{"id":15279,"date":"2009-10-30T22:36:40","date_gmt":"2009-10-31T03:36:40","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=15279"},"modified":"2009-10-30T22:37:15","modified_gmt":"2009-10-31T03:37:15","slug":"recenzja-ksiazki-herezja-bezksztaltu-liturgia-lacinska-i-jej-wrog","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=15279","title":{"rendered":"Recenzja ksi\u0105\u017cki „Herezja bezkszta\u0142tu: Liturgia \u0142aci\u0144ska i jej wr\u00f3g”"},"content":{"rendered":"

Recenzja ksi\u0105\u017cki Martina Mosebacha Herezja bezkszta\u0142tu: Liturgia \u0142aci\u0144ska i jej wr\u00f3g<\/span>, kt\u00f3r\u0105 nakre\u015bli\u0142 ks. Brian Van Hove, TJ. Tekst zamieszczony zosta\u0142 na <\/span>stronie wydawnictwa Ignatius Press<\/a>. Ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 pierwotnie w j\u0119zyku niemieckim w 2002 r.<\/span><\/p>\r\n\r\n

Celem ksi\u0105\u017cki Martina Mosebacha jest przekonanie czytelnika o duchowej wy\u017cszo\u015bci klasycznego obrz\u0105dku Mszy \u015bw. wg Msza\u0142u Rzymskiego z 1962 roku. Autor przedstawia problematyk\u0119 z rozmachem geniuszu artysty i w oddaniu Jezusowi Chrystusowi.<\/p>\r\n\r\n

Wsp\u00f3\u0142czesny Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozdziera wojna domowa o liturgi\u0119. Niekt\u00f3rzy utrzymuj\u0105, \u017ce reforma nie si\u0119gn\u0119\u0142a wystarczaj\u0105co g\u0142\u0119boko i \u017ce potrzeba jeszcze bardziej radykalnych zmian \u201d\u201d inni z kolei twierdz\u0105, \u017ce reform\u0119 mo\u017cna zreformowa\u0107 i w tym w\u0142a\u015bnie obozie plasujemy Ojca \u015awi\u0119tego i strategi\u0119 wydawnictwa Ignatius Press. S\u0105 te\u017c tacy, kt\u00f3rych zdaniem pe\u0142ne i integralne przywr\u00f3cenie starych obrz\u0119d\u00f3w to jedyne lekarstwo na kryzys. Do tego dochodzi spora liczba letnich katolik\u00f3w bezkrytycznie i bezmy\u015blnie przyjmuj\u0105cych obecn\u0105 sytuacj\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Mosebach wybiera drog\u0119 przywr\u00f3cenia tradycji, a jego podej\u015bcie cechuje jako\u015b\u0107, inteligencja i wytworno\u015b\u0107. Jest cz\u0142owiekiem g\u0142\u0119boko religijnym, bia\u0142ym krukiem we wsp\u00f3\u0142czesnej Europie. Wystarczy przeczyta\u0107 jego rozwa\u017cania nad osob\u0105 Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny w rozdziale VIII ksi\u0105\u017cki. Jego szkic pt. \u201eRevelation through Veiling in the Old Roman Catholic Liturgy\u201d [\u201eObjawienie przez okrycie mg\u0142\u0105 tajemnicy w starej \u0142aci\u0144skiej liturgii katolickiej\u201d](str. 161-173) to prawdziwe dzie\u0142o religijne.<\/p>\r\n\r\n

