{"id":16723,"date":"2009-12-18T07:35:04","date_gmt":"2009-12-18T12:35:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=16723"},"modified":"2009-12-18T07:35:04","modified_gmt":"2009-12-18T12:35:04","slug":"czas-powiedziec-dosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=16723","title":{"rendered":"Czas powiedzie\u0107: do\u015b\u0107!"},"content":{"rendered":"

Z Helen\u0105 Pasierbsk\u0105, od lat dokumentuj\u0105c\u0105 martyrologi\u0119 Wile\u0144szczyzny przewodnicz\u0105c\u0105 Stowarzyszenia „Rodzina Ponarska”, rozmawia Mariusz Bober<\/strong>
\r\n
\r\nLitewska Komisja Etyki S\u0142u\u017cbowej wszcz\u0119\u0142a dochodzenie przeciwko europos\u0142owi Waldemarowi Tomaszewskiemu, kt\u00f3ry na forum UE upomnia\u0142 si\u0119 o prawa mniejszo\u015bci polskiej na Litwie. Jak Pani odbiera takie dzia\u0142ania?<\/strong>
\r\n– Wrogie wr\u0119cz nastawienie w\u0142adz litewskich wobec europos\u0142a Waldemara Tomaszewskiego utrzymuje si\u0119 na Litwie od lat.
\r\n
\r\nSprawc\u0105 niedawnego incydentu – pojawienia si\u0119 obra\u017aliwego dla Polski napisu („Won z Litwy”) na budynku polskiej ambasady w Wilnie – okaza\u0142 si\u0119 nastolatek, ucze\u0144 jednej z wile\u0144skich szk\u00f3\u0142. Czy incydent ten mo\u017cna zinterpretowa\u0107 jako wyraz nieprzychylnych Polsce nastroj\u00f3w na Litwie?<\/strong>
\r\n– Niestety, na Litwie niemal powszechne s\u0105 nastroje wrogo\u015bci zar\u00f3wno wobec mieszkaj\u0105cej tam polskiej mniejszo\u015bci, jak i wobec Polak\u00f3w z Macierzy. Utrzymuj\u0105 si\u0119 one ju\u017c od wielu lat, a korzeniami si\u0119gaj\u0105 XIX wieku, kiedy to nasili\u0142a si\u0119 dzia\u0142alno\u015b\u0107 litewskich nacjonalist\u00f3w, takich jak np. Augustinas Voldemaras [jeden z najwi\u0119kszych szowinistycznych przyw\u00f3dc\u00f3w litewskich, dwukrotny premier Litwy w okresie mi\u0119dzywojennym]. W ten spos\u00f3b wychowywano kolejne pokolenia Litwin\u00f3w, kt\u00f3rym przekazywano wrogo\u015b\u0107 wobec Polak\u00f3w.
\r\n
\r\nTragiczne wydarzenia XX w., kiedy to Litwa zosta\u0142a bole\u015bnie do\u015bwiadczona, zw\u0142aszcza przez okupacj\u0119 sowieck\u0105, nie zmieni\u0142y tego nastawienia?<\/strong>
\r\n– Nie, poniewa\u017c Litwini nie solidaryzowali si\u0119 z nami, cho\u0107 Polacy r\u00f3wnie\u017c znajdowali si\u0119 pod okupacj\u0105 Zwi\u0105zku Sowieckiego. Zreszt\u0105 wielu dzisiejszych polityk\u00f3w litewskich robi\u0142o kariery w sowieckiej administracji. A przecie\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 dokona\u0144 w dziedzinie kultury i o\u015bwiaty na Litwie by\u0142a zas\u0142ug\u0105 Polak\u00f3w. Mimo to Litwini nie okazuj\u0105 nam \u017cadnej wdzi\u0119czno\u015bci i nie darz\u0105 nas przyja\u017ani\u0105.
