{"id":14166,"date":"2009-09-20T20:59:28","date_gmt":"2009-09-21T00:59:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=14166"},"modified":"2009-09-20T20:59:28","modified_gmt":"2009-09-21T01:59:28","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=14166","title":{"rendered":"Z czystym sumieniem"},"content":{"rendered":"

Z Czes\u0142awem Janem Milewskim, \u017co\u0142nierzem Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, o jego walce o woln\u0105 Polsk\u0119 i represjach, jakie go za to spotka\u0142y, rozmawia Adam Bia\u0142ous<\/strong><\/p>\n\n

Historia podziemia narodowego w czasie II wojny \u015bwiatowej to wci\u0105\u017c nie do ko\u0144ca rozpoznana karta naszych dziej\u00f3w. Pan ma sw\u00f3j udzia\u0142 w chlubnych dokonaniach tej konspiracji. W jakich okoliczno\u015bciach zosta\u0142 Pan jej cz\u0142onkiem?<\/strong>
\n – Dzia\u0142alno\u015b\u0107 w organizacji narodowej rozpocz\u0105\u0142em ju\u017c w roku 1936, podczas nauki w gimnazjum. Wst\u0105pi\u0142em w\u00f3wczas do Narodowej Organizacji Gimnazjalnej, m\u0142odzie\u017c\u00f3wki Stronnictwa Narodowego. Natomiast kiedy wybuch\u0142a wojna, w\u0142\u0105czy\u0142em si\u0119 w szeregi Narodowej Organizacji Wojskowej, kt\u00f3ra w roku 1942 przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 w Narodowe Si\u0142y Zbrojne. W podziemnej organizacji by\u0142em kierownikiem kolporta\u017cu w Bia\u0142ymstoku. Do moich g\u0142\u00f3wnych zada\u0144 nale\u017ca\u0142o wydawanie gazety podziemnej „Nasz Czyn”, kt\u00f3ra mia\u0142a 1200 egzemplarzy nak\u0142adu. Innym rodzajem dzia\u0142alno\u015bci konspiracyjnej, jak\u0105 podczas wojny uprawia\u0142em, by\u0142a pomoc \u017bydom zamkni\u0119tym w bia\u0142ostockim getcie. W\u0142a\u015bnie za przekazanie \u017cywno\u015bci do getta zosta\u0142em aresztowany przez Niemc\u00f3w i uwi\u0119ziony. W wi\u0119zieniu sp\u0119dzi\u0142em wiele miesi\u0119cy, kilkakrotnie ocieraj\u0105c si\u0119 o \u015bmier\u0107. Jednak ostatecznie moim rodzicom i przyjacio\u0142om, z pomoc\u0105 znajomego Niemca, uda\u0142o si\u0119 mnie wykupi\u0107 z wi\u0119zienia. Natychmiast po odzyskaniu wolno\u015bci na nowo zacz\u0105\u0142em czyni\u0107 starania, aby wznowi\u0107 wydawnictwo podziemnego pisma. Z powodu braku \u015brodk\u00f3w finansowych na ten cel razem z kolegami z Narodowych Si\u0142 Zbrojnych przeprowadzili\u015bmy \u015bmia\u0142y napad na niemiecki magazyn tekstyli\u00f3w i wynie\u015bli\u015bmy stamt\u0105d bele materia\u0142u na wielk\u0105 sum\u0119 500 tys. marek. Dzi\u0119ki tej akcji podziemna praca wydawnicza mog\u0142a by\u0107 kontynuowana.<\/p>\n\n

