00f3\u0142czesnej epoki jest powszechna utrata wiary (p\u00c3\u00a9rdida de la fe) i zanik poczucia transcendencji. Hiszpa\u0144ski my\u015bliciel porzuca m\u0142odzie\u0144cze z\u0142udzenia o harmonii pomi\u0119dzy rozumem a wolno\u015bci\u0105 woli. Po erze chrze\u015bcija\u0144skiej nadchodzi czas powrotu do zmodernizowanego poga\u0144stwa.<\/p>\r\n\r\n

Obraz Ko\u015bcio\u0142a w epoce Donosa Cort\u00c3\u00a9sa nakre\u015bli\u0142 nast\u0119pnie historyk religii Jos\u00c3\u00a9 Francisco Fern\u00e1ndez de la Cigo\u00c3\u00b1a N\u00c3\u00ba\u00c3\u00b1ez. Referent si\u0119gn\u0105\u0142 do czas\u00f3w wojny o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 z najazdem napoleo\u0144skim w latach 1808-14, akcentuj\u0105c jej nie tylko narodowy, ale i na wskro\u015b religijny charakter – krucjaty w obronie katolicyzmu. Przypomnia\u0142, i\u017c na czele spontanicznie tworzonych junt powsta\u0144czych cz\u0119sto stawali lokalni biskupi, co zreszt\u0105 skutkowa\u0142o brutalnymi represjami francuskich okupant\u00f3w – rozstrzelany zosta\u0142 m.in. biskup z rodzinnej Estremadury Donosa.<\/p>\r\n\r\n

Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 po wyp\u0119dzeniu naje\u017ad\u017ac\u00f3w, a w\u0142a\u015bciwie zmienia\u0142a si\u0119 ju\u017c od 1812 roku, kiedy to ujawni\u0142 si\u0119 \u201ewr\u00f3g wewn\u0119trzny\u201d hiszpa\u0144skiego katolicyzmu w postaci przeciwstawiaj\u0105cych si\u0119 wprawdzie najazdowi, ale mentalnie \u201esfrancuzia\u0142ych\u201d (afrancesados) libera\u0142\u00f3w i antykleryka\u0142\u00f3w z Kortez\u00f3w w Kadyksie. Francuzi znikn\u0119li, lecz represje trwa\u0142y nadal, czego pocz\u0105tkiem by\u0142o rozstrzelanie biskupa katalo\u0144skiego Vic, tym razem r\u0119kami rodak\u00f3w. Co wi\u0119cej, po powrocie z wygnania kr\u00f3la Ferdynanda VII tolerowano afrancesados, tote\u017c katolicy, na czele z biskupami – z kt\u00f3rych najwybitniejsz\u0105 postaci\u0105 by\u0142 ordynariusz Leonu, Joaqu\u00c3\u00adn Abarca – sprzyjali od pocz\u0105tku ultrakatolickiemu infantowi Don Karlosowi.<\/p>\r\n\r\n

Ju\u017c kamaryla absolutysty Ferdynanda wyp\u0119dzi\u0142a ze stolic diecezjalnych trzech biskup\u00f3w, a po przej\u0119ciu pe\u0142ni w\u0142adzy przez libera\u0142\u00f3w wi\u0119kszo\u015b\u0107 diecezji by\u0142a pozbawiona swoich pasterzy. Do tego dosz\u0142a jeszcze gigantyczna grabie\u017c maj\u0105tku ko\u015bcielnego w ramach tzw. amortyzacji d\u00f3br ziemskich, przeciwko czemu protestowa\u0142 r\u00f3wnie\u017c bezskutecznie papie\u017c Grzegorz XVI. Sytuacja uleg\u0142a poprawie dopiero po upadku lewicowej dyktatury gen. Espartera w 1843 roku, kiedy do steru rz\u0105d\u00f3w powracaj\u0105 moderados, a po\u015br\u00f3d nich Donoso, kt\u00f3ry zosta\u0142 te\u017c jednym z architekt\u00f3w nowej konstytucji z 1845 roku, przywracaj\u0105cej katolicyzmowi status religii publicznej.<\/p>\r\n\r\n

Sesj\u0119 pierwsz\u0105 zako\u0144czy\u0142o wyst\u0105pienie prof. Giovanny Scocozzo z Uniwersytetu dla Obcokrajowc\u00f3w w Perugii – Donoso Cort\u00c3\u00a9s we W\u0142oszech: Gioberti i Taparelli D\u2019Azeglio. Te dwie emblematyczne postaci w\u0142oskiego katolicyzmu epoki Risorgimenta pos\u0142u\u017cy\u0142y autorce za punkt odniesienia dla por\u00f3wnania dwu faz my\u015bli Hiszpana: liberalny nacjonalista (\u201eneogwelf\u201d), pragn\u0105cy \u201eunowocze\u015bnienia\u201d monarchii, ks. Vincenzo Gioberti, jako odpowiednik Donosa moderado; antynacjonalista i podpora papiestwa, o. Luigi Taparelli D\u2019Azeglio SJ – jako odpowiednik Donosa ultramontanina.<\/p>\r\n\r\n

