{"id":15003,"date":"2009-10-20T17:47:08","date_gmt":"2009-10-20T22:47:08","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=15003"},"modified":"2009-10-20T17:47:08","modified_gmt":"2009-10-20T22:47:08","slug":"wglad-w-zniewolony-umysl-sowiecki-czy-radziecki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=15003","title":{"rendered":"Wgl\u0105d w zniewolony umys\u0142 – sowiecki czy radziecki?"},"content":{"rendered":"

Cz\u0119sto powtarzamy s\u0142owa, nie zdaj\u0105c sobie sprawy ani z ich pochodzenia, ani z intencji ich autor\u00f3w. Robimy to odruchowo, instynktownie. \u015awiadomi Polacy powinni jednak – wydobywaj\u0105c si\u0119 z czelu\u015bci totalitaryzmu – by\u0107 bardzo wra\u017cliwi na pewne s\u0142owa, bo powtarzanie kalek propagandy komunistycznej, wprowadzonej nad Wis\u0142\u0105 terrorem, s\u0142u\u017cy utrwalaniu ponurej spu\u015bcizny systemu zniewolenia.
\r\n Najlepiej to wyt\u0142umaczy\u0107 na przyk\u0142adzie s\u0142owa \u201esowiecki\u201d i \u201eradziecki\u201d. Ostatnio redaktorka wydawnictwa Arcana, bez mojej wiedzy i zgody, zmieni\u0142a mi s\u0142owo \u201esowiecki\u201d na \u201eradziecki\u201d. Je\u015bli by\u0142oby to lewackie czy przeci\u0119tne wydawnictwo, machn\u0105\u0142bym r\u0119k\u0105. Po konserwatystach spodziewam si\u0119 wi\u0119cej. Podobnie przykro mi si\u0119 zrobi\u0142o, gdy w korespondencji ze mn\u0105 s\u0142owa \u201eradziecki\u201d u\u017cy\u0142 m\u0142ody konserwatysta z MSZ.<\/strong><\/p>\r\n\r\n

Opowiada\u0142em o tym znajomym na Florydzie, pa\u0144stwu Lidii i W\u0142adys\u0142awowi Poncet de Riverie. Pan W\u0142adys\u0142aw – ze spolonizowanych Francuz\u00f3w – by\u0142 w AK, prze\u017cy\u0142 w wi\u0119zieniu na Zamku w Lublinie w\u0142asn\u0105 egzekucj\u0119, nast\u0119pnie uciek\u0142 przed Sowietami na Zach\u00f3d. Potem pracowa\u0142 jako dziennikarz w Radiu Wolna Europa. Powiedzia\u0142, \u017ce gdzie\u015b od po\u0142owy lat 60. on te\u017c u\u017cywa\u0142 s\u0142owa \u201eradziecki\u201d. Ale tylko w komentarzach sportowych; w komentarzach politycznych dalej stosowa\u0142 \u201esowiecki\u201d. Pan W\u0142adys\u0142aw i jego koledzy z RWE zdawali sobie spraw\u0119 ze skuteczno\u015bci indoktrynacji komunistycznej w PRL i na poziomie popularnym, chc\u0105c dotrze\u0107 do s\u0142uchacza, stosowali \u201eradziecki\u201d. Robili to jednak z ca\u0142\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105, a nie bezwiednie, jak redaktorka Arcan\u00f3w.
\r\n Kilka lat temu napisa\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 o Narodowych Si\u0142ach Zbrojnych. W Polsce poradzono mi, abym zmieni\u0142 s\u0142owo \u201esowiecki\u201d na \u201eradziecki\u201d, bowiem temat NSZ jest wystarczaj\u0105co kontrowersyjny, a \u201etrzeba unika\u0107 podejrze\u0144 o fanatyzm\u201d, jak mnie pouczy\u0142 zaprzyja\u017aniony historyk, o raczej liberalnych pogl\u0105dach. Wzruszy\u0142em ramionami. Na ameryka\u0144skich uniwersytetach ucz\u0105 pragmatyzmu. W ko\u0144cu chodzi o to, aby czytelnika przekona\u0107, a najlepiej si\u0119 to robi pozostaj\u0105c w ramach obowi\u0105zuj\u0105cego konwenansu. Zmieni\u0142em \u201esowiecki\u201d na \u201eradziecki\u201d.<\/p>\r\n\r\n

