{"id":1447,"date":"2007-12-09T10:59:22","date_gmt":"2007-12-09T10:59:22","guid":{"rendered":""},"modified":"2008-12-09T13:28:29","modified_gmt":"2008-12-09T18:28:29","slug":"chanuka-i-choinka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=1447","title":{"rendered":"Chanuka i choinka"},"content":{"rendered":"

\u015awi\u0119to Chanuka nieraz wypada tu\u017c przed Bo\u017cym Narodzeniem. Kiedy wi\u0119c nauczyciel w warszawskiej szkole Laudera \u017cyczy klasie weso\u0142ych \u015bwi\u0105t, to tak naprawd\u0119 nie wiadomo, czy on i uczniowie nie my\u015bl\u0105 o zupe\u0142nie innych \u015bwi\u0119tach<\/em><\/p>\r\n\r\n

To bardzo dobra szko\u0142a. Bezpieczna, nie trafi do niej \u017caden diler narkotyk\u00f3w ani inny nieproszony go\u015b\u0107. Nikt przecie\u017c nie przejdzie przez wartowni\u0119, je\u015bli ochrona nie wylegitymuje go i nie naci\u015bnie guzika otwieraj\u0105cego bramk\u0119. Imponuj\u0105cy budynek zbudowany w podkow\u0119 otacza dziedziniec, na kt\u00f3rym bawi\u0105 si\u0119 dzieci. Nie mamy kompleksu obl\u0119\u017conej twierdzy. Ale czasem lepiej dmucha\u0107 na zimne – przyznaje wicedyrektor Piotr Kowalik. – Dlatego te\u017c zapewne policja uzna\u0142a, \u017ce przed bram\u0105 powinien sta\u0107 radiow\u00f3z.<\/p>\r\n\r\n

Ulokowana w sercu starej warszawskiej Woli szko\u0142a nie jest po prostu jedn\u0105 z wielu prywatnych sto\u0142ecznych szk\u00f3\u0142.<\/p>\r\n\r\n

– Jeste\u015bmy \u015bwiadectwem tego, \u017ce Hitler przegra\u0142 – m\u00f3wi troch\u0119 patetycznie Piotr Kowalik. – Spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska w tej cz\u0119\u015bci Europy przetrwa\u0142a. To pewien symbol: nasza szko\u0142a mie\u015bci si\u0119 w budynku, kt\u00f3ry ma swoj\u0105 \u017cydowsk\u0105 histori\u0119, przed wojn\u0105 by\u0142 w niej dom starc\u00f3w dla inteligencji za\u0142o\u017cony przez gmin\u0119 \u017cydowsk\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Jednak pytanie, ile \u017cydowskich dzieci chodzi do szko\u0142y podstawowej i gimnazjum Laudera – Morasha, pozostaje bez odpowiedzi. Nie ma takich statystyk. A poza tym prawda mog\u0142aby by\u0107 troch\u0119 k\u0142opotliwa. Okaza\u0142oby si\u0119 na przyk\u0142ad, \u017ce znany filantrop Ronald Lauder, przewodnicz\u0105cy \u015awiatowego Kongresu \u017byd\u00f3w, kt\u00f3ry hojn\u0105 r\u0119k\u0105 finansuje szko\u0142\u0119, dop\u0142aca do ca\u0142kiem sporej liczby dzieci z niemaj\u0105cych nic wsp\u00f3lnego z \u017cydowsko\u015bci\u0105 katolickich rodzin.<\/p>\r\n\r\n

– \u015awi\u0119to Chanuka jest nied\u0142ugo przed Bo\u017cym Narodzeniem. Kiedy wi\u0119c zaczynaj\u0105 si\u0119 ferie i nauczyciel \u017cyczy klasie weso\u0142ych \u015bwi\u0105t, to tak naprawd\u0119 nie wiadomo, czy on i uczniowie nie my\u015bl\u0105 o zupe\u0142nie innych \u015bwi\u0119tach – przyznaje jedna z matek, posy\u0142aj\u0105cych dziecko do szko\u0142y Laudera.<\/p>\r\n\r\n