Sesj\u0119 drug\u0105, dotycz\u0105c\u0105 ewolucji Donoso Cort\u00c3\u00a9sa, zainaugurowa\u0142 cz\u0142onek Rady Studi\u00f3w Hiszpa\u0144skich im. Filipa II, Jos\u00c3\u00a9 de Armas D\u00c3\u00adaz, prezentuj\u0105c Etopej\u0119 Donoso Cort\u00c3\u00a9sa. Wyst\u0105pienie to, b\u0119d\u0105ce prawdziwym dzie\u0142em sztuki retorycznej, mia\u0142o za cel i przedmiot rekonstrukcj\u0119 \u201eobyczaj\u00f3w, pasji i uczu\u0107\u201d wielkiego Estremadurczyka – co podkre\u015blamy maj\u0105c na uwadze fakt skupienia si\u0119 autora, wr\u0119cz drobiazgowego, na dzieci\u0144stwie i wczesnej m\u0142odo\u015bci Donosa, wychowuj\u0105cego si\u0119 w ziemia\u0144skim dworze swojego ojca, Don Pedra Mart\u00c3\u00adna Donoso Cort\u00c3\u00a9sa i jego \u017cony – Mar\u00c3\u00adi Eleny Fern\u00e1ndez Ca\u00c3\u00b1edo. Na poziomie fakt\u00f3w autor opar\u0142 si\u0119 o informacje pochodz\u0105ce z pierwszej biografii Donosa – jego kuzyna i edytora, Gabina Tejado, umieszczaj\u0105c wszelako swoj\u0105 etopej\u0119 (czyli \u201echarakterystyk\u0119 wewn\u0119trzn\u0105\u201d) w perspektywie dwu metaforycznych s\u0142\u00f3w – kluczy: ciszy i ha\u0142asu.<\/p>\r\n\r\n

Cisza to dom rodzinny z wielk\u0105 bibliotek\u0105 ojca, w kt\u00f3rej zreszt\u0105 s\u0105siadowa\u0142y ze sob\u0105 dzie\u0142a katolickie, protestanckie (jak Raj utracony Miltona – jedno z pierwszych literackich ol\u015bnie\u0144 m\u0142odego Juana) i liberalne; czu\u0142o\u015b\u0107 matki i serdeczno\u015b\u0107 zwi\u0105zk\u00f3w braterskich i siostrzanych; podnios\u0142o\u015b\u0107 religijnych nabo\u017ce\u0144stw, procesji i innych uroczysto\u015bci ko\u015bcielnych, w kt\u00f3rych aktywn\u0105 rol\u0119 pe\u0142ni\u0142 ojciec jako cz\u0142onek rozlicznych bractw religijnych. Ha\u0142as to wdzieraj\u0105ce si\u0119 w cisz\u0119 szlacheckiej rezydencji – zw\u0142aszcza za spraw\u0105 preceptora dzieci, czo\u0142owego pisarza (a przy tym wybornego dialektyka) hiszpa\u0144skiego o\u015bwiecenia, J. M. Quintany – wp\u0142ywy maso\u0144skie i agnostyczne, a tak\u017ce brutalna erupcja nowoczesno\u015bci w postaci rewolucyjno-francuskiego \u017co\u0142dactwa, kt\u00f3re podczas wojny spali\u0142o dom Donos\u00f3w – potem wprawdzie odbudowany. To w\u0142a\u015bnie urok wymownego \u201euszcz\u0119\u015bliwiacza\u201d ludzko\u015bci, progresisty Quintany, skierowa\u0142 m\u0142odego Donosa w kierunku liberalizmu, a reszty dope\u0142ni\u0142y studia w Salamance, gdzie pozna\u0142 \u201eksi\u0105\u017cki zb\u00f3jeckie\u201d francuskich \u201edoktryner\u00f3w\u201d, i tak jego droga do Rzymu (tym samym za\u015b \u201epowrotu do domu\u201d) wyd\u0142u\u017cy\u0142a si\u0119 o dwie dekady.<\/p>\r\n\r\n

W nast\u0119pnej kolejno\u015bci referat pt. Trzy wcielenia Donosa Cort\u00c3\u00a9sa: konstytucjonalista, decyzjonista, prowidencjalista mia\u0142 zaszczyt prezentowa\u0107 autor niniejszego sprawozdania. Nie mam oczywi\u015bcie czelno\u015bci zajmowania nim d\u0142u\u017cej uwagi czytelnik\u00f3w (polsk\u0105 wersj\u0119 tekstu zamierzam zreszt\u0105 opublikowa\u0107 osobno), ogranicz\u0119 si\u0119 przeto do zasygnalizowania, \u017ce podj\u0105\u0142em pr\u00f3b\u0119 rewizji szeroko rozpowszechnionej (\u201eeuropejskiej\u201d) interpretacji filozofii politycznej Donosa, dokonanej przez Carla Schmitta, postrzegaj\u0105cego Donosa jako teoretyka dyktatury, kt\u00f3ry zw\u0105tpi\u0142 w sens legitymizmu monarchicznego, podczas gdy, moim zdaniem, trajektoria rozwoju ideowego Hiszpana by\u0142a zupe\u0142nie inna: od liberalnego i legalistycznego (a nie legitymistycznego) konstytucjonalizmu, poprzez \u201ekomisaryczny\u201d jedynie (a nie \u201esuwerenny\u201d) dyktatorializm, do prowidencjalizmu pok\u0142adaj\u0105cego nadziej\u0119 tylko w katolicyzmie i zwracaj\u0105cego si\u0119 ostatecznie do rdzennie hiszpa\u0144skiej tradycji.<\/p>\r\n\r\n