\"\"Koronacja Ludwika XIV mia\u0142a miejsce w roku 1654. Podobno nikt na dworze w katedrze w Rheims nie rozumia\u0142 niezwyk\u0142ej liturgii odprawianej na uroczysto\u015b\u0107 koronacji kr\u00f3la, a ceremoniarz dzia\u0142a\u0142 zgodnie z rubrykami ustalonymi od niepami\u0119tnych czas\u00f3w. Rubryki przewidywa\u0142y np. siedmiu archidiakon\u00f3w usytuowanych w jednym miejscu i siedmiu arcykap\u0142an\u00f3w w drugim, choreografia za\u015b by\u0142a wzorem doskona\u0142o\u015bci i \u017caden szczeg\u00f3\u0142 skomplikowanych przepis\u00f3w nie uszed\u0142 uwagi celebransa i asysty. Muzyka by\u0142a wspania\u0142a. Nowy kr\u00f3l zosta\u0142 namaszczony, ka\u017cdy wiedzia\u0142, \u017ce zosta\u0142 ukoronowany i odczuwa\u0142 podnios\u0142o\u015b\u0107 uroczysto\u015bci. Mimo to p\u00f3\u017aniejsi zwolennicy reformy liturgicznej poddawali krytyce t\u0119 liturgi\u0119 szukaj\u0105c punktu zaczepienia, jakoby zaledwie kilku technik\u00f3w-duchownych by\u0142o zaanga\u017cowanych w \u201eczynne uczestnictwo\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Mosebach odrzuca tego typu analiz\u0119 jako wypaczenie. Bez nazywania jej z imienia, uparcie twierdzi, \u017ce ta szczeg\u00f3lna forma liturgii wznosi dusz\u0119 ku niebu wbrew rzekomemu brakowi racjonalnego uzasadnienia w archaicznym obrz\u0105dku. Modlitwa i racjonalno\u015b\u0107 to dwie strony tej samej ksi\u0119gi, dwa r\u00f3\u017cne sposoby rozumowania. Dopiero \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 zakryta prawdziwie si\u0119 nam objawia. \u201ePrzezroczysty szklany kielich\u201d, w kt\u00f3rym wszystko wida\u0107, jest jej zaprzeczeniem.<\/p>\r\n\r\n

Autor nie powo\u0142uje si\u0119 w \u017caden spos\u00f3b na Catherine Pickstock. W \u201eAfter Writing\u201d (1998) Pickstock lamentuje, \u017ce z powodu Soboru Trydenckiego, a zw\u0142aszcza historycznych prac i interpretacji Josepha Jungmanna (1889-1975) liturgia trydencka uleg\u0142a wysokiej racjonalizacji, a \u00f3w racjonalizm zerwa\u0142 z Msz\u0105 \u015bredniowieczn\u0105. Wyja\u015bnienia autorki s\u0105 do\u015b\u0107 wyczerpuj\u0105ce, lecz w odr\u00f3\u017cnieniu od Jungmanna nie jest ona wierz\u0105c\u0105 katoliczk\u0105. Jungmann zaakceptowa\u0142 przeistoczenie i rzeczywist\u0105 obecno\u015b\u0107 w Sanctissimum<\/span>, natomiast trudno orzec, w co tak naprawd\u0119 wierzy C. Pickstock. I cho\u0107 Mosebach nie zgadza si\u0119 z poreformatorsk\u0105 postaw\u0105 Jezuit\u00f3w, kt\u00f3rzy wprowadzili dominuj\u0105ce pie\u015bni w j. narodowych do liturgii w katolickich Niemczech (str. 42-43), autor nie sk\u0142ania si\u0119 ku filozoficznej ocenie obrz\u0119du w wydaniu C. Pickstock tak przecie\u017c delikatnie zmienionego przez Trydent. Jako ortodoksyjny katolik nie jest jej zwolennikiem. Niech wi\u0119c tradycjonali\u015bci po tej stronie oceanu dowiedz\u0105 si\u0119 o tym.<\/p>\r\n\r\n

\"\"Mosebach sprzeciwia si\u0119 idei jakoby Msza\u0142 Trydencki stanowi\u0142 zerwanie z obrz\u0105dkiem \u015bredniowiecznym i jego symbologi\u0105. Je\u017celi mia\u0142by si\u0119 zgodzi\u0107 z kt\u00f3rym\u015b ze wsp\u00f3\u0142czesnych pisarzy w tym przedmiocie, by\u0142by to Klaus Gamber (1919-1989) kt\u00f3ry dawno temu obna\u017cy\u0142 b\u0142\u0119dn\u0105 archeologi\u0119 i blad\u0105 histori\u0119 liturgiczn\u0105, kt\u00f3re pos\u0142u\u017cy\u0142y za podstaw\u0119 reformy. (str. 32). Przecie\u017c to Msza\u0142 z roku 1969, nie za\u015b Msza\u0142 z roku 1962, kt\u00f3ry autor zowie \u201eMsz\u0105 \u015bw. Grzegorza Wielkiego\u201d, jest wytworem czystego racjonalizmu.<\/p>\r\n\r\n

