{"id":15566,"date":"2009-11-09T23:29:19","date_gmt":"2009-11-10T04:29:19","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=15566"},"modified":"2009-11-09T23:29:19","modified_gmt":"2009-11-10T04:29:19","slug":"kabalistyczne-inspiracje-polskich-mesjanistow-prof-feliks-koneczny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=15566","title":{"rendered":"Kabalistyczne inspiracje polskich mesjanist\u00f3w – prof. Feliks Koneczny<\/em>"},"content":{"rendered":"

Izrael ma w r\u0119ku wielki atut, mianowicie Bibli\u0119, Pismo \u015bw. Starego Zakonu. Przy nie do\u015b\u0107 krytycznym spojrzeniu na rzeczy wydaje si\u0119, jak gdyby ksi\u0119gi te stanowi\u0142y co\u015b identycznego z \u017cydostwem wszystkich czas\u00f3w, a z tego snuje si\u0119 wnioski si\u0119gaj\u0105ce daleko. Ca\u0142a niemal inteligencja \u017cydowska mniema, \u017ce u \u017byd\u00f3w nie by\u0142oby w historii miejsca na nasz\u0105 cywilizacj\u0119. O genezie jej s\u0105dzi si\u0119 powszechnie tak, jak to wyrazi\u0142 jeden z najpopularniejszych uczonych francuskich, m\u00f3wi\u0105c o misji dziejowej Francji: jako jest ni\u0105 „opieka nad cywilizacj\u0105, powsta\u0142\u0105 z trzech przyczynk\u00f3w, intelektualnego Grecji, politycznego Rzymu i religijnego Judei”, a w innym miejscu powtarza to jeszcze dobitniej, podnosz\u0105c „cywilizacj\u0119, ducha, moralno\u015b\u0107, sztuk\u0119 i nauk\u0119, przekazane przez Grecj\u0119, Jude\u0119 i Rzym . To samo s\u0105dzi Ferrero w ca\u0142ym toku historii powszechnej.<\/p>\r\n\r\n

Je\u017celi taka jest cze\u015b\u0107 dla Judei w wieku XX, o ile\u017c bardziej zakorzenion\u0105 by\u0107 musia\u0142a w wiekach dawniejszych. Nie mo\u017cna si\u0119 tedy dziwi\u0107, \u017ce tak cz\u0119sto, gdy dyletantom teologizuj\u0105cym nasuwa\u0142y si\u0119 religijne w\u0105tpliwo\u015bci, zwracano si\u0119 do Starego Testamentu, jako do \u017ar\u00f3d\u0142a my\u015bli religijnej. Tak np. \u015bwi\u0119towa\u0142a w sobot\u0119 sekta pasagier\u00f3w, kt\u00f3rych po \u0142acinie zwano wprost circumcisi, rozpowszechniona w po\u0142udniowej Francji i (bardziej) we W\u0142oszech . Albigensi sympatyzowali z \u017bydami. Protektor ich, Rajmund z Tuluzy, nadawa\u0142 \u017bydom urz\u0119dy . Katarowie po\u0142udniowej Francji odrzucali jednak Stary Testament . Ten punkt zdaje si\u0119 \u015bwiadczy\u0107 przeciw \u0142\u0105czeniu genetycznemu Katar\u00f3w z Albigensami. Arian\u00f3w zwano „iudaisantes” . Dzie\u0142a naukowe o arianizmie polskim zawieraj\u0105 niema\u0142o materia\u0142u na usprawiedliwienie tego przydomka.<\/p>\r\n\r\n

Wieki, kt\u00f3re nie uznawa\u0142y nauki bez podk\u0142adu teologicznego, kierowa\u0142y umys\u0142y ku studiom hebrajskim w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119d\u00f3w teologicznych. Potem dopiero powsta\u0142y studia wy\u0142\u0105cznie filologiczne, historyczne itp. Wszed\u0142szy w hebrajszczyzn\u0119, nie ograniczano si\u0119 ju\u017c do Starego Testamentu, si\u0119gano do Talmudu, nawet do Kaba\u0142y. Kabalist\u0105 by\u0142 Pico della Mirandola, od niego za\u015b przej\u0105\u0142 te studia Reuchlin (1455-1522). Ulubione studia \u017byd\u00f3w, zw\u0142aszcza kabalist\u00f3w, magia i astrologia, rozpowszechnia\u0142y si\u0119 wraz z emigracjami \u017byd\u00f3w. W ogniskach humanizmu spotykamy, r\u00f3wnie\u017c astrologi\u0119 i magi\u0119. W tym pow\u00f3d, dlaczego przy zawi\u0105zkach humanizmu spotyka si\u0119 tak cz\u0119sto \u017byd\u00f3w; ca\u0142kiem nies\u0142usznie atoli dopatrywano si\u0119 jakiego\u015b wewn\u0119trznego, istotnego zwi\u0105zku mi\u0119dzy jednym i drugim. R\u00f3wnoczesno\u015b\u0107 nie stanowi jeszcze przyczynowo\u015bci.<\/p>\r\n\r\n

Zachodzi natomiast zwi\u0105zek g\u0142\u0119bszy pomi\u0119dzy \u017cydostwem a tzw. Reformacj\u0105. Nie by\u0142oby protestantyzmu, gdyby nie traktowanie pism Starego Testament na r\u00f3wni z Nowym, z czego wytworzy\u0142a si\u0119 szybko przewaga Starego. Stwierdzi\u0107 za\u015b nale\u017cy fakt szczeg\u00f3lny, \u017ce pomostem stawa\u0142a si\u0119 Kaba\u0142a. Chrze\u015bcijanie studiuj\u0105cy kaba\u0142\u0119 dali mianowicie wm\u00f3wi\u0107 w siebie, jako Kaba\u0142a zgodna jest z dogmatami Ko\u015bcio\u0142a. Z Reuchlinem w\u0142a\u015bnie i innymi zasz\u0142o to sam co potem g\u0142osili u nas Franki\u015bci w materii Tr\u00f3jcy \u015bw. (o czym w Rozdziale XXX).<\/p>\r\n\r\n

Kwitn\u0119\u0142a na nowo Kaba\u0142a z ko\u0144cem XV wieku, a rozprawy kabalistyczne bywa\u0142y nawet t\u0142umaczone na \u0142acin\u0119, stanowi\u0105c rewelacj\u0119 dla uczonych chrze\u015bcija\u0144skich. Niejeden spodziewa\u0142 si\u0119 og\u00f3lnego nawr\u00f3cenia \u017byd\u00f3w w konsekwencji studi\u00f3w kabalistycznych, a Reuchlin s\u0142ynne nazwisko swe rzuci\u0142 na szal\u0119 \u017cydowsk\u0105, bo uwa\u017ca\u0142, \u017ce trzeba u\u0142atwia\u0107 im nawr\u00f3cenie, kt\u00f3re ju\u017c ju\u017c si\u0119 zbli\u017ca! W tym sensie podj\u0105\u0142 kampani\u0119 o Talmud i Kaba\u0142\u0119, nara\u017ca\u0142 si\u0119 sam na prze\u015bladowania, lecz walcz\u0105c wytrwale, zosta\u0142 ostatecznie w Rzymie uniewinniony ze stawianych mu zarzut\u00f3w judaizowania. Dzia\u0142a\u0142 w dobrej wierze, spodziewaj\u0105c si\u0119 wiele dobra dla Ko\u015bcio\u0142a. Tylko w ten spos\u00f3b da si\u0119 zrozumie\u0107 Reuchlina.<\/p>\r\n\r\n

Sympatie wielkiego b\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a uczonego znaczy\u0142y niema\u0142o w pocz\u0105tkach ruchu lutera\u0144skiego, a \u017ce reformacji towarzyszy\u0142y sympatie \u017byd\u00f3w, to rzecz prosta, bo sympatyzuj\u0105 zawsze ze wszystkim, co zwraca si\u0119 przeciw Ko\u015bcio\u0142owi Nie wymy\u015bli\u0142 te\u017c Luter i inni „nowinkarze” nic nowego, gdy szuka\u0142 o\u015bwiecenia w Starym Testamencie, bo\u0107 tej metody trzymano si\u0119 niemal zawsze we wszystkich niemal ruchach sekciarskich (i czy\u017c nie jest tak samo do dnia dzisiejszego?). Mo\u017cna o Lutrze \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce pob\u0142\u0105dzi\u0142 w tym, i\u017c zbyt g\u0142\u0119boko zary\u0142 si\u0119 w Stary Zakon. Inni reformatorzy prze\u015bcign\u0119li go atoli w tym jeszcze bardziej. Tote\u017c nad ca\u0142\u0105 reformacj\u0105 unosi si\u0119 duch \u017cydowski.<\/p>\r\n\r\n

Jak wiadomo z rozdzia\u0142u I protestantyzm przyj\u0105\u0142 Stary Testament na o\u015blep, co do litery, jako obowi\u0105zuj\u0105cy chrze\u015bcijan dyktat Ducha \u015bw. w ka\u017cdym wierszu, w ka\u017cdym wyrazie. S\u0142usznie te\u017c wyrazi\u0142 si\u0119 Zieli\u0144ski Tadeusz: „Za nowych czas\u00f3w teolodzy protestanckiego obozu znajdowali si\u0119 cz\u0119sto pod presj\u0105 rejudaizacji Lutra” .<\/p>\r\n\r\n

Czy\u017c nie ze Starego Zakonu wzi\u0105\u0142 Luter ten pogl\u0105d, jako uczynki „zatwardzia\u0142ego serca b\u0119d\u0105 wybaczone, byle Jehowie oddawana by\u0142a nale\u017cna cze\u015b\u0107”; \u017ce tedy uczynki w sprawie zbawienia nic nie maj\u0105 do rzeczy, byle wiara by\u0142a silna Czy\u017c nie ze Starego Zakonu nauki i starozakonny pogl\u0105d uj\u0105\u0142 w swym brutalnym ha\u015ble: „S\u00fcndige fest, glaube noch fester”!<\/p>\r\n\r\n

Czy Luter lekkie odnoszenie si\u0119 do instytucji ma\u0142\u017ce\u0144stwa katolickiego nie przej\u0105\u0142 ze starozakonnej poligamii? Czy\u017c nie stamt\u0105d czerpa\u0142 motywy, usprawiedliwiaj\u0105c bigami\u0119 landrafa haskiego i kr\u00f3la angielskiego? I czy\u017c nie stamt\u0105d lekkie traktowanie na\u0142o\u017cnictwa. S\u0142ynne jest dictum: „Wenn die Frau nicht mag, muss die Magd herhalten”, ufundowane jest na jak\u017ce\u017c licznych wersetach Starego Testamentu? W jednej kwestii szed\u0142 jednak torem przeciwnym. Podczas gdy u staro\u017cytnych ju\u017c \u017byd\u00f3w zakazano ma\u0142\u017ce\u0144stw mieszanych, Luter propagowa\u0142 je:<\/p>\r\n\r\n