W jaki spos\u00f3b trafi\u0142 Pan do wi\u0119zienia, tym razem komunistycznego?<\/strong>
\n – Niemiecka okupacja dobieg\u0142a ko\u0144ca. W lipcu 1944 roku do Bia\u0142egostoku wkroczy\u0142a Armia Czerwona. Rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 aresztowania \u017co\u0142nierzy niepodleg\u0142o\u015bciowych. W kr\u00f3tkim czasie aresztowano oko\u0142o 80 procent stanu osobowego Narodowych Si\u0142 Zbrojnych. Uda\u0142o mi si\u0119 na pocz\u0105tku tego unikn\u0105\u0107, jednak NKWD by\u0142o na moim tropie i musia\u0142em ucieka\u0107 z Bia\u0142egostoku. Jesieni\u0105 1945 roku z pi\u0119cioma kolegami z organizacji udali\u015bmy si\u0119 wi\u0119c do Kostrzynia, sk\u0105d mieli\u015bmy by\u0107 przerzuceni na Zach\u00f3d. Jednak na miejscu dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce kom\u00f3rka przerzutowa zosta\u0142a zlikwidowana przez UB. Postanowili\u015bmy wi\u0119c pojecha\u0107 do Warszawy. Tam zatrzymali\u015bmy si\u0119 w domu numer 6 na ulicy Z\u0105bkowskiej. Niestety, UB nas namierzy\u0142. Obudzili\u015bmy si\u0119 rano i zobaczyli\u015bmy przez okno, \u017ce w bramie kamienicy stoj\u0105 \u017co\u0142nierze, a dalej na placu trzy samochody wojska. Koledzy chcieli si\u0119 broni\u0107. Jednak jako najstarszy stopniem przekona\u0142em ich, \u017ce to nie ma sensu, bo si\u0142y przeciwnika s\u0105 zbyt du\u017ce i je\u017celi zaczniemy strzela\u0107, to wszyscy zginiemy, wi\u0119c si\u0119 poddali\u015bmy. Zaraz do mieszkania weszli ubecy i nas aresztowali. Zabrali nam bro\u0144 – siedem pistolet\u00f3w i granaty. Zawie\u017ali nas do swojej siedziby, blisko Dworca Wile\u0144skiego. Zacz\u0119\u0142y si\u0119 przes\u0142uchania. Bili mnie niemi\u0142osiernie, dop\u00f3ki nie straci\u0142em przytomno\u015bci. Potem odnosili do celi. Kiedy dochodzi\u0142em do siebie, bestialskie bicie zaczyna\u0142o si\u0119 na nowo. Przes\u0142uchania trwa\u0142y a\u017c do procesu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w grudniu 1945 roku.<\/p>\n\n

Skoro \u015bledztwo by\u0142o parodi\u0105 sprawiedliwo\u015bci, to na sali s\u0105dowej na pewno nie mo\u017cna by\u0142o spodziewa\u0107 si\u0119 uczciwego procesu? <\/strong>
\n – S\u0105dzi\u0142 nas znany stalinowski s\u0119dzia Mieczys\u0142aw Widaj, kt\u00f3ry skaza\u0142 na \u015bmier\u0107 ponad stu patriot\u00f3w. Mnie i moich koleg\u00f3w uratowa\u0142o tylko to, \u017ce wszyscy pos\u0142ugiwali\u015bmy si\u0119 nieprawdziwymi nazwiskami i zeznawali\u015bmy, i\u017c jeste\u015bmy partyzantami z Wile\u0144szczyzny. Podczas \u015bledztwa ubecy nas nie rozszyfrowali. Gdyby dowiedzieli si\u0119, \u017ce nale\u017cymy do Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, nie by\u0142oby dla nas ratunku. Ca\u0142y proces przeprowadzony w piwnicy budynku UB trwa\u0142 nie d\u0142u\u017cej ni\u017c czterdzie\u015bci minut. Widaj pyta\u0142 nas, dlaczego nie przeszli\u015bmy na stron\u0119 Armii Czerwonej, zada\u0142 nam jeszcze kilka r\u00f3wnie bezsensownych pyta\u0144 i zaraz og\u0142osi\u0142 wyroki. Dosta\u0142em osiem lat, koledzy od czterech do dwunastu. Mo\u017ce to dzi\u015b wydawa\u0107 si\u0119 dziwne, ale cieszyli\u015bmy si\u0119 z tych wyrok\u00f3w, poniewa\u017c jak na \u00f3wczesne czasy by\u0142y niezwykle \u0142agodne.<\/p>\n\n