Pierwszy Ruch Liturgiczny (1860-1960) domaga\u0142 si\u0119 jasno\u015bci i prostoty w obrz\u0119dach. W tej konkretnej historycznej rzeczywisto\u015bci by\u0142 czym\u015b dobrym i po\u017c\u0105danym, zatem jego argumenty zyska\u0142y pos\u0142uch. Ruch ten nie mia\u0142 wtenczas charakteru doktrynalnego. Wr\u0119cz przeciwnie, jego nadziej\u0105 by\u0142o to, \u017ce doktryna b\u0119dzie lepiej przekazywana przez \u2018nag\u0105\u2019 liturgi\u0119 i \u017ce pomo\u017ce ujrze\u0107 pradawne pi\u0119kno Ko\u015bcio\u0142a w ca\u0142ej pe\u0142ni. Uwolnienie z nalecia\u0142o\u015bci mia\u0142o skierowa\u0107 \u0142\u00f3d\u017a piotrow\u0105 ca\u0142\u0105 naprz\u00f3d.<\/p>\r\n\r\n

Jaka\u017c to strata, \u017ce marzenie starszych pokole\u0144 uczonych, zw\u0142aszcza Jungmanna i wielu Benedyktyn\u00f3w w Europie oraz Ameryce P\u00f3\u0142nocnej, zosta\u0142o stopniowo zaprzepaszczone przez oddzia\u0142 specjalny w czasie Vaticanum II<\/span> i po nim. Czy mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, \u017ce przeistoczenie by\u0142o lepiej rozumiane przez przeci\u0119tnego katolika w roku 1980 ni\u017c w 1950? Pawe\u0142 VI musia\u0142 wyda\u0107 encyklik\u0119, by obroni\u0107 t\u0119 Tajemnic\u0119 Wiary! (\u201eMysterium Fidei\u201d, 1965r.).<\/p>\r\n\r\n

Wykaz niemieckoj\u0119zycznych sprawc\u00f3w reformy liturgicznej podany przez Mosebacha co prawda r\u00f3\u017cni si\u0119 od naszego, lecz u nas w Stanach w\u015br\u00f3d najbardziej znanych praktyk\u00f3w \u201enowoczesnej liturgii\u201d i \u201estylu ceremonialnego\u201d mo\u017cemy poda\u0107 takie s\u0142awy jak: McManus, Dieckmann, Funk, Mitchell, Empereur, Hovda czy Huck. Historyczne zerwanie mi\u0119dzy Rembertem Weaklandem a Richardem Schulerem dowodzi, \u017ce co najmniej kilka postaci, jak np. Schuler od \u015bw. Agnieszki z Minneapolis, by\u0142o uczestnikami ruchu oporu w najci\u0119\u017cszych dekadach po soborze. Tak jak Michael Davies w \u015bwiecie angloj\u0119zycznym, tak Mosebach w niemieckoj\u0119zycznym pokazuje ciemn\u0105 stron\u0119 reformy papie\u017ca Paw\u0142a VI (str. 24, 91, 115), przy czym w odr\u00f3\u017cnieniu od Daviesa, Mosebach nie skupia si\u0119 na roli odegranej przez abp Bugniniego. Autor istotnie odnosi si\u0119 krytycznie do Konferencji Episkopatu Niemiec (str. 63). Episkopat niemiecki i inne episkopaty posun\u0119\u0142y si\u0119 znacznie dalej ni\u017c przewidywa\u0142a to reforma Paw\u0142a VI. (str. 172)<\/p>\r\n\r\n

St\u0105d te\u017c mo\u017cemy obecnie m\u00f3wi\u0107 o \u201epowrocie\u201d do reformy Paw\u0142a VI! Prawdziwa reforma reformy mo\u017ce by\u0107 po prostu pierwotn\u0105 reform\u0105, zgodn\u0105 z zamys\u0142em Soboru i papie\u017ca.<\/p>\r\n\r\n

Tymczasem w Europie Louis Bouyer i Hubert Jedin w latach 1968 – 1969 publicznie sprzeciwili si\u0119 procesowi reformy sterowanej przez abp Bugniniego, lecz zostali zignorowani. (Bugnini pozosta\u0142 w Rzymie a\u017c do 1975r. \u201d\u201d pami\u0119tajmy, \u017ce Frederick R. McManus napisa\u0142 tekst znaleziony na obwolucie do angielskiego t\u0142umaczenia opisu roli Bugniniego w procesie reformy).<\/p>\r\n\r\n

Prywatnie Jungmann pot\u0119pi\u0142 o\u0142tarz \u201eversus populum\u201d (czy \u201ecoram populo\u201d) jako odchylenie od normy. P\u00f3\u017aniej, pod swoim nazwiskiem Gamber zaj\u0105\u0142 to samo stanowisko.<\/p>\r\n\r\n