Wielkie poruszenie u s\u0142uchaczy wywo\u0142a\u0142o wyg\u0142oszone ze swad\u0105, lecz bardzo kontrowersyjne, wyst\u0105pienie znanego pisarza tradycjonalistycznego, karlisty z Nawarry Jos\u00c3\u00a9\u2019go Antonia Ullate Fabo – Przerwana ewolucja Donosa Cort\u00c3\u00a9sa. Autor rozpocz\u0105\u0142 od entuzjastycznej pochwa\u0142y dojrza\u0142ej my\u015bli Donosa, podnosz\u0105c jego \u201egenialn\u0105 intuicj\u0119\u201d odno\u015bnie do istoty, sensu i konsekwencji rewolucji, r\u00f3wnie\u017c w Ko\u015bciele – co mo\u017cna skonstatowa\u0107 w \u015bwietle nast\u0119pstw soborowej i posoborowej \u201eodnowy\u201d, a w istocie samodestrukcji. Na aprobat\u0119 zas\u0142uguje tak\u017ce podkre\u015blanie, i\u017c rozum winien ze wszelkich swoich si\u0142 wspiera\u0107 wiar\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Po takim \u201eprzygotowaniu przedpola\u201d p. Ullate przeszed\u0142 jednak do brawurowej szar\u017cy antydonosowskiej, kt\u00f3rej celem by\u0142o wykazanie niedope\u0142nienia (evoluci\u00f3n truncada!), jego zdaniem, ewolucji Donosa, skoro wrogiem rewolucji by\u0142 on i tak w ka\u017cdej fazie swojego \u017cycia. Powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na niemieckiego badacza Edmunda Schramma, autor wyst\u0105pienia postawi\u0142 tez\u0119, i\u017c Donoso ca\u0142e \u017cycie by\u0142 \u201ew drodze\u201d (en camino), nigdy nie docieraj\u0105c do celu w sensie bezb\u0142\u0119dno\u015bci (pe\u0142nej ortodoksji) swojego stanowiska.<\/p>\r\n\r\n

Jak twierdzi Schramm, Donoso tak\u017ce po \u201enawr\u00f3ceniu\u201d pope\u0142nia\u0142 dwa powa\u017cne b\u0142\u0119dy z punktu widzenia katolickiej ortodoksji: po pierwsze, przesadnego pesymizmu antropologicznego, upatruj\u0105cego totalne zepsucie natury ludzkiej przez grzech pierworodny; po drugie za\u015b, nierozr\u00f3\u017cniania porz\u0105dku naturalnego od nadnaturalnego. J. A. Ullate, przyznaj\u0105c racj\u0119 Schrammowi, przywo\u0142a\u0142 twierdzenie tomistyczne (z kt\u00f3rym si\u0119 identyfikuje) o istnieniu dobra wsp\u00f3lnego doczesnego (bien com\u00c3\u00ban temporal), a nie tylko nadnaturalnego. Donoso natomiast, wed\u0142ug Ullate, egzaltuje mo\u017cliwo\u015bci implantacji wiary w porz\u0105dek doczesny. Te \u201eb\u0142\u0119dy\u201d, zdaniem m\u00f3wcy, s\u0105 konsekwencj\u0105 przesadnej reakcji na zboczenia fa\u0142szywego racjonalizmu nowoczesnego, co z kolei prowadzi\u0107 mia\u0142o Donosa ku drugiej skrajno\u015bci, tj. fideizmu, kt\u00f3ry \u201eczu\u0107\u201d u autora Eseju o katolicyzmie, liberalizmie i socjalizmie.<\/p>\r\n\r\n

