{"id":16436,"date":"2009-12-10T12:16:51","date_gmt":"2009-12-10T17:16:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=16436"},"modified":"2009-12-10T12:16:51","modified_gmt":"2009-12-10T17:16:51","slug":"paradoksy-wokol-kary-smierci-stanislaw-michalkiewicz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=16436","title":{"rendered":"Paradoksy wok\u00f3\u0142 kary \u015bmierci – Stanis\u0142aw Michalkiewicz<\/em>"},"content":{"rendered":"

W zwi\u0105zku z naszym jasnym i zdecydowanym stanowiskiem w sprawie aborcji, niekt\u00f3rzy ludzie zarzucaj\u0105 nam niekonsekwencj\u0119. Skoro bowiem – powiadaj\u0105 – domagacie si\u0119 poszanowania \u017cycia ludzkiego, to dlaczego optujecie za przywr\u00f3ceniem kary \u015bmierci do kodeksu karnego? <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Moim zdaniem braku konsekwencji w naszym stanowisku nie ma, poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie dlatego jeste\u015bmy za przywr\u00f3ceniem kary \u015bmierci, gdy\u017c stanowi ona niezb\u0119dny element prawnej ochrony \u017cycia ludzkiego.<\/p>\r\n\r\n

Intencj\u0105 przy\u015bwiecaj\u0105c\u0105 przeciwnikom kary \u015bmierci jest ch\u0119\u0107 eliminacji z systemu prawnego mo\u017cliwo\u015bci bezkarnego pozbawienia cz\u0142owieka \u017cycia. Intencja ta, aczkolwiek bardzo szlachetna, jest w praktyce niemo\u017cliwa do zrealizowania.<\/p>\r\n\r\n

Przyczyna jest nast\u0119puj\u0105ca. Ot\u00f3\u017c zar\u00f3wno w polskim, jak i w innych systemach prawa karnego, wyst\u0119puje instytucja obrony koniecznej. Polega ona na tym, \u017ce cz\u0142owiek b\u0119d\u0105cy obiektem bezprawnego zamachu, ma prawo odeprze\u0107 go przez w\u0142asne dzia\u0142anie, u\u017cywaj\u0105c \u015brodk\u00f3w skutecznych, acz proporcjonalnych do zaistnia\u0142ego zagro\u017cenia. Vim vi repellere licet – si\u0142\u0119 godzi si\u0119 odeprze\u0107 si\u0142\u0105 – ta zasada prawa rzymskiego znalaz\u0142a wyraz w jednym z orzecze\u0144 S\u0105du Najwy\u017cszego (Izba Karna), kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce cz\u0142owiek zaatakowany przez przest\u0119pc\u0119 nie ma prawnego obowi\u0105zku ratowania si\u0119 ucieczk\u0105. To uprawnienie zak\u0142ada r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 pozbawienia \u017cycia napastnika, je\u015bli jego post\u0119powanie niedwuznacznie wskazuje na identyczny zamiar a niebezpiecze\u0144stwa nie da si\u0119 unikn\u0105\u0107 w jaki\u015b inny spos\u00f3b. Nie potrzebuj\u0119 dodawa\u0107, \u017ce takie dzia\u0142anie cz\u0142owieka zaatakowanego nie jest przez prawo uznawane za przest\u0119pstwo, a wi\u0119c nie mo\u017cna -w przypadku broni\u0105cego si\u0119 – m\u00f3wi\u0107 o winie, a tym samym i o karze, nawet gdyby skutkiem jego obrony by\u0142a \u015bmier\u0107 napastnika.<\/p>\r\n\r\n