„Darum wisse, dass die Ehe ein \u00c3\u00a4usserlich leiblich Ding ist, wie andere weltliche Hanthierung. Wie ich nun mag mit einem Heiden, Juden, T\u00fcrken, Ketzer essen, trinken, schlafen, gehen, reiten, kaufen, reden und handeln, also mag ich auch mit dem ehelich werden und bleiben”. Swoj\u0105 drog\u0105 „nawet epoka Lutra nie da\u0142a pochopu do gromadnego zawierania mieszanych zwi\u0105zk\u00f3w” pomi\u0119dzy chrze\u015bcijanami a \u017bydami , ale nie protestantyzm im przeszkadza\u0142, lecz \u017bydzi, kt\u00f3rzy w tej materii jeszcze z pocz\u0105tkiem XIX wieku sprzeciwili si\u0119 ostro samemu Napoleonowi.<\/p>\r\n\r\n

Protestantyzm coraz bardziej nagina\u0142 si\u0119 ku \u017cydostwu. Kalwi\u0144ska predestynacja robi\u0142a ze swych wyznawc\u00f3w nowy ekskluzywny lud wybrany, a istniej\u0105 te\u017c inne punkty styczne. W roku 1608 wysz\u0142o w Niemczech dzie\u0142o polemiczne „Der Judenspiegel” zarzucaj\u0105c t\u0119 zbie\u017cno\u015b\u0107 .<\/p>\r\n\r\n

W nabo\u017ce\u0144stwie protestanckim dochowa\u0142 si\u0119 ciekawy szczeg\u00f3\u0142: Pastorowie wyg\u0142aszaj\u0105 po kazaniu ten sam tekst , kt\u00f3ry cohenim od\u015bpiewuj\u0105 w b\u00f3\u017cnicy w dnie \u015bwi\u0105teczne, jako b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo gminy . Oczywi\u015bcie nie przyj\u0119li tego \u017bydzi z protestantyzmu!<\/p>\r\n\r\n

\u015blady \u015bci\u015blejszego zwi\u0105zku rewolucji religijnej niemieckiej z judaizmem pozosta\u0142y do naszych czas\u00f3w, przynajmniej do dnia wczorajszego. W gimnazjach niemieckich pa\u0144stw protestanckich do niedawna obowi\u0105zuj\u0105ce by\u0142y pocz\u0105tki j\u0119zyka hebrajskiego (egzaminowano z tego przy maturze). A w psychologii pastor\u00f3w i najpowa\u017cniejszych owieczek ile\u017c pierwiastka starozakonnego! Konsul Buddenbrook w Lubece zapisuje (u Tomasza Manna) w ksi\u0119dze rodzinnej, gdy mu \u017cona powi\u0142a c\u00f3reczk\u0119: „Ach, gdzie\u017c jest B\u00f3g, r\u00f3wny Tobie Jedynemu, kt\u00f3ry wspomagasz nas we wszystkich troskach, niebezpiecze\u0144stwach i dajesz nam pojmowa\u0107 sw\u0105 \u015bwi\u0119t\u0105 wol\u0119, aby\u015bmy si\u0119 l\u0119kali Twojej woli i spe\u0142niali przykazanie Twoje!” Jak\u017ce\u017c to \u017cydowskie, to: „Ach gdzie\u017c B\u00f3g r\u00f3wny Tobie Jedynemu” – prze\u017cytek ech Starego Zakonu i contradictio in adiecto, przyczepiona do chrze\u015bcija\u0144stwa niezr\u0119cznie, bo\u0107 przecie\u017c protestantyzm nie upad\u0142 do monolatryczno\u015bci (to bywa\u0142o dopiero podczas wielkiej powszechnej wojny), a pobo\u017cne westchnienie lubeckiego patrycjusza mia\u0142oby sens tylko przy wyborze Boga spo\u015br\u00f3d innych bog\u00f3w. Czy\u017c katolik m\u00f3g\u0142by wo\u0142a\u0107 do Boga: „Gdzie\u017c jest B\u00f3g r\u00f3wny Tobie”?! Prze\u017cytek, nad kt\u00f3rym oczywi\u015bcie nikt nie filozofuje, bo to formu\u0142ka zwyczajowa, ale geneza formu\u0142ki przy drogowskazie \u017cydowskim. To samo tyczy si\u0119 wyra\u017cenia „aby\u015bmy si\u0119 l\u0119kali Twojej woli …” .<\/p>\r\n\r\n

Dotychczas te\u017c przyj\u0119te jest w niekt\u00f3rych wyznaniach niekatolickich nadawa\u0107 dzieciom imiona \u017cydowskie. Obecnie najcz\u0119\u015bciej zdarza si\u0119 to w Anglii; by\u0142 czas, \u017ce lubowano si\u0119 w tym w Polsce.<\/p>\r\n\r\n

Nasi Arianie bywali w znacznej cz\u0119\u015bci „iudaisantes”. Ich „najwybitniejszym reprezentantem by\u0142 Szymon Budny, uwa\u017caj\u0105cy Chrystusa tylko za zwyk\u0142ego cz\u0142owieka i przestrzegaj\u0105cy przepis\u00f3w Starego Testamentu”. Ten\u017ce Budny nale\u017ca\u0142 atoli w kwestiach spo\u0142ecznych do obozu konserwatywnego .<\/p>\r\n\r\n

\u0141\u0105czne szczeg\u00f3\u0142y bada\u0144 historycznych wskazuj\u0105, jako z ducha \u017cydowskiego a przynajmniej judaizuj\u0105cego, wyp\u0142yn\u0105\u0142 anabaptyzm i chiliastyzm, \u00f3w mesjanizm tysi\u0105clecia rzekomo Chrystusowego. Tomasz M\u00fcnzer odczytywa\u0142 z ambony same tylko ust\u0119py ze Starego Testamentu na poparcie swych dzia\u0142a\u0144. W Monastyrze urz\u0105dzono rad\u0119 dwunastu starszych na podobie\u0144stwo „starszych dwunastu pokole\u0144 Izraela”, a Jan z Leyden tytu\u0142owa\u0142 si\u0119 „kr\u00f3lem w Izraelu”. W imi\u0119 starozakonnej poligamii wydano nakaz, \u017ceby niezam\u0119\u017cne niewiasty posz\u0142y na „drugie \u017cony”. Szczeg\u00f3lniejsz\u0105 za\u015b predylekcj\u0105 wszelkich rewolucji komunistyczno-religijnych cieszy\u0142a si\u0119 ksi\u0119ga Daniela, gdzie szukano natchnienia arcyradykalnego.<\/p>\r\n\r\n

Kiedy nast\u0105pi\u0142 roz\u0142am anabaptyst\u00f3w, cz\u0119\u015b\u0107 chiliastyczna utworzy\u0142a sekt\u0119 menonit\u00f3w (ok. 1570 r. od Mennona Simonsa), kt\u00f3rej cech\u0105 w przeciwie\u0144stwie do dawniejszych dziej\u00f3w sekty spok\u00f3j, zrezygnowane wyczekiwanie (rozpadli si\u0119 zreszt\u0105 na ca\u0142y dziesi\u0105tek drobniejszych sekt) – cz\u0119\u015b\u0107 za\u015b radykalniejsza przenios\u0142a si\u0119 do Anglii i tam opowiedzia\u0142a si\u0119 przy Cromwellu.<\/p>\r\n\r\n

W Anglii rejudaizacja umys\u0142\u00f3w najwy\u017cszej inteligencji wytwarza\u0142a si\u0119 od pocz\u0105tk\u00f3w reformacji. Niema\u0142y by\u0142 wp\u0142yw cywilizacji \u017cydowskiej na sprawy Henryka VIII; purytanizm stanowi\u0142 pod niejednym wzgl\u0119dem jakby osobn\u0105 kultur\u0119 \u017cydowsk\u0105, angielski od\u0142am \u017cydowskiej cywilizacji; imigracja radykalnego skrzyd\u0142a anabaptyst\u00f3w dokona\u0142a reszty. Jednym z aktor\u00f3w rewolucji Cromwella by\u0142 Manasse ben Izrael (1604-1657) z Amsterdamu, potomek sefardim portugalskich, autor memoria\u0142u, kt\u00f3ry wywar\u0142 znaczny wp\u0142yw na przysz\u0142ego „protektora” . Nast\u0119pnie z inicjatywy Cromwella Tomasz Collier napisa\u0142 apologi\u0119 \u017byd\u00f3w, a raczej pochwa\u0142\u0119, przechodz\u0105c\u0105 w uwielbienie. Oni maj\u0105 sta\u0107 si\u0119 „g\u0142ow\u0105 narod\u00f3w” i niebawem nastan\u0105 czasy, i\u017c „ka\u017cdy b\u0119dzie si\u0119 czu\u0142 szcz\u0119\u015bliwym, je\u017celi b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 dotkn\u0105\u0107 szaty \u017byda. Od nich nadchodzi nasze zbawienie”.<\/p>\r\n\r\n

Purytanie w og\u00f3le otaczali \u017byd\u00f3w „fanatycznym szacunkiem, a Cromwell marzy\u0142 wprost o religijnym po\u0142\u0105czeniu z \u017bydami (ci\u0105g dalszy marze\u0144 Reuchlina!). Badacze tej sprawy wyliczaj\u0105 ca\u0142y szereg podobie\u0144stw pomi\u0119dzy purytanizmem a \u017cydostwem (tak\u017ce „zracjonalizowanie” stosunk\u00f3w p\u0142ciowych .<\/p>\r\n\r\n

„Znany jest wprost fanatyczny szacunek, kt\u00f3rym purytanie w wieku XVII w Anglii otaczali \u017byd\u00f3w. Religijne pogl\u0105dy wybitnych ludzi w rodzaju Olivera Cromwella opiera\u0142y si\u0119 w zupe\u0142no\u015bci na Starym Testamencie. Cromwell marzy\u0142 o pojednaniu Starego i Nowego Testamentu, o wewn\u0119trznym szczerym po\u0142\u0105czeniu \u017cydowskiego ludu bo\u017cego i angielskiej puryta\u0144skiej gminy bo\u017cej. Puryta\u0144ski kaznodzieja, Natanael Holmes (Homesius) niczego nie pragn\u0105\u0142 tak gor\u0105co, jak sta\u0107 si\u0119 s\u0142ug\u0105 Izraela wed\u0142ug pism niekt\u00f3rych prorok\u00f3w i s\u0142u\u017cy\u0107 mu na kolanach. \u0179ycie publiczne i kazania posiada\u0142y wprost \u017cydowskie zabarwienie. Gdy m\u00f3wcy parlamentarni m\u00f3wili po aramejsku, mo\u017cna by przypu\u015bci\u0107, \u017ce si\u0119 jest w Palestynie. Lewellerowie nazywali si\u0119 wprost „\u017bydami” i \u017c\u0105dali, by prawa pa\u0144stwowe uzna\u0142y przepisy Tory za obowi\u0105zuj\u0105ce dla Anglii. Oficerowie Cromwella proponuj\u0105 mu utworzenie rady pa\u0144stwowej, z\u0142o\u017conej z 70 cz\u0142onk\u00f3w pod\u0142ug liczby synhedryst\u00f3w \u017cydowskich; w parlamencie z roku 1653 zasiada genera\u0142 Thomas Harrison, anabaptysta, kt\u00f3ry chcia\u0142 wraz ze sw\u0105 parti\u0105 wprowadzi\u0107 prawo Moj\u017ceszowe do Anglii; w 1649 roku przedk\u0142adaj\u0105 oni parlamentowi wniosek przeniesienia niedzieli na sobot\u0119; „Lew Izraela”, wypisano na sztandarze zwyci\u0119skich purytan\u00f3w .<\/p>\r\n\r\n