Trzeci\u0105 (i ostatni\u0105) sesj\u0119, zatytu\u0142owan\u0105 Wielkie tematy p\u00f3\u017anego Donosa, zainaugurowa\u0142 prof. Jos\u00c3\u00a9 Mar\u00c3\u00ada Beneyto P\u00c3\u00a9rez-Cerd\u00e1 z Uniwersytetu CEU-San Pablo, b\u0119d\u0105cy bez w\u0105tpienia jednym z kilku najbardziej znanych \u201edonosolog\u00f3w\u201d na \u015bwiecie – zw\u0142aszcza jako autor napisanej i opublikowanej najpierw (1988) w j\u0119zyku niemieckim ksi\u0105\u017cki Apokalipsa nowoczesno\u015bci. Teoria dyktatury Donoso Cort\u00c3\u00a9sa. Wyst\u0105pienie prof. Beneyto, pod intryguj\u0105cym tytu\u0142em Donoso Cort\u00c3\u00a9s: teologia polityczna czy polityka teologiczna?, wzbudzi\u0142o nie mniejsze poruszenie ni\u017c referat p. Ullate, atoli z zupe\u0142nie przeciwstawnych powod\u00f3w, wyp\u0142ywaj\u0105cych z faktu, i\u017c m\u00f3wca prezentowa\u0142 interpretacj\u0119 z pozycji nie tylko \u201eschmittia\u0144skich\u201d, ale r\u00f3wnie\u017c modernistyczno-katolickich w \u201educhu posoborowym\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Prof. Beneyto przyzna\u0142 na wst\u0119pie, i\u017c u Donosa jest wiele my\u015bli wci\u0105\u017c niezwykle aktualnych, co czyni go godnym miana przenikliwego diagnostyka kryzysu kultury europejskiej, szybko jednak przeszed\u0142 do g\u0142\u00f3wnego, jego zdaniem, problemu filozofii autora Mowy o dyktaturze, kt\u00f3ry okre\u015bli\u0142 jako \u201eteologiczn\u0105 substancjalizacj\u0119 polityki\u201d. Aby rozja\u015bni\u0107 t\u0119 my\u015bl, zaprezentowa\u0142 w\u0142asn\u0105 typologi\u0119 \u201eteologii politycznych\u201d, zaznaczaj\u0105c od razu, \u017ce w my\u015bli Donosa odnale\u017a\u0107 mo\u017cna typ pierwszy i – co najwa\u017cniejsze – trzeci. Pierwszy typ okre\u015bli\u0142 jako \u201emetaforyczn\u0105 teologi\u0119 polityczn\u0105\u201d, przejawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 w cz\u0119stym pos\u0142ugiwaniu si\u0119 analogiami pomi\u0119dzy sfer\u0105 religijn\u0105 a sfer\u0105 polityczn\u0105, jak na przyk\u0142ad odnoszenia poj\u0119cia suwerenno\u015bci zar\u00f3wno do Boga, jak do kr\u00f3la czy narodu (nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ten typ teologii politycznej ma wyra\u017an\u0105 analogi\u0119 do pierwotnego, tj. z lat 20. i 30. XX wieku, znaczenia tego poj\u0119cia u Schmitta).<\/p>\r\n\r\n

Drugi typ to \u201ehistorycystyczna teologia polityczna\u201d, stanowi\u0105ca fenomen epoki sekularyzacji (zapocz\u0105tkowany jednak ju\u017c przez teologi\u0119 protestanck\u0105), a zatem negatywny punkt odniesienia dla Donosa. Jej sednem jest \u201eimmanentyzacja figur religijnych\u201d, jak na przyk\u0142ad prze\u0142o\u017cenie linearnego sensu historii \u015bwi\u0119tej, jako zmierzania ku eschatonowi, na czysto sekularne poj\u0119cie post\u0119pu, kluczowe – acz r\u00f3\u017cnie pojmowane – zar\u00f3wno dla liberalizmu, jak socjalizmu i komunizmu. Ten typ \u201eteologii politycznej\u201d implikuje r\u00f3wnie\u017c obalenie religijnej legitymizacji w\u0142adzy.<\/p>\r\n\r\n

Najwa\u017cniejszy – i dla autora problematyczny – jest jednak trzeci typ, nazwany \u201esubstancjaln\u0105 teologi\u0105 polityczn\u0105\u201d. Jej w\u0119z\u0142owy problem stanowi zagadnienie autorytetu i wynikaj\u0105ce st\u0105d pytanie czy jest mo\u017cliwy porz\u0105dek spo\u0142eczno-polityczny rezygnuj\u0105cy z odniesienia do transcendencji? Dla Donosa odpowied\u017a na to pytanie jest oczywi\u015bcie bezwzgl\u0119dnie przecz\u0105ca. Dla markiza de Valdegamas cel polityki jest stricte religijny: nawet Restauracja przedrewolucyjnego porz\u0105dku monarchicznego winna by\u0107 tylko funkcj\u0105 odrodzenia religijnego.<\/p>\r\n\r\n

W ten spos\u00f3b, zdaniem prof. Beneyto, \u201ep\u00f3\u017any\u201d Donoso dokonuje funkcjonalizacji polityki, czyli zmierza w\u0142a\u015bnie do \u201epolityki teologicznej\u201d, nieodr\u00f3\u017cnialnej, wed\u0142ug m\u00f3wcy, od \u015bwieckich czy te\u017c politycznych \u201ereligii\u201d, nawet takich jak faszyzm. W celu uzasadnienia pogl\u0105du, i\u017c taka polityka teologiczna jest \u201eperwersj\u0105\u201d, prof. Beneyto odwo\u0142a\u0142 si\u0119 zar\u00f3wno do g\u0142o\u015bnego polemisty Schmitta – Erika Petersena, kt\u00f3ry negowa\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 katolickiej teologii politycznej, uznaj\u0105c j\u0105 (teologi\u0119 polityczn\u0105) za stricte poga\u0144sk\u0105 lub heretyck\u0105 (jak np. aria\u0144sk\u0105) instrumentalizacj\u0119 religii, jak do niewyst\u0119powania tego poj\u0119cia w nauczaniu spo\u0142ecznym Magisterium Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\r\n\r\n

