{"id":13607,"date":"2009-09-04T12:18:35","date_gmt":"2009-09-04T17:18:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=13607"},"modified":"2009-09-04T12:18:35","modified_gmt":"2009-09-04T17:18:35","slug":"umacnianie-niemczyzny-na-polskim-pomorzu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=13607","title":{"rendered":"„Umacnianie niemczyzny” na polskim Pomorzu"},"content":{"rendered":"

Dla przedstawienia tragedii wyp\u0119dzonych Polak\u00f3w z Pomorza Gda\u0144skiego warto pokaza\u0107 szerszy kontekst niemieckiej polityki narodowo\u015bciowej na tym obszarze. Cele tej polityki mo\u017cna odtworzy\u0107 m.in. na podstawie „wytycznych” Alberta Forstera dla wojsk niemieckich „zajmuj\u0105cych tereny zachodniopruskie”, jak Niemcy nazywali nasze Pomorze Gda\u0144skie, dawne Prusy Kr\u00f3lewskie, nale\u017c\u0105ce do Rzeczypospolitej nieprzerwanie od II pokoju toru\u0144skiego (1466 r.) a\u017c do I i II rozbioru (Gda\u0144sk), przywr\u00f3cone Polsce na mocy traktatu wersalskiego w styczniu i w lutym 1920 roku.<\/strong>
\r\n
\r\nAlbert Forster by\u0142 gauleiterem, czyli zwierzchnikiem NSDAP, oraz szefem zarz\u0105du cywilnego w nowo utworzonym okr\u0119gu Rzeszy Gda\u0144sk – Prusy Zachodnie obejmuj\u0105cym cz\u0119\u015b\u0107 polskiego wojew\u00f3dztwa pomorskiego, Wolne Miasto Gda\u0144sk i sze\u015b\u0107 przylegaj\u0105cych powiat\u00f3w Prus Wschodnich. By\u0142 w tym okr\u0119gu namiestnikiem Hitlera, panem \u017cycia i \u015bmierci tysi\u0119cy obywateli polskich, kt\u00f3rzy teraz podlegali segregacji ze wzgl\u0119du na stopie\u0144 przydatno\u015bci do zniemczenia. Jednych zabijano jako przedstawicieli „polskiej warstwy przyw\u00f3dczej” lub osadzano w obozach koncentracyjnych, innych wyp\u0119dzano do tzw. Generalnego Gubernatorstwa, pozosta\u0142ych nak\u0142aniano do deklarowania woli przynale\u017cno\u015bci do narodu niemieckiego lub traktowano jako „podopiecznych Rzeszy” potrzebnych jej do pracy.
\r\nZe wzgl\u0119du na sw\u00f3j poufny charakter „wytyczne” Forstera, rodzaj instrukcji dla dow\u00f3dc\u00f3w wojskowych, pokazuj\u0105 cele niemieckiej polityki wobec Polak\u00f3w bez ogr\u00f3dek. Pisane s\u0105 przez cz\u0142owieka, kt\u00f3ry utrzymywa\u0142 bliskie osobiste kontakty z Hitlerem i wielokrotnie z nim konferowa\u0142, ustalaj\u0105c szczeg\u00f3\u0142y polityki niemieckiej na Pomorzu.