\u0179ycie w szkole toczy si\u0119 zgodnie z kalendarzem \u017cydowskim. – Ju\u017c w pi\u0105tek rano zaczynamy „czasy szabatowe\u201d. Przygotowujemy si\u0119 do szabatu, ale jest to te\u017c czas integracji. Podsumowujemy tydzie\u0144, uczniowie maj\u0105 swoje prezentacje, odbywaj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3lne \u015bpiewy i zabawy – opowiada Piotr Kowalik. – Wiele \u015bwi\u0105t rodzice i dzieci obchodz\u0105 w naszej szkole wsp\u00f3lnie, sprzyja to budowaniu rodzinnej atmosfery.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Choinka i mordechajki<\/h3>\r\n\r\n\r\n

– Dzieciom trudno wyt\u0142umaczy\u0107, \u017ce nie b\u0119dzie miko\u0142ajek i nie dostan\u0105 jeszcze jednego prezentu. Jeden z uczni\u00f3w zaproponowa\u0142 wi\u0119c kilka lat temu: zr\u00f3bmy mordechajki – m\u00f3wi Olga Niecikowska-P\u0142otek, kt\u00f3rej czworo dzieci przewin\u0119\u0142o si\u0119 przez szko\u0142\u0119 Laudera.<\/p>\r\n\r\n

Dobrotliwy chrze\u015bcija\u0144ski biskup nie wydaje si\u0119 oczywistym patronem \u015bwi\u0119ta w \u017cydowskiej szkole. Jednak znaczna cz\u0119\u015b\u0107 rodzic\u00f3w gotowa jest i\u015b\u0107 na barykady, by walczy\u0107 w obronie tradycji, kt\u00f3r\u0105 szkole trudno zaakceptowa\u0107. Symbolem zmaga\u0144 i dylemat\u00f3w, przed jakimi staje szko\u0142a, jest choinka. Linie podzia\u0142u w tej walce przebiegaj\u0105 czasem zaskakuj\u0105co.- Bardzo po stronie choinki zaanga\u017cowali si\u0119 niekt\u00f3rzy \u017bydzi, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce skoro \u017cyj\u0105 w Polsce i s\u0105 zasymilowani, to maj\u0105 prawo do przestrzegania polskiej \u015bwi\u0105tecznej tradycji. Mog\u0105 by\u0107 nawet zdecydowanymi ateistami, ale „odbieranie\u201d ich dzieciom choinki uwa\u017caj\u0105 za przejaw mentalno\u015bci getta – t\u0142umaczy jeden z rodzic\u00f3w. – Ale kiedy \u017c\u0105dano tej choinki bardzo kategorycznie, wsta\u0142a jedna z matek, w typie Polka katoliczka i powiedzia\u0142a: w ko\u0144cu pos\u0142ali\u015bcie pa\u0144stwo dzieci do \u017cydowskiej szko\u0142y, nie wiedzieli\u015bcie o tym?<\/p>\r\n\r\n

Pewne rzeczy wydaj\u0105 si\u0119 oczywiste: w szkole obowi\u0105zuje koszer. Mleczny, bo mi\u0119sny jest bardzo skomplikowany. Jednak po kilku latach dyrekcja ust\u0105pi\u0142a rodzicom buntuj\u0105cym si\u0119, \u017ce ich dzieci nie chc\u0105 ci\u0105gle je\u015b\u0107 nale\u015bnik\u00f3w, racuch\u00f3w i wszelkiego rodzaju kluch. Mo\u017cna przynosi\u0107 do szko\u0142y swoje jedzenie.<\/p>\r\n\r\n

– S\u0105 tacy, kt\u00f3rzy ostentacyjnie daj\u0105 dzieciom kanapki z szynk\u0105, cho\u0107 wiedz\u0105, \u017ce b\u0119d\u0105 je je\u015b\u0107 w koszernej sto\u0142\u00f3wce. Dzia\u0142aj\u0105 na zasadzie: p\u0142ac\u0119 za szko\u0142\u0119, wi\u0119c mog\u0119 post\u0119powa\u0107 wed\u0142ug swych regu\u0142 – m\u00f3wi jedna z matek.<\/p>\r\n\r\n