W 2003r. Lauren Pristas dokona\u0142a analizy jako\u015bci \u0142aciny zmienionej Mszy \u015bw. (a od tego czasu tak\u017ce \u0142aciny pozosta\u0142ych zmienionych obrz\u0119d\u00f3w). I cho\u0107 sama autorka nie m\u00f3wi tego wprost, to stwierdza \u017ce obrz\u0119d sk\u0142ada si\u0119 ze \u201e\u015bmieciowej \u0142aciny\u201d. (\u201eTeologiczne zasady, przewodz\u0105ce redagowaniu Msza\u0142u Rzymskiego [1970]\u201d w The Thomist 67 [2003]: 157-195). Wyj\u0105tek stanowi IV modlitwa eucharystyczna, kt\u00f3ra zosta\u0142a u\u0142o\u017cona \u0142acin\u0105 znacznie wy\u017cszej jako\u015bci. Tu Mosebach ponownie przyznaje, \u017ce istot\u0105 rzeczy jest to, \u017ce teksty tego typu s\u0105 \u201edawane\u201d a nie \u201etworzone\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Zaskakuj\u0105ca liczba zmotywowanych reformator\u00f3w propagowa\u0142a \u015bwiadome i celowe zerwanie z przesz\u0142o\u015bci\u0105 liturgiczn\u0105. Reformatorzy po cichu ignorowali zasad\u0119 organicznego rozwoju, mimo i\u017c by\u0142a ona zasad\u0105 oficjaln\u0105. W ten spos\u00f3b uparty, pomylony i ikonoklastyczny antytradycjonalizm doprowadzi\u0142 do niepotrzebnej katastrofy. Pogarda dla starych obrz\u0105dk\u00f3w by\u0142a wytworem nastroju i by\u0142a celowa.<\/p>\r\n\r\n

W rozdz. VI autor podaje \u017cywy szczeg\u00f3\u0142owy przyk\u0142ad pojawienia si\u0119 i rozwoju ikonoklazmu w 1968r. w Neuenheim k. Heidelberga. Epizod ten znany jest nam wszystkim, kt\u00f3rzy \u017cyli w owych czasach. To samo mia\u0142o miejsce w Iowa czy Ontario. Mosebach dzieli si\u0119 wiedz\u0105 z zakresu historii sztuki, by m\u00f3c przybli\u017cy\u0107 filozofi\u0119 kryj\u0105c\u0105 si\u0119 za ikonoklazmem. Na widok zniszczenia wn\u0119trza ko\u015bcio\u0142a parafialnego w Neuenheim serce si\u0119 kraje.<\/p>\r\n\r\n

Opactwo Benedyktyn\u00f3w z Fontgombault we Francji jest dla autora \u017cywym idea\u0142em duchowo\u015bci liturgicznej. Autor nie wspomina, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 mnich\u00f3w to Amerykanie i prawdopodobnie nie wie, \u017ce mnisi rado\u015bnie sprawowali Novus Ordo Missa<\/span>e po \u0142acinie do momentu na\u0142o\u017cenia przez opata starego obrz\u0105dku na wsp\u00f3lnot\u0119 monastyczn\u0105 w latach 80-tych XXw. W uzasadnieniu opat stwierdzi\u0142, \u017ce stary obrz\u0105dek jest obrz\u0105dkiem jego poprzednik\u00f3w, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w czasie Rewolucji Francuskiej. Niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105, \u017ce opat wiedzia\u0142, jak uzyskiwa\u0107 indulty od komisji pontyfikalnej \u201eEcclesia Dei\u201d, cho\u0107 sam Mosebach w og\u00f3le o tym nie wspomina. Idealizuje zatem ka\u017cdy szczeg\u00f3\u0142 klasztoru, co budzi czujno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych czytelnik\u00f3w. \u0179adne miejsce na ziemi nie mo\u017ce by\u0107 \u201ea\u017c tak\u201d doskona\u0142e, co powoduje \u017ce przypominamy sobie znamienny pewnik, \u017ce \u201ejedyn\u0105 liturgi\u0105 doskona\u0142\u0105 jest liturgia w niebie\u201d. Jak by nie patrze\u0107, to co si\u0119 dzieje w Fontgombault jest wyj\u0105tkiem.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Prawie nigdzie Msza \u015bw. \u201enaszych czas\u00f3w\u201d nie spe\u0142nia swej roli \u0142\u0105czenia katolik\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a Zachodniego, nawet w sensie prawnym. Moderni\u015bci odrzucaj\u0105 i ignoruj\u0105 prawo liturgiczne, lub sk\u0142adaj\u0105 go\u0142os\u0142owne deklaracje przestrzegania go (Mosebach zowie ich \u201ep\u00f3\u017anymi katolickimi purytanami\u201d, str. 135), uwa\u017caj\u0105c si\u0119 zawsze za m\u0105drzejszych od Ko\u015bcio\u0142a. Kilka lat temu reformatorzy zast\u0105pili starszy formalizm i legalizm bezkszta\u0142tem – o kt\u00f3rym Mosebach m\u00f3wi w tytule ksi\u0105\u017cki. Bezkszta\u0142t jest wrogiem. (Szczeg\u00f3\u0142owe om\u00f3wienie znaczenia wsp\u00f3\u0142czesnej rebelii przeciwko \u201eformie\u201d, por. str. 104-106; 147). Zaprzeczenie pi\u0119kna rodzi bezkszta\u0142t. Bezkszta\u0142t jest herezj\u0105 gdy odmawia pewnych objawionych prawd. Prawdy te s\u0105 przekazywane za pomoc\u0105 materia\u0142u, okre\u015blonych znak\u00f3w i symboli, kt\u00f3re same w sobie s\u0105 pi\u0119kne. Jednym s\u0142owem Mosebach prawi o sakramentalizmie. Utrata formy oznacza utrat\u0119 tre\u015bci! (str. 206).<\/p>\r\n\r\n