Ju\u017c Heine powiedzia\u0142, \u017ce „purytanizm jest judaizmem z wieprzowin\u0105” .<\/p>\r\n\r\n

W najnowszych czasach Max Weber zgromadzi\u0142 poszlaki, jako purytanizm przej\u0105\u0142 si\u0119 \u017cydowskimi zapatrywaniami na kapitalizm, a Sombart wywodzi, jako „dok\u0142adne zbadanie dowodze\u0144 Webera wykaza\u0142o, \u017ce wszystkie sk\u0142adniki dogmat\u00f3w puryta\u0144skich, kt\u00f3re posiada\u0142y pod\u0142ug mnie znaczenie zasadnicze dla ukszta\u0142towania ducha kapitalizmu, s\u0105 zapo\u017cyczone ze \u015bwiata idea\u0142\u00f3w religijnych \u017cydowskich” .<\/p>\r\n\r\n

To wszystko sk\u0142oni\u0142o Sombarta, i\u017c sformu\u0142owa\u0142 pytanie: „Czy to wszystko, co nazywamy purytanizmem, nie jest w\u0142a\u015bciwie w swych rysach zasadniczych judaizmem?” .<\/p>\r\n\r\n

Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wytworzy\u0142a si\u0119 osobna kultura angielsko-\u017cydowska. Historia jej (a\u017c do dni dzisiejszych) wymaga osobnej ksi\u0105\u017cki. Problem ten pozostaje w zwi\u0105zku z Ko\u015bcio\u0142em „niskim” i walk\u0105 o samorz\u0105dy. Niejedna zagadka z polityki angielskiej (zw\u0142aszcza w czasach najnowszych) wyja\u015bnia si\u0119 wp\u0142ywami uwielbianego Izraela.<\/p>\r\n\r\n

W tym\u017ce wieku XVII uczeni prawnicy sprzeczali si\u0119 o zakres w\u0142adzy kr\u00f3lewskiej z pentateuchem w r\u0119ku .<\/p>\r\n\r\n

A potem filozofia Saint-Simona, nosi zn\u00f3w w szerokim zakresie „pi\u0119tno ducha \u017cydowskiego .<\/p>\r\n\r\n

Dzi\u015b zdumieni jeste\u015bmy, dowiaduj\u0105c si\u0119, jako w Anglii XVII wieku mo\u017cna by\u0142o domaga\u0107 si\u0119 wprowadzenia prawa \u017cydowskiego dla Anglik\u00f3w; a jednak nasi antytrynitarze tak\u017ce bliscy byli tym idea\u0142om. Co wi\u0119cej, Szwecja, kt\u00f3ra nigdy nie posiada\u0142a liczniejszego zaludnienia \u017cydowskiego, otar\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c o prawo \u017cydowskie.<\/p>\r\n\r\n

Od najlepszego biblisty protestanckich Niemiec z po\u0142owy XVII w. Michaelisa, dowiadujemy si\u0119, jako prawo Moj\u017ceszowe cywilne a\u017c do niedawna („bis auf ganz neue Zeiten”) przed rokiem 1769 stanowi\u0142o w Szwecji ius subsidiarum, z czego \u015blad pozosta\u0142 jeszcze w przysi\u0119dze s\u0119dziowskiej a\u017c do „dnia dzisiejszego” (pisano w roku 1769). Obecnie (1769) s\u0105dy nie powo\u0142uj\u0105 si\u0119 ju\u017c wprawdzie w Szwecji na prawo moj\u017ceszowe, ale czy nie ma \u015blad\u00f3w poprzedniego stanu rzeczy w szwedzkim prawie krajowym?” – zapytuje Michaelis profesora z Upsali, Rabeniusa, kt\u00f3remu Stany szwedzkie poleci\u0142y uk\u0142ad nowego zbioru praw.<\/p>\r\n\r\n

Informuje zarazem Michaelis Rabeniusa, jako wielu uczonych niemieckich twierdzi, \u017ce „bei uns”, tj. w Niemczech protestanckich, prawo moj\u017ceszowe posiada tak\u0105 w\u0142a\u015bnie moc obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 .<\/p>\r\n\r\n

Co za ciekawy temat dla historyk\u00f3w prawa, poniek\u0105d i dla filozofii prawa! Mnie tu wystarcza samo stwierdzenie tych okoliczno\u015bci, jako dow\u00f3d, \u017ce powtarza\u0142o si\u0119 ci\u0105gle uwielbienie Izraela. Jak\u017ce\u017c mia\u0142o nie trwa\u0107, skoro wierzono, jako ka\u017cda litera Tory stanowi przykazanie boskie! Uczeni chrze\u015bcija\u0144scy na wy\u015bcigi sadzili si\u0119 na to, \u017ceby wykaza\u0107, \u017ce w prawodawstwie pi\u0119cioksi\u0119gu nie ma najmniejszej usterki; uczeni za\u015b protestanccy d\u0142ugo p\u0119dzili w pierwszym szeregu wy\u015bcig\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

Typowym ba\u0142wochwalc\u0105 prawa \u017cydowskiego jest Michaelis, przy czym okazuje zaci\u0119cie karaimskie, bo nie uznaje interpretacji Talmudu, rad gdy mo\u017ce co\u015b zgani\u0107 na Talmud. Tak np. przeczy jakoby w Palestynie przepada\u0142y by\u0142y w si\u00f3dmym roku, sabatowym, wszelkie d\u0142ugi. To tylko Talmud, mianowicie Miszna w traktacie Szebit, imputuje co\u015b tak absurdalnego, ale „talmudy\u015bci s\u0105 z\u0142ymi komentatorami prawa moj\u017ceszowego”; a naprawd\u0119 zakazywano tylko egzekwowania d\u0142ug\u00f3w w si\u00f3dmym roku. Nie ma te\u017c nic z\u0142ego w tym, \u017ce w takim roku nie wolno si\u0119 by\u0142o upomina\u0107 o d\u0142ugi u \u017byda, lecz wolno u obcego. Nie by\u0142o bowiem \u017cniwa u \u017byd\u00f3w (przynajmniej w my\u015bl prawa), wi\u0119c \u017byd nie ma z czego p\u0142aci\u0107, ale obcych wolno upomina\u0107, bo\u0107 oni nie posiadaj\u0105 roli w Palestynie .<\/p>\r\n\r\n

Ile\u017c argumentacji u Michaelisa, \u017ceby tylko zwolni\u0107 pi\u0119cioksi\u0105g od zarzutu, \u017ce \u017bydom nie wolno by\u0142o walczy\u0107 w soboty – i \u017ce ulegli skutkiem tego zakazu tak absurdalnego na wojnie. Wprawdzie sami \u017bydzi to twierdz\u0105 i lubi\u0105 si\u0119 na to powo\u0142ywa\u0107, \u017ceby nie s\u0142u\u017cy\u0107 wojskowo – ale to szacherka, kt\u00f3ra nie ma nic do rzeczy. Zawsze walczono w soboty obronnie, a tylko nie zaczepnie, i to nieprzyjaciele wyzyskiwali! Ale nie brak \u015bwiadectw, \u017ce staczali boje w sabat. Rejestruje je Michaelis starannie. Zreszt\u0105, jego zdaniem w\u0105tpliwo\u015bci powsta\u0142y dopiero w 1.300 lat po Moj\u017ceszu, podczas prze\u015bladowania syryjskiego, kiedy na pustyni wymordowano w sabat grono \u017byd\u00f3w bezbronnych .<\/p>\r\n\r\n

\u0179artownisie znajdowali zawsze wdzi\u0119czny temat z powodu zdejmowania i wr\u0119czania bucika przy przenoszeniu w\u0142asno\u015bci. Michaelis wywodzi, jako ju\u017c za Dawida czas\u00f3w przytoczone to jest w ksi\u0119dze Ruth, jako … prze\u017cytek. Zar\u0119cza, \u017ce nigdzie nie znalaz\u0142 tego zwyczaju . Wierzymy tedy, jako w po\u0142owie VIII wieku utrzyma\u0142 si\u0119 ten symbol w Niemczech ju\u017c tylko przy „chalicy” (wiam), ust\u0119puj\u0105c poza tym miejsca wymienianemu u Mendelsohna „Mantelgriff” (zob. w nast\u0119pnym rozdziale), ale \u017ceby mia\u0142 by\u0107 prze\u017cytkiem za Dawida! Sk\u0105d\u017ce\u017c tedy zawita\u0142 do Polski?<\/p>\r\n\r\n

Wszystko wyt\u0142umaczy, wszystko usprawiedliwi! Np. w sprawie o kradzie\u017c naczy\u0144 srebrnych i z\u0142otych, wy\u0142udzonych od Egipcjanek na odchodnem. By\u0142o to tak: Naczynia by\u0142y wypo\u017cyczone do uczty, a\u017c tu nagle od uczty kazano im wstawa\u0107 i tej chwili uda\u0107 si\u0119 w drog\u0119; wzi\u0119li wi\u0119c naczynia z sob\u0105, \u017ceby to nie pogin\u0119\u0142o, a \u017ce w kilka dni potem nasta\u0142 stan wojenny pomi\u0119dzy Izraelem a Egiptem, wi\u0119c maj\u0105tek egipski, wiadomo, prawem wojennym itd. .<\/p>\r\n\r\n

Wszystko wyt\u0142umaczy! Trzeba bowiem wiedzie\u0107, jako Moj\u017cesz pozwala\u0142 na niejedno, czego nie pochwala\u0142, a to „um der Herzensh\u00c3\u00a4rtigkeit willen”, dla zatwardzia\u0142o\u015bci serca Izraela, na co te\u017c ksi\u0119gi Starego Testamentu istotnie nieraz si\u0119 powo\u0142uj\u0105, jako na okoliczno\u015b\u0107 … \u0142agodz\u0105c\u0105, i to wielce \u0142agodz\u0105ca. Dlatego – mi\u0119dzy innymi – dozwolona by\u0142a poligamia. Na\u0142o\u017cnice za\u015b dozwolone s\u0105 z powodu … gor\u0105cego klimatu. A jak\u017ce\u017c wyrzeka, \u017ce chrze\u015bcija\u0144skie prawodawstwa nie na\u015bladuj\u0105 prawa moj\u017ceszowego w kontrolowaniu panie\u0144stwa! Jako\u017c popada nieraz a\u017c w dziwactwa, byle wykaza\u0107, \u017ce prawo \u017cydowskie mia\u0142o zawsze s\u0142uszno\u015b\u0107 i by\u0142o doskona\u0142o\u015bci\u0105 jako prawo … boskie.<\/p>\r\n\r\n

