{"id":15508,"date":"2009-11-08T22:41:32","date_gmt":"2009-11-09T03:41:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=15508"},"modified":"2009-11-08T22:43:52","modified_gmt":"2009-11-09T03:43:52","slug":"ponary-%e2%80%93-wilenska-golgota","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=15508","title":{"rendered":"Ponary \u2013 wile\u0144ska Golgota"},"content":{"rendered":"

Rozmowa z Helen\u0105 Pasierbsk\u0105, dokumentuj\u0105ca od 20 lat martyrologi\u0119 Wile\u0144szczyzny, za\u0142o\u017cycielk\u0105 i prezesem Stowarzyszenia Rodzina Ponarska.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

<\/strong>
\r\n Helena Pasierbska, pedagog, \u017co\u0142nierz Armii Krajowej, wi\u0119zie\u0144 \u0141ukiszek w Wilnie, publicysta i dziennikarz (cz\u0142onek SDP). Znana jest przede wszystkim jako autorka publikacji dokumentuj\u0105cych jeden z temat\u00f3w tabu – martyrologi\u0119 Ponar, spraw\u0119 okryt\u0105 przez lata zmow\u0105 milczenia i k\u0142amstwa.<\/strong> Nadal, \u017caden drogowskaz nie wskazuje w Wilnie drogi do miejsca ka\u017ani w Ponarach, a kto si\u0119 tam jednak jako\u015b dostanie, jeszcze niedawno m\u00f3g\u0142 przeczyta\u0107 tylko litewski i rosyjski napis: \u201eTutaj, w lesie ponarskim, od lipca 1941 do lipca 1944 hitlerowcy rozstrzelali ponad 100 tys. ludzi radzieckich…\u201d. Tymczasem oprawcami obok Niemc\u00f3w byli tak\u017ce Litwini, wys\u0142uguj\u0105cy si\u0119 okupantowi, a ofiarami w wi\u0119kszo\u015bci \u017bydzi (ok. 70 tys.) i Polacy (ok. 20 tys.). Zbrodnia ta dotychczas nie zosta\u0142a os\u0105dzona i nale\u017cycie upami\u0119tniona.<\/p>\r\n\r\n

– Pani ksi\u0105\u017cki i artyku\u0142y po\u015bwi\u0119cone zbrodni w Ponarach, zbieraj\u0105 doskona\u0142e recenzje prasowe. Sk\u0105d zainteresowanie tematyk\u0105 Ponar?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

\"darmowy<\/a><\/p>\r\n\r\n

– Moje zainteresowanie t\u0105 spraw\u0105 si\u0119ga okresu okupacji, kiedy to dokonywano tych wszystkich mord\u00f3w na przywo\u017conych z \u0141ukiszek do Ponar Polakach. Ka\u017cdy, kto wtedy znalaz\u0142 si\u0119 w tym wi\u0119zieniu, by\u0142 potencjalnym kandydatem do odbycia tej ostatniej drogi. Kiedy i ja znalaz\u0142am si\u0119 na \u0141ukiszkach, podobny los ka\u017cdego ranka lub wieczora m\u00f3g\u0142 r\u00f3wnie\u017c spotka\u0107 mnie.<\/p>\r\n\r\n

– A wi\u0119c \u0142\u0105czniczka AK ps. \u201eNawoja\u201d, kt\u00f3ra przesiedzia\u0142a w tym wi\u0119zieniu od maja do grudnia 1942 r. – to Pani. Jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce trafi\u0142a Pani na \u0141ukiszki?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– By\u0142y to takie czasy, \u017ce podobne wpadki w\u015br\u00f3d polskiej m\u0142odzie\u017cy nie nale\u017ca\u0142y do rzadko\u015bci. Wraz z kole\u017cankami ucz\u0119szcza\u0142am wtedy na kurs sanitarny. Zosta\u0142y\u015bmy zadenuncjowane przez konfidenta – m\u0142odego ch\u0142opca. W rezultacie jednej nocy wiele z nas zosta\u0142o aresztowanych.<\/p>\r\n\r\n