Ile czasu sp\u0119dzili Panowie w wi\u0119zieniu?<\/strong>
\n – Najpierw trzymali nas w wi\u0119zieniu wojskowym przy ulicy 11 Listopada w Warszawie. Trwa\u0142o to kilka tygodni. Przez ca\u0142y ten czas obmy\u015bla\u0142em plan ucieczki, wiedzia\u0142em bowiem, \u017ce jak trafimy do Wronek czy Rawicza, to tam na pewno nas rozszyfruj\u0105 – a to oznacza\u0142o \u015bmier\u0107. Pewnej nocy przetransportowali nas na dworzec i za\u0142adowali do wagonu towarowego. Szcz\u0119\u015bliwie wszystkich nas pi\u0119ciu umie\u015bcili w jednym wagonie. Podczas pobytu w warszawskim wi\u0119zieniu zorganizowali\u015bmy kilka \u0142y\u017cek sto\u0142owych i wyostrzyli\u015bmy ich brzegi. Bardzo si\u0119 nam one przyda\u0142y w wagonie, bo przy ich pomocy wyci\u0119li\u015bmy kilka desek w drzwiach. Przez ten otw\u00f3r wyszed\u0142em najpierw ja, zepchn\u0105\u0142em stra\u017cnika, kt\u00f3ry sta\u0142 na stopniu wagonu. P\u00f3\u017aniej skakali\u015bmy po kolei w pe\u0142nym biegu poci\u0105gu. Tylko cudem nikomu nic si\u0119 nie sta\u0142o. Wojskowi, kt\u00f3rzy jechali w innych wagonach, \u017ceby nas pilnowa\u0107, zauwa\u017cyli ucieczk\u0119 i zacz\u0119li do nas strzela\u0107. Pociski lecia\u0142y g\u0119sto, na szcz\u0119\u015bcie by\u0142o ciemno i nikogo nie dosi\u0119g\u0142y. Szli\u015bmy ca\u0142\u0105 noc, pokonuj\u0105c oko\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu kilometr\u00f3w. Dotarli\u015bmy do \u0141owicza, tam weszli\u015bmy do jakiego\u015b domu i poprosili\u015bmy o pomoc, przyznaj\u0105c si\u0119, kim jeste\u015bmy. Jakie\u017c by\u0142o nasze zaskoczenie, kiedy gospodarz domu pokaza\u0142 nam dokument \u015bwiadcz\u0105cy o tym, \u017ce jest on cz\u0142onkiem NSZ. Lepiej nie mogli\u015bmy trafi\u0107. Ten cz\u0142owiek da\u0142 nam porz\u0105dne ubrania i pewn\u0105 sum\u0119 pieni\u0119dzy na bilety, dzi\u0119ki czemu mogli\u015bmy spokojnie dotrze\u0107 do Bia\u0142egostoku.<\/p>\n\n

Po powrocie do rodzinnego miasta Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa da\u0142 Panu spok\u00f3j?<\/strong>
\n – Niestety nie. Zaraz musia\u0142em wyjecha\u0107 do Gi\u017cycka, na tzw. Ziemie Odzyskane, bo w Bia\u0142ymstoku mogli mnie w ka\u017cdej chwili aresztowa\u0107. W\u00f3wczas na tereny poniemieckie przyje\u017cd\u017cali ludzie z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata, nikt nikogo nie zna\u0142, wi\u0119c trudno tu by\u0142o ubekom kogo\u015b znale\u017a\u0107. By\u0142em tam jaki\u015b rok, a gdy przestali mnie szuka\u0107, wr\u00f3ci\u0142em do Bia\u0142egostoku. Ujawni\u0142em si\u0119 10 marca 1947 roku. Nie aresztowano mnie wprawdzie, ale by\u0142em pod ci\u0105g\u0142\u0105 obserwacj\u0105. Komuni\u015bci uwa\u017cali mnie za cz\u0142onka „bandyckiej organizacji”, wi\u0119c cz\u0119sto musia\u0142em zmienia\u0107 prac\u0119 i dozna\u0142em od nich wielu upokorze\u0144. By\u0142o ci\u0119\u017cko, ale niczego nie \u017ca\u0142uj\u0119. Dzi\u015b \u017cyj\u0119 z czystym sumieniem, \u017ce s\u0142u\u017cy\u0142em Ojczy\u017anie. Mog\u0119 chodzi\u0107 z podniesion\u0105 g\u0142ow\u0105.<\/p>\n\n

Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Z Czes\u0142awem Janem Milewskim, \u017co\u0142nierzem Narodowych Si\u0142 Zbrojnych, o jego walce o woln\u0105 Polsk\u0119 i represjach, jakie go za to spotka\u0142y, rozmawia Adam Bia\u0142ous Historia podziemia narodowego w czasie II wojny \u015bwiatowej to wci\u0105\u017c nie do ko\u0144ca rozpoznana karta naszych dziej\u00f3w. Pan ma sw\u00f3j udzia\u0142 w chlubnych dokonaniach tej konspiracji. W jakich okoliczno\u015bciach zosta\u0142 Pan […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[36,59],"class_list":["post-14166","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-ub-sb-wsi-tw","tag-ww2"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14166","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14166"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14166\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14166"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14166"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14166"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}