Uwielbienie Izraela za jego prawo, zachwyt wprost serdeczny, podziw i \u017cal, \u017ce si\u0119 samemu takich praw niezr\u00f3wnanych nie posiada, przemawiaj\u0105 te\u017c z broszury zawieraj\u0105cej odczyt profesora wile\u0144skiego, ks. Gda\u0144skiego, wyg\u0142oszony „na publicznej sesji imperatorskiego uniwersytetu 15 wrze\u015bnia 1804 roku”, ale drukiem og\u0142oszony a\u017c dopiero w roku 1815, a spisany j\u0119zykiem powa\u017cnym a pi\u0119knym.<\/p>\r\n\r\n

Pierwsza do uwielbienia Izraela podnieta, jak zwykle, w podziwie jego trwa\u0142o\u015bci, niezniszczalno\u015bci: „Lud, kt\u00f3rego dzieje ci\u0105gle i nieprzerwanie do najstaro\u017cytniejszych ponad wszystkie zgo\u0142\u0105 staro\u017cytno\u015bci, bo do najpierwszych pocz\u0105tk\u00f3w rodzaju ludzkiego nale\u017c\u0105. Wielki to zaiste jest obraz i wielce zastanawiaj\u0105cy” … „nie ginie dot\u0105d i \u017cyje” .<\/p>\r\n\r\n

(A czy\u017c ma\u0142o i teraz takich, kt\u00f3rym si\u0119 zdaje, jako Adam z Ew\u0105 takimi samymi byli \u017bydami, jak potem Jakub i Rachela?) Nast\u0119puje istny wylew uczu\u0107 z powodu doskona\u0142o\u015bci prawodastwa. To\u0107 z g\u00f3ry wiadomo, \u017ce tam wszystko sam\u0105 doskona\u0142o\u015bci\u0105, skoro genezy jest boskiej! Ksi\u0105dz Gda\u0144ski posiada jednak obok argumentacji powszechnej tak\u017ce w\u0142asn\u0105: Moj\u017cesz „z jednego \u017ar\u00f3d\u0142a czerpa\u0142 ustawy religijne i spo\u0142eczne. Co p\u00f3\u017aniejsze legalizacje nazbyt od siebie oddziela\u0142y i oddzielaj\u0105. Przez co najt\u0119\u017csza spr\u0119\u017cyna rz\u0105dom odj\u0119ta” . Ma s\u0142uszno\u015b\u0107, \u017ce ustawodawstwo nazbyt oddali\u0142o si\u0119 od religii, ale gdyby prawo kanoniczne zastosowa\u0107 na nowo, czy\u017c zbli\u017cyliby\u015bmy si\u0119 do prawa moj\u017ceszowego? I czy prawo ko\u015bcielne wiod\u0142o kiedykolwiek do uwielbienia \u017byd\u00f3w? Oto niekonsekwencja, kt\u00f3rej wile\u0144ski ksi\u0105dz profesor nie dostrzega\u0142; zna\u0107 bowiem na ca\u0142ym jego referacie, \u017ce dobrze by\u0142 obznajomiony z \u00f3wczesn\u0105 biblistyk\u0105, lecz nie zna\u0142 dziej\u00f3w prawa kanonicznego i zapatrywa\u0144 Ko\u015bcio\u0142a na kwesti\u0119 \u017cydowsk\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Wys\u0142awiaj\u0105c po kolei wszystkie dzia\u0142y prawa moj\u017ceszowego, podoba sobie nasz autor w palesty\u0144skim prawie agrarnym, tudzie\u017c w polityce handlowej, \u017ceby popiera\u0107 handel wewn\u0119trzny, lecz zewn\u0119trznego nie i nie \u015bci\u0105ga\u0107 pieni\u0119dzy z obcych kraj\u00f3w; a bez rzemios\u0142 te\u017c si\u0119 widocznie mo\u017cna obej\u015b\u0107, skoro rzemie\u015blnicy palesty\u0144scy pospolicie bywali cudzoziemcami. A priori uznaje, \u017ce wszystko, co tylko znajdzie si\u0119 w starym prawie \u017cydowskim, b\u0119dzie przyk\u0142adem dla wszystkich innych. Cz\u0119sto oprze si\u0119 jednostronnie na tekstach sobie dogodnych, opuszczaj\u0105c inne. W taki spos\u00f3b umotywuje, \u017ce prawo wojenne staro\u017cydowskie by\u0142o szlachetne, wyniesie wysoko ca\u0142e prawo cywilne i karne . Przykazanie o mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego nie tylko we\u017amie \u015bci\u015ble w rozumieniu chrze\u015bcija\u0144skim, ale doda uwag\u0119, jak to nawet po\u017c\u0105da\u0107 nie wolno, cho\u0107by o grzesznym czynie nie by\u0142o zgo\u0142a mowy .<\/p>\r\n\r\n

R\u00f3wnie\u017c doskona\u0142o\u015bci\u0105 jest stosunek mi\u0119dzy spo\u0142ecze\u0144stwem a rz\u0105dem, albowiem nie ma tam „samowoli w rz\u0105dzie, bo wsz\u0119dzie s\u0105 rady ze znaczniejszych m\u0119\u017c\u00f3w” … i „nigdy \u017caden rz\u0105d nad izraelski wi\u0119kszej ufno\u015bci nie zyska\u0142, bo si\u0119 nade\u0144 \u017caden bardziej do naturalnego tj. do rodzicielskiego rz\u0105du nie zbli\u017cy\u0142”. „Wskazuje te\u017c na brak fiskalizmu, jako na pierwszorz\u0119dn\u0105 zalet\u0119 rz\u0105du wed\u0142ug prawa moj\u017ceszowego .<\/p>\r\n\r\n

Jak widzimy, chodzi tu o roztrz\u0105sanie zakresu w\u0142adzy pa\u0144stwowej z pentateuchem w r\u0119ku, kiedy metoda ta przebrzmia\u0142a ju\u017c dawno na Zachodzie. W wieku XVII nie brali\u015bmy jednak udzia\u0142u w tych dysputach i polemikach! Co za sp\u00f3\u017anienie znamienne!<\/p>\r\n\r\n

Wielbiciele Izraela opu\u015bciwszy teren pa\u0144stwowo\u015bci, dopatrywali si\u0119 tymczasem innych rzeczy, budz\u0105cych w nich zachwyt. Pochwa\u0142\u0119 zyska\u0142 sobie nawet ub\u00f3j rytualny, kwestia tref i koszer. Albowiem Moj\u017cesz odkry\u0142 by\u0142 trychniny i tuberkuloz\u0119, a nauka medycyny jest ju\u017c na dobrym torze, \u017ceby stwierdzi\u0107, \u017ce mi\u0119so z pewnych cz\u0119\u015bci cia\u0142a zwierz\u0119cego wywo\u0142uje u ludzi choroby sk\u00f3rne, inne za\u015b choroby udzielaj\u0105 si\u0119 przez krew, kt\u00f3rej \u017bydowi spo\u017cywa\u0107 nie wolno, itd. Nawet obrzezk\u0119 wychwalano tak gor\u0105co, i\u017c a\u017c dziwno, \u017ce nie wyst\u0105piono z projektem zaprowadzenia tego zabiegu w pa\u0144stwach europejskich! Co wszystko znajdziemy zebrane i u wielkiego chwalcy Izraela, kt\u00f3ry w przedmowie do swego dzie\u0142a zastrzeg\u0142 si\u0119, jako pisze je „Francuz i chrze\u015bcijanin” .<\/p>\r\n\r\n

Ten\u017ce autor francuski nadaje si\u0119 doskonale na trzeciego do towarzystwa Michaelisa i naszego ks. Gda\u0144skiego. Wszystko t\u0142umaczy, wyja\u015bni, wykomentuje na dobre. Mieli\u015bmy ju\u017c jego pr\u00f3bki, ale punktem zapewne kulminacyjnym jest ust\u0119p nast\u0119puj\u0105cy:<\/p>\r\n\r\n

„Judaizm jest religi\u0105 zapewne najmniej wy\u0142\u0105czn\u0105 ze wszystkich. Nie zmienia tego stanu rzeczy duch ekskluzywno\u015bci narodowej, kt\u00f3rym zdaj\u0105 si\u0119 tchn\u0105\u0107 niekt\u00f3re stronice Biblii. Nale\u017cy tu rozr\u00f3\u017cnia\u0107 prawa polityczne od religijnych, co jest spraw\u0105 pa\u0144stwa \u017cydowskiego, a co religii \u017cydowskiej”. W przypisku dodano jeszcze: „;,Takie rozr\u00f3\u017cnianie pomi\u0119dzy zarz\u0105dzeniami politycznymi, z natury swojej czasowymi i zmiennymi, a prawami religijnymi, nadanymi Izraelowi na wszystkie kraje i na wszystkie czasy, stwierdzone jest solennie przez wielki sanhedryn, z\u0142o\u017cony pod Napoleonem” . O tym „sanhedrynie” by\u0142a ju\u017c mowa; jeste\u015bmy pe\u0142ni podziwu dla naiwno\u015bci autora, kt\u00f3ry w og\u00f3le wierzy\u0142 wszystkiemu, co us\u0142ysza\u0142 od \u017byd\u00f3w, sam za\u015b nie poczyni\u0142 \u017cadnych a \u017cadnych studi\u00f3w judeologicznych. Ale s\u0142awa jego imienia (zas\u0142u\u017cona sk\u0105din\u0105d) dzia\u0142a\u0142a …<\/p>\r\n\r\n

Grub\u0105 ksi\u0119g\u0119 mo\u017cna by spisa\u0107 o uwielbieniu Izraela, a bez zbytniego trudu, bo \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 znane i stoj\u0105 otworem. Jak w niejednym miejscu tej ksi\u0105\u017cki podobnie\u017c i tu otwiera si\u0119 wdzi\u0119czne pole do studi\u00f3w monograficznych. Ja musz\u0119 poprzesta\u0107 jakby na rejestrowaniu problem\u00f3w i objaw\u00f3w, wkazuj\u0105c drogi przysz\u0142ym pracom m\u0142odszych badaczy. Rozdzia\u0142 niniejszy jest tylko spisaniem wiadomych dotychczas rodzaj\u00f3w uwielbiania Izraela.<\/p>\r\n\r\n