Z drugiej strony wi\u0119kszo\u015b\u0107 antykwarianizmu tak dobrze rozumianego przez Martina Mosebacha jest stracona dla wsp\u00f3\u0142czesnych katolik\u00f3w, na podobie\u0144stwo francuskiego dworu w 1654r. (o kt\u00f3rym mowa powy\u017cej). Ludzie zbyt ma\u0142o znaj\u0105 histori\u0119 w\u0142asnego wyznania i przez zbyt d\u0142ugi okres czasu byli pozbawieni swojej tradycji liturgicznej. Ci, kt\u00f3rzy nadal chodz\u0105 na Msze \u015bw. w uprzemys\u0142owionych krajach Zachodu otrzymali minimum katechezy. A mo\u017ce faktycznie zawsze i wsz\u0119dzie tak by\u0142o? Wielko\u015b\u0107 elity na miar\u0119 erudycji Mosebacha mog\u0142aby si\u0119 zmie\u015bci\u0107 w budce telefonicznej, jak niegdy\u015b stwierdzi\u0142 zawodowy liturgista.<\/p>\r\n\r\n

Tymczasem Mosebach odrzuca tego typu my\u015blenie. Na bazie w\u0142asnego do\u015bwiadczenia podaje przyk\u0142ad jak zwyczajna Niemka z po\u0142udnia kraju bez specjalnego pouczenia czy\u015bci purifikaterze po starej Mszy. Zdawa\u0142oby si\u0119 wi\u0119c, \u017ce stan rzeczy m\u00f3g\u0142by powr\u00f3ci\u0107 do normy wraz z powszechnym przywr\u00f3ceniem starego obrz\u0105dku (str. 28-29). Ale do optymizmu droga daleka. (str. 73)<\/p>\r\n\r\n

W naszych wojnach kulturowych, szerszych ni\u017c w\u0119\u017cszy kryzys katolickiej liturgii, podnios\u0142o si\u0119 kilka g\u0142os\u00f3w w obronie pi\u0119kna. Poczynaj\u0105c od Dostojewskiego, poprzez So\u0142\u017cenicyna a\u017c po s\u0142owa G. Wolfego, tradycja zawiera si\u0119 w s\u0142owach, \u201epi\u0119kno ocali \u015bwiat.\u201d. (Gregory Wolfe, \u201ePi\u0119kno ocali \u015bwiat\u201d w The Intercollegiate Review 27:1 [jesie\u0144 1991]: 27-31). Innymi s\u0142owy Mosebach podziela ten pogl\u0105d. Rozdzia\u0142 VI brzmi; \u201eLiturgia jest sztuk\u0105\u201d. \u201eChrystus pragn\u0105\u0142, aby Jego Ofiara by\u0142a wszechobecna, zatem nada\u0142 jej form\u0119 sztuki liturgicznej\u201d (str. 111). Liturgia jest jak uko\u0144czona rze\u017aba \u201d\u201d wszystko, czego jej potrzeba to ods\u0142oni\u0119cie.<\/p>\r\n\r\n