Wkr\u00f3tce po ukazaniu si\u0119 mojej ksi\u0105\u017cki dosta\u0142em list z Kanady od uczestnika powstania warszawskiego i oficera NSZ, in\u017c. Tadeusza Siemi\u0105tkowskiego. Pyta\u0142, dlaczego u\u017cy\u0142em s\u0142owa \u201eradziecki\u201d. Za\u0142\u0105czy\u0142 te\u017c kopi\u0119 listu Jerzego Giedroycia, w kt\u00f3rym redaktor \u201eKultury\u201d przyznawa\u0142: \u201ena temat \u00absowiecki czy radziecki\u00bb piszemy dos\u0142ownie od kilkudziesi\u0119ciu lat, ze s\u0142abym zreszt\u0105 rezultatem\u201d. W tym czasie paryskie \u201eZeszyty Historyczne\u201d (nr 99 z 1992) zamie\u015bci\u0142y list in\u017c. Zbigniewa Sebastiana Siemaszki, w kt\u00f3rym ten by\u0142y wi\u0119zie\u0144 Gu\u0142agu i wybitny konserwatywny historyk emigracyjny skar\u017cy\u0142 si\u0119 na redaktor\u00f3w wydawnictwa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, kt\u00f3rzy w opublikowanym opracowaniu zmienili bez pozwolenia autora s\u0142owo \u201esowiecki\u201d na \u201eradziecki\u201d. Zbigniew Siemaszko protestowa\u0142: \u201eWarto przypomnie\u0107, \u017ce terminologia \u00abradziecka\u00bb zosta\u0142a zainicjowana przez \u015brodowisko, na czele kt\u00f3rego stali Marchlewski i Dzier\u017cy\u0144ski w 1919 roku, a potem by- \u0142a u\u017cywana przez Komunistyczn\u0105 Parti\u0119 Polski, \u00abNowe Widnokr\u0119gi\u00bb Wandy Wasilewskiej, Zwi\u0105zek Patriot\u00f3w Polskich, PZPR i PRL. Natomiast \u015brodowiska, w kt\u00f3rych ja si\u0119 obraca\u0142em podczas swego \u017cycia (w okresie pobytu w Sowietach w\u0142\u0105cznie) u\u017cywa\u0142y terminologii \u00absowieckiej\u00bb\u201d.
\r\n Po moim powrocie do USA wpad\u0142em do nestora emigracyjnej publicystyki prawicowej, Wojciecha Wasiuty\u0144skiego, aby pogada\u0107 o kraju i naci\u0105gn\u0105\u0107 go na wspomnienia. A ten prawie z miejsca mnie spyta\u0142, dlaczego w ksi\u0105\u017cce zmieni\u0142em s\u0142owo \u201esowiecki\u201d na \u201eradziecki\u201d. Przecie\u017c w brudnopisie, kt\u00f3ry czyta\u0142, tak nie by\u0142o. Podni\u00f3s\u0142 przy tym w charakterystyczny spos\u00f3b brwi, odchrz\u0105kn\u0105\u0142 i zmieni\u0142 temat. Ka\u017cdy, kto go zna\u0142, wiedzia\u0142, \u017ce to by\u0142y oznaki wielkiego niezadowolenia. Poczu\u0142em, \u017ce zawini\u0142em. M\u00f3j pragmatyzm okaza\u0142 si\u0119 nie na miejscu.<\/p>\r\n\r\n

