![\"\"](\"http:\/\/grafik.rp.pl\/grafika\/74292,93080,3.jpg\")
<\/a><\/td>\r\n T\u0142umaczy\u0142em wi\u0119c te 120 list\u00f3w, wiedz\u0105c, \u017ce nikt nie czyta\u0142 ich od kilkudziesi\u0119ciu lat. Mama Davida ocala\u0142a ukrywana przez kilkana\u015bcie miesi\u0119cy wraz z kilkuosobow\u0105 rodzin\u0105 w lwowskim kanale przez Polaka o nazwisku Socha. Ów Socha najpierw bra\u0142 od ukrywanych \u017byd\u00f3w pieni\u0105dze na jedzenie, a kiedy si\u0119 sko\u0144czy\u0142y, to sam te pieni\u0105dze „organizowa\u0142”. Mo\u017ce krad\u0142, bo pono\u0107 przed wojn\u0105 by\u0142 lwowskim z\u0142odziejem. Po wojnie w roku 1946 Socha zgin\u0105\u0142 pod ko\u0142ami sowieckiej ci\u0119\u017car\u00f3wki.<\/p>\r\n
Ale mimo to David, z kt\u00f3rym si\u0119 zaprzyja\u017anili\u015bmy i kt\u00f3rego ojciec przywita\u0142 mnie, graj\u0105c na mandolinie „Jeszcze Polska nie zgin\u0119\u0142a”, m\u00f3wi\u0142 mi zawsze: „tak, ale ty jeste\u015b wyj\u0105tkiem, wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w to antysemici”.<\/p>\r\n
Polacy pomagali \u017bydom?<\/h4>\r\n
I druga historia, ca\u0142kiem niedawna. Zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do mnie pewien Hindus, producent w filmowy, z propozycj\u0105 wsp\u00f3\u0142pracy przy filmie opowiadaj\u0105cym histori\u0119 jego przyjaciela, \u017byda z Nowego Jorku. Hindus, cz\u0142owiek uroczy, otwarty i ciekaw \u015bwiata, ju\u017c od kilku miesi\u0119cy dzia\u0142a\u0142 w Polsce, mia\u0142 polski zesp\u00f3\u0142 wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w (w\u015br\u00f3d nich c\u00f3rk\u0119 bardzo znanego dziennikarza), kt\u00f3rzy opowiadali mu o Polsce i Polakach, obwozili po miejscach zwi\u0105zanych z biografi\u0105 jego nowojorskiego przyjaciela.<\/p>\r\n
Kiedy ja z kolei opowiedzia\u0142em mu o naszym projekcie „\u017bycie za \u017cycie”, Shirish otworzy\u0142 ze zdumienia oczy „To byli jacy\u015b Polacy, kt\u00f3rzy pomagali \u017bydom?! Naprawd\u0119?!”. By\u0142o to zdumienie wyra\u017cone po kilku miesi\u0105cach wsp\u00f3\u0142pracy z zespo\u0142em polskich dziennikarzy, scenarzyst\u00f3w i reasercher\u00f3w, po wielu wycieczkach po Polsce w poszukiwaniu prawdy o relacjach polsko-\u017cydowskich.<\/p>\r\n
Odpowiedzia\u0142em wi\u0119c: – Tak, historycy szacuj\u0105, \u017ce dzi\u0119ki pomocy Polak\u00f3w niemiecki terror przetrwa\u0142o sto kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w, a liczba Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy ryzykuj\u0105c \u017cyciem w\u0142asnym i najbli\u017cszych, udzieli schronienia lub pomocy \u017bydom, mog\u0142a oscylowa\u0107 w granicach 1 – 2 milion\u00f3w.<\/p>\r\n
Powiedzia\u0142em te\u017c, \u017ce w Polsce w przeciwie\u0144stwie do Europy Zachodniej za ukrywanie i pomoc \u017bydom karano \u015bmierci\u0105. \u017be byli Polacy, kt\u00f3rzy ca\u0142ymi rodzinami gin\u0119li za to, \u017ce pr\u00f3bowali ocali\u0107 wsp\u00f3\u0142braci \u017byd\u00f3w. – Ale\u017c to wspaniale! – ucieszy\u0142 si\u0119 Shirish, gdy min\u0119\u0142o zdziwienie. – To \u015bwietnie, opiszmy tak\u017ce takich Polak\u00f3w, film b\u0119dzie bardziej zr\u00f3\u017cnicowany, pe\u0142niejszy!<\/p>\r\n
Cieszy\u0142 si\u0119 szczerze, proponuj\u0105c, bym zosta\u0142 jego polskim wsp\u00f3\u0142producentem.<\/p>\r\n