Przyczynia si\u0119 wielce do wynoszenia Izraela ta okoliczno\u015b\u0107, \u017ce si\u0119 nie odr\u00f3\u017cnia (i po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci odr\u00f3\u017cnia\u0107 si\u0119 nie chce) monoteizmu od monolatrii, \u0142\u0105cz\u0105c z monoteizmem wiele objaw\u00f3w, kt\u00f3re bynajmniej do niego nie nale\u017c\u0105. Nie\u015bwiadomie wprowadza si\u0119 przez to w umys\u0142y nasze niejeden pierwiastek cywilizacji \u017cydowskiej.<\/p>\r\n\r\n

Szczytem uwielbienia jest oczywi\u015bcie samo przyj\u0119cie religii \u017cydowskiej. Co by\u0142o za czas\u00f3w pa\u0144stwa palesty\u0144skiego, to stanowi kwesti\u0119 oddzieln\u0105, nie wi\u0105\u017c\u0105c\u0105 si\u0119 zgo\u0142a z zagadnieniem cywilizacji \u017cydowskiej. W tym polu obserwacyjnym rzecz zaczyna si\u0119 dopiero od czas\u00f3w hellenistycznych. O naturze prozelityzmu w owym okresie by\u0142a ju\u017c mowa; by\u0142o to najwi\u0119ksze „nieporozumienie”. Rzymianie w nie nie popadli: nigdy te\u017c mo\u017ce nigdzie nie gardzono \u017bydami bardziej, jak u Rzymian. W ca\u0142ej arabskiej cywilizacji nie s\u0142ycha\u0107 nigdzie o przyj\u0119ciu judaizmu, ani nawet na pirenejskim p\u00f3\u0142wyspie nie. \u0141aci\u0144ska cywilizacja najmniej do tego jest sposobna, ale – jak\u017ce\u017c znamienne – zjawia si\u0119 prozelityzm \u017cydowski na jej obszarach, skoro tylko cywilizacja ta sama u siebie pocz\u0119\u0142a kule\u0107; skoro tylko akcja przeciw Ko\u015bcio\u0142owi sta\u0142a si\u0119 systematyczn\u0105 i nabra\u0142a si\u0142, zjawia si\u0119 \u017cydowski prozelityzm.<\/p>\r\n\r\n

Jak\u017ce\u017cby przed pojawieniem si\u0119 nowowierstwa (stary polski termin, u\u017cywany w wiekach XVI i XVII), mo\u017cna by\u0142o wyobrazi\u0107 sobie w Krakowie tak\u0105 Katarzyn\u0119 Melcherow\u0105, id\u0105c\u0105 na stos za wiar\u0119 \u017cydowsk\u0105? A kronika Marcina Bielskiego opowiada, jako takich by\u0142o wi\u0119cej, nie w Koronie, lecz w granicach Wielkiego Ksi\u0119stwa; chocia\u017c donosi zarazem o takich okoliczno\u015bciach, kt\u00f3re budz\u0105 podejrzenie, \u017ce le\u017ca\u0142o w interesie pewnych urz\u0119d\u00f3w i urz\u0119dnik\u00f3w, \u017ceby prozelit\u00f3w wykazywa\u0107 i mie\u0107 doch\u00f3d ze \u015bcigania ich. Potem nie s\u0142ycha\u0107 ju\u017c o tego rodzaju zmianach wiary, a\u017c dopiero w wieku XVIII i to na Litwie (lecz tym razem w\u015br\u00f3d rod\u00f3w najwielmo\u017cniejszych). I zn\u00f3w cisza, a\u017c dopiero w Polsce na nowo niepodleg\u0142ej cz\u0119stsze zdarzaj\u0105 si\u0119 wypadki. A nie jeste\u015bmy pod tym wzgl\u0119dem sami: Rabin francuski, M. Lir, obwie\u015bci\u0142 w lipcu 1939 r., jako we Francji zdarzaj\u0105 si\u0119 obecnie tak\u017ce takie \u017cydowskie powo\u0142ania .<\/p>\r\n\r\n

Od uwielbiania Izraela odr\u00f3\u017cnia\u0107 nale\u017cy judofilstwo, samo sprzyjanie Izraelowi, z pobudek rozmaitych, cz\u0119sto jak najszlachetniejszych. Szlachetni doktrynerzy sk\u0142onni bywaj\u0105 do judofilstwa. Czasy sejmu czteroletniego wytworzy\u0142y najstarsz\u0105 ich dru\u017cyn\u0119 u nas, a tradycj\u0119 ich kontynuowa\u0142 i umacnia\u0142 nawet nie byle kto, gdy\u017c Tadeusz Czacki. W\u0142a\u015bciwie stan\u0105\u0142 on ju\u017c na granicy przyja\u017ani wzgl\u0119dem Izraela a uwielbieniem dla niego. By\u0142oby to zajmuj\u0105cym przedsi\u0119wzi\u0119ciem naukowym, gdyby stanowisko Czackiego wzgl\u0119dem \u017byd\u00f3w opracowa\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo dzisiejsz\u0105 metod\u0105 historyczn\u0105 i w stosunku do dzisiejszego stanu wiedzy. Najwydatniejsz\u0105 b\u0119dzie oczywi\u015bcie jego „Rozprawa o \u017bydach” (1807). Wierzy on w asymilacj\u0119, pali si\u0119 do niej, a wyobra\u017ani nie kr\u0119puje, gdy mu si\u0119 wydaje, \u017ce natrafi\u0142 na poczucie „wsp\u00f3lnej \u017bydom i Polakom ojczyzny”. Jak\u017ce\u017c charakterystyczne, co pisze o panowaniu Kazimierza Wielkiego:<\/p>\r\n\r\n

„Kupiec chrze\u015bcija\u0144ska nie sarka\u0142 na Izraelit\u00f3w, a kiedy handel kwitn\u0105\u0142 pod cieniem wolno\u015bci, chrze\u015bcijanin w ko\u015bciele a \u017byd w szkole b\u0142ogos\u0142awi\u0142 niebu za jedn\u0105 Ojczyzn\u0119 i za r\u00f3wn\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107”. Trafnie doda\u0142 do tego Kazimierz Bartoszewicz: „Istna sielanka – jak\u017ce daleka od rzeczywisto\u015bci” .<\/p>\r\n\r\n

Nie byle kto, Tadeusz Czacki! Ale\u017c nale\u017cy tu imi\u0119 jeszcze bez por\u00f3wnania wi\u0119ksze. A\u017ceby w skr\u00f3cie ustawi\u0107 niejako graniczniki, przejd\u017amy od Czackiego do Mickiewicza.<\/p>\r\n\r\n

T\u0142umaczy si\u0119 to … Kaba\u0142\u0105. Trzeba si\u0119 przyjrze\u0107 niekt\u00f3rym stronom jej dziej\u00f3w w okresie nowo\u017cytnym, po Reuchlinie.<\/p>\r\n\r\n

Jeszcze za czas\u00f3w Reuchlina wysz\u0142a drukiem ksi\u0105\u017cka Bergera pt. „Cabbalismus judaico – Christianus” (Antwerpia, 1530), a w nast\u0119pnym pokoleniu pojawia ale ju\u017c „Apologia pro defensione Cabalae” (Bosson 1564). Wyrasta nowa ga\u0142\u0105\u017a kaba\u0142y, pragn\u0105ca uchodzi\u0107 za wy\u017cszy (ezoteryczny) szczebel chrze\u015bcija\u0144stwa, zmierzaj\u0105ca jakoby do syntezy \u017cydostwa z chrze\u015bcija\u0144stwem. Niekt\u00f3rzy mogli jeszcze w to wierzy\u0107, ale rezultat by\u0142 ten sam u kabalist\u00f3w dobrej woli, czy z\u0142ej: podwa\u017canie chrze\u015bcija\u0144stwa od wewn\u0105trz.<\/p>\r\n\r\n

Kierunek ten przechodzi\u0142 przez rozmaite fazy, a zawsze oparte na judaizmie.<\/p>\r\n\r\n

Z kaba\u0142y rozchodzi\u0142y si\u0119 zabobony o duchach, demonach, „geniuszach” i zaklinaniu ich; ca\u0142e „czarnoksi\u0119stwo” w Europie chrze\u015bcija\u0144skiej pochodzi z kabalistyki. W szeregi kabalist\u00f3w wszed\u0142 najwi\u0119kszy uczony francuski okresu humanizmu, Bodin, kt\u00f3ry znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia po\u015bwi\u0119ci\u0142 na napisanie swej „Demonologii”.<\/p>\r\n\r\n

W XIX wieku przy\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 wp\u0142ywy tzw. teozofii hinduskiej. Pasowano kaba\u0142\u0119 na jak\u0105\u015b prastar\u0105 „wiedz\u0119 tajemn\u0105”, kt\u00f3rej kolebka w \u015bwi\u0105tyniach staro\u017cytnego Egiptu, okres dojrzewania w Indiach, a owoce w dzie\u0142ach europejskich kabalist\u00f3w, hermetyst\u00f3w, ezoteryk\u00f3w, okultyst\u00f3w, mistrz\u00f3w „wiedzy tajemnej”. Im bli\u017cej naszych czas\u00f3w, tym wi\u0119cej kabalist\u00f3w, kt\u00f3rzy mieni\u0105 si\u0119 by\u0107 dobroczy\u0144cami chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/p>\r\n\r\n

Eliphas Leyi wyst\u0105pi\u0142 w roku 1891 z twierdzeniem, \u017ce „znajomo\u015b\u0107 kaba\u0142y wyklucza pow\u0105tpiewanie o religii, gdy\u017c tylko kaba\u0142a zawiera pojednanie rozumu z wiar\u0105” . Jak\u0105 mia\u0142 na my\u015bli religi\u0119? \u0179adnej pozytywnej! R\u00f3wnocze\u015bnie Encausse i ca\u0142a jego szko\u0142a wci\u0105gali coraz cz\u0119\u015bciej chrze\u015bcija\u0144stwo w sw\u0105 doktryn\u0119. Wreszcie sam Encausse (Papus) zamie\u015bci\u0142 w\u015br\u00f3d rad dla pocz\u0105tkuj\u0105cego okultysty nast\u0119puj\u0105c\u0105 (czwart\u0105):<\/p>\r\n\r\n

„Pami\u0119ta\u0107, \u017ce wszelka pot\u0119ga niewidzialna pochodzi od Chrystusa, Boga wcielonego, kt\u00f3ry dotar\u0142 do nas poprzez wszystkie plany i unika\u0107 wszelkich stosunk\u00f3w z istotami astralnymi lub duchowymi, kt\u00f3re by tej zasady nie wyznawa\u0142y” .<\/p>\r\n\r\n

Ma z tego wynika\u0107, \u017ce kaba\u0142a nie uw\u0142acza chrze\u015bcija\u0144stwu.<\/p>\r\n\r\n

W innym miejscu czytamy u tego\u017c Encausse’a: Kaba\u0142a „podaje syntez\u0119 materializmu, panteizmu i teizmu w jednej jednostce i analizuje ich cz\u0119\u015bci, chocia\u017c nie mog\u0105c okre\u015bli\u0107 ich ca\u0142o\u015bci inaczej, jak mistyczn\u0105 formu\u0142\u0105 Wro\u0144skiego” .<\/p>\r\n\r\n