– Aresztowania dokona\u0142a litewska Sauguma. Przes\u0142uchiwali, wi\u0119c Pani\u0105 Litwini. Natomiast o tym, co si\u0119 z Pani\u0105 p\u00f3\u017aniej sta\u0142o, zadecydowali Niemcy. Kto w aparacie policyjnym by\u0142 gorszy – Niemiec czy Litwin?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Bezsprzecznie o wiele gorsi byli Litwini. W swych dzia\u0142aniach byli wr\u0119cz nadgorliwi. Oczywi\u015bcie Niemcy wykorzystywali dla w\u0142asnych cel\u00f3w litewski antagonizm do Polski i Polak\u00f3w. Aparat policyjny, s\u0142u\u017cba wi\u0119zienna sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z Litwin\u00f3w. To oni tak\u017ce sporz\u0105dzali listy wywo\u017conych na roboty, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili Polacy. Wreszcie, pomagali przy konfiskowaniu polskich maj\u0105tk\u00f3w i to nie tylko na Wile\u0144szczy\u017anie, ale r\u00f3wnie\u017c na Litwie etnicznej.<\/p>\r\n\r\n

– W swoich ksi\u0105\u017ckach wspomina Pani, \u017ce bycie strzelcem ponarskim (lit. Ypatingasis b\u00c5\u00abrys) w tamtych czasach uchodzi\u0142o za zaszczyt.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Tak, rzeczywi\u015bcie by\u0142o bardzo wielu ochotnik\u00f3w litewskich, chc\u0105cych s\u0142u\u017cy\u0107 w tej formacji. Niemcy zmuszeni byli wybiera\u0107 \u201eszcz\u0119\u015bliwc\u00f3w\u201d, gdy\u017c dla wszystkich ch\u0119tnych brakowa\u0142o etat\u00f3w. Sama widzia\u0142am gorsz\u0105ce sceny, kiedy to znani mi ch\u0142opcy z wile\u0144skiego gimnazjum litewskiego, paradowali po ulicach miasta w mundurach plutonu egzekucyjnego, b\u0119d\u0105c przy tym bardzo z siebie dumni.<\/p>\r\n\r\n

– Czym \u017cy\u0142o Wilno podczas okupacji? Jaki by\u0142 stosunek do przybysz\u00f3w z Litwy kowie\u0144skiej?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Pocz\u0105tkowo, jeszcze jesieni\u0105 1939 r. taka cho\u0107by groteskowo ubrana policja litewska, budzi\u0142a po prostu na ulicach weso\u0142o\u015b\u0107. Nazywano ich powszechnie \u201eka\u0142akutasami\u201d, gdy\u017c indyk po litewsku to \u201eka\u0142akutas\u201d. Ich j\u0119zyk, niezrozumia\u0142y dla ludno\u015bci w mie\u015bcie, bawi\u0142 otoczenie. Z biegiem czasu zacz\u0119\u0142y si\u0119 jednak mno\u017cy\u0107 zbrodnicze akty przemocy. Posuwano si\u0119 nawet do bicia kobiet pa\u0142kami. Wszystko to mia\u0142o miejsce jeszcze podczas okupacji litewskiej. Potem by\u0142o jeszcze gorzej. Litwini najpierw wys\u0142ugiwali si\u0119 Rosjanom, a potem Niemcom. Byli tym gorsi, im wi\u0119ksze dawano im mo\u017cliwo\u015bci. Uzbrojone oddzia\u0142y gen. Plechawiciusa sia\u0142y groz\u0119 w stosunku do cywili, nie najlepiej jednak spisywa\u0142y si\u0119 w konfrontacji z Armia Krajow\u0105.<\/p>\r\n\r\n

