{"id":14406,"date":"2009-09-30T07:38:07","date_gmt":"2009-09-30T12:38:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=14406"},"modified":"2011-03-09T22:06:21","modified_gmt":"2011-03-10T03:06:21","slug":"czy-magisterium-kosciola-sprzeciwia-sie-karze-smierci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=14406","title":{"rendered":"Czy Magisterium Ko\u015bcio\u0142a sprzeciwia si\u0119 karze \u015bmierci?"},"content":{"rendered":"

Jan Pawe\u0142 II niejednokrotnie wyra\u017ca\u0142 sw\u00f3j sprzeciw wobec stosowania kary \u015bmierci (dalej KS) w aktualnych czasach. Argumentacja poprzedniego papie\u017ca zasadza\u0142a si\u0119 na postrzeganiu wsp\u00f3\u0142czesnego systemu karania przest\u0119pstw, jako wystarczaj\u0105cego do zapewnienia bezpiecze\u0144stwa obywatelom oraz ochrony porz\u0105dku publicznego. Jan Pawe\u0142 II utrzymuj\u0105c zarazem w mocy tradycyjne nauczanie Ko\u015bcio\u0142a o prawie w\u0142adz cywilnych do karania \u015bmierci\u0105 sprawc\u00f3w szczeg\u00f3lnie z\u0142ych i gro\u017anych przest\u0119pstw, w\u00f3wczas, gdy inne \u015brodki karne, nie s\u0105 wystarczaj\u0105ce, by powstrzyma\u0107 ich od szkodzenia innym bli\u017anim; od 1999 roku, zacz\u0105\u0142 w spos\u00f3b jasny i otwarty dawa\u0107 wyraz swemu przekonaniu o tym, i\u017c KS jest obecnie niepotrzebna, a zatem nie powinna by\u0107 ju\u017c u\u017cywana. Pisz\u0119, i\u017c \u00f3w sprzeciw Ojca \u015bwi\u0119tego wzgl\u0119dem KS nast\u0105pi\u0142 od 1999 roku, gdy\u017c wcze\u015bniejsze deklaracje papie\u017ca w tej sprawie, nie by\u0142y tak jasne, zostawiaj\u0105c pewn\u0105 furtk\u0119 dla moralnej godziwo\u015bci odwo\u0142ywania si\u0119 do owej najwy\u017cszej sankcji, tak\u017ce wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie. W og\u0142oszonej bowiem w 1994 roku, encyklice „Evangelium vitae” Jan Pawe\u0142 II napisa\u0142, \u017ce cho\u0107 w\u0142adze publiczne maj\u0105 prawo w pewnych wypadkach kara\u0107 \u015bmierci\u0105, to jednak: „Jest oczywiste, \u017ce aby osi\u0105gn\u0105\u0107 wszystkie te cele, wymiar i jako\u015b\u0107 kary powinny by\u0107 dok\u0142adnie rozwa\u017cone i ocenione, i nie powinny si\u0119ga\u0107 do najwy\u017cszego wymiaru, czyli do odebrania \u017cycia przest\u0119pcy, poza przypadkami absolutnej konieczno\u015bci, to znaczy gdy nie ma innych sposob\u00f3w obrony spo\u0142ecze\u0144stwa. Dzisiaj jednak, dzi\u0119ki coraz lepszej organizacji instytucji penitencjarnych, takie przypadki s\u0105 bardzo rzadkie, a by\u0107 mo\u017ce ju\u017c nie zdarzaj\u0105 si\u0119 wcale<\/span>” (tam\u017ce, n. 56). Oczywi\u015bcie i to nauczanie jest niech\u0119tne stosowaniu kary \u015bmierci, jednak\u017ce nie wyklucza zarazem, i\u017c tak\u017ce w naszych czasach mog\u0105 zdarza\u0107 si\u0119 wypadki, w kt\u00f3rych s\u0105dowe u\u015bmiercenie wyj\u0105tkowo niebezpiecznych kryminalist\u00f3w b\u0119dzie moralnie dozwolone i potrzebne. Od 1999 roku, stanowisko Jana Paw\u0142a II uleg\u0142o zatem pewnemu przeobra\u017ceniu, polegaj\u0105cemu na przej\u015bciu do wyra\u017anego s\u0105du, i\u017c stosowanie KS nie jest ju\u017c dzi\u015b potrzebne, a wi\u0119c powinna by\u0107 ona obecnie zniesiona.<\/p>\r\n