I dodaje: – Szko\u0142a sugeruje cz\u0119sto pewne rzeczy, a od poczucia taktu i wra\u017cliwo\u015bci rodzic\u00f3w zale\u017cy, jak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142a praktyka. Na przyk\u0142ad wszyscy dostali list, \u017ce przy organizacji urodzin i imienin warto wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, i\u017c je\u015bli b\u0119d\u0105 si\u0119 odbywa\u0107 w pi\u0105tek wieczorem lub sobot\u0119, to niekt\u00f3rym uczniom b\u0119dzie przykro. Bo maj\u0105 szabas i nie mog\u0105 w nich uczestniczy\u0107. Ale na og\u00f3\u0142 zaprasza si\u0119 koleg\u00f3w w\u0142a\u015bnie wtedy, niespecjalnie si\u0119 przejmuj\u0105c, \u017ce kilka os\u00f3b z klasy nie przyjdzie.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Naturalny wyb\u00f3r<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Historia szko\u0142y zacz\u0119\u0142a si\u0119 od przedszkola. Jego za\u0142o\u017cenie by\u0142o naturaln\u0105 decyzj\u0105 – w pewnym momencie si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce ka\u017cdy w kr\u0119gu znajomych Konstantego Geberta ma dziecko, kt\u00f3re trzeba gdzie\u015b pos\u0142a\u0107.<\/p>\r\n\r\n

– Szko\u0142a to decyzja na ca\u0142e \u017cycie. Zostaje \u015bwiadectwo. Na nim wypisana jest pewna nazwa. Przedszkole nie zostawia \u015blad\u00f3w. Nie wymaga \u017cadnych deklaracji. Zawsze mo\u017cna powiedzie\u0107 – moje dziecko chodzi do prywatnego przedszkola. I nie trzeba wyja\u015bnia\u0107 nic wi\u0119cej – m\u00f3wi Konstanty Gebert. – A i tak niekt\u00f3rzy rodzice si\u0119 bali: nie wiadomo, co powiedz\u0105 w\u0142adze, jak zareaguj\u0105 znajomi.<\/p>\r\n\r\n

Kiedy Gebert, publicysta pisuj\u0105cy jako Dawid Warszawski do „Gazety Wyborczej\u201d i wydawca miesi\u0119cznika „Midrasz\u201d, si\u0119ga pami\u0119ci\u0105 do wiosny 1989 roku, gdy w jego prywatnym mieszkaniu powsta\u0142o przedszkole, widzi, jak wiele si\u0119 zmieni\u0142o.<\/p>\r\n\r\n

– Tamten l\u0119k si\u0119 ulotni\u0142. Kiedy\u015b pewne wybory w og\u00f3le by\u0142y dramatyczne: pami\u0119tam zgroz\u0119 mojej mamy, \u017ce niszcz\u0119 moj\u0105 zasymilowan\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. W dodatku wracam do religii, co kojarzy\u0142o jej si\u0119 z zacofaniem, i wci\u0105gam w to bagno jej wnuki – u\u015bmiecha si\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Po czterech latach od za\u0142o\u017cenia przedszkola powsta\u0142a szko\u0142a – te\u017c w pewien spos\u00f3b naturalnie – bo dzieci uros\u0142y, i co\u015b trzeba by\u0142o z ich dalsz\u0105 edukacj\u0105 zrobi\u0107.<\/p>\r\n\r\n

– Mieli\u015bmy poczucie, \u017ce je\u015bli dzieciom nie damy pewnej szansy, co\u015b strac\u0105. Mog\u0105 potem same dokonywa\u0107 wybor\u00f3w, ale musz\u0105 zdoby\u0107 pewn\u0105 wiedz\u0119 – m\u00f3wi Gebert. – A szko\u0142a jest najwa\u017cniejsza, wa\u017cniejsza ni\u017c synagoga. Je\u015bli nie ma szko\u0142y – gmina \u017cydowska nie istnieje.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Wyj\u015bcie z szafy<\/h3>\r\n\r\n\r\n