Prawdziwym chef-d\u2019\u00c5\u201cuvre konferencji, nagrodzonym burzliwymi oklaskami , okaza\u0142o si\u0119 wyst\u0105pienie prof. Giovanniego Turco z Uniwersytetu w Udine – Donoso Cort\u00c3\u00a9s pomi\u0119dzy metafizyk\u0105 a polityk\u0105. Autor skonstatowa\u0142 wyst\u0119powanie w dziele Donosa – i godn\u0105 podziwu koherencj\u0119 – element\u00f3w filozofii polityki, antropologii politycznej, filozofii historii i teologii politycznej. Metafizyczna zasada wszelkiej rzeczywisto\u015bci: \u017ce to, co istnieje, jest dobrem, natomiast z\u0142o \u201ejest\u201d tylko przeczeniem, stanowi te\u017c u Donosa zasad\u0119 polityki. Nale\u017cy z tego wyci\u0105gn\u0105\u0107 wniosek, i\u017c j\u0105drem my\u015bli donosja\u0144skiej jest metafizyka polityki, jako niezb\u0119dny fundament akcji politycznej.<\/p>\r\n\r\n

Odnosz\u0105c si\u0119 natomiast do (poruszanej ju\u017c przez poprzednika) kwestii czy Donoso by\u0142 teologiem politycznym, prof. Turco, z w\u0142a\u015bciw\u0105 sobie precyzj\u0105 wskaza\u0142, i\u017c po wst\u0119pnym rozr\u00f3\u017cnieniu w tej kwestii aspekt\u00f3w: formalnego (odnosz\u0105cego si\u0119 do ka\u017cdej rzeczywisto\u015bci) i materialnego, w zakresie tego drugiego \u201eteologia polityczna\u201d mo\u017ce by\u0107 albo teoretyczna albo empiryczna (socjologiczna). Rozstrzygaj\u0105ce o teoretyczno\u015bci danej \u201eteologii\u201d jest pytanie: czyja prawowito\u015b\u0107 (legitimidad) jest teologiczna? Odpowied\u017a za\u015b brzmi: ta, kt\u00f3rej przedmiotem jest \u201em\u0105dro\u015b\u0107 w Bogu\u201d (sabidur\u00c3\u00ada en Dios). Wed\u0142ug prof. Turco, uprawiaj\u0105c taki typ refleksji politycznej autor Ensayo\u2026 by\u0142 teologiem, z tym, \u017ce okre\u015bleniem bardziej adekwatnym – umo\u017cliwiaj\u0105cym w\u0142a\u015bnie odr\u00f3\u017cnienie od uj\u0119\u0107 jedynie empirycznych – od \u201eteologii politycznej\u201d (teolog\u00c3\u00ada pol\u00c3\u00adtica) jest przydawkowa forma \u201eteologia polityki\u201d (teolog\u00c3\u00ada de la pol\u00c3\u00adtica).<\/p>\r\n\r\n

Niemniej, zdaniem tego badacza, fundamentem my\u015bli Donosa jest nie teologia, lecz metafizyka polityki, jako zasada wszelkiej – a nie wy\u0142\u0105cznie boskiej – rzeczywisto\u015bci. Ju\u017c na tym, metafizycznym gruncie Donoso rozpoznaje kryzys radykalizacji teorii politycznej w rewolucji jako projekcie \u201enowego cz\u0142owieka\u201d, kt\u00f3ry chce by\u0107 \u201eBogiem\u201d, a wymierzonym w Boga, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem. Podj\u0119ta w zwi\u0105zku z tym rozpoznaniem krytyka liberalizmu i socjalizmu zawiera zar\u00f3wno elementy diagnostyczne, jak terapeutyczne, koncentruj\u0105c si\u0119 na zachodz\u0105cej w tych ideologiach perwersji idei wolno\u015bci. W sensie klasycznym wolno\u015b\u0107 rozumiana jest zawsze jako \u201ewolno\u015b\u0107 w prawdzie\u201d (libertad en verdad), w dobru i w sprawiedliwo\u015bci.<\/p>\r\n\r\n

Na p\u0142aszczy\u017anie politycznej oznacza to wolno\u015b\u0107 od despotyzmu, lecz nie anarchiczne rozprz\u0119\u017cenie, tylko swobodne pos\u0142usze\u0144stwo prawdziwemu, to znaczy tak\u017ce prawowitemu (leg\u00c3\u00adtimo) autorytetowi. W ideologiach natomiast ten wewn\u0119trzny zwi\u0105zek ulega rozerwaniu i wolno\u015b\u0107 zostaje przeciwstawiona prawdzie. O ile jednak w liberalizmie wolno\u015b\u0107 pragnie egzystowa\u0107 po prostu \u201etylko\u201d poza prawd\u0105, o tyle socjalizm wykonuje krok jeszcze bardziej radykalny, proklamuj\u0105c \u201ewolno\u015b\u0107 bez prawdy\u201d (libertad sin verdad). Ju\u017c w liberalizmie zachodzi te\u017c sprzeczno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy w\u0142a\u015bciwym mu sceptycyzmem (\u201ec\u00f3\u017c jest prawd\u0105?\u201d) z jednej strony, a quasi-dogmatycznym, bo proklamuj\u0105cym suwerenno\u015b\u0107 rozumu ludzkiego, racjonalizmem.<\/p>\r\n\r\n