Gdyby zatem konsekwentnie wyeliminowa\u0107 wszelk\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 bezkarnego pozbawienia \u017cycia cz\u0142owieka z systemu prawnego, to trzeba by r\u00f3wnie\u017c zlikwidowa\u0107 instytucj\u0119 obrony koniecznej. W takim jednak przypadku prawo traktowa\u0142oby identycznie zar\u00f3wno bezprawny zamach, jak i obron\u0119 przed nim, a wi\u0119c skutecznie zaciera\u0142oby granic\u0119 mi\u0119dzy prawem a bezprawiem, mi\u0119dzy przest\u0119pczym zamachem, a obron\u0105 przed nim. Taka sytuacja przekre\u015bla\u0142aby ochronn\u0105 funkcj\u0119 prawa karnego i podwa\u017ca\u0142aby sens prawa w og\u00f3le.<\/p>\r\n\r\n

Z tych w\u0142a\u015bnie wzgl\u0119d\u00f3w, zatr\u0105caj\u0105cych o paradoks, utrzymanie w systemie prawnym mo\u017cliwo\u015bci bezkarnego zabicia cz\u0142owieka objawia si\u0119 jako jeden z fundament\u00f3w ochronnej funkcji prawa karnego i sensu prawa w og\u00f3lno\u015bci. I w\u0142a\u015bnie dlatego intencje przeciwnik\u00f3w kary \u015bmierci nie s\u0105 mo\u017cliwe do zrealizowania w pe\u0142ni bez podwa\u017cenia samej istoty prawa.<\/p>\r\n\r\n

Czy jednak nie s\u0105 mo\u017cliwe do zrealizowania cz\u0119\u015bciowo? Wr\u00f3\u0107my raz jeszcze do instytucji obrony koniecznej. Jak wspomnia\u0142em, cz\u0142owiek zaatakowany przez napastnika ma prawo si\u0119 broni\u0107. Zakres tej dopuszczalnej obrony zak\u0142ada mo\u017cliwo\u015b\u0107 pozbawienia napastnika \u017cycia. Napastnik zatem, decyduj\u0105c si\u0119 na zaatakowanie swojej ofiary, nie mo\u017ce nie liczy\u0107 si\u0119 z t\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 i przyst\u0119puj\u0105c do napadu ryzykuje \u017cyciem. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119, \u017ce z punktu widzenia prawnego mo\u017cliwo\u015b\u0107 utraty \u017cycia przez napastnika zachodzi ju\u017c wtedy, gdy znajduje si\u0119 on zaledwie na etapie usi\u0142owania (np. usi\u0142owania zab\u00f3jstwa). Skoro kara \u015bmierci zosta\u0142a zniesiona , napastnik, kt\u00f3ry na etapie usi\u0142owania jest zagro\u017cony utrat\u0105 \u017cycia, otrzymuje od systemu prawnego nagrod\u0119, o ile tylko doprowadzi sw\u00f3j zbrodniczy zamiar do ko\u0144ca, to znaczy, o ile ofiar\u0119 \u017cycia rzeczywi\u015bcie pozbawi. Wtedy bowiem ze strony ofiary \u017cadne niebezpiecze\u0144stwo ju\u017c mu nie grozi, za\u015b prawo od tego momentu gwarantuje mu ochron\u0119 \u017cycia, zw\u0142aszcza, gdy zostanie schwytany, os\u0105dzony i skazany. M\u00f3wi\u0119 o gwarantowaniu \u017cycia, poniewa\u017c w takiej sytuacji inne osoby s\u0105 odpowiedzialne przed prawem za ochron\u0119 \u017cycia aresztowanego i skaza\u0144ca. W ten oto spos\u00f3b likwidacja kary \u015bmierci premiuje zbrodniarzy szczeg\u00f3lnie brutalnych, bezlitosnych, kt\u00f3rzy nie wahaj\u0105 si\u0119 przed doprowadzeniem swoich ofiar do stanu bezbronno\u015bci i zg\u0142adzeniem ich. W zasadzie za\u015b, likwidacja kary \u015bmierci poprawia sytuacj\u0119 przest\u0119pcy pod warunkiem wszak\u017ce, \u017ce przekroczy on etap usi\u0142owania i osi\u0105gnie etap realizacji zbrodniczego zamiaru.<\/p>\r\n\r\n