Dla Wojciecha Wasiuty\u0144skiego by\u0142a to sprawa zasadnicza. Spiera\u0142 si\u0119 o to wielokrotnie zar\u00f3wno z nie\u015bwiadomymi na\u015bladowcami, jak i z pragmatykami. Jak wspomina: \u201ePrzez dwana\u015bcie lat pracy w nowojorskiej redakcji RWE mia\u0142em z [Janem] Nowakiem tylko jeden gro\u017any konflikt. By\u0142o to w okresie, gdy Departament Stanu naciska\u0142 na \u0142agodzenie kursu RWE. W tym czasie Voice of America w swoich audycjach polskich przeszed\u0142 z u\u017cywania s\u0142owa \u00absowiecki \u00bb na \u00abradziecki\u00bb. Nied\u0142ugo potem Nowak, bez wyja\u015bnienia, poleci\u0142 listownie zrobi\u0107 to samo w naszych audycjach. Napisa\u0142em do niego prywatny list, \u017ce si\u0119 nie podporz\u0105dkuj\u0119 temu poleceniu, poniewa\u017c uwa\u017cam spraw\u0119 za zasadnicz\u0105. Propagand\u0119 robi si\u0119 s\u0142owami i maj\u0105 one wag\u0119. Wszystkie narody u\u017cywaj\u0105 s\u0142owa \u00absowiecki\u00bb, nawet Czesi iW\u0119- grzy, nie m\u00f3wi\u0105c o Niemcach i Zachodzie. Tylko tym, kt\u00f3rych uwa\u017cali za swoich, tj. Ukrai\u0144com i Polakom, bolszewicy narzucili t\u0142umaczenie dos\u0142owne (radianskyj, radziecki), w polskim wypadku zupe\u0142nie b\u0142\u0119dne gramatycznie (radziecki od radca, a nie rada). Przez okres niepodleg\u0142o\u015bci wszyscy Polacy m\u00f3wili \u00absowiecki\u00bb, a tylko komuni\u015bci czo\u0142obitnie \u00abradziecki\u00bb. Je\u017celi inicjatywa jest ameryka\u0144ska, trzeba si\u0119 jej oprze\u0107. Nowak wpad\u0142 w pasj\u0119, pobieg\u0142 z moim listem do Amerykan\u00f3w i za\u017c\u0105da\u0142 usuni\u0119cia mnie. Jako\u015b z tego nic nie wysz\u0142o, ale by\u0142 obra\u017cony i stwierdzi\u0142 potem, \u017ce zmiany nazewnictwa dokona\u0142 na \u017cyczenie prymasa [Stefana] Wyszy\u0144skiego i genera\u0142a [W\u0142adys\u0142awa] Andersa. Genera\u0142 Anders powiedzia\u0142, \u017ce sam m\u00f3wi zawsze \u00absowiecki\u00bb i nie doradza\u0142 zmiany s\u0142owa w radiu. Nieco p\u00f3\u017aniej w Rzymie prymas r\u00f3wnie\u017c twierdzi\u0142 w rozmowie z [prezesem emigracyjnego Stronnictwa Narodowego] Tadeuszem Bieleckim, \u017ce \u017cadnych polece\u0144 nie wydawa\u0142, \u017ce w Polsce jedni m\u00f3wi\u0105 \u00absowiecki\u00bb, inni \u00abradziecki \u00bb, a \u00abmy najcz\u0119\u015bciej m\u00f3wimy po prostu moskiewski\u00bb. Niestety, wszystkie te trzy osoby nie \u017cyj\u0105 i nie mam dowodu, gdy Nowak upiera si\u0119 nadal, \u017ce dzia\u0142a\u0142 z tak wysokiego natchnienia. Widocznie jednak co\u015b go korci, skoro do tego po tylu latach wraca. P\u00f3\u017aniej nasze stosunki za\u0142agodzi\u0142y si\u0119 i u\u0142o\u017cy\u0142y poprawnie. Zapewni\u0142em go, \u017ce nie kwestionowa\u0142em jego patriotyzmu. S\u0142owa \u00abradziecki\u00bb nie u\u017cywa\u0142em nadal i nie u\u017cywam do dzi\u015b inaczej ni\u017c ironicznie. Doda\u0107 mo\u017ce warto, \u017ce w tekstach radiowych publikowanych na emigracji starannie zamieniano wsz\u0119dzie \u00abradziecki \u00bb na \u00absowiecki\u00bb\u201d (Wojciech Wasiuty\u0144ski, \u201ePraw\u0105 stron\u0105 labiryntu: Fragmenty wspomnie\u0144\u201d, Gda\u0144sk: Exeter, 1996).<\/p>\r\n\r\n