\r\n„Z miast na terenie okr\u0119gu, tak szybko jak to tylko mo\u017cliwe, nale\u017cy uczyni\u0107 znowu miasta niemieckie” – pisa\u0142 Forster ju\u017c w pierwszym zdaniu swoich instrukcji, a jego podkomendni tak si\u0119 zap\u0119dzili, \u017ce w propagandowym wydawnictwie pokazali fotografi\u0119, na kt\u00f3rej dw\u00f3ch niemieckich \u017co\u0142nierzy zrywa przy pomocy bagnet\u00f3w polskie god\u0142o pa\u0144stwowe z budynku Komisariatu Rz\u0105du RP w Gdyni, a propagandowy podpis informuje, \u017ce „w starych niemieckich miastach usuwa si\u0119 polskie or\u0142y”. W ten spos\u00f3b ze zbudowanego od podstaw miasta polskiego, dumy II RP, uczyniono, zgodnie z wytycznymi, „stare niemieckie miasto” Gotenhafen…
\r\nForster nakazuje przeszukanie dom\u00f3w polskich i zarekwirowanie znalezionej broni. Przestrzega przed „okazywaniem \u0142agodno\u015bci” Polakom („Keine Milde zeigen!”) i uwzgl\u0119dnianiem jakichkolwiek ich pr\u00f3\u015bb i dezyderat\u00f3w. Nale\u017cy uniemo\u017cliwi\u0107 Polakom jakiekolwiek zebrania, wszystkie polskie organizacje nale\u017cy rozwi\u0105za\u0107. Nakazuje zaj\u0119cie wszelkich walor\u00f3w pieni\u0119\u017cnych polskich bank\u00f3w. \u0179adna polska gazeta nie mo\u017ce si\u0119 dalej ukazywa\u0107. Nale\u017cy natychmiast zweryfikowa\u0107 pe\u0142ne listy mieszka\u0144c\u00f3w poszczeg\u00f3lnych miast i miejscowo\u015bci! Akcj\u0119 t\u0119 przyjazny Polakom niemiecki historyk Dieter Schenk nazwa\u0142 po latach „spisem ludno\u015bci jak za czas\u00f3w cesarza Augusta”… Wszystkich „niepo\u017c\u0105danych” Polak\u00f3w ka\u017ce Forster wydala\u0107 z okr\u0119gu. O tym, kto jest „niepo\u017c\u0105dany”, decydowa\u0142 policjant, esesman lub nawet cywilny cz\u0142onek bandyckiej organizacji paramilitarnej Selbstschutz. Decydowali te\u017c oni o formie „wydalenia”. Czasami by\u0142 to strza\u0142 w g\u0142ow\u0119, na skraju pobliskiego lasu. Zamkni\u0119te polskie sklepy ka\u017ce Forster „zajmowa\u0107”, czyli grabi\u0107. Nakazuje zaj\u0119cie wszelkich punkt\u00f3w sk\u0142adowania i sprzeda\u017cy benzyny, tak\u017ce aut b\u0119d\u0105cych w\u0142asno\u015bci\u0105 Polak\u00f3w. Poleca wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z „godnymi zaufania” niemieckimi nauczycielami na zajmowanym terenie. Szko\u0142y maj\u0105 by\u0107 w mo\u017cliwie najkr\u00f3tszym czasie niemieckoj\u0119zyczne. Msze \u015bw. w ko\u015bcio\u0142ach „w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci” (pocz\u0105tkowo, potem ju\u017c obowi\u0105zkowo) tylko po niemiecku. Ostrzega przed „wrog\u0105 propagand\u0105” polskich ksi\u0119\u017cy i ka\u017ce natychmiast na ni\u0105 reagowa\u0107. Nakazuje zabra\u0107 Polakom odbiorniki radiowe i zaj\u0105\u0107 polskie drukarnie.
\r\n„Przy porz\u0105dkowaniu miast i pozosta\u0142ych teren\u00f3w nie nale\u017cy zapomina\u0107 o \u017bydach”. Zwa\u017cywszy na \u00f3wczesn\u0105 niemieck\u0105 polityk\u0119 wobec narodowo\u015bci \u017cydowskiej, te enigmatyczne s\u0142owa brzmi\u0105 szczeg\u00f3lnie z\u0142owrogo.
\r\nW dalszej cz\u0119\u015bci „wytycznych” mamy pierwsz\u0105 zapowied\u017a akcji przesiedle\u0144czych. Forster nakazuje sprawdzenie, ilu Niemc\u00f3w z poszczeg\u00f3lnych obszar\u00f3w „zachodniopruskich” wyjecha\u0142o stamt\u0105d w ci\u0105gu 20 lat, czyli od kongresu wersalskiego. Ka\u017ce ponowne ich sprowadzi\u0107 na te tereny!