– Wybra\u0142em szko\u0142\u0119 Laudera ze wzgl\u0119d\u00f3w logistycznych – mam dwoje dzieci w r\u00f3\u017cnym wieku. Poza tym chcia\u0142em, by moje dzieci unikn\u0119\u0142y komentarzy, jakich ja do\u015bwiadczy\u0142em jako ucze\u0144 – m\u00f3wi znany fotografik Miko\u0142aj Grynberg.<\/p>\r\n\r\n

Nie chce powiedzie\u0107, jakie to by\u0142y komentarze. – Nie do cytowania – ucina kr\u00f3tko. Musia\u0142y jednak by\u0107 dokuczliwe, bo w\u0142a\u015bnie z ich powodu w latach 70. jego rodzice przenie\u015bli go do innej podstaw\u00f3wki.<\/p>\r\n\r\n

Kiedy rozmawia si\u0119 z \u017cydowskimi rodzicami posy\u0142aj\u0105cymi dzieci do szko\u0142y Ronalda Laudera, w\u0105tek antysemityzmu pojawi\u0105 si\u0119 bardzo szybko. Bez dramatyzowania, najcz\u0119\u015bciej z podkre\u015bleniem, \u017ce nie jest tak \u017ale, wszystko jest przecie\u017c wzgl\u0119dne – je\u015bli zdarzy si\u0119 na przyk\u0142ad, \u017ce kto\u015b w warszawskim tramwaju b\u0119dzie niemi\u0142y dla \u017byda w kipie, to wiadomo, \u017ce znajdzie si\u0119 te\u017c kto\u015b, kto we\u017amie go w obron\u0119. A w paryskim metrze, gdy \u017byd padnie ofiar\u0105 agresji, wszyscy odwracaj\u0105 g\u0142ow\u0119 i milcz\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Swoj\u0105 \u017cydowsko\u015b\u0107 pokolenie rodzic\u00f3w prze\u017cywa\u0142o do pewnego momentu jako indywidualne do\u015bwiadczenie, naznaczone samotno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w. Ich dzieci, kt\u00f3re przesz\u0142y przez szkol\u0119 Laudera lub cho\u0107by \u017cydowskie przedszkole, zaczynaj\u0105 czu\u0107 si\u0142\u0119, p\u0142yn\u0105c\u0105 z uczestnictwa w grupie.<\/p>\r\n\r\n

– \u017bydowsko\u015b\u0107 si\u0119 na szcz\u0119\u015bcie banalizuje. Obserwowa\u0142em jednego z moich syn\u00f3w, w\u00f3wczas w wieku przedszkolnym – on i jego kolega z podw\u00f3rka wyra\u017anie chcieli sobie zaimponowa\u0107, pokazywali swoje zabawki, chwalili si\u0119 – opowiada Konstanty Gebert. – W ko\u0144cu m\u00f3j syn spyta\u0142 mnie cicho: Tato, czy mog\u0119 mu powiedzie\u0107, \u017ce jestem \u017bydem? Zrozumia\u0142em, \u017ce dla niego jest to jaki\u015b niezwyk\u0142y atut, i nie do ko\u0144ca wie, czy to fair pogn\u0119bi\u0107 t\u0105 przewag\u0105 koleg\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Du\u017co wskazuje jednak na to, \u017ce dla wielu rodzin \u017cydowskich lub o korzeniach \u017cydowskich ich pochodzenie jest nadal \u017ar\u00f3d\u0142em rozterek. Zazwyczaj nie zale\u017cy to od tego, czy kto\u015b jest „prawdziwym\u201d \u017bydem – zgodnie z opartym na Torze prawem Halacha jest nim ten, kogo matka by\u0142a \u017byd\u00f3wk\u0105 – ale od poczucia w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci.<\/p>\r\n\r\n

– Wys\u0142anie dziecka do szko\u0142y Laudera to dla wielu jak wyj\u015bcie z szafy – m\u00f3wi wicedyrektor Kowalik, sugeruj\u0105c, \u017ce ujawnienie swej \u017cydowsko\u015bci jest ci\u0105gle aktem odwagi.<\/p>\r\n\r\n