\r\n
\r\nObecnie jednak czuj\u0105 si\u0119 zagro\u017ceni ze strony Rosji – g\u0142\u00f3wnie w sferze energetycznej. Przedsi\u0119wzi\u0119cia gospodarcze podj\u0119te w tej dziedzinie wesp\u00f3\u0142 z Polsk\u0105 nie zmieni\u0142y nastroj\u00f3w?<\/strong>
\r\n– Uwa\u017cam, zreszt\u0105 nie tylko ja, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca mi\u0119dzy w\u0142adzami Polski i Litwy na p\u0142aszczy\u017anie gospodarczej i politycznej niczego nie zmieni\u0142a. Du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego wykazuje wzgl\u0119dem Polak\u00f3w niech\u0119\u0107, je\u015bli nie nienawi\u015b\u0107. Obserwuje si\u0119 te\u017c proces zaw\u0142aszczania przez Litwin\u00f3w pami\u0119ci historycznej. Zdejmowane s\u0105 np. tablice historyczne z miejsc, kt\u00f3re stanowi\u0105 \u015bwiadectwo polskiej kultury i historii. Wyst\u0119puje wyra\u017ana tendencja do eksponowania dokona\u0144 Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego, a udzia\u0142 Polak\u00f3w w kszta\u0142towaniu historii tych ziem traktuje si\u0119 jako obc\u0105 agresj\u0119. Jest to niestety nagminne. Niszczone s\u0105 nawet \u015blady wsp\u00f3lnej historii. Przypomn\u0119 tu cho\u0107by emisj\u0119 znaczka pocztowego, na kt\u00f3rym Marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego umieszczono obok takich zbrodniarzy, jak Hitler czy Stalin. Innym przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 usuni\u0119cie z budynku wile\u0144skiego s\u0105du tablicy upami\u0119tniaj\u0105cej powsta\u0144c\u00f3w styczniowych. Zast\u0105piono j\u0105 inn\u0105 tablic\u0105 z napisem m\u00f3wi\u0105cym, \u017ce w tym budynku podczas II wojny \u015bwiatowej byli przes\u0142uchiwani i torturowani „mieszka\u0144cy Wilna”. A przecie\u017c byli to g\u0142\u00f3wnie Polacy przes\u0142uchiwani tak\u017ce przez litewsk\u0105 policj\u0119 wys\u0142uguj\u0105c\u0105 si\u0119 Niemcom. Takie przyk\u0142ady mo\u017cna mno\u017cy\u0107. Dzisiejsza sytuacja przypomina walk\u0119 z Polakami i polsko\u015bci\u0105 na Litwie kowie\u0144skiej w okresie mi\u0119dzywojennym.
\r\n
\r\nZawarto wiele polsko-litewskich porozumie\u0144, Litwa jest traktowana przez w\u0142adze Polski jak partner strategiczny. Jest te\u017c zobowi\u0105zana do respektowania praw mniejszo\u015bci przez prawo mi\u0119dzynarodowe…<\/strong>
\r\n– W\u0142adze Litwy zobowi\u0105za\u0142y si\u0119 do respektowania praw polskiej mniejszo\u015bci tak\u017ce w „Traktacie o przyjaznych stosunkach i dobros\u0105siedzkiej wsp\u00f3\u0142pracy” z 1994 roku. Dlatego mieszkaj\u0105cy na Wile\u0144szczy\u017anie Polacy maj\u0105 s\u0142uszny \u017cal do w\u0142adz w Polsce, \u017ce przymykaj\u0105 one oko na \u0142amanie praw rodak\u00f3w na Wile\u0144szczy\u017anie. Na Litwie likwidowane s\u0105 polskie szko\u0142y. W polskich szko\u0142ach \u015brednich, kt\u00f3re jeszcze dzia\u0142aj\u0105, nie mo\u017cna zdawa\u0107 matury w j\u0119zyku polskim. W\u0142adze litewskie przekazuj\u0105 niewystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w finansowych na utrzymanie polskich szk\u00f3\u0142. Wreszcie, mimo obietnic litewskich w\u0142adz tamtejszy s\u0105d konstytucyjny orzek\u0142, \u017ce w dokumentach to\u017csamo\u015bci nie mo\u017cna wpisywa\u0107 nazwisk zachowuj\u0105cych oryginaln\u0105 pisowni\u0119 (w j\u0119zyku ojczystym). Litwini tak si\u0119 ju\u017c zap\u0119dzili w wymazywaniu wszelkich \u015blad\u00f3w polsko\u015bci, \u017ce chc\u0105 masowo zmienia\u0107 nazwiska tak, by usuwa\u0107 z nich polskie ko\u0144c\u00f3wki i nadawa\u0107 im brzmienie litewskie. Gdy odwiedzi\u0142am znajomego ksi\u0119dza na Wile\u0144szczy\u017anie, kt\u00f3ry dawniej nosi\u0142 polsko brzmi\u0105ce nazwisko Gajewski, dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce ksi\u0105dz nazywa si\u0119 teraz Poczkus (lit.: gaj)…
\r\n
\r\nDlaczego od lat domagamy si\u0119 za\u0142atwienia tych samych spraw i wci\u0105\u017c nie odnosimy \u017cadnego sukcesu?<\/strong>
\r\n– Rzeczywi\u015bcie, najwa\u017cniejsze sprawy pozostaj\u0105 wci\u0105\u017c nieza\u0142atwione. Na przyk\u0142ad sprawa zwrotu ziemi w Wilnie i w jego najbli\u017cszej okolicy Polakom – prawowitym w\u0142a\u015bcicielom. Proponuje si\u0119 im grunty w innych cz\u0119\u015bciach Litwy. Litwinom za\u015b z pozosta\u0142ych region\u00f3w kraju proponuje si\u0119 tereny na Wile\u0144szczyznie. Dlaczego? Poniewa\u017c w\u0142adze litewskie d\u0105\u017c\u0105 do „rozrzedzenia” i rozbicia skupiska polskiej ludno\u015bci na Wile\u0144szczy\u017anie. Obecnie Polacy stanowi\u0105 blisko 61 proc. mieszka\u0144c\u00f3w tego rejonu.