Wro\u0144ski wliczony jest pomi\u0119dzy najwi\u0119kszych kabalist\u00f3w: „Wro\u0144ski, Fabre d’O1ivet i Eliphas Levi zawdzi\u0119czaj\u0105 kabale to, co jest najg\u0142\u0119bszego w ich nauce poznania i sami ch\u0119tnie to przyznaj\u0105”. Powo\u0142uje si\u0119 na „Messianisme on reforme absolute du Savoir humain” .<\/p>\r\n\r\n

Stwierdzaj\u0105c, \u017ce „podstaw\u0105 niewzruszon\u0105 nauczania ezoterycznego jest doktryna trzech pierwiastk\u00f3w”, dodaje Encausse nast\u0119puj\u0105c\u0105 uwag\u0119:<\/p>\r\n\r\n

,Prawo tych wszystkich podzia\u0142\u00f3w sformu\u0142owane zosta\u0142o pod wzgl\u0119dem matematycznym przez Hoene-Wro\u0144skiego w roku 1800 pod nazw\u0105 prawa tworzenia (przet\u0142umaczono tak s\u0142usznie „loi de cr\u00c3\u00a9ation”; nast\u0119pnie t\u0142umacze t\u0142umacz\u0105 to absurdalnie, jako prawo stworzenia”). Wskazawszy, jako „podstaw\u0105 teozofii” jest poznanie „siedmiu sk\u0142adnik\u00f3w, wynikaj\u0105cych z pierwszej analizy”, pisze dalej:<\/p>\r\n\r\n

„Lecz Wro\u0144ski idzie dalej i wyprowadza trzy nowe sk\u0142adniki, pochodz\u0105ce z dzia\u0142ania pierwiastk\u00f3w pozytywnych na negatywne i odwrotnie, co podnosi do dziesi\u0119ciu liczb\u0119 sk\u0142adnik\u00f3w analizy dziesi\u0119\u0107 sefirot\u00f3w kaba\u0142y). Syntetyzuj\u0105c je w jedno\u015bci, otrzymujemy kompletn\u0105 seri\u0119 Wro\u0144skiego, kt\u00f3ry osi\u0105gn\u0105\u0142 najwy\u017csz\u0105 syntez\u0119, jak\u0105 zna wiek XIX” .<\/p>\r\n\r\n

Najwy\u017csz\u0105 syntez\u0119 w czym? W kabalistyce! Tym si\u0119 wyja\u015bnia, dlaczego narzuca si\u0119 Polsce Wro\u0144skiego na wielkiego „filozofa narodowego”.<\/p>\r\n\r\n

Z kaba\u0142y i okultyzmu wywodzi si\u0119 reforma nauk, mi\u0119dzy innymi „reforma historiozofii, stworzenie polityki syntetycznej” . Robi to Wro\u0144ski, posy\u0142a\u0142 w tych materiach memoria\u0142y do papie\u017ca, do Napoleona III i do Miko\u0142aja I. Twierdzi\u0142, \u017ce tych dw\u00f3ch monarch\u00f3w wybra\u0142a Opatrzno\u015b\u0107 do wcielenia jego „idei mesjanistycznej”.<\/p>\r\n\r\n

R\u00f3wnocze\u015bnie wie\u015bci\u0142 Mickiewicz sw\u00f3j „mesjanizm polski”. Byli wsp\u00f3\u0142cze\u015bni, chocia\u017c Wro\u0144ski starszym by\u0142 o ca\u0142e 20 lat (1778-1853 i 1798-1855). Nie znali si\u0119 osobi\u015bcie (Wro\u0144ski mieszka\u0142 w Marsylii), a nawet jest w\u0105tpliwym, czy Mickiewicz wiedzia\u0142 o istnieniu Wro\u0144skiego. Natomiast Wro\u0144ski zna\u0142 Mickiewicza, a nienawidzi\u0142 go – mo\u017cna powiedzie\u0107 – ze wszystkich si\u0142 swoich. L\u017cy\u0142 go w spos\u00f3b prostacki o to, \u017ce \u015bmia\u0142 u\u017cywa\u0107 wyrazu mesjanizm; bo on go u\u017cy\u0142 wcze\u015bniej i w innym znaczeniu – o czym Mickiewicz zgo\u0142a nie wiedzia\u0142.<\/p>\r\n\r\n

Nie wiedzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c o tym, \u017ce go z Wro\u0144skim \u0142\u0105czy … kaba\u0142a. Mickiewicz zajmowa\u0142 si\u0119 mistyk\u0105 i pad\u0142 ofiar\u0105 pomieszania kabalistyki z mistycyzmem. W kabale nie ma nic mistycyzmu. Jest to jedna z najdotkliwszych pomy\u0142ek intelektu! Z tej przyczyny B\u00f6hme i St.Martin nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c do kabalistyki a Towia\u0144ski jest stanowczo kabalist\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Cze\u015b\u0107 i sympatie wielkiego poety dla Izraela – o ile przedmiot ten jest dzi\u015b jasny – nie sz\u0142y drog\u0105 od Starego Testamentu, lecz od kaba\u0142y. Mickiewicz nale\u017cy do tych licznych, uwa\u017caj\u0105cych kaba\u0142\u0119 za ga\u0142\u0105\u017a mistyki. Kabalistyczny mistycyzm by\u0142 za jego czas\u00f3w pospolitym zjawiskiem w Europie, a kaba\u0142a i wszystko co z niej si\u0119 wywodzi, wiedzie do uwielbienia Izraela. Wielbi\u0142 go wi\u0119c St. Martin, wielbi\u0142 Towia\u0144ski, Do prawdy, wolno zada\u0107 pytanie, czy towianizm by\u0142 sekt\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, czy \u017cydowsk\u0105? Zwa\u017cywszy „chmury duch\u00f3w” (angelologia \u017cydowska), igry „mistyczne” z liczbami, nadzwyczajne (jak na chrze\u015bcija\u0144stwo) pojmowanie kwestii kobiecej, tudzie\u017c niema\u0142o oznak drobniejszych. Czy Towia\u0144ski nie podleg\u0142 potem naciskowi katolickiego otoczenia emigracji w Pary\u017cu? A czy Mickiewicz nie marzy\u0142, \u017ce przez towianizm \u0142atwiej b\u0119dzie o nawr\u00f3cenie Izraela? Po\u015br\u00f3d materia\u0142\u00f3w, wydobytych w ostatnim dwudziestoleciu, a opracowanych nieraz znakomicie, znacz\u0105 si\u0119 tu i \u00f3wdzie \u015bcie\u017cki, naprowadzaj\u0105ce na podobne my\u015bli . Miejmy otuch\u0119, \u017ce pi\u00f3ro kompetentne da nam monografi\u0119 o stosunkach Mickiewicza z kabalistami i \u017bydami w og\u00f3le, o jego poj\u0119ciach co do \u017cydostwa itd., a wszystko na tle \u00f3wczesnej literatury bezpo\u015bredniej i po\u015bredniej tych przedmiot\u00f3w. To pewna, \u017ce wiersz o dziecinie k\u0142utej przez \u017byd\u00f3w szpilkami (odnosz\u0105cy si\u0119 do mordu rytualnego; nie inaczej!) \u015bwiadczy, \u017ce bywa\u0142 wielbicielem Izraela tylko w pewnej koncepcji. B\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a faktem jest, \u017ce mia\u0142 kazanie w b\u00f3\u017cnicy i potem og\u0142osi\u0142 „starszemu bratu Izraelowi szacunek, braterstwo, pomoc na drodze do wiecznego i czasowego dobra, r\u00f3wnouprawnienie polityczne \u0142 obywatelskie”. Co za ironia losu, \u017ce powsta\u0142o przypuszczenie, jako pad\u0142 ofiar\u0105 trucizny \u017cydowskiej – jak wynika\u0107 to mo\u017ce z okoliczno\u015bci podniesionych przez samych\u017ce \u017byd\u00f3w, a przedyskutowanych na wszystkie strony w r. 1933 .<\/p>\r\n\r\n

Stanowi przeto Mickiewicz (a raczej kawa\u0142ek Mickiewicza) daleki po\u015bredni owoc kaba\u0142y i st\u0105d jego miejsce przy Towia\u0144skim w obrazie uwielbienia Izraela przez nie-\u017byd\u00f3w. Owoc nie dojrza\u0142, nasion nie wyda\u0142, nie odrasta\u0142 \u017cadnymi m\u0142odymi p\u0119dy. Gdyby nie wielko\u015b\u0107 Mickiewicza – wielko\u015b\u0107 zgo\u0142a w czym innym, ni\u017c w mistyce lub judeologii – nie by\u0142oby o czym tak dalece m\u00f3wi\u0107.<\/p>\r\n\r\n

We dwa pokolenia potem zjawi\u0142 si\u0119 w Polsce poeta, b\u0119d\u0105cy aktywnym kabalist\u0105. Przybyszewskiemu zesz\u0142o (jak sam powiada) „z g\u00f3r\u0105 \u0107wier\u0107 wieku” na studiach wywodz\u0105cych si\u0119 z kaba\u0142y. Zachwycony by\u0142 ksi\u0119g\u0105 kaba\u0142y (Zoharem?), niewypowiedzianych tajemnic boskich pe\u0142n\u0105, jedn\u0105 z najg\u0142\u0119bszych ksi\u0105g, jak\u0105 ludzko\u015b\u0107 posiada”. Zaciekawi\u0142a go i poci\u0105gn\u0119\u0142a „tajemnica androgynizmu”, kt\u00f3ra jakoby wyja\u015bnia si\u0119 w kabale, itp. Poszed\u0142 \u015bladami Bodina: Przez przesz\u0142o 25 lat studiowa\u0142 czary, czarownice i czarnoksi\u0119stwo. Wierzy\u0142 w transcedentaln\u0105 materi\u0119, „astrosomy”, znan\u0105 od wiek\u00f3w ca\u0142ych pod mn\u00f3stwem rozmaitych nazw: akasa w hinduskim j\u0119zyku” . Kroczy\u0142 \u015bladami kaba\u0142y, nie\u015bwiadomie za\u017cydzony.<\/p>\r\n\r\n

Czy Przybyszewski wiedzia\u0142 o nowej sekcie ruchu kabalistyczno-teozoficznego, o antroposofii Rudolfa Steinera (szerzonej nast\u0119pnie w\u015br\u00f3d oficer\u00f3w pi\u0142sudczyzny)? Wybitna rola „szechiny” \u015bwiadczy o wp\u0142ywie kaba\u0142y na system Steinera. O zwi\u0105zku za\u015b (zapewne nie\u015bwiadomym) za\u015bwiadcza „akasa” z astrosomy, z pseudo-astronomicznych roje\u0144 o czasach przed-ziemskich; u Steinera pla\u017ce si\u0119 j\u0105: „akasza” (jest nawet „Kronika akaszy”, t\u0142umaczona na polskie).<\/p>\r\n\r\n