– W\u0142a\u015bnie, co czu\u0142o miasto, kiedy \u017co\u0142nierze AK przegonili ich w samych kalesonach i gaciach po wile\u0144skich ulicach?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Sama widzia\u0142am jak oddzia\u0142y litewskie z butnym \u015bpiewem na ustach, wyje\u017cd\u017ca\u0142y na ci\u0119\u017car\u00f3wkach z Wilna. I potem jak niepysznie wracali. Nale\u017cy tu wspomnie\u0107, i\u017c rozw\u015bcieczeni ca\u0142ym zaj\u015bciem Niemcy, rozstrzelali kilkunastu Plechawiciusowc\u00f3w, w\u0142a\u015bnie w Ponarach. Oczywi\u015bcie nie pastwiono si\u0119 nad nimi, tak jak nad \u017bydami czy Polakami.<\/p>\r\n\r\n

\"darmowy<\/a><\/p>\r\n\r\n

– Czy z r\u00f3wn\u0105 doz\u0105 nienawi\u015bci okupanci odnosili si\u0119 do Polak\u00f3w, jak do \u017byd\u00f3w?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Tak samo traktowano, zar\u00f3wno \u017byd\u00f3w i Polak\u00f3w. By\u0142a jednak ma\u0142a r\u00f3\u017cnica. Z eksterminacj\u0105 \u017byd\u00f3w \u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 korzy\u015bci materialne dla oprawc\u00f3w. Przywo\u017ceni byli bowiem do miejsca ka\u017ani \u017bydzi byli wprowadzani w b\u0142\u0105d, i\u017c jad\u0105 na roboty. Zabierali wi\u0119c ze sob\u0105 wiele kosztowno\u015bci. Potem, po wszystkim, mia\u0142y miejsce dantejskie sceny podzia\u0142u \u0142up\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n

– W niepodleg\u0142ej Litwie powsta\u0142y r\u00f3\u017cne komitety ds. badania zbrodni AK na Wile\u0144szczy\u017anie. Litwini wielokrotnie pisali o okrucie\u0144stwach AK-owc\u00f3w. Jak to si\u0119 ma do rzeczywisto\u015bci tamtych lat?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Nie jestem jedynym \u015bwiadkiem tego, jak by\u0142o naprawd\u0119. S\u0105 to przewa\u017cnie wyssane z palca historie. Zainteresowanych problemem mog\u0119 odes\u0142a\u0107 do ksi\u0105\u017cek prof. \u0141ossowskiego lub cho\u0107by archiwum litewskiego. W zbiorach tego archiwum, znajduj\u0105cego si\u0119 w Wilnie, jest wykaz aresztowanych i prze\u015bladowanych Polak\u00f3w podczas okupacji.<\/p>\r\n\r\n

– Przetrwa\u0142a Pani ca\u0142y trudny okres okupacji w Wilnie. Jak Pani przyj\u0119\u0142a potem wkroczenie do miasta Armii Sowieckiej, od\u0142\u0105czenie Wilna od Polski?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Nie mog\u0119 si\u0119 z tym nadal pogodzi\u0107. Przecie\u017c sw\u00f3j kraj rodzinny zmuszona by\u0142am pozostawi\u0107 w Wilnie, gdzie s\u0105 moje korzenie. Tutaj, nawet po tylu latach nie mog\u0119 przyzwyczai\u0107 si\u0119 do \u017cycia.<\/p>\r\n\r\n

– Kiedy wyjecha\u0142a Pani z Wilna?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Pod koniec 1946 roku. Wyjecha\u0142am przedostatnim transportem, jaki z Wilna odchodzi\u0142 do Polski. Ca\u0142y czas liczy\u0142am bowiem, jak zreszt\u0105 wielu innych Polak\u00f3w, \u017ce mo\u017ce nie trzeba b\u0119dzie wyje\u017cd\u017ca\u0107, \u017ce mo\u017ce co\u015b si\u0119 zmieni. Wreszcie pod koniec akcji repatriacyjnej, cho\u0107 dla nas by\u0142a to ekspatriacja, czyli wyrzucenie z Ojczyzny, musia\u0142am wyjecha\u0107. Zw\u0142aszcza, \u017ce w moim mieszkaniu mieszkali ju\u017c Rosjanie, przywiezieni na moje miejsce z g\u0142\u0119bi ZSRR.<\/p>\r\n\r\n