Przyj\u0119\u0142o si\u0119, \u017ce poniewa\u017c komuni\u015bci narzucali w\u0142asny styl dziennikarzom, obecnie publicystom nale\u017cy zostawia\u0107 woln\u0105 r\u0119k\u0119. Jest to dobra zasada. Ale nie oznacza, \u017ce nie mo\u017cna wp\u0142ywa\u0107 na ludzi pi\u00f3ra. Wielu z nich bezwiednie stosuje s\u0142owa ukute przez komunist\u00f3w. Niewielu si\u0119 zastanawia nad ich implikacjami. Dobrze by\u0142oby, gdyby powsta\u0142y tzw. rule books, czyli ksi\u0105\u017cki regu\u0142 t\u0142umacz\u0105ce te sprawy. Dobrze by\u0142oby te\u017c, gdyby redaktorzy gazet za ka\u017cdym razem pytali autora, czy rzeczywi\u015bcie chce u\u017cy\u0107 terminu \u201eradziecki\u201d. S\u0142owo to przecie\u017c zaistnia\u0142o w j\u0119zyku polskim sztucznie. By\u0142o ono narzucone przemoc\u0105, a jego obieg i popularyzacj\u0119 gwarantowa\u0142a brutalna cenzura komunistyczna. Do dzi\u015b jest symbolem zniewolenia umys\u0142\u00f3w. U\u017cywa\u0107 s\u0142owa \u201eradziecki\u201d to tak, jak pisa\u0107 o 17 wrze\u015bnia 1939 roku czy 22 lipca 1944 roku jako o dacie wyzwolenia.<\/p>\r\n\r\n

Ale ju\u017c po 1989 r. by\u0142y sygna\u0142y, \u017ce si\u0119 zmienia. Ot\u00f3\u017c rozdzia\u0142 mojej ksi\u0105\u017cki o NSZ opublikowa\u0142 \u201eWojskowy Przegl\u0105d Historyczny\u201d. W tek\u015bcie redaktorzy zmienili mi s\u0142owo \u201eradziecki\u201d na \u201esowiecki\u201d. T\u0142umaczyli: \u201eWracamy do tradycji Polski niepodleg\u0142ej. Nie ma powodu, aby nadal stosowa\u0107 komunistyczn\u0105 terminologi\u0119\u201d. Bardzo si\u0119 ucieszy\u0142em. Pan Wasiuty\u0144ski te\u017c. To by\u0142o tu\u017c przed jego \u015bmierci\u0105. Ale z \u201eradzieckimi\u201d umys\u0142ami zmagamy si\u0119 dalej.<\/p>\r\n\r\n

Marek Jan Chodakiewicz<\/em><\/strong><\/p>\r\n\r\n

Tygodnik Solidarno\u015b\u0107\u00a0 Nr 39 (1095) 25 wrze\u015bnia 2009<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Cz\u0119sto powtarzamy s\u0142owa, nie zdaj\u0105c sobie sprawy ani z ich pochodzenia, ani z intencji ich autor\u00f3w. Robimy to odruchowo, instynktownie. \u015awiadomi Polacy powinni jednak – wydobywaj\u0105c si\u0119 z czelu\u015bci totalitaryzmu – by\u0107 bardzo wra\u017cliwi na pewne s\u0142owa, bo powtarzanie kalek propagandy komunistycznej, wprowadzonej nad Wis\u0142\u0105 terrorem, s\u0142u\u017cy utrwalaniu ponurej spu\u015bcizny systemu zniewolenia. Najlepiej to wyt\u0142umaczy\u0107 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[66],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15003"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=15003"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/15003\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=15003"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=15003"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=15003"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}