W istocie jest to jednak \u201esuwerenno\u015b\u0107 nami\u0119tno\u015bci\u201d poszczeg\u00f3lnych indywidu\u00f3w, bo rozum prawdziwy, intersubiektywny, zosta\u0142 uprzednio zanegowany. Racjonalizm liberalny jest przeto nihilizmem, usi\u0142uj\u0105cym budowa\u0107 na fundamencie bez fundamentu: \u201eprawd\u0105\u201d libera\u0142\u00f3w (liberaln\u0105 gnosis wedle wsp\u00f3\u0142czesnego Donosowi Antonia Rosminiego) jest tylko negacja prawdy. W trzecim, czyli socjalistycznym, etapie historii idei wolno\u015bci dokonuje si\u0119 jej immanentyzacja i socjologizacja. Je\u015bli liberalizm egzaltuje wolno\u015b\u0107 indywidualn\u0105, to w socjalizmie wolno\u015b\u0107 staje si\u0119 problemem kolektywnej solidarno\u015bci, czemu na p\u0142aszczy\u017anie kosmowizji odpowiada w pierwszej fazie panteizm (\u201eB\u00f3g jest wszystkim\u201d), w drugiej za\u015b ateizm (\u201eB\u00f3g jest nico\u015bci\u0105\u201d, \u201enie ma Boga\u201d).<\/p>\r\n\r\n

Kulminacj\u0105 tej r\u00f3wni pochy\u0142ej b\u0119dzie, jak przepowiada Donoso, komunizm, czyli negacja nie tylko prawdy, ale i wolno\u015bci: czysty despotyzm jako logiczny fina\u0142 ewolucji nihilistycznego racjonalizmu nowoczesno\u015bci. Wolno\u015b\u0107 (wpierw liberalna, a potem socjalistyczna) okaza\u0142a si\u0119 bowiem by\u0107 tylko \u015brodkiem wiod\u0105cym do celu, jakim ma by\u0107 owo swoiste \u201edobro\u201d, czyli kolektywny \u201eziemski raj\u201d komunizmu. Reasumuj\u0105c sw\u00f3j wyw\u00f3d, prof. Turco zaakcentowa\u0142 g\u0142\u0119bokie poczucie u Donosa Cort\u00c3\u00a9sa dramatu wolno\u015bci, b\u0119d\u0105cego nast\u0119pstwem owego najbardziej niebezpiecznego dla upad\u0142ej natury ludzkiej aspektu wolno\u015bci, jakim jest (pozostawiona mimo to ludzkiej woli przez Stw\u00f3rc\u0119) wolno\u015b\u0107 dokonywania wyboru pomi\u0119dzy dobrem a z\u0142em. Trudno\u015b\u0107 podj\u0119cia decyzji co wybra\u0107 zosta\u0142a perwersyjnie wykorzystana przez liberalizm, kt\u00f3ry t\u0119 s\u0142abo\u015b\u0107 proklamowa\u0142 cnot\u0105, atoli uchylenie si\u0119 od dokonania wyboru – czyli faktycznie dezercja – te\u017c jest decyzj\u0105!<\/p>\r\n\r\n

Tematem: Donoso Cort\u00c3\u00a9s, ultramontanin zaj\u0105\u0142 si\u0119 prof. Cristi\u00e1n Garay Vera z Uniwersytetu w Santiago de Chile. Charakteryzuj\u0105c og\u00f3lnie ten kierunek prof. Garay zauwa\u017cy\u0142, \u017ce ultramontanizm, jako zasada bezwzgl\u0119dnej wierno\u015bci papiestwu oraz katolicko\u015bci wsp\u00f3lnoty politycznej, nie musi koniecznie by\u0107 zwi\u0105zany z jedn\u0105 (monarchiczn\u0105) form\u0105 ustroju czy z jedn\u0105 (ultrakonserwatywn\u0105) filozofi\u0105 polityczn\u0105. Przyk\u0142adem pierwszego jest republika\u0144ski ultramontanizm w szeregu kraj\u00f3w Ameryki \u0141aci\u0144skiej – z najbardziej wymownym przyk\u0142adem Ekwadoru za prezydentury Gabriela Garc\u00c3\u00adi Moreno; przyk\u0142adem drugiego – fakt, i\u017c chocia\u017cby we Francji pozycje ultramonta\u0144skie zajmowali nie tylko reakcjoni\u015bci, jak de Maistre czy Veuillot, ale r\u00f3wnie\u017c katoliccy libera\u0142owie, jak Montalembert czy Falloux.<\/p>\r\n\r\n

Sam Donoso jest oczywi\u015bcie akurat ultramontaninem – monarchist\u0105 i reakcjonist\u0105, kt\u00f3ry \u017ar\u00f3d\u0142o zbli\u017caj\u0105cego si\u0119 socjalistycznego imperium demagogii widzi w filozoficznych b\u0142\u0119dach (\u201eantyteologii\u201d) liberalnej klasy \u015bredniej (bur\u017cuazji i intelektualist\u00f3w). Rewolucja jest z\u0142em prawie absolutnym (\u201eprawie\u201d – albowiem z\u0142o absolutne nie mo\u017ce by\u0107 ziemskie), atoli niejako na przek\u00f3r interpretacjom akcentuj\u0105cym silny pesymizm Donosa, prof. Garay widzi w nim \u201eteologa nadziei\u201d, niezachwianie wierz\u0105cego w finalny triumf Boga.<\/p>\r\n\r\n