– Znajomi wiedz\u0105 o naszym pochodzeniu. Je\u015bli by im to przeszkadza\u0142o, po prostu nie byliby naszymi znajomymi. Ale kiedy moja c\u00f3reczka zacz\u0119\u0142a si\u0119 chwali\u0107 w parku, \u017ce idzie do \u017cydowskiego przedszkola, poczu\u0142am si\u0119 dziwnie – przyznaje jedna z matek.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Religia na parafii<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Kiedy o\u015bmioletnia c\u00f3rka Olgi Niecikowskiej-P\u0142otek zacz\u0119\u0142a m\u00f3wi\u0107, \u017ce w og\u00f3le nie chce chodzi\u0107 do szko\u0142y, rodzice nawet nie przypuszczali, co jest tego przyczyn\u0105. – I ja, i m\u0105\u017c pochodzimy z rodzin niewierz\u0105cych. By\u0142o dla nas oczywiste, \u017ce c\u00f3rka nie przyst\u0119puje do pierwszej komunii. A w jej klasie tylko ona by\u0142a takim dzieckiem, i prze\u017cywa\u0142a to g\u0142\u0119boko – opowiada. – Pos\u0142ali\u015bmy j\u0105 do Laudera i problem si\u0119 sko\u0144czy\u0142.<\/p>\r\n\r\n

Przyczyny, dla kt\u00f3rych zapisa\u0142a swoich czworo dzieci do tej w\u0142a\u015bnie szko\u0142y, by\u0142y jednak g\u0142\u0119bsze. – Pochodz\u0119 z rodziny o korzeniach \u017cydowskich. Chcia\u0142am, \u017ceby dzieci pozna\u0142y kultur\u0119 i tradycj\u0119 \u017cydowsk\u0105. Dowiedzia\u0142y si\u0119 o historii przodk\u00f3w od wiek\u00f3w mieszkaj\u0105cych w Polsce, jak \u017cyli ich pradziadkowie, kt\u00f3rzy do 1943 roku byli w Warszawie, a potem – ju\u017c nie.<\/p>\r\n\r\n

Po dw\u00f3ch tygodniach od pocz\u0105tku roku szkolnego prze\u017cy\u0142a pewne zaskoczenie. – Zadzwoni\u0142a do mnie jedna z matek i powiedzia\u0142a, \u017ce rodzice wreszcie za\u0142atwili lekcje religii przy jednej z parafii i mog\u0119 zapisa\u0107 dziecko. Przyznam, \u017ce os\u0142upia\u0142am, a jej, gdy si\u0119 zorientowa\u0142a, \u017ce jestem zdziwiona, te\u017c zrobi\u0142o si\u0119 g\u0142upio.<\/p>\r\n\r\n

W ka\u017cdej kilkunastoosobowej klasie jest dw\u00f3ch, trzech ch\u0142opc\u00f3w w kipie na g\u0142owie. Pochodz\u0105 z ortodoksyjnych rodzin i tak naprawd\u0119 szko\u0142a nie mo\u017ce nauczy\u0107 ich wiele, je\u015bli chodzi o religi\u0119 czy kultur\u0119 judaistyczn\u0105. Dla reszty dzieci, nawet z rodzin o korzeniach \u017cydowskich, otwiera si\u0119 do\u015b\u0107 nieznany im \u015bwiat – Morasha, kt\u00f3ra jest w nazwie szko\u0142y, oznacza w\u0142a\u015bnie dziedzictwo.<\/p>\r\n\r\n