Tymczasem jak rzecz przedstawia si\u0119 w praktyce? Pasterze potrzebuj\u0105 strategii. Mosebach twierdzi, \u017ce liturgia sama w sobie jest strategi\u0105. Sama z siebie przyniesie \u015bwiat\u0142o i zbawienie. Liturgia \u201enie jest ludzkim artefaktem lecz czym\u015b danym, objawionym\u201d. (str. 71)<\/p>\r\n\r\n

Dlaczego wi\u0119c reforma zjecha\u0142a w \u015blepy zau\u0142ek? Wiemy, \u017ce po Vaticanum II<\/span> Ko\u015bcio\u0142owi brak\u0142o liturgist\u00f3w duszpasterskich. Nie wiedziano co robi\u0107 i w jaki spos\u00f3b wprowadza\u0107 w \u017cycie normy zawarte w zmienionych ksi\u0119gach. Panowa\u0142y chwiejne i antyinstytucjonalne nastroje. Liturgia sta\u0142a si\u0119 wysoce upolityczniona. Pustk\u0119 po starej pewno\u015bci rzeczy wype\u0142ni\u0142y zam\u0119t, moda, kaprysy, ulotny entuzjazm oraz zaskakuj\u0105cy program porzucenia ofiarnego charakteru Mszy \u015bw. Wybitny teolog w wypowiedzi dla niniejszego recenzenta stwierdzi\u0142: \u201eNie jestem ju\u017c w stanie nawet wypowiedzie\u0107 s\u0142owa \u2018ofiara\u2019. I tak oto na niwie ci\u0105g\u0142ej mowy o ucztach wyros\u0142a \u201eprotestancka uczta wsp\u00f3lnotowa\u201d. Konsekwencj\u0105 by\u0142a walka doktrynalna. I pomy\u015ble\u0107, \u017ce zaledwie chwil\u0119 wcze\u015bniej taki stan rzeczy by\u0142 nie do pomy\u015blenia.<\/p>\r\n\r\n

Pozosta\u0142y zgroza i spustoszenie. Rz\u0105dzi brzydota i zam\u0119t. Wraz z wyrugowaniem symbolicznego j\u0119zyka i jego s\u0142odkiej mowy misterium zosta\u0142o umniejszone do potoku s\u0142\u00f3w i bezsensownego ruchu i paplaniny. Dla niekt\u00f3rych aromatoterapia sta\u0142a si\u0119 atrakcyjniejsza ni\u017c \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 Mszy.<\/p>\r\n\r\n

Niewierz\u0105cy czy \u015bwieccy historycy sztuki nawiedzaj\u0105cy nasze ko\u015bcio\u0142y zwracaj\u0105 uwag\u0119 na wulgarno\u015b\u0107 i bana\u0142. Osoby z innych tradycji liturgicznych, kt\u00f3re nie uleg\u0142y zniszczeniu na tak\u0105 skal\u0119, drwi\u0105 z pozosta\u0142o\u015bci czego\u015b, co niegdy\u015b by\u0142o \u0142aci\u0144skim obrz\u0105dkiem. \u201eNowa Msza\u201d jest czym\u015b zgo\u0142a innym ni\u017c stara, nawet je\u017celi w niekt\u00f3rych przypadkach nowy obrz\u0105dek odprawia si\u0119 z dba\u0142o\u015bci\u0105 o szczeg\u00f3\u0142y estetyczne i doskona\u0142o\u015b\u0107. Takie przypadki mo\u017cna znale\u017a\u0107 pr\u0119dzej w Europie ni\u017c Ameryce P\u00f3\u0142nocnej, gdzie filistynizm cieszy si\u0119 wi\u0119ksz\u0105 swobod\u0105.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Recenzja ksi\u0105\u017cki Martina Mosebacha Herezja bezkszta\u0142tu: Liturgia \u0142aci\u0144ska i jej wr\u00f3g, kt\u00f3r\u0105 nakre\u015bli\u0142 ks. Brian Van Hove, TJ. Tekst zamieszczony zosta\u0142 na stronie wydawnictwa Ignatius Press. Ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 pierwotnie w j\u0119zyku niemieckim w 2002 r. Celem ksi\u0105\u017cki Martina Mosebacha jest przekonanie czytelnika o duchowej wy\u017cszo\u015bci klasycznego obrz\u0105dku Mszy \u015bw. wg Msza\u0142u Rzymskiego z 1962 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[24],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15279"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15279"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15279\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}