Ostatni referat, zatytu\u0142owany Donoso Cort\u00c3\u00a9s wobec praworz\u0105dno\u015bci i prawowito\u015bci, wyg\u0142osi\u0142a prof. Consuelo Mart\u00c3\u00adnez de Sicluna y Sep\u00c3\u00balveda z Uniwersytetu Complutense w Madrycie. Pozostaj\u0105c w nurcie refleksji krytycznej wobec Schmittia\u0144skiej interpretacji my\u015bli Donosa jako opozycji: legitimidad-dictadura, autorka zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce z punktu widzenia autora Mowy o dyktaturze nowa koncepcja praworz\u0105dno\u015bci (legalidad) – a nie prawowito\u015bci (legitimidad) – jest konsekwencj\u0105 fa\u0142szywej interpretacji rzeczywisto\u015bci w ideologiach liberalizmu i socjalizmu.<\/p>\r\n\r\n

Ta nowa koncepcja legalizmu, przyniesiona do Hiszpanii zrazu na bagnetach wojsk napoleo\u0144skich, implikuje nowy typ legitymizacji w\u0142adzy, wyprowadzanej nie z wewn\u0105trz, tj. \u201enaturalnej konstytucji\u201d istniej\u0105cych wsp\u00f3lnot spo\u0142ecznych i politycznych, lecz z zewn\u0105trz, tj. z rzekomych nakaz\u00f3w czystego rozumu. Praworz\u0105dno\u015b\u0107 liberalna, dokonuj\u0105c destrukcji wolno\u015bci konkretnych i profesjonalnych (cia\u0142 spo\u0142ecznych) w imi\u0119 abstrakcyjnej wolno\u015bci uniwersalnej, oczy\u015bci\u0142a tym samym pole dla niczym ju\u017c nie hamowanego konstruktywizmu socjalistycznej \u201eteologii satanicznej\u201d (teolog\u00c3\u00ada sat\u00e1nica) i dla \u201ekolosalnego imperium\u201d despotycznego, w kt\u00f3rego otch\u0142ani pogr\u0105\u017cy si\u0119 ca\u0142a (wyzuta z patriotyzmu) Europa pod protektoratem – jak przepowiada\u0142 Donoso – Rosji. \u00d3w obraz despotycznego \u015bwiata przysz\u0142o\u015bci prof. Mart\u00c3\u00adnez de Sicluna por\u00f3wna\u0142a nast\u0119pnie z refleksjami p\u00f3\u017aniejszego o stulecie fundatora narodowo-katolickiej Acci\u00f3n Espa\u00c3\u00b1ola – Ramira de Maeztu.<\/p>\r\n\r\n

Podsumowania konferencji dokona\u0142 prof. Miguel Ayuso Torres z Uniwersytetu Papieskiego Comillas (i zarazem przewodnicz\u0105cy Rady Studi\u00f3w Hiszpa\u0144skich). Rozpocz\u0105\u0142 od zwi\u0119z\u0142ego przegl\u0105du tego, co nazwa\u0142 \u201ehistori\u0105 s\u0142awy\u201d Donosa Cort\u00c3\u00a9sa, przybieraj\u0105c\u0105 posta\u0107 wyra\u017anej amplitudy. Pierwsz\u0105 faz\u0119 rozpoczyna zadomowienie w arystokratycznych i intelektualnych salonach paryskich na pocz\u0105tku lat 30., podczas wygnania regentki, kt\u00f3rej towarzyszy\u0142, i nawi\u0105zane w\u00f3wczas znakomite przyja\u017anie (Guizot, Montalembert, ks. Gaume), ale prawdziw\u0105 s\u0142aw\u0119 og\u00f3lnoeuropejsk\u0105 przynios\u0142y mu mowy (zw\u0142aszcza o dyktaturze i o po\u0142o\u017ceniu Europy) wyg\u0142oszone w epoce rewolucji \u201eWiosny Lud\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Na fali tego uznania, wr\u0119cz podziwu, jeszcze przez dekad\u0119 po jego \u015bmierci (1853) trwa\u0142 boom wydawniczy i translatorski jego dzie\u0142, do czego szczeg\u00f3lnie przyczyni\u0142 si\u0119 Louis Veuillot. W nast\u0119pnych dziesi\u0119cioleciach XIX wieku nast\u0105pi\u0142 jednak r\u00f3wnie nag\u0142y schy\u0142ek s\u0142awy (eclipse), wr\u0119cz zapomnienie. Odrodzenie rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 wraz z nastaniem \u201einterpretacji europejskiej\u201d my\u015bli Donosa w latach 30. XX wieku, wypracowanej przez Edmunda Schramma i Carla Schmitta.<\/p>\r\n\r\n

Ten drugi \u201ez\u0142oty wiek\u201d (siglo de oro) donosjanizmu trwa\u0142 a\u017c do lat 90., owocuj\u0105c m.in. studiami J. T. Grahama, R. A. Herrery, G\u00fcnthera Maschke i Arnauda Imatza, czemu na gruncie \u201einterpretacji hiszpa\u0144skiej\u201d odpowiadaj\u0105 studia F. El\u00c3\u00adasa de Tejady, Carlosa Valverde, ks. F. Su\u00e1reza Verdaguera i (Amerykanina, ale karlisty i Hiszpana \u201ez adopcji\u201d) Fredericka D. Wilhelmsena. Od pocz\u0105tku naszego stulecia jednak zachodzi kolejny spadek zainteresowania, czego dowodem jest, i\u017c okr\u0105g\u0142a rocznica 200 lat urodzin my\u015bliciela zaowocowa\u0142a zaledwie trzema konferencjami naukowymi: w Santiago de Chile, w Toruniu i w Madrycie.<\/p>\r\n\r\n