– My\u015bl\u0119, \u017ce jeste\u015bmy pod pewnymi wzgl\u0119dami do\u015b\u0107 typow\u0105 rodzin\u0105. Tacy sami jak nasi znajomi o podobnym pochodzeniu. Wystarczy powiedzie\u0107, \u017ce w ci\u0105gu dziewi\u0119ciu lat uczestniczyli\u015bmy tylko w jednej bar micwie – m\u00f3wi Olga Niecikowska-P\u0142otek. – Je\u015bli szko\u0142a organizuje spotkanie z okazji \u017cydowskich \u015bwi\u0105t, przychodzimy, bo chcemy uczestniczy\u0107 w szkolnej wsp\u00f3lnocie. Do gminy \u017cydowskiej lub Fundacji Laudera na tak\u0105 uroczysto\u015b\u0107 ju\u017c raczej nie p\u00f3jdziemy.<\/p>\r\n\r\n

– Du\u017co rodzin \u017cydowskich jest bardzo dalekich od judaizmu. Je\u015bli jakie\u015b dziecko pochodzi z rodziny ortodoksyjnej, r\u00f3wie\u015bnicy oczywi\u015bcie traktuj\u0105 to naturalnie – opowiada jeden z ojc\u00f3w, kt\u00f3ry pos\u0142a\u0142 syna najpierw do Laudera, a potem do liceum na Bednarsk\u0105. – Jednak wobec gwa\u0142townych konwersji s\u0105 sceptyczni. Zdarza si\u0119, \u017ce kto\u015b prze\u017cywa ostentacyjne nawr\u00f3cenie w wieku przedmaturalnym, okazuje si\u0119, \u017ce jest obrzezany i nie rozstaje si\u0119 z Tor\u0105. Wszyscy uwa\u017caj\u0105 wtedy, \u017ce celuje w jakie\u015b ameryka\u0144skie stypendium.<\/p>\r\n\r\n\r\n

Hebrajski jak rosyjski<\/h3>\r\n\r\n\r\n

Je\u015bli kto\u015b my\u015bli, \u017ce uczniowie szko\u0142y Laudera z namaszczeniem \u015bl\u0119cz\u0105 nad hebrajskimi tekstami, przej\u0119ci, \u017ce to cz\u0119\u015b\u0107 ich dziedzictwa, to raczej si\u0119 myli.<\/p>\r\n\r\n

– To tylko dzieci. Niekt\u00f3rzy traktuj\u0105 hebrajski jak w czasach komunizmu traktowali\u015bmy obowi\u0105zkowy rosyjski: bez przekonania, \u017ce warto si\u0119 go nauczy\u0107 – przyznaje Marek Mrozowski, nauczyciel hebrajskiego.<\/p>\r\n\r\n

\u0179eby nauczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyka, trzeba chcie\u0107 i wiedzie\u0107, \u017ce si\u0119 przyda – a uczniowie Laudera ju\u017c sprawdzili, \u017ce doskonale dogadaj\u0105 si\u0119 z r\u00f3wie\u015bnikami z Izraela po angielsku. Zazwyczaj, maj\u0105c dwie godziny hebrajskiego tygodniowo, nie wychodz\u0105 poza bardzo podstawowy poziom komunikacji j\u0119zykowej. Czasem zaanga\u017cowanie w nauk\u0119 tego j\u0119zyka zupe\u0142nie nie zale\u017cy od pochodzenia dziecka.<\/p>\r\n\r\n

– Mo\u017cna doskonale sobie wyobrazi\u0107 sytuacj\u0119, \u017ce ucze\u0144, niemaj\u0105cy nic wsp\u00f3lnego z \u017cydowsko\u015bci\u0105, ma ambicj\u0119, by pokaza\u0107, \u017ce jest bardzo dobry w j\u0119zyku hebrajskim. Tak jak \u017cydowskie dzieci wykuwa\u0142y na pami\u0119\u0107 „Pana Tadeusza\u201d – m\u00f3wi Konstanty Gebert.<\/p>\r\n\r\n

Jednak w szkole mo\u017cna zaobserwowa\u0107 pewn\u0105 prawid\u0142owo\u015b\u0107 – najm\u0142odsi ucz\u0105 si\u0119 hebrajskiego z zapa\u0142em, bo ma\u0142e dzieci zazwyczaj w og\u00f3le lubi\u0105 si\u0119 uczy\u0107. Potem zapa\u0142 mija, czasem zaczyna si\u0119 bunt, \u017ce maj\u0105 dodatkowy przedmiot, kt\u00f3rego nie musz\u0105 si\u0119 uczy\u0107 uczniowie w innych szko\u0142ach.<\/p>\r\n\r\n