Tymczasem funkcj\u0105 prawa karnego nie jest zapewnianie przest\u0119pcom bardziej komfortowej sytuacji, ale ochrona jednostek przed bezprawnymi zamachami. Zatem wykonywanie ochronnej funkcji prawa powinno zmierza\u0107 do utrzymania sytuacji co najmniej takiej, jaka istnia\u0142a na etapie usi\u0142owania, to znaczy dop\u00f3ki zaatakowana ofiara mog\u0142a skorzysta\u0107 z obrony koniecznej. Zadaniem prawa karnego powinno by\u0107 zatem przed\u0142u\u017cenie zagro\u017cenia \u017cycia napastnika r\u00f3wnie\u017c na okres, gdy ofiara zosta\u0142a doprowadzona do stanu bezbronno\u015bci, albo pozbawiona \u017cycia.<\/p>\r\n\r\n

W tym momencie – jak przypuszczam – le\u017cy przyczyna nieporozumienia mi\u0119dzy zwolennikami kary \u015bmierci, a jej przeciwnikami. Ci pierwsi, do kt\u00f3rych r\u00f3wnie\u017c i jam si\u0119 zaliczam, uwa\u017caj\u0105, \u017ce prawo powinno wyst\u0119powa\u0107 w imieniu jednostki, kt\u00f3rej dobra zosta\u0142y w wyniku przest\u0119pstwa naruszone, a wi\u0119c powinno dzia\u0142a\u0107 tak jak ona, r\u00f3wnie\u017c wtedy, kiedy ona sama z tych czy innych powod\u00f3w dzia\u0142a\u0107 ju\u017c nie mo\u017ce. Ci drudzy natomiast uwa\u017caj\u0105, \u017ce prawo powinno dzia\u0142a\u0107 w imieniu spo\u0142ecze\u0144stwa. W takiej za\u015b sytuacji wspomnienie zbrodni i krzywdy ofiary schodzi na plan dalszy, a przedmiotem uwagi staje si\u0119 sytuacja przest\u0119pcy, skonfrontowanego ze spo\u0142ecze\u0144stwem. Pod wp\u0142ywem tej, oczywi\u015bcie niesymetrycznej, sytuacji rodz\u0105 si\u0119 pytania o prawomocno\u015b\u0107 kary \u015bmierci itp. objawy wsp\u00f3\u0142czucia. Takie s\u0105 praktyczne konsekwencje r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy indywidualistyczn\u0105, a kolektywistyczn\u0105 koncepcj\u0105 prawa karnego. Tymczasem prawo to powinno przede wszystkim kierowa\u0107 si\u0119 nakazem sprawiedliwo\u015bci, a wi\u0119c oddawania ka\u017cdemu tego, co mu si\u0119 nale\u017cy, a dopiero potem wsp\u00f3\u0142czuciem dla zbrodniarza. I z tego punktu widzenia powinna by\u0107 w kodeksie i kara \u015bmierci, i prawo \u0142aski.<\/p>\r\n\r\n

I jeszcze jedna uwaga. Obawiam si\u0119, \u017ce postulat zniesienia kary \u015bmierci prowadzi w gruncie rzeczy do uproszczenia procedury jej orzekania i wykonywania. Oto przyk\u0142ad: w swoim czasie \u00f3wczesna Niemiecka Republika Demokratyczna znios\u0142a kar\u0119 \u015bmierci. W tym samym jednak czasie stra\u017c graniczna tego pa\u0144stwa strzela\u0142a do ludzi usi\u0142uj\u0105cych sforsowa\u0107 mur berli\u0144ski, a liczba u\u015bmierconych w ten spos\u00f3b nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w si\u0119ga\u0142a setek. Jak wi\u0119c by\u0142o naprawd\u0119? Ist-nia\u0142a tam kara \u015bmierci, czy nie istnia\u0142a? Uwa\u017cam, bo faktom zaprzecza\u0107 nie potrafi\u0119, \u017ce nadal istnia\u0142a, tylko zabroniono jej orzekania s\u0105dom dzia\u0142aj\u0105cym mimo wszystko wed\u0142ug jakiej\u015b procedury, a przekazano jej orzekanie i wykonywanie \u017co\u0142nierzom stra\u017cy granicznej, kt\u00f3rzy nie prowadzili \u017cadnego post\u0119powania, nie przes\u0142uchiwali podejrzanych, nie okre\u015blali stopnia ich winy, nie wys\u0142uchiwali argument\u00f3w obro\u0144c\u00f3w, ani te\u017c nie pouczali o przys\u0142uguj\u0105cych \u015brodkach odwo\u0142awczych, tylko repetowali karabin i strzelali.<\/p>\r\n\r\n