Reakcje na wspomniane wy\u017cej rozeznanie Jana Paw\u0142a II odno\u015bnie najwy\u017cszego wymiaru kary, tak\u017ce w \u0142onie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, by\u0142y r\u00f3\u017cne. Cz\u0119\u015b\u0107 katolik\u00f3w cieszy\u0142a si\u0119 z takiego postawienia sprawy, za\u015b inni wyra\u017cali sw\u00f3j mniej lub bardziej jawny krytycyzm. W\u015br\u00f3d g\u0142os\u00f3w krytykuj\u0105cych papieskie stanowisko, cz\u0119sto pojawia\u0142y si\u0119 twierdzenia o tym, jakoby sprzeciw wobec KS by\u0142 niezgodny z odwieczn\u0105 Tradycj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ra ow\u0105 kar\u0119 uznawa\u0142a za moralne dozwolon\u0105. Najcz\u0119\u015bciej za\u015b krytycy Jana Paw\u0142a II podnosili argument o „prywatnym charakterze<\/span>” jego opozycji wzgl\u0119dem KS, kt\u00f3ry mia\u0142 przez to czyni\u0107 postulat zniesienia tej sankcji, nie-obowi\u0105zuj\u0105cym dla katolik\u00f3w. Innymi s\u0142owy, twierdzenie o braku potrzeby odwo\u0142ywania si\u0119 do KS w aktualnych czasach, mia\u0142o stanowi\u0107 prywatn\u0105 opini\u0119 papie\u017ca, nie za\u015b doktryn\u0119 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 katolik\u00f3w do okazywania jej pos\u0142usze\u0144stwa.<\/p>\r\n

Sprzeciw wobec kary \u015bmierci b\u0142\u0119dem lub herezj\u0105?<\/span><\/div>\r\n

Na pierwszy z postawionych zarzut\u00f3w odpowied\u017a wydaje si\u0119 by\u0107 jasna. Jan Pawe\u0142 II nie dopu\u015bci\u0142 si\u0119 \u017cadnego b\u0142\u0119du lub herezji, twierdz\u0105c, i\u017c KS jest wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie niepotrzebna. Poprzedni papie\u017c nie nazwa\u0142 owej sankcji „wewn\u0119trznie z\u0142\u0105<\/span>„, a wi\u0119c czym\u015b co jest zawsze i w ka\u017cdych okoliczno\u015bciach moralnie niedopuszczalne, ale stwierdzi\u0142 jedynie, i\u017c w obecnych czasach istniej\u0105 inne \u015brodki obrony spo\u0142ecze\u0144stwa przed gro\u017anymi z\u0142oczy\u0144cami, ani\u017celi urz\u0119dowe pozbawienie ich \u017cycia, zatem nie nale\u017cy w takiej sytuacji si\u0119ga\u0107 po najwy\u017cszy wymiar kary. Tego rodzaju argumentacja dobrze wpisuje si\u0119 w tradycyjnie katolick\u0105 koncepcj\u0119 obrony w\u0142asnej, kt\u00f3ra co prawda uwa\u017ca za dozwolone odpieranie agresji na swoje lub czyje\u015b \u017cycie, tak\u017ce za pomoc\u0105 zadania \u015bmierci napastnikowi, jednak uwa\u017ca ju\u017c za z\u0142e, zabijanie z\u0142oczy\u0144cy, w\u00f3wczas, gdy mo\u017cna go unieszkodliwi\u0107 w inny spos\u00f3b. Przyk\u0142adowo: je\u015bli napastnik zosta\u0142 ju\u017c obezw\u0142adniony i le\u017cy ci\u0119\u017cko ranny na ziemi, to nie nale\u017cy go dobija\u0107. Wedle sporej cz\u0119\u015bci z tradycyjnych uzasadnie\u0144 KS, sankcja ta jest prze\u0142o\u017ceniem zasady obrony w\u0142asnej na p\u0142aszczyzn\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Je\u015bli nie da si\u0119 powstrzyma\u0107 wyj\u0105tkowo niebezpiecznych z\u0142oczy\u0144c\u00f3w przed szkodzeniem swym bli\u017anim, mo\u017cna ich zabija\u0107. Je\u017celi jednak da si\u0119 obroni\u0107 przed nimi spo\u0142ecze\u0144stwo, bez ich u\u015bmiercania, to KS staje si\u0119 w\u00f3wczas przekroczeniem zasady obrony koniecznej. Jest faktem, i\u017c mniej wi\u0119cej od IV wieku, wielu katolickich moralist\u00f3w, a tak\u017ce niekt\u00f3rzy z papie\u017cy, wyra\u017cali otwarcie sw\u0105 moraln\u0105 aprobat\u0119 dla KS. Owe tradycyjne nauczanie Ko\u015bcio\u0142a nie popiera\u0142o jednak KS w spos\u00f3b bezwzgl\u0119dny, ale czyni\u0142o to na zasadzie warunkowej (o owych warunkach wspomnia\u0142em za\u015b powy\u017cej). Jan Pawe\u0142 II stwierdzi\u0142 za\u015b, i\u017c po prostu, aktualnie nie zachodz\u0105 warunki, kt\u00f3re czyni\u0142y by z instytucji KS prost\u0105 realizacj\u0119 zasady obrony koniecznej.<\/p>\r\n