G\u0142\u00f3wny w Polsce chor\u0105\u017cy antroposofii, M.K. Wo\u0142owski (potomek frankist\u00f3w) twierdzi, \u017ce „metoda antroposofii jest dalszym etapem tego, co niegdy\u015b teologowie podawali wiernym do praktykowania”. Tworzy si\u0119 pewna „synteza” (zupe\u0142nie jak Encausse!). Najwi\u0119kszym teologiem chrze\u015bcija\u0144skim by\u0142 \u015bw. Tomasz z Akwinu, a po nim najwy\u017csze miejsce nale\u017cy si\u0119 Wro\u0144skiemu. Jest to „niby drugi Arystoteles” … „Po Hoene-Wro\u0144skim, tym, by tak rzec, szczytowym zjawisku, ostatecznym dorobku filozofii, dalszej filozofii w znaczeniu rozwojowym by\u0107 nie mo\u017ce” .<\/p>\r\n\r\n

Czy\u017cby zach\u0119ta do stagnacji?<\/p>\r\n\r\n

Takie miewa\u0142a kaba\u0142a \u015bcie\u017cki, wiod\u0105ce (nie tylko w Polsce) a\u017c do szczyt\u00f3w pi\u015bmiennictwa; ale to wszystko tylko \u015bcie\u017cki. G\u0142\u00f3wny go\u015bciniec by\u0142 gdzie indziej.<\/p>\r\n\r\n

Od pocz\u0105tku XVIII wieku rozros\u0142a si\u0119 kaba\u0142a wielce, rozrzucaj\u0105c swe nasiona na ca\u0142y \u015bwiat, p\u0142awi\u0105c si\u0119 w bezliku odro\u015bli. To masoneria! Prawdziwa „kaba\u0142a praktyczna”, a skuteczna w tym, i\u017c \u017bydom daje, co zdo\u0142a odebra\u0107 cywilizacji \u0142aci\u0144skiej.<\/p>\r\n\r\n

By\u0142oby to wy\u0142amywaniem otwartych na o\u015bcie\u017c drzwi, gdybym ja tutaj straci\u0107 mia\u0142 cho\u0107by jeden wiersz na wykazywanie zwi\u0105zku masonerii z \u017cydostwem. Kabali\u015bci sami to g\u0142osz\u0105. Przy obecnym stanie bada\u0144 mo\u017cna ju\u017c przyj\u0105\u0107 za pewnik, jako wolnomularstwo naszych czas\u00f3w stanowi ekspozytur\u0119 \u017cydostwa, a stosunek ten polega wprost na uwielbieniu Izraela. S\u0105 przecie\u017c „poszukiwaczami zaginionego s\u0142owa”, maj\u0105 w swych rytach odbudow\u0119 \u015bwi\u0105tyni Salomona wraz z Hiramem, maj\u0105 drabin\u0119 Jakubow\u0105 itd. Niemal wszyscy historycy masonerii uwa\u017caj\u0105 R\u00f3\u017cokrzy\u017cowc\u00f3w za jej dzia\u0142, zwi\u0105zany \u015bci\u015ble z kaba\u0142\u0105, a wielu wywodzi propagand\u0119 teozofii „hinduskiej” z masonerii. Nie brak po temu oznak wyrazistych! „Mo\u017ce to s\u0142u\u017cy\u0107 przyczynkiem do wykazania \u015bcis\u0142ej \u0142\u0105czno\u015bci masonerii, \u017cydostwa i teozofii” . A wszystko rodem jest z kaba\u0142y.<\/p>\r\n\r\n

Masoneria stanowi kultur\u0119 cywilizacja \u017cydowskiej; tote\u017c \u0142atwo zrozumie\u0107, dlaczego najbardziej jest rozpowszechniona w Anglii, w kraju, gdzie si\u0119 \u017byda uwielbia.<\/p>\r\n\r\n

Nie ma za to najmniejszego zwi\u0105zku z kaba\u0142\u0105 inny pr\u0105d, genezy r\u00f3wnie\u017c \u017cydowskiej i r\u00f3wnie\u017c uwielbiaj\u0105cy Izraela: socjalizm. Wypowiedziawszy wojn\u0119 pa\u0144stwu religijnemu pod has\u0142em, jakoby religia by\u0142a rzecz\u0105 prywatn\u0105, nie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 ni razu przeciw religii \u017cydowskiej; przeciwnie, broni jej zawsze gorliwie przeciw wszelkim zaczepkom, sam wojuj\u0105c dzie\u0144 w dzie\u0144 z katolicyzmem. Ca\u0142y marksizm jest wybitnie aprioryczny, a ksi\u0119dze Marxa przypisuje si\u0119 znaczenie niemal sakralne, a\u017ceby zastosowa\u0107 do niej \u017cycie ca\u0142e. Czego\u017c-bo marksizm nie przewidzi, nie ureguluje z g\u00f3ry, nie ujmie w zakazy i nakazy, lubuj\u0105c si\u0119 w eksperymentowaniu?<\/p>\r\n\r\n

Ca\u0142y socjalizm mie\u015bci si\u0119 w cywilizacji \u017cydowskiej. \u017byd a socjalista, to cywilizacyjnie jedno! Teoria i praktyka zawieraj\u0105 w sobie mn\u00f3stwo \u017cydowskich metod. Czy\u017c m\u00f3g\u0142by ten pr\u0105d istnie\u0107 bez ustawicznego dop\u0142ywu m\u00f3zg\u00f3w \u017cydowskich? Sam aprioryzm, jego nami\u0119tne pragnienie, \u017ceby spo\u0142ecze\u0144stwo przystosowa\u0107 do obmy\u015blonych z g\u00f3ry przepis\u00f3w, wymy\u015blonych „z g\u0142owy”, przypomina ustawodawstwo agrarne, uk\u0142adane na pustyni przez koczownik\u00f3w. Ca\u0142y \u015bwiat zmieniaj\u0105 na fabryk\u0119 homunculus\u00f3w. A socjalista, bieg\u0142y w swej kulturze, wie wszystko a wszystko, i to na pr\u0119dce; od czeg\u00f3\u017c hydra wykszta\u0142cenia broszurkowego?<\/p>\r\n\r\n

Wed\u0142ug Arnolda Zweiga „w mesja\u0144skiej idei \u017cydowskiej znajduje si\u0119 taki wz\u00f3r socjalizmu, jak nigdzie indzi\u0119j” .<\/p>\r\n\r\n

Pozostaje to wszystko w zwi\u0105zku z kwestiami religijnymi, \u017cydowska religia posiada pewne w\u0142a\u015bciwo\u015bci, dzi\u0119ki kt\u00f3rym my\u015bliciele \u017cydowscy sami uznali j\u0105 za „polityczn\u0105”. Longum esset enumerare te sprawy. Zwr\u00f3c\u0119 tylko uwag\u0119, jako my\u015bl \u017cydowska dotar\u0142a do tej prawdy jeszcze w XVIII wieku. Oto s\u0142owa Salomona Majmona:<\/p>\r\n\r\n

„Polityka, jako taka, nie potrzebuje dba\u0107 ani o prawdziw\u0105 religi\u0119, ani o prawdziw\u0105 moralno\u015b\u0107. Szkodzie z tego powstaj\u0105cej da si\u0119 zapobiec przez inne \u015brodki, dzia\u0142aj\u0105ce r\u00f3wnocze\u015bnie na ludzi i w taki spos\u00f3b utrzyma\u0107 wszystko w r\u00f3wnowadze. Ka\u017cda religia polityczna jest zarazem pozytywna, lecz nie ka\u017cda pozytywna tak\u017ce polityczn\u0105” .<\/p>\r\n\r\n

Czy nadzieja, \u017ce religia \u017cydowska odegra rol\u0119 rozstrzygaj\u0105c\u0105 w k\u0142\u0119bach i wirach powszechnego zawik\u0142ania ludzi i rzeczy, w co wierzy wielu \u017byd\u00f3w, a co nie-\u017bydom jasno sprecyzowa\u0142 rabin M. Liber , nie polega w\u0142a\u015bnie na tym, \u017ce to jest religia „polityczna”?<\/p>\r\n\r\n

Do\u015b\u0107, bo by si\u0119 rozdzia\u0142 rozd\u0105\u0142 na tom! Trzeba jednak jeszcze jedno wyja\u015bni\u0107. Czemu olbrzymia wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w Europy jest tak bardzo nak\u0142oniona ku judaizmowi my\u015bl\u0105, mow\u0105 i uczynkiem? Antysemit\u00f3w niby nie brak, ale lubuj\u0105 si\u0119 po \u017cydowsku w eksperymentatorstwie, s\u0105 apriorystami, za objaw m\u0105dro\u015bci uwa\u017caj\u0105 elephantiasis ustawodawcz\u0105, nie chc\u0105 historyzmu, moralno\u015b\u0107 maj\u0105 za co\u015b prawniczego itp., s\u0142owem grz\u0119zn\u0105 w judaizmie! Nasze \u017cycie zbiorowe przepojone jest wprost uwielbieniem Izraela, zdaniem si\u0119 na jego rozum.<\/p>\r\n\r\n

Sk\u0105d powszechna wiara w to, \u017ce jednak Izraelowi nale\u017cy si\u0119 uznanie i przyznanie stanowiska uprzywilejowanego w rozwoju powszechno-dziejowym? Z czego prosty ju\u017c wniosek, \u017ce w wa\u017cnych momentach \u017cycia zbiorowego nie od rzeczy b\u0119dzie si\u0119gn\u0105\u0107 do Starego Zakonu i … komentarzy „oryginalnych”, tj. \u017cydowskich? Sk\u0105d wiara w zasadnicz\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 Izraela?<\/p>\r\n\r\n

Uczono nas tego w szko\u0142ach i to na lekcjach religii katolickiej; katecheci nam t\u0142umaczyli, jak to Izrael pierwszy po\u015br\u00f3d narod\u00f3w nie tylko z wybra\u0144stwa Bo\u017cego (co zmarnowa\u0142), ale z racji swego naczelnego miejsca w historii „ludzko\u015bci”. Uznawanie powagi Izraela wszczepiono w dziatw\u0119 szkoln\u0105, jakby jaki\u015b warunek prawowierno\u015bci katolickiej. Tak przynajmniej by\u0142o za moich lat szkolnych – a czy si\u0119 du\u017co zmieni\u0142o w katechetyce biblijnej?<\/p>\r\n\r\n