\r\n
\r\nTakie dzia\u0142ania wymierzone w polsk\u0105 mniejszo\u015b\u0107 s\u0105 niezgodne m.in. z prawem Unii Europejskiej. Czy nikt z przedstawicieli UE w tej sprawie nie interweniowa\u0142?<\/strong>
\r\n– Owszem, przyje\u017cd\u017caj\u0105 do Wilna przedstawiciele Unii Europejskiej, kt\u00f3rzy przygl\u0105daj\u0105 si\u0119, czy przestrzegane s\u0105 prawa mniejszo\u015bci narodowych. Wys\u0142uchuj\u0105 naszych rodak\u00f3w i nic si\u0119 dalej nie dzieje. Nic si\u0119 nie zmienia.
\r\n
\r\nCzy w\u0142adze w Polsce nie chc\u0105 walczy\u0107 o obron\u0119 praw Polak\u00f3w na Wile\u0144szczy\u017anie?<\/strong>
\r\n– Niestety, nie chc\u0105. Tymczasem Litwini utrudniaj\u0105, jak mog\u0105, \u017cycie polskiej mniejszo\u015bci. Kolejnym przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 kszta\u0142t prawa wyborczego, kt\u00f3re przewiduje m.in. wysoki pr\u00f3g wyborczy dla partii mniejszo\u015bci. W\u0142adze polskie nie wykazuj\u0105 absolutnie \u017cadnej troski o naszych rodak\u00f3w na Wile\u0144szczy\u017anie.
\r\n
\r\nJednak niemal podczas ka\u017cdej wizyty w Wilnie politycy z Polski poruszaj\u0105 sprawy naszej mniejszo\u015bci na Litwie…<\/strong>
\r\n– Mimo to najwa\u017cniejsze sprawy od lat pozostaj\u0105 nieza\u0142atwione. Ka\u017cdy z polityk\u00f3w m\u00f3wi dyplomatycznie, brakuje jednak zdecydowania. Litwinom trzeba twardo powiedzie\u0107: „Tak dalej by\u0107 nie mo\u017ce!”. Przecie\u017c to, co robi\u0105 w\u0142adze litewskie, nie mie\u015bci si\u0119 w ramach wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji i standard\u00f3w gwarantowanych mniejszo\u015bciom etnicznym.
\r\n
\r\nDo tej pory Warszawa usilnie zabiega\u0142a o dobre relacje z litewskimi politykami. Czy ostatnie wydarzenia s\u0105 dowodem na to, \u017ce bez respektowania praw polskiej mniejszo\u015bci nie da si\u0119 budowa\u0107 poprawnych relacji polsko-litewskich?<\/strong>
\r\n– Oczywi\u015bcie! Przyk\u0142adem jest tu niedawna wizyta polsko-litewskiej grupy ekspert\u00f3w ds. zachowania dziedzictwa kulturowego w Sejnach, gdzie konsul litewski Liudvikas Milas\u00cb\u02dcius domaga\u0142 si\u0119 usuni\u0119cia tablicy ponarskiej z cmentarza w Ber\u017cnikach. A co na to przedstawiciele Polski? Nic!
\r\n
\r\nHelena Pasierbska – urodzona w Wilnie, uczestniczka polskiej konspiracji niepodleg\u0142o\u015bciowej w tym mie\u015bcie podczas II wojny \u015bwiatowej. Autorka wielu ksi\u0105\u017cek, m.in. o zbrodni w Ponarach.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z Helen\u0105 Pasierbsk\u0105, od lat dokumentuj\u0105c\u0105 martyrologi\u0119 Wile\u0144szczyzny przewodnicz\u0105c\u0105 Stowarzyszenia „Rodzina Ponarska”, rozmawia Mariusz Bober Litewska Komisja Etyki S\u0142u\u017cbowej wszcz\u0119\u0142a dochodzenie przeciwko europos\u0142owi Waldemarowi Tomaszewskiemu, kt\u00f3ry na forum UE upomnia\u0142 si\u0119 o prawa mniejszo\u015bci polskiej na Litwie. Jak Pani odbiera takie dzia\u0142ania? – Wrogie wr\u0119cz nastawienie w\u0142adz litewskich wobec europos\u0142a Waldemara Tomaszewskiego utrzymuje si\u0119 na […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[17],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16723"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16723"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16723\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16723"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16723"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16723"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}