Obowi\u0105zuj\u0105ca doktryna czy prywatna opinia?<\/span><\/div>\r\n

Nieco inaczej wydaje si\u0119 wygl\u0105da\u0107 odpowied\u017a na drugi z zarzut\u00f3w. Przede wszystkim, nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, i\u017c nie zawsze jest rzecz\u0105 \u0142atw\u0105 rozr\u00f3\u017cni\u0107, to co w wypowiedziach danego papie\u017ca jest obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 chrze\u015bcijan doktryn\u0105, a co prywatn\u0105 opini\u0105. Jasnym jest, \u017ce np. tre\u015b\u0107 nauczania zawartego w encyklikach b\u0105d\u017a rzymskim Katechizmie obliguje katolik\u00f3w do pos\u0142usze\u0144stwa serca i rozumu. Z pewno\u015bci\u0105 nie da si\u0119 tego powiedzie\u0107 o pogl\u0105dzie wyra\u017cony przez papie\u017ca w czasie spo\u017cywanej przez niego kolacji z przyjaci\u00f3\u0142mi. Problem z interpretacj\u0105 rangi rozpatrywanych wypowiedzi Jana Paw\u0142a II polega\u0142 jednak na tym, i\u017c zosta\u0142y one uj\u0119te, nie w formie, nazwijmy to „urz\u0119dowej”, a wi\u0119c za po\u015brednictwem encyklik, list\u00f3w, adhortacji apostolskich czy katechizmu. Stanowcze rozeznanie poprzedniego papie\u017ca co do aktualnego braku potrzeby stosowania KS, zosta\u0142o wyra\u017cone przez niego w przem\u00f3wieniach wyg\u0142aszanych do wiernych. Z jednej strony, nie by\u0142a to wi\u0119c forma, co do kt\u00f3rej wiemy w spos\u00f3b jasny, i\u017c wyra\u017ca si\u0119 w niej co najmniej „zwyczajne nauczanie Ko\u015bcio\u0142a<\/span>” ( a wi\u0119c te, kt\u00f3re zobowi\u0105zuje chrze\u015bcijan do wewn\u0119trznego poddania), z drugiej za\u015b strony, by\u0142o te\u017c jasne, \u017ce Ojciec \u015bwi\u0119ty nie wyra\u017ca si\u0119 o tej sprawie w spos\u00f3b czysto prywatny (a wi\u0119c np. w kole\u017ce\u0144skiej rozmowie z kardyna\u0142ami). Tradycyjne powiedzenie: „Na dwoje babka wr\u00f3\u017cy\u0142a<\/span>” mia\u0142o zatem w tym przypadku swoje dobre odzwierciedlenie. Kto pragn\u0105\u0142by upiera\u0107 si\u0119, i\u017c sprzeciw wobec kary g\u0142\u00f3wnej jest cz\u0119\u015bci\u0105 zwyczajnego nauczania Ko\u015bcio\u0142a, m\u00f3g\u0142by to czyni\u0107, w podobny spos\u00f3b, co ci, kt\u00f3rzy twierdzili, \u017ce jest to tylko prywatna opinia Jana Paw\u0142a II.<\/p>\r\n