\r\nInstrukcje Forstera maj\u0105 tylko pozornie charakter porz\u0105dkowy zwi\u0105zany ze stanem przej\u015bciowym wywo\u0142anym wojn\u0105. S\u0105 w istocie zapowiedzi\u0105 pozbawienia obywateli RP, nie-Niemc\u00f3w, wszelkich praw obywatelskich, mo\u017cliwo\u015bci dokonywania na nich wszelkich rabunk\u00f3w i gwa\u0142t\u00f3w, „bez okazywania \u0142agodno\u015bci”, o ile s\u0142u\u017cy to swoi\u015bcie pojmowanym interesom niemczyzny. S\u0105 odzwierciedleniem trwaj\u0105cych ju\u017c gwa\u0142t\u00f3w i zapowiedzi\u0105 dalszych.
\r\nW pierwszym uzupe\u0142nieniu do „wytycznych” na szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zas\u0142uguje z\u0142owrogi zapis: „Sehr wichtig ist, dass man die f\u00fchrenden intellektuellen Polen, wozu ich besonders die Lehrer, Pfarrer, alle Akademiker und evtl. Kaufleute z\u00c3\u00a4hle, zusammenf\u00c3\u00a4ngt und interniert” („Bardzo wa\u017cnym jest, by pochwyci\u0107 i internowa\u0107 przyw\u00f3dc\u00f3w intelektualnych Polak\u00f3w, do kt\u00f3rych zaliczam nauczycieli, ksi\u0119\u017cy, wszystkich z wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem, ewentualnie kupc\u00f3w”). W wypowiedzi dla „Deutsche Rundschau”, z tego samego czasu, Forster nazywa\u0142 Polak\u00f3w „ho\u0142ot\u0105” i „szajk\u0105 rozb\u00f3jnik\u00f3w”. W „wytycznych” dostrzega\u0142 tak\u017ce polskich „intelektualnych przyw\u00f3dc\u00f3w”, tyle \u017ce przeznaczonych do unicestwienia. Symboliczn\u0105 dla zag\u0142ady polskiej inteligencji na okupowanym Pomorzu Gda\u0144skim jest zbrodnia na 324 zak\u0142adnikach gdy\u0144skich w Lesie Pia\u015bnickim, dokonana „katy\u0144skimi” strza\u0142ami w ty\u0142 g\u0142owy nad otwartymi do\u0142ami, w dniu naszego \u015awi\u0119ta Niepodleg\u0142o\u015bci, 11 listopada 1939 roku. Termin zbrodni wybrano z rozmys\u0142em.
\r\nInstrukcje Forstera uzupe\u0142nijmy jeszcze znanymi wypowiedziami innych funkcjonariuszy niemieckich. SS-Sturmbannf\u00fchrer Franz R\u00f6der z SD (s\u0142u\u017cba bezpiecze\u0144stwa dow\u00f3dcy SS) powiedzia\u0142 20 pa\u017adziernika 1939 r. w Bydgoszczy: „Zgodnie z wol\u0105 F\u00fchrera, w najkr\u00f3tszym czasie z polskiego Pomorza maj\u0105 powsta\u0107 niemieckie Prusy Zachodnie. Do przeprowadzenia tego zadania konieczne s\u0105, wed\u0142ug zgodnej opinii wszystkich kompetentnych czynnik\u00f3w, nast\u0119puj\u0105ce dzia\u0142ania: fizyczna likwidacja wszystkich tych polskich element\u00f3w, kt\u00f3re (a) w przesz\u0142o\u015bci wyst\u0119powa\u0142y po stronie polskiej w jakiejkolwiek przoduj\u0105cej roli albo (b) mog\u0105 by\u0107 w przysz\u0142o\u015bci nosicielami polskiego oporu”. Nawi\u0105zanie do „woli F\u00fchrera” by\u0142o przywo\u0142aniem dyrektywy Hitlera jeszcze z 22 sierpnia 1939 r., gdy na odprawie wy\u017cszych dow\u00f3dc\u00f3w wojskowych zapowiedzia\u0142 on zag\u0142ad\u0119 „polskiej warstwy przyw\u00f3dczej”, nazywaj\u0105c planowan\u0105 zbrodni\u0119 „politycznym oczyszczeniem korytarza”. To „czyszczenie” odbywa\u0142o si\u0119 m.in. przy pomocy przesiedle\u0144, a raczej wyp\u0119dze\u0144.