Tysi\u0105ce nazwisk<\/h4>\r\n
W USA sp\u0119dzi\u0142em niespe\u0142na rok, takich opinii jak Davida s\u0142ysz\u0105c dziesi\u0105tki. Mieszkaj\u0105cy tam o wiele d\u0142u\u017cej Anna Poraj-Wybranowska i Stefan Korbo\u0144ski musieli ich s\u0142ysze\u0107 setki i tysi\u0105ce, nie dziwi\u0119 si\u0119 wi\u0119c, \u017ce postanowili dzia\u0142a\u0107. Korbo\u0144ski napisa\u0142 bezcenn\u0105 dla sprawy ksi\u0105\u017ck\u0119 „Jews and Poles in WW II” wydan\u0105 w Nowym Jorku w roku 1989 (wydanie polskie „Polacy, \u017bydzi i Holocaust”, 1999), kt\u00f3ra dla czytelnika zachodniego jest prostym j\u0119zykiem napisanym kompendium podstawowej wiedzy o relacjach Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w, a tak\u017ce o faktycznym stosunku aliant\u00f3w do „problemu \u017cydowskiego”.<\/p>\r\n
To ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra na faktach i dowodach odk\u0142amuje antypolskie stereotypy, zw\u0142aszcza na tle postawy Zachodu. A raczej odk\u0142amywa\u0142aby, gdyby by\u0142a na Zachodzie znana i popularna. A niestety nie jest. To ksi\u0105\u017cki Tomasza Grossa zyskuj\u0105 wielk\u0105 uwag\u0119 medi\u00f3w.<\/p>\r\n
\u017byj\u0105ca w Kanadzie Anna Poraj-Wybranowska w roku 1999 z mi\u0119dzy innymi prof. Tomaszem Strzemboszem stworzy\u0142a Komitet Upami\u0119tnienia Polak\u00f3w Ratuj\u0105cych \u017byd\u00f3w. Przez kilka lat dzia\u0142alno\u015bci tzw. komitet Strzembosza zgromadzi\u0142 setki relacji, co by\u0142o wielkim osi\u0105gni\u0119ciem, zwa\u017cywszy, \u017ce komitet nie otrzymywa\u0142 na ten cel \u017cadnego wsparcia instytucji pa\u0144stwowych.<\/p>\r\n
Liczba Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy zostali zamordowani za to, \u017ce pr\u00f3bowali ratowa\u0107 \u017byd\u00f3w, jest nieznana. Profesor Strzembosz szacowa\u0142 ich liczb\u0119 na wiele tysi\u0119cy. To, co uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 do roku 2002 w „Studiu otwartym” TV Puls, nazwa\u0142 zaledwie „czubkiem czubka g\u00f3ry lodowej”, dodaj\u0105c: „mamy tysi\u0105ce nazwisk, kt\u00f3re weryfikujemy”.<\/p>\r\n
Anna Poraj-Wybranowska ma swoj\u0105 internetow\u0105 baz\u0119 danych „Polish Righteous” (Polskich Sprawiedliwych) – o Polakach zamordowanych za to, \u017ce ratowali \u017byd\u00f3w, a ostatnio wyda\u0142a tak\u017ce ksi\u0105\u017ck\u0119 „Those Who Risked Their Lives”. Oczywi\u015bcie pojedyncze fakty by\u0142y opisywane w pracach historyk\u00f3w, ale stanowi\u0105 zaledwie niewielk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zadania, jakie czeka na nich od 60 lat.<\/p>\r\n
Dopiero mniej wi\u0119cej dwa lata temu inicjatywa prof. Strzembosza zyska\u0142a wsparcie instytucji pa\u0144stwa polskiego. Dzi\u015b wsp\u00f3\u0142pracownik i kontynuator dzie\u0142a prof. Strzembosza dr Jan \u017baryn pe\u0142ni funkcj\u0119 szefa Biura Edukacji w Instytucie Pami\u0119ci Narodowej, a prace IPN prowadzone s\u0105 w po\u0142\u0105czeniu z Instytutem Studi\u00f3w Strategicznych jako program Index. Wkr\u00f3tce uka\u017ce si\u0119 ksi\u0105\u017cka na temat mordu w Ciepielowie.<\/p>\r\n
Wielkie nieopisane dobro<\/h4>\r\n