– Przyjecha\u0142a Pani do Gdyni. Tr\u00f3jmiasto wtedy przyj\u0119\u0142o wielu Wilniuk\u00f3w?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Tak, zamieszka\u0142o nas tu wielu. Ja najpierw trafi\u0142am do Gdyni, gdzie pracowa\u0142am w \u201eDalmorze\u201d, a potem do Gda\u0144ska – tam zacz\u0119\u0142am studia i za\u0142o\u017cy\u0142am rodzin\u0119. Przed laty zajmowa\u0142am si\u0119 nawet losem kultu Matki Bo\u017cej Ostrobramskiej na Pomorzu. Pisa\u0142am na ten temat do \u201eGwiazdy Morza\u201d, wtedy pisma diecezjalnego.<\/p>\r\n\r\n

\"darmowy<\/a><\/p>\r\n\r\n

– Od kiedy zacz\u0119\u0142a Pani powa\u017cnie my\u015ble\u0107 na temat napisania ksi\u0105\u017cek o Ponarach i wi\u0119zieniu na \u0141ukiszkach?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Dopiero w latach osiemdziesi\u0105tych. A wi\u0119c wtedy, kiedy mia\u0142am ku temu warunki, tzn. odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 czasu, jak\u0105 mog\u0142am po\u015bwi\u0119ci\u0107 tej sprawie. Mimo up\u0142ywu tylu lat ci\u0105gle otrzymuj\u0119 nowe materia\u0142y, wi\u0119c nie uwa\u017cam swej misji za zako\u0144czon\u0105. W nowych wydaniach moich ksi\u0105\u017cek pojawi\u0105 si\u0119 nowe tre\u015bci. A wi\u0119c wci\u0105\u017c, ka\u017cd\u0105 woln\u0105 chwil\u0119 po\u015bwi\u0119cam na dokumentowanie zbrodni, do jakich dosz\u0142o podczas ostatniej wojny na Wile\u0144szczy\u017anie. W\u0142a\u015bnie my\u015bl\u0119 o kolejnej publikacji, tym razem po\u015bwi\u0119conej ofiarom okupacji sowieckiej Wilna.<\/p>\r\n\r\n

– We wrze\u015bniu 1994 roku za\u0142o\u017cy\u0142a Pani Stowarzyszenie Rodzina Ponarska. Czym zajmuje si\u0119 ta organizacja?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Rodzina Ponarska bior\u0105c przyk\u0142ad z dzia\u0142alno\u015bci Rodziny Katy\u0144skiej zrzesza cz\u0142onk\u00f3w rodzin, krewnych i koleg\u00f3w, r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w Polak\u00f3w – wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych, zamordowanych w Ponarach w latach 1941-1944. Cz\u0142onkami Rodziny Ponarskiej, mog\u0105 by\u0107 tak\u017ce osoby zaanga\u017cowane w wyja\u015bnienie tragedii ponarskiej. Obecnie Rodzina Ponarska liczy ok. 70 cz\u0142onk\u00f3w (20 cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenia zmar\u0142o od chwili jego powstania). Stowarzyszenie zajmuje si\u0119 przede wszystkim upami\u0119tnieniem zamordowanych zar\u00f3wno na Litwie jak i w kraju. W ramach tej dzia\u0142alno\u015bci ods\u0142onili\u015bmy ju\u017c tablice po\u015bwi\u0119cone pomordowanym: w warszawskim ko\u015bciele dominikan\u00f3w przy ul. Freta, w bazylice NMP (kaplica Ostrobramska) w Gda\u0144sku, w ko\u015bciele \u015aw. Ducha w Bia\u0142ymstoku, w ko\u015bciele Ojc\u00f3w Dominikan\u00f3w w Lublinie i Poznaniu, w Sanktuarium Nowych M\u0119czennik\u00f3w (kaplica ks. Jerzego Popie\u0142uszki) w Bydgoszczy, w ko\u015bciele MB Ostrobramskiej w Olsztynie, w ko\u015bciele garnizonowym we Wroc\u0142awiu, w ko\u015bciele NMP przy ul. \u015awi\u0119toja\u0144skiej w Gdyni, w ko\u015bciele \u015bw. Jacka w S\u0142upsku, gdzie pomog\u0142o nam Towarzystwo Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Wilna i Grodna. To samo Towarzystwo ufundowa\u0142o tablic\u0119 w Toruniu (ko\u015bci\u00f3\u0142 Ojc\u00f3w Jezuit\u00f3w). Wile\u0144scy akowcy ufundowali tablice w Szczecinie (ul. S\u0142owicza) i w \u0141odzi. Na Cmentarzu Pow\u0105zkowskim w Warszawie obok krzy\u017ca ponarskiego stan\u0119\u0142a r\u00f3wnie\u017c tablica ufundowana przez Rad\u0119 Ochrony Pami\u0119ci Walk i M\u0119cze\u0144stwa, gdzie otwarcie wskazano litewskich wykonawc\u00f3w tej zbrodni.<\/p>\r\n\r\n