\r\n
\r\n„Rozwi\u0105zanie kwestii polskiej”<\/strong>
\r\nWarto si\u0119 pokusi\u0107 o refleksj\u0119 na temat dysproporcji mi\u0119dzy polskimi i niemieckimi metodami „umacniania polszczyzny” z jednej strony i „umacniania niemczyzny” z drugiej strony – na Pomorzu Gda\u0144skim. Kiedy w roku 1920 dawne Prusy Kr\u00f3lewskie wr\u00f3ci\u0142y do odrodzonego pa\u0144stwa polskiego, rz\u0105d polski da\u0142 osobom narodowo\u015bci niemieckiej dwa lata na wyb\u00f3r obywatelstwa i miejsca zamieszkania. „Optant\u00f3w” nie zmuszano do wpisywania si\u0119 na „polsk\u0105 list\u0119 narodow\u0105” ani nie gro\u017cono im uznaniem za „wrog\u00f3w narodu polskiego”, je\u015bli o\u015bwiadcz\u0105, \u017ce s\u0105 Niemcami i chc\u0105 przy tym pozosta\u0107. Jako Niemcy, zarazem obywatele RP, mogli korzysta\u0107 z pe\u0142ni praw obywatelskich. 7 wrze\u015bnia 1920 r. premier rz\u0105du RP Wincenty Witos przedstawi\u0142 najwa\u017cniejsze zasady polityki polskiej wobec mniejszo\u015bci niemieckiej na Pomorzu: „Dawniej mieszkali tu Niemcy z wami i dzi\u015b mieszkaj\u0105, tylko \u017ce dawniej rz\u0105dzili oni, a dzi\u015b my rz\u0105dzimy. Polska jednak nie b\u0119dzie tworzy\u0107 praw wyj\u0105tkowych dla nikogo – r\u00f3wne s\u0105 prawa dla wszystkich. Nie mo\u017cemy wzorowa\u0107 si\u0119 na pa\u0144stwie, kt\u00f3re czyni\u0142o inaczej. P\u00f3jdziemy \u015bladem pa\u0144stw cywilizowanych”. Podobnie wypowiada\u0142 si\u0119 pierwszy wojewoda pomorski dr Stefan \u0141aszewski: „Wojew\u00f3dztwo pomorskie najwi\u0119cej wystawione by\u0142o na zag\u0142ad\u0119 polsko\u015bci (…). Do was, wsp\u00f3\u0142obywatele pochodzenia niemieckiego, stosuj\u0119 to zapewnienie, \u017ce nie nienawi\u015b\u0107, nie zemst\u0119 wam niesiemy, lecz pok\u00f3j. Pragniemy z wami \u017cy\u0107 i pracowa\u0107 w zgodzie dla dobra kraju, kt\u00f3rego stajecie si\u0119 obywatelami. \u0179\u0105damy jednak\u017ce koniecznie zachowania si\u0119 lojalnego”. Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce niemiecka polityka na terenie Pomorza i w og\u00f3le ziem polskich wcielonych si\u0142\u0105 do Rzeszy, nie by\u0142a polityk\u0105 pa\u0144stwa cywilizowanego.