Jak zatem wyj\u015b\u0107 z impasu polegaj\u0105cego na trudno\u015bci w rozstrzygni\u0119ciu co jest obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 doktryn\u0105, a co prywatnym pogl\u0105dem danego papie\u017ca? Czasami samo magisterium Ko\u015bcio\u0142a pomaga nam rozwi\u0105zywa\u0107 tego rodzaju problem. Wydaje si\u0119, i\u017c w przypadku wypowiedzi Jana Paw\u0142a II o niestosowno\u015bci KS w dzisiejszych czasach, samo magisterium Ko\u015bcio\u0142a przysz\u0142o nam z odpowiedzi\u0105.<\/p>\r\n

Ot\u00f3\u017c, w og\u0142oszonym w 2004 roku, przez Kongregacj\u0119 Nauki Wiary dokumencie pt. „Godno\u015b\u0107 do przyj\u0119cia Komunii \u015bwi\u0119tej: zasady og\u00f3lne” czytamy: „Nie wszystkie kwestie moralne maj\u0105 t\u0119 sam\u0105 wag\u0119 moraln\u0105 co aborcja i eutanazja. Na przyk\u0142ad, je\u017celi katolik nie zgadza si\u0119 z Ojcem \u015awi\u0119tym w sprawie wykonywania kary \u015bmierci lub w sprawie podejmowania decyzji o wypowiedzeniu wojny, nie b\u0119dzie z tej racji uznany za niegodnego przyj\u0119cia Komunii \u015awi\u0119tej. Cho\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 zach\u0119ca w\u0142adze cywilne do szukania pokoju, nie wojny, i do okazywania wsp\u00f3\u0142czucia i \u0142aski w wymierzaniu kary przest\u0119pcom, mimo to mo\u017ce by\u0107 dozwolone chwycenie za bro\u0144 w celu odparcia napastnika lub odwo\u0142anie si\u0119 do kary g\u0142\u00f3wnej. Nawet w\u015br\u00f3d katolik\u00f3w istnie\u0107 mo\u017ce uprawniona r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 opinii w kwestiach wytaczania wojny i stosowania kary \u015bmierci, ale nie w kwestiach aborcji oraz eutanazji<\/span>„.
A zatem, ju\u017c po wypowiedziach Jana Paw\u0142a II, w kt\u00f3rych \u00f3w papie\u017c stwierdzi\u0142, i\u017c w aktualnych czasach, nie nale\u017cy stosowa\u0107 kary \u015bmierci, Kongregacja Nauki Wiary, poprzez sw\u00f3j oficjalny dokument, naucza, \u017ce:<\/p>\r\n

    \r\n
  • katolik b\u0119d\u0105cy zwolennikiem KS mo\u017ce godnie przyst\u0119powa\u0107 do Komunii \u015bwi\u0119tej<\/li>\r\n<\/ul>\r\n
      \r\n
    • nawet we wsp\u00f3\u0142czesnych czasach mog\u0105 zachodzi\u0107 sytuacje, w kt\u00f3rych moralnie dozwolone b\u0119dzie odwo\u0142ywanie si\u0119 do KS<\/li>\r\n<\/ul>\r\n
        \r\n
      • katolicy maj\u0105 moralne prawo zar\u00f3wno sprzeciwia\u0107 si\u0119 KS, jak i j\u0105 popiera\u0107. <\/li>\r\n<\/ul>\r\n