Nast\u0119pnie, prof. Ayuso odni\u00f3s\u0142 si\u0119 do r\u00f3\u017cnych w\u0105tk\u00f3w dominuj\u0105cych w debacie konferencyjnej, koncentruj\u0105c si\u0119 na kwestiach ewolucji ideowej Donosa, jego ortodoksji oraz tytu\u0142owej \u201ehiszpa\u0144sko\u015bci\u201d vs \u201eeuropeizmu\u201d. Zauwa\u017cy\u0142, i\u017c Donoso nie by\u0142 my\u015blicielem systemowym, czego przejawem jest w\u0142a\u015bnie ewolucja pogl\u0105d\u00f3w od doktrynalnego liberalizmu poprzez konserwatyzm moderado do tradycjonalizmu. Odnosz\u0105c si\u0119 do dyskutowanej kwestii \u201enawr\u00f3cenia\u201d Donosa stwierdzi\u0142, i\u017c nale\u017cy rozr\u00f3\u017cni\u0107 konwersj\u0119 religijn\u0105 w sensie \u015bcis\u0142ym (intymnym, duchowym) od \u201ekonwersji intelektualnej\u201d, to znaczy wyci\u0105gni\u0119cia wszelkich konsekwencji z przyj\u0119cia \u015bci\u015ble religijnego punktu widzenia dla oceny system\u00f3w filozoficznych i politycznych.<\/p>\r\n\r\n

Chocia\u017c w wypadku Donosa id\u0105 one ze sob\u0105 w parze, to trzeba zauwa\u017cy\u0107, \u017ce z natury rzeczy \u201ekonwersja intelektualna\u201d jest zjawiskiem bardziej z\u0142o\u017conym i wieloetapowym ni\u017c przemiana duchowa. Dlatego my\u015bl Donosa faktycznie by\u0142a nieustannie, jak powiedzia\u0142 J. A. Ullate, \u201ew ruchu\u201d (en cambio), a jego przedwczesna \u015bmier\u0107 uniemo\u017cliwi\u0142a mu pewne konkluzje, lecz nie ma sensu czyni\u0107 mu zarzutu, i\u017c nie zg\u0142\u0119bi\u0142 \u015bw. Tomasza z Akwinu, poniewa\u017c mimo tego r\u00f3wnie\u017c teoretycznie jego filozofia jest na wskro\u015b i ortodoksyjnie chrze\u015bcija\u0144ska. R\u00f3wnie zdecydowanie prof. Ayuso refutowa\u0142 tezy Schmitta o Donoso jako teoretyku (antylegitymistycznej) dyktatury suwerennej oraz \u201eetaty\u015bcie\u201d, aczkolwiek uzna\u0142 za inspiruj\u0105ce i trafne przeciwstawnie (w Glosarium) Donosa Tocqueville\u2019owi, jako my\u015blicielom maj\u0105cym diametralnie odmienne podej\u015bcie do zjawisk politycznych – pierwszy teologiczne, drugi socjologiczne – co sprawia, i\u017c obaj m\u0119drcy nigdy si\u0119 ze sob\u0105 nie spotykaj\u0105 mimo wielu podobnych spostrze\u017ce\u0144 szczeg\u00f3\u0142owych.<\/p>\r\n\r\n

Na koniec wreszcie prof. Ayuso stwierdzi\u0142, \u017ce pytanie: my\u015bliciel hiszpa\u0144ski czy europejski ma sens jedynie w kontek\u015bcie specyficznego rozr\u00f3\u017cnienia dokonanego przez tradycjonalist\u0119 El\u00c3\u00adasa de Tejad\u0119 pomi\u0119dzy hispanidad jako \u201eostatni\u0105 rezerw\u0105 duchow\u0105\u201d \u015bredniowiecznej Cristiandad, tj. jedno\u015bci katolickiej we wsp\u00f3lnocie politycznej, a europeismo jako nowo\u017cytn\u0105 sekularyzacj\u0105, etatyzmem, makiawelizmem i zerwaniem jedno\u015bci religijnej przez protestantyzm. W tym znaczeniu Donoso oczywi\u015bcie nie jest europejski, tylko hiszpa\u0144ski, tym samym jednak r\u00f3wnie\u017c uniwersalny – jak uniwersalny by\u0142 przednowo\u017cytny \u015bwiat Cristiandad.<\/p>\r\n\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dwie\u015bcie lat temu (8 maja 1809 roku) w hiszpa\u0144skiej prowincji Estremadura urodzi\u0142 si\u0119 jeden z najwi\u0119kszych apologet\u00f3w katolickich i filozof\u00f3w kontrrewolucyjnych – Juan Francisco Mar\u00c3\u00ada de la Salud Donoso Cort\u00c3\u00a9s y Fern\u00e1ndez Ca\u00c3\u00b1edo, wicehrabia del Valle, markiz de Valdegamas i grand Hiszpanii. Z tej okazji, 11 grudnia 2009 roku, odby\u0142a si\u0119 w Madrycie, w Instytucie […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[1],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16791"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16791"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16791\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}