Osobi\u015bcie wola\u0142bym, \u017ceby jednak o karze \u015bmierci decydowa\u0142y s\u0105dy, kt\u00f3re – cokolwiek by o nich nie powiedzie\u0107 – daj\u0105 pewne gwarancje praworz\u0105dno\u015bci. Trudno natomiast mi pogodzi\u0107 si\u0119 z postulatem, wskutek kt\u00f3rego prawo orzekania tej kary i jej wykonywania mia\u0142yby osoby przypadkowe. Tymczasem nie tylko w by\u0142ej NRD, ale r\u00f3wnie\u017c u nas, tu i teraz, taka tendencja wyst\u0119puje.<\/p>\r\n\r\n

Jest rzecz\u0105 charakterystyczn\u0105, \u017ce kr\u0119gi domagaj\u0105ce si\u0119 zniesienia kary \u015bmierci zawsze w znacznym stopniu si\u0119 pokrywa\u0142y z kr\u0119gami domagaj\u0105cymi si\u0119 kontynuowania legalizacji aborcji. Warto przys\u0142ucha\u0107 si\u0119 ich argumentacji: oto o \u017cyciu cz\u0142owieka jeszcze nie urodzonego mia\u0142aby decydowa\u0107 „kobieta”. A wi\u0119c nie s\u0105d, nie za jakie\u015b przest\u0119pstwo, nie po zbadaniu stopnia winy, ale „kobieta”, kieruj\u0105ca si\u0119 przes\u0142ankami znanymi tylko jej samej. Czy\u017c nie jest to fragment tendencji zmierzaj\u0105cej do uproszczenia procedury orzekania i wykonywania kary \u015bmierci? Mo\u017ce kto\u015b powiedzie\u0107, \u017ce mieszam poj\u0119cia, bo przecie\u017c w przypadku dziecka nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o przest\u0119pstwie. Wolne \u017carty! Tym gorzej! Z punktu widzenia cz\u0142owieka pozbawianego \u017cycia taka \u017conglerka s\u0142owami nie ma \u017cadnego znaczenia.<\/p>\r\n\r\n

Dlatego te\u017c sprzeciwiam si\u0119 jakimkolwiek pomys\u0142om, kt\u00f3re zmierza\u0142yby do upraszczania procedury orzekania i wykonywania kary \u015bmierci. Za\u015b ona sama powinna figurowa\u0107 w kodeksie karnym, zarezerwowana do przypadk\u00f3w umy\u015blnych zab\u00f3jstw, zwanych ongi\u015b morderstwami. Jej likwidacja bowiem prowadzi do powa\u017cnych i demoralizuj\u0105cych niekonsekwencji w systemie prawnym. Quod erat demonstrandum.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Stanis\u0142aw Michalkiewicz<\/em><\/strong><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W zwi\u0105zku z naszym jasnym i zdecydowanym stanowiskiem w sprawie aborcji, niekt\u00f3rzy ludzie zarzucaj\u0105 nam niekonsekwencj\u0119. Skoro bowiem – powiadaj\u0105 – domagacie si\u0119 poszanowania \u017cycia ludzkiego, to dlaczego optujecie za przywr\u00f3ceniem kary \u015bmierci do kodeksu karnego? Moim zdaniem braku konsekwencji w naszym stanowisku nie ma, poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie dlatego jeste\u015bmy za przywr\u00f3ceniem kary \u015bmierci, gdy\u017c stanowi […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16436"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=16436"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/16436\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=16436"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=16436"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=16436"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}