– W jaki spos\u00f3b mo\u017cna wesprze\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 „Rodziny Ponarskiej”?<\/strong><\/p>\r\n\r\n

– Czekamy na przyjaci\u00f3\u0142 popieraj\u0105cych nasz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Zapraszamy do Stowarzyszenia i do wspierania nas – czy to przez uczestnictwo w konferencjach, w uroczysto\u015bciach, czy przez sk\u0142adk\u0119 na dzia\u0142alno\u015b\u0107 – ka\u017cdego Polaka, kt\u00f3remu le\u017cy na sercu, by prawda o Ponarach zaja\u015bnia\u0142a pe\u0142nym blaskiem. Zainteresowanych prosz\u0119 o kontakt telefoniczny: (58) 556 61 59. Apeluj\u0119 te\u017c do wszystkich, kt\u00f3rzy mogliby pom\u00f3c w skompletowaniu zdj\u0119\u0107 i dokument\u00f3w dotycz\u0105cych zbrodni wojennych na Wile\u0144szczy\u017anie, lub mogliby jeszcze z\u0142o\u017cy\u0107 relacje na ten temat.<\/p>\r\n\r\n

– Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119. Jednocze\u015bnie prosz\u0119 przyj\u0105\u0107 wyrazy mojego g\u0142\u0119bokiego uznania i podziwu dla Pani szlachetnej dzia\u0142alno\u015bci.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Mariusz A. Roman<\/strong><\/em><\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

W Internecie dost\u0119pna jest ksi\u0105\u017cka autorstwa p. H. Pasierbskiej, \u201ePonary i inne miejsca m\u0119cze\u0144stwa Polak\u00f3w z Wile\u0144szczyzny w latach 1941-1944\u201d<\/em>, \u0141owicz 2005, patrz tutaj<\/strong>.<\/p>\r\n\r\n

Polecam tak\u017ce, jako swoisty komentarz dwie nostalgiczne retrospekcje:<\/strong><\/p>\r\n\r\n\r\n

Polskie Wilno, film z 1936 roku<\/strong>
\r\n \r\n<\/embed><\/object>\r\n<\/div>\r\n
Ju\u017c mi raz zabrali Wilno…<\/strong>
\r\n \r\n<\/embed><\/object>\r\n<\/div>\r\n
[Fot. Nasz Dziennik\/M. Borawski oraz Wikipedia]<\/em><\/div>\r\n\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n


\r\n <\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Rozmowa z Helen\u0105 Pasierbsk\u0105, dokumentuj\u0105ca od 20 lat martyrologi\u0119 Wile\u0144szczyzny, za\u0142o\u017cycielk\u0105 i prezesem Stowarzyszenia Rodzina Ponarska. Helena Pasierbska, pedagog, \u017co\u0142nierz Armii Krajowej, wi\u0119zie\u0144 \u0141ukiszek w Wilnie, publicysta i dziennikarz (cz\u0142onek SDP). Znana jest przede wszystkim jako autorka publikacji dokumentuj\u0105cych jeden z temat\u00f3w tabu – martyrologi\u0119 Ponar, spraw\u0119 okryt\u0105 przez lata zmow\u0105 milczenia i k\u0142amstwa. Nadal, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[50],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15508"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15508"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15508\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15508"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15508"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15508"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}