Badania s\u0105 bardzo trudne, gdy\u017c ci, kt\u00f3rych pr\u00f3bowali ratowa\u0107, tak\u017ce zostali zamordowani. Śmier\u0107 ukrywanych \u017byd\u00f3w i \u015bmier\u0107 ukrywaj\u0105cych ich czy pomagaj\u0105cych im Polak\u00f3w sprawia wi\u0119c, \u017ce oprze\u0107 mo\u017cna si\u0119 jedynie na relacjach os\u00f3b trzecich. Cz\u0119sto s\u0105 to dzieci lub wnuki zamordowanych, cz\u0119sto w wieku oko\u0142o 70 lat.<\/p>\r\n
Dzi\u015b w Muzeum Niepodleg\u0142o\u015bci inauguracja I etapu projektu „\u017bycie za \u017cycie” Projekcja filmu, kt\u00f3ry skr\u00f3towo opowiada dziesi\u0119\u0107 wybranych historii (TVP 2 nada go 6 grudnia o godzinie 23.55), a tak\u017ce dyskusja na temat „Co wiemy o Kowalskich, kt\u00f3rzy gin\u0119li, ratuj\u0105c \u017byd\u00f3w?”<\/p>\r\n
Projekt „\u017bycie za \u017cycie” (www.zyciezazycie.pl). jest jedynie male\u0144kim wycinkiem tej – cytuj\u0105c prof. Strzembosza – „g\u00f3ry lodowej”, tego – jak m\u00f3wi\u0142 – „wielkiego, nieopisanego dobra”. I to jedynie medialn\u0105 rejestracj\u0105, kt\u00f3ra idzie \u015bladem bada\u0144 naukowych.<\/p>\r\n
Bo za profesorem Strzemboszem rzec trzeba, \u017ce dotychczasowe dzia\u0142ania instytucji czy indywidualne badania historyk\u00f3w nie obejmuj\u0105 rozmiar\u00f3w i wagi zjawiska. Czas na badania bardzo szeroko zakrojone. Bo \u015bwiadkowie odchodz\u0105 i dotarcie do prawdy b\u0119dzie coraz trudniejsze, by\u0107 mo\u017ce to ostatni moment, by utrwali\u0107 pami\u0119\u0107 o bohaterstwie Kowalskich.<\/p>\r\n
Nie chcemy pami\u0119ta\u0107?<\/h4>\r\n
Prawda o zachowaniu Polak\u00f3w wobec ich \u017cydowskich wsp\u00f3\u0142braci nie jest opisana.<\/p>\r\n
Na polskich szmalcownik\u00f3w, kt\u00f3rzy denuncjowali \u017byd\u00f3w niemieckiemu aparatowi zag\u0142ady, polskie w\u0142adze podziemne wydawa\u0142y wyroki \u015bmierci. A dzi\u015b w wielu \u015brodowiskach i mediach na Zachodzie to o Polakach m\u00f3wi si\u0119 jako niemal wsp\u00f3\u0142winnych Holokaustu, przemilczaj\u0105c rol\u0119 rodzimych w\u0142adz kolaboruj\u0105cych z nazistowskimi Niemcami czy samych Niemc\u00f3w. Wobec takich niesprawiedliwych ocen, niekiedy celowego zak\u0142amywania prawdy, a czasami najprostszej niewiedzy, jakie istniej\u0105 wok\u00f3\u0142 roli Polak\u00f3w w obliczu Holokaustu, szczeg\u00f3lnie wa\u017cne jest pokazanie prawdy o ich ofiarach poniesionych w obronie wsp\u00f3\u0142braci \u017byd\u00f3w.<\/p>\r\n
Instytucje Pa\u0144stwa Izrael wspaniale dbaj\u0105 o pami\u0119\u0107 o ofiarach swego narodu, z wielk\u0105 pieczo\u0142owito\u015bci\u0105 i konsekwencj\u0105 odnajduj\u0105 i opisuj\u0105 historie m\u0119cze\u0144stwa. M\u0119cze\u0144stwa za to, \u017ce byli \u017bydami. A my, rzekomo lubuj\u0105c si\u0119 w cierpi\u0119tnictwie i rozpami\u0119tywaniu minionych kl\u0119sk, o Polakach, kt\u00f3rzy oddali \u017cycie, by ratowa\u0107 wsp\u00f3\u0142braci \u017byd\u00f3w – jakby zapomnieli\u015bmy. Nie chcemy pami\u0119ta\u0107? Przecie\u017c byli polskimi bohaterami. Dlaczego wci\u0105\u017c nieznanymi?<\/p>\r\n
M\u0142odzi \u017bydzi przyje\u017cd\u017caj\u0105cy do Polski cz\u0119sto zwiedzaj\u0105 tylko cmentarzysko niemieckiego obozu w Auschwitz. Polski nie poznaj\u0105.A m\u0142odzi Polacy tak cz\u0119sto wyje\u017cd\u017caj\u0105cy dzi\u015b na Zach\u00f3d powinni wiedzie\u0107, jak w obliczu zag\u0142ady zachowali si\u0119 ich ojcowie.<\/p>\r\n