{"id":1533,"date":"2008-01-01T18:22:32","date_gmt":"2008-01-01T18:22:32","guid":{"rendered":""},"modified":"2008-12-08T10:14:43","modified_gmt":"2008-12-08T15:14:43","slug":"usa-kontrowersyjna-decyzja-sdu-o-zwrocie-obrazu-nalecego-przed-wojn-do-ydowskiego-handlarza-dzie-sztuki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=1533","title":{"rendered":"USA: Kontrowersyjna decyzja s\u0105du o zwrocie obrazu nale\u017c\u0105cego przed wojn\u0105 do \u017cydowskiego handlarza dzie\u0142 sztuki"},"content":{"rendered":"

S\u0119dzia s\u0105du rejonowego stanu Rhode Island wyda\u0142 decyzj\u0119 nakazuj\u0105c\u0105 zwrot obrazu, b\u0119d\u0105cego dotychczas w\u0142asno\u015bci\u0105 baronowej Maria-Luise Bissonnette mieszkaj\u0105cej w Rhode Island, a nale\u017c\u0105cego przed wojn\u0105 do \u017cydowskiego kolekcjonera sztuki, dr. Maxa Sterna, kt\u00f3ry „zosta\u0142 zmuszony do sprzeda\u017cy obrazu” przez re\u017cim nazistowski.<\/p>\r\n\r\n

G\u0142\u00f3wny s\u0119dzia s\u0105du U. S. District Court, District of Rhode Island<\/em>, s\u0119dzina Mary Lisi, w wyroku wydanym w czwartek, 27 grudnia 2007, nakazuje zwrot obrazu znanego XIX-wiecznego niemieckiego portrecisty Franza Xavera Winterhalter. Obraz pt „Dziewczyna z G\u00f3r Sabine” nale\u017ca\u0142 do Maxa Sterna, \u017cydowskiego w\u0142a\u015bciciela domu aukcyjnego w Duesseldorfie, odziedziczonego po przodkach w 1934 roku. W trzy lata p\u00f3\u017aniej, Stern mia\u0142 – jak si\u0119 stwierdza – „zosta\u0107 zmuszony przez re\u017cim nazistowski do sprzeda\u017cy dzie\u0142 sztuki, poniewa\u017c by\u0142 \u017bydem”. Jeden z obraz\u00f3w kolekcji Maxa Sterna kupi\u0142 na aukcji cz\u0142onek partii NSDAP – Karl Wilharm, ojczym baronowej Bissonnette. Po sprzeda\u017cy obraz\u00f3w, Stern wyjecha\u0142 w roku z Niemiec [agencje \u015bwiatowe powtarzaj\u0105 jedna za drug\u0105, \u017ce „uciek\u0142 z Niemiec”] i w 1943 roku osiedli\u0142 si\u0119 w Kanadzie, gdzie zmar\u0142 w 1987 roku.<\/p>\r\n\r\n

S\u0119dzina Lisi napisa\u0142a w orzeczeniu: „Jest jasne, i\u017c zrzeczenie si\u0119 swojego maj\u0105tku przez dr. Sterna z pewno\u015bci\u0105 nie by\u0142o dobrowolne”. Max Stern stwierdzi\u0142 jeszcze za swojego \u017cycia, i\u017c celem uzyskania dokument\u00f3w na wyjazd z Niemiec swojej matki, „zosta\u0142em zmuszony do zap\u0142acenia podatk\u00f3w”. „Zosta\u0142em zaszanta\u017cowany” – stwierdzi\u0142 Stern – „a na\u0142o\u017cone podatki by\u0142y ca\u0142kowicie niesprawiedliwe i wzi\u0119te z sufitu”.<\/p>\r\n\r\n

Rodzina Stern\u00f3w zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na obraz, gdy baronowa Bissonnette wystawi\u0142a go w 2005 roku na aukcj\u0119. Po nieudanych pr\u00f3bach doj\u015bcia do ugody, prawnicy Stern\u00f3w weszli na drog\u0119 s\u0105dow\u0105, celem odzyskania obrazu. Jednak baronowa Bissonnette ca\u0142y czas utrzymywa\u0142a, \u017ce jest legaln\u0105 w\u0142a\u015bcicielk\u0105 obrazu i jako dow\u00f3d przedstawia rachunek wyp\u0142acenia pieni\u0119dzy. Prawnicy rodziny Stern\u00f3w twierdz\u0105 z kolei, i\u017c „Max Stern nie otrzyma\u0142 pieni\u0119dzy ze sprzedanych na aukcji dzie\u0142 sztuki”. Pomimo tego, wygl\u0105da na to, \u017ce dr. Stern wywi\u00f3z\u0142 sw\u00f3j maj\u0105tek z Niemiec i po osiedleniu si\u0119 w Kanadzie z powodzeniem kontynuowa\u0142 swoj\u0105 kolekcjonersk\u0105 pasj\u0119. W Montrealu przej\u0105\u0142 on wraz \u017con\u0105 Iris Stern od Rose Millman galeri\u0119 Dominion Gallery of Fine Arts<\/em>, a po \u015bmierci przekaza\u0142 sw\u00f3j pomno\u017cony maj\u0105tek uniwerstytetom: McGill <\/em> i Concordia<\/em> w Montrealu oraz Hebrew University<\/em> w Jerozolimie. Szko\u0142y te prowadz\u0105 obecnie dochodzenia nad „odzyskaniem oko\u0142o 400 ze straconych obraz\u00f3w” Maxa Sterna.<\/p>\r\n\r\n

Warto\u015b\u0107 obrazu Winterhaltera, przechowywanego obecnie w Niemczech, szacowana jest na 94 tysi\u0105ce dolar\u00f3w.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

W ci\u0105gu ostatnich lat nasili\u0142y si\u0119 rozprawy s\u0105dowe celem przej\u0119cia dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3re by\u0142y albo zagrabione przez re\u017cim hitlerowski – w przypadku kt\u00f3rych zwrot prawowitym w\u0142a\u015bcicielom nie powinno budzi\u0107 \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci – albo zosta\u0142y legalnie sprzedane przed wojn\u0105. Niebezpiecznymi precedensami s\u0105 w\u0142a\u015bnie sytuacje, w kt\u00f3rych wykorzystuje si\u0119 argument rzekomej konieczno\u015bci przeprowadzenia transakcji sprzeda\u017cy. W zesz\u0142ym roku pi\u0119\u0107 obraz\u00f3w Gustava Klimta zosta\u0142o „zwr\u00f3conych” Marii Altman z Los Angeles, siostrzenicy jednego z wiede\u0144skich przedwojennych \u017cydowskich kolekcjoner\u00f3w dzie\u0142 sztuki.
\r\n
\r\n W innym jednak przypadku S\u0105d Najwy\u017cszy USA odm\u00f3wi\u0142 wydania pewnej \u017cydowskiej rodzinie „zwrotu” obrazu Vincenta van Gogha, kupionego w latach 60-tych przez aktork\u0119 Elizabeth Taylor. Prawnicy Elizabeth Taylor udowodnili, i\u017c obraz rzekomo sprzedany „pod przymusem” przez Margarete Mauthner przed wyjazdem z Niemiec w marcu 1939 roku, zosta\u0142 sprzedany \u017cydowskim handlarzom dzie\u0142 sztuki, bez jakichkolwiek oznak czy nacisk\u00f3w ze strony urz\u0119d\u00f3w nazistowskich.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

ZOB. R\u00d3WNIE\u017b:<\/p>\r\n\r\n\r\n