        C\u00f3\u017c to w praktyce oznacza? Je\u017celi – jak pisze – Kongregacja Nauki Wiary „w\u015br\u00f3d katolik\u00f3w mo\u017ce istnie\u0107 uprawniona r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 opinii w kwestii stosowania kary \u015bmierci<\/span>” to tym samym wypowiedzi Jana Paw\u0142a II odno\u015bnie niestosowno\u015bci jej stosowania zosta\u0142y przez ni\u0105 rozeznane, nie jako obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 katolik\u00f3w doktryna, ale prywatna opinia poprzedniego Ojca \u015bwi\u0119tego. Dlaczego? Odpowied\u017a na to pytanie jest prosta: nawet zwyczajne nauczanie Ko\u015bcio\u0142a zobowi\u0105zuje katolik\u00f3w do okazywania mu pos\u0142usze\u0144stwa serca i rozumu. Innymi s\u0142owy, jako katolicy mamy powinno\u015b\u0107 dostosowywa\u0107 swoje my\u015bli, pogl\u0105dy, przekonania, a nawet uczucia („rozum i serce”) do nauczania Ko\u015bcio\u0142a. Nie mo\u017cna by zatem, nawet w odniesieniu do zwyczajnego magisterium Ko\u015bcio\u0142a, twierdzi\u0107, i\u017c katolicy maj\u0105 moralne prawo si\u0119 z nim nie zgadza\u0107. Albo bowiem, mam by\u0107 czemu\u015b pos\u0142uszny sercem i rozumem, albo te\u017c mog\u0119 si\u0119 z tym nie zgadza\u0107. Nie mo\u017cna jednocze\u015bnie by\u0107 pos\u0142usznym w swych pogl\u0105dach nauczaniu Ko\u015bcio\u0142a, a zarazem si\u0119 z nim nie zgadza\u0107. Co\u015b takiego, by\u0142oby czystym absurdem. Gdyby zatem, stanowisko Jana Paw\u0142a II w kwestii braku potrzeby stosowania KS, stanowi\u0142oby element zwyczajnej doktryny katolickiej, to Kongregacja Nauki Wiary dopu\u015bci\u0142aby si\u0119 wcale niema\u0142ego b\u0142\u0119du, twierdz\u0105c, \u017ce – tak\u017ce w obecnych czasach – mo\u017ce by\u0107 moralnie dopuszczalne odwo\u0142ywanie si\u0119 do kary g\u0142\u00f3wnej, za\u015b katolicy mog\u0105 j\u0105 popiera\u0107.<\/p>\r\n

        Wypada zatem stwierdzi\u0107, i\u017c obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 nauk\u0105 Ko\u015bcio\u0142a w kwestii kary \u015bmierci, jest ta wyra\u017cona przez Jana Paw\u0142a II w encyklice „Evangelium vitae” oraz „Katechizmie Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego”, nie za\u015b w jego przem\u00f3wieniach maj\u0105cych miejsce po opublikowaniu wymienionych wy\u017cej dokument\u00f3w. Kara \u015bmierci, jako forma obrony spo\u0142ecze\u0144stwa przed sprawcami skrajnych nieprawo\u015bci, jako taka mo\u017ce by\u0107 moralnie dozwolona (gdy\u017c nie jest „wewn\u0119trznie z\u0142a<\/span>„). Obecnie potrzeba jej u\u017cywania jest jednak albo „bardzo rzadka<\/span>” albo te\u017c „by\u0107 mo\u017ce nie zdarza si\u0119 ju\u017c wcale<\/span>„. Jest jednak istotna r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy stwierdzeniem „by\u0107 mo\u017ce”, a s\u0142owem „na pewno”. Faktem jest, \u017ce po 1999 roku, Jan Pawe\u0142 II by\u0142 w kwestii KS zdecydowanie bli\u017cszy s\u0142owu „na pewno” ni\u017c „by\u0107 mo\u017ce”, jednak przytaczany powy\u017cej list Kongregacji Nauki Wiary wydaje si\u0119 wskazywa\u0107, i\u017c nie nadawa\u0142 temu ze swych przekona\u0144 charakteru obowi\u0105zuj\u0105cej doktryny.<\/p>\r\n

        Miros\u0142aw Salwowski<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jan Pawe\u0142 II niejednokrotnie wyra\u017ca\u0142 sw\u00f3j sprzeciw wobec stosowania kary \u015bmierci (dalej KS) w aktualnych czasach. Argumentacja poprzedniego papie\u017ca zasadza\u0142a si\u0119 na postrzeganiu wsp\u00f3\u0142czesnego systemu karania przest\u0119pstw, jako wystarczaj\u0105cego do zapewnienia bezpiecze\u0144stwa obywatelom oraz ochrony porz\u0105dku publicznego. Jan Pawe\u0142 II utrzymuj\u0105c zarazem w mocy tradycyjne nauczanie Ko\u015bcio\u0142a o prawie w\u0142adz cywilnych do karania \u015bmierci\u0105 sprawc\u00f3w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[175,51,41,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14406"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14406"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14406\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14406"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14406"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14406"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}