– Problemem jest, \u017ce dzieci dostaj\u0105 dwa sprzeczne komunikaty. Szko\u0142a zach\u0119ca do nauki, proponuje lekcje wyr\u00f3wnawcze, je\u015bli s\u0105 zaleg\u0142o\u015bci – m\u00f3wi jedna z matek. – A w domu s\u0142ysz\u0105, \u017ce niepotrzebnie trac\u0105 czas na ten ca\u0142y hebrajski.<\/p>\r\n\r\n\r\n

\u015awiat trzyma si\u0119 na oddechu dzieci<\/h3>\r\n\r\n\r\n

– Prawda, jakie to \u0142adne? W hymnie szko\u0142y jest cytat z Talmudu: „\u015awiat podtrzymywany jest oddechem dzieci id\u0105cych do szko\u0142y\u201d – m\u00f3wi jedna z matek. – To takie optymistyczne, wyra\u017ca sens tego, co czuj\u0105 rodzice, kiedy ich dzieci id\u0105 do szko\u0142y z rado\u015bci\u0105.<\/p>\r\n\r\n

Opowiada, jak fascynuj\u0105cych rzeczy dowiaduje si\u0119 w szkole jej syn. – Potem przekazuje to nam. Dla nas jest to odkrycie, jako rodzina polska nic o tym nie wiedzieli\u015bmy. Syn jest w pewien spos\u00f3b bogatszy o dodatkow\u0105 tradycj\u0119: w domu robi \u0142a\u0144cuchy na choink\u0119, w szkole przygotowuje \u015bwiecznik na Chanuk\u0119.<\/p>\r\n\r\n

Troch\u0119 wcze\u015bniej pr\u00f3bowa\u0142am porozmawia\u0107 z jednym z ojc\u00f3w, kt\u00f3rego dziecko te\u017c chodzi do Laudera – rozmowa zako\u0144czy\u0142a si\u0119 zgrzytem. Do\u015b\u0107 agresywnie o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce nie b\u0119dzie rozmawia\u0107, i zdecydowanie nie \u017cyczy sobie, by w jakimkolwiek kontek\u015bcie wspomina\u0107 o nim w artykule.<\/p>\r\n\r\n

Sporo rodzic\u00f3w posy\u0142aj\u0105cych dzieci do szko\u0142y Ronalda Laudera – Morasha opowiada znajomym, \u017ce ich dziecko ucz\u0119szcza do „ameryka\u0144skiej szko\u0142y\u201d.Pi\u0119\u0107 minut po zako\u0144czeniu rozmowy z matk\u0105, pe\u0142n\u0105 entuzjazmu do szko\u0142y Laudera, odebra\u0142am telefon. – Wie pani, przemy\u015bla\u0142am spraw\u0119. S\u0105 r\u00f3\u017cne konteksty. Dlatego prosz\u0119 nie wymienia\u0107 mojego nazwiska. I nie podawa\u0107 imienia syna. Tak b\u0119dzie lepiej.<\/p>\r\n\r\n


<\/p>\r\n\r\n

Maja Narbutt<\/em><\/strong>
\r\n
\r\n Rzeczpospolita, 08-12-2007<\/p>\r\n\r\n


<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u015awi\u0119to Chanuka nieraz wypada tu\u017c przed Bo\u017cym Narodzeniem. Kiedy wi\u0119c nauczyciel w warszawskiej szkole Laudera \u017cyczy klasie weso\u0142ych \u015bwi\u0105t, to tak naprawd\u0119 nie wiadomo, czy on i uczniowie nie my\u015bl\u0105 o zupe\u0142nie innych \u015bwi\u0119tach To bardzo dobra szko\u0142a. Bezpieczna, nie trafi do niej \u017caden diler narkotyk\u00f3w ani inny nieproszony go\u015b\u0107. Nikt przecie\u017c nie przejdzie przez […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[15],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1447"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1447"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1447\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1447"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}