Przyznanie \u017bydom centralnego stanowiska w historii pochodzi od Orosima, presbytera przy \u015bw. Augustynie, kt\u00f3ry napisa\u0142 po r. 410 (po zdobyciu Rzymu przez Alaryka) dzie\u0142o: Historiarum libri VII, a w nim pierwszy nada\u0142 \u017bydom najwi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 w toku dziej\u00f3w powszechnych, jako poprzednikom chrze\u015bcija\u0144stwa . Zachodzi\u0142by w takim razie nieprzerwalny w\u0105tek religijny rozstrzygaj\u0105cy o okresach dziej\u00f3w. W 1250 lat potem znajdujemy ten sam pomys\u0142 u Bossueta. Od niego przyj\u0119\u0142o si\u0119 to, spopularyzowa\u0142o, a\u017c dosz\u0142o do izb szkolnych. Jest to tzw. judeocentryzm historyczny.<\/p>\r\n\r\n

Jacques Benigne Bossuet (1627-1704) wielki teolog, zwan przez wsp\u00f3\u0142czesnych „ostatnim Ojcem Ko\u015bcio\u0142a”, najs\u0142ynniejszy kaznodzieja, biskup, wychowawca delfina, by\u0142 autorem wydanego w r. 1681 dzie\u0142a, dedykowanego delfinowi, gdy\u017c zawieraj\u0105cego opracowane dok\u0142adniej lekcje historii z nim odbywane: Discours sur l’histoire universelle jusqu’ a l’empire de Charlemagne. Jaka tej ksi\u0105\u017cki geneza naukowa i czym zwi\u0105zana ze wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 aktualno\u015bci\u0105 z drugiej strony, to tutaj nie nale\u017cy, ani te\u017c pytanie, czemu utkn\u0105\u0142 na Karolu Wielkim .<\/p>\r\n\r\n

Lini\u0105 zasadnicz\u0105 dziej\u00f3w jest u Bossueta fakt, \u017ce „religia prawdziwa zawsze by\u0142a jedna”. Widzi nieprzerwan\u0105 nigdy jedno\u015b\u0107 historyczn\u0105 wiary chrze\u015bcija\u0144skiej z izraelsk\u0105, jedno\u015b\u0107 istniej\u0105c\u0105 jego zdaniem od pocz\u0105tku \u015bwiata. Teza ta stanowi u niego temat systematycznych docieka\u0144 i obleczona jest przez niego w syntez\u0119 jednolitego toku my\u015bli, \u017ceby wykazywa\u0107 nieprzerwalny zwi\u0105zek Starego Zakonu z Nowym. Religia jest u niego w zasadzie odwiecznie ta sama, skoro \u017cydowska, jedyna prawdziwa a\u017c do przyj\u015bcia Zbawiciela, jest mu zarazem kolebk\u0105 ideow\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa. A zatem historia powszechna kierowana przez Opatrzno\u015b\u0107, jest histori\u0105 etap\u00f3w jedynej prawdziwej religii, w staro\u017cytno\u015bci zatem \u017cydowskiej religii.<\/p>\r\n\r\n

Czasy od stworzenia \u015bwiata do Karola Wielkiego dzieli Bossuet na siedem „wiek\u00f3w” i dwana\u015bcie „epok”. Adam, Noe, Abraham, Moj\u017cesz – oto cztery epoki historii \u017cydowskiej, jako t\u0142a historii powszechnej. Pi\u0105ta, pod tytu\u0142em: Wzi\u0119cie Troi, opowiada wprawdzie o Troi, ale nacisk k\u0142adzie na wsp\u00f3\u0142czesnych – jak mniema\u0142 — sprawach Samsona, Samuela, Saula itd. Sz\u00f3sta epoka: Salomon. Si\u00f3dma: Romulus, ale zn\u00f3w nieproporcjonalnie du\u017co tam historii Izraela. Dlaczego okres \u00f3smy zowie si\u0119 „Cyrus”, wyja\u015bni sam tytu\u0142: „Cyrus, albo \u017bydzi przywr\u00f3ceni”; ten Cyrus potrzebny tedy na eponomosa okresu ze wzgl\u0119du na \u017byd\u00f3w. W epoce pt. „Scypion albo Kartagina zwyci\u0119\u017cona” nie uroni Bossuet \u017cadnego Machabejczyka, Oniasza, Hirkasa itp. Potem nast\u0119puj\u0105 pocz\u0105tki chrze\u015bcija\u0144stwa, epoka Konstantyna „czyli pok\u00f3j Ko\u015bcio\u0142a” i Karol Wielki, „czyli za\u0142o\u017cenie nowej monarchii”.<\/p>\r\n\r\n

Okre\u015bliwszy „siedem wiek\u00f3w \u015bwiata” „w tych dwunastu „epokach”, przechodzi Bossuet w cz\u0119\u015bci drugiej swego dzie\u0142a, do sprawy „nast\u0119pstwa religii”. Historii wy\u0142\u0105cznie \u017cydowskiej po\u015bwi\u0119cona jest lwia cz\u0119\u015b\u0107 tego dzia\u0142u (str. 209-490). Staro\u017cytna historia \u017cydowska stanowi nie tylko o\u015b ca\u0142ej historii powszechnej, ale jej sens, bo powszechn\u0105 nale\u017cy ujmowa\u0107 w odniesieniu do \u017cydowskiej. Cz\u0119\u015b\u0107 III: „Pa\u0144stwa”, ze wszystkimi „odmianami pa\u0144stw”, ma za zadanie przede wszystkim wykaza\u0107, jaki zwi\u0105zek z histori\u0105 Izraela mieli Scytowie, Etiopczykowie Egipcjanie, Assyryjczykowie, Medowie, Persowie, Grecy i Aleksander Wielki, wreszcie Rzymianie z dalszymi „odmianami” tego pa\u0144stwa.<\/p>\r\n\r\n

„A najprz\u00f3d pa\u0144stwa te \u015bcis\u0142y po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci maj\u0105 zwi\u0105zek z dziejopisarstwem ludu Bo\u017cego. U\u017cy\u0142 B\u00f3g Assyryjczyk\u00f3w i Babilo\u0144czyk\u00f3w na ukaranie ludu tego; Pers\u00f3w dla pod\u017awigni\u0119cia go, Aleksandra i pierwszych jego nast\u0119pc\u00f3w dla jego obrony; Antiocha s\u0142awnego i innych po nim nast\u0119puj\u0105cych kr\u00f3l\u00f3w na udr\u0119czenie go; Rzymian dla utrzymania jego wolno\u015bci naprzeciw kr\u00f3lom syryjskim, kt\u00f3rzy mu j\u0105 gwa\u0142tem wydrze\u0107 zamy\u015blali” .<\/p>\r\n\r\n

S\u0142owem Izrael staje si\u0119 centrem, ogniskiem, oko\u0142o kt\u00f3rego \u015bwiat si\u0119 obraca, a\u017c do wcielenia Zbawiciela. Dzieje \u017cydowskie stanowi\u0105 fundament og\u00f3lnej budowli historycznej i w dalszym ci\u0105gu \u015bciany jego, g\u0142\u00f3wne, dzia\u0142owe. A zw\u0142aszcza ca\u0142a historia powszechna przed Chrystusem to Izrael z dodatkami… drugorz\u0119dnymi. Dzieje Izraela stanowi\u0105 u Bossueta trzon, o\u015brodek g\u0142\u00f3wny i o\u015b zasadnicz\u0105 ca\u0142ej przedchrze\u015bcija\u0144skiej historii powszechnej. \u017bydzi stanowili ca\u0142ego pochodu historycznego centrum i zarazem motor; oko\u0142o nich kr\u0119ci si\u0119 ca\u0142a historia powszechna.<\/p>\r\n\r\n

„Dyskurs z historii powszechnej” obieg\u0142 ca\u0142\u0105 Europ\u0119, by\u0142 t\u0142umaczony na wszystkie j\u0119zyki cywilizowane, sta\u0142 si\u0119 pod\u0142o\u017cem podr\u0119cznik\u00f3w szkolnych licznych narod\u00f3w, mi\u0119dzy nimi tak\u017ce polskiego. U\u017cywa\u0142 Bossueta w przek\u0142adzie Pijara ks. Linowskiego , wychowanek szk\u00f3\u0142 pijarskich, Ko\u015bciuszko; nie \u0142atwo przypu\u015bci\u0107, \u017ceby go by\u0142 nie zna\u0142 Mickiewicz. Przer\u00f3bki Bossueta kursowa\u0142y jeszcze w trzeciej \u0107wierci XIX w. po szko\u0142ach prywatnych. Od dzie\u0142a Bossueta wywodz\u0105 si\u0119 te\u017c wszystkie „Historie biblijne Starego Zakonu” w szko\u0142ach \u015brednich i pocz\u0105tkowych.<\/p>\r\n\r\n

Judeocentryzm historyczny wszed\u0142 w krew spo\u0142ecze\u0144stwa chrze\u015bcija\u0144skiego, a oko\u0142o niego mia\u0142y ju\u017c wielce u\u0142atwione grupowanie si\u0119 . .. inne judeocentryzmy.<\/p>\r\n\r\n

Czy\u017c \u017bydom nie wiadome te wszystkie, tak liczne, objawy uwielbienia Izraela, skoro m\u00f3wi\u0105c o stosunkach swych do „narod\u00f3w”, wspominaj\u0105 tylko antysemityzm? A tamto? A gdyby obliczy\u0107 g\u0142owy rzeszy wielbicieli i antysemit\u00f3w z osobna, ja nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wielbiciele Judy okazaliby si\u0119 wi\u0119kszo\u015bci\u0105. Kwesti\u0119 Izraela uwielbianego przez goj\u00f3w, akrich, akum\u00f3w, trzeba, podnie\u015b\u0107, uwypukli\u0107, i akcentowa\u0107 odpowiednio, \u017ceby nie sz\u0142a w zapomnienie. Potrzebne to do zupe\u0142no\u015bci w obrazie Prawdy, a niezb\u0119dne do rozumienia wp\u0142yw\u00f3w \u017cydowskich w „rozproszeniu”.<\/p>\r\n\r\n

Lecz suum cuique: nigdy Izrael chrze\u015bcijan si\u0119 nie prosi\u0142, \u017ceby go uwielbiali.
\r\n
\r\n<\/p>\r\n\r\n

prof. Feliks Koneczny<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

za: Feliks Koneczny, Cywilizacja \u017cydowska, Warszawa-Komor\u00f3w 20001, ss.216-222 (tytu\u0142 pochodzi od redakcji portalu)<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Izrael ma w r\u0119ku wielki atut, mianowicie Bibli\u0119, Pismo \u015bw. Starego Zakonu. Przy nie do\u015b\u0107 krytycznym spojrzeniu na rzeczy wydaje si\u0119, jak gdyby ksi\u0119gi te stanowi\u0142y co\u015b identycznego z \u017cydostwem wszystkich czas\u00f3w, a z tego snuje si\u0119 wnioski si\u0119gaj\u0105ce daleko. Ca\u0142a niemal inteligencja \u017cydowska mniema, \u017ce u \u017byd\u00f3w nie by\u0142oby w historii miejsca na nasz\u0105 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[61,18,101],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15566"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15566"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15566\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15566"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15566"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15566"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}