\r\n
\r\n„Kanibale Europy”<\/strong>
\r\nW roku 1943 dr Wojciech Jedlina-Jacobson, rodem ze Starogardu na Pomorzu Gda\u0144skim, wyda\u0142 w Londynie ksi\u0105\u017ck\u0119 pod znamiennym tytu\u0142em: „The Germans, the Cannibals of Europe” („Niemcy, kanibale Europy”). Tytu\u0142 ten wydaje si\u0119 bardzo emocjonalny, subiektywny, sformu\u0142owany przez cz\u0142owieka, kt\u00f3ry na wojnie z Niemcami straci\u0142 dw\u00f3ch syn\u00f3w. Po g\u0142\u0119bszym zastanowieniu trzeba jednak zauwa\u017cy\u0107, \u017ce Jacobson, jako doktor medycyny, zbudowa\u0142 ten tytu\u0142 ca\u0142kiem racjonalnie, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 biologiczn\u0105 definicj\u0105 kanibalizmu jako „po\u017cerania si\u0119 osobnik\u00f3w tego samego gatunku, wskutek zag\u0119szczenia populacji i z innych przyczyn”. Jacobson nawi\u0105zuje do cz\u0119sto formu\u0142owanego w niemieckich dokumentach poj\u0119cia „przestrzeni \u017cyciowej” („Lebensraum”), kt\u00f3rej Niemcy maj\u0105 za ma\u0142o i musz\u0105 j\u0105 zdoby\u0107 kosztem s\u0105siad\u00f3w, nawet kosztem ich \u017cycia. Pos\u0142ugiwanie si\u0119 kategori\u0105 „przestrzeni \u017cyciowej” usprawiedliwia\u0142o ka\u017cd\u0105 zbrodni\u0119 i eliminowa\u0142o wsp\u00f3\u0142czucie dla ofiar.
\r\n
\r\nWyp\u0119dzenia<\/strong>
\r\nOg\u00f3lnoniemieck\u0105 akcj\u0105 wysiedle\u0144 ludno\u015bci na terenach wcielonych do Niemiec kierowa\u0142 Heinrich Himmler, od 7 pa\u017adziernika 1939 r. komisarz Rzeszy do spraw umocnienia niemczyzny. W okr\u0119gu Danzig-Westpreussen jego pe\u0142nomocnikiem, od 7 listopada 1939 r., by\u0142 Richard Hildebrandt (wydany po wojnie Polsce, skazany na \u015bmier\u0107 w roku 1951), wysoki dow\u00f3dca SS i policji, tak\u017ce organizator eksterminacji ludno\u015bci polskiej, osobi\u015bcie uczestnicz\u0105cy w zbrodniach, „wizytuj\u0105cy” KL Stutthof. Przy urz\u0119dzie pe\u0142nomocnika powsta\u0142y referaty specjalne do u\u017cycia policji w tych akcjach (Sonderreferat f\u00fcr Polizei Einsatz). Wysiedle\u0144 dokonywa\u0142y wydzielone oddzia\u0142y z Einsatzkommando 16 obejmuj\u0105cego sw\u0105 zbrodnicz\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 ca\u0142e Pomorze „zachodnie”, eskortuj\u0105ce transporty wyp\u0119dzonych a\u017c do miejsc przeznaczenia. Organizacj\u0105 wyp\u0119dze\u0144 oraz osadnictwa Niemc\u00f3w zajmowa\u0142 si\u0119 tzw. Ansiedlungsstab posiadaj\u0105cy swoje filie w postaci Kreisarbeitsstab w poszczeg\u00f3lnych powiatach okr\u0119gu Gda\u0144sk – Prusy Zachodnie.
\r\nWed\u0142ug Donalda Steyera, polskiego historyka z Gda\u0144ska (syna kontradmira\u0142a W\u0142odzimierza Steyera, w roku 1939 dow\u00f3dcy Rejonu Umocnionego Hel), w okresie do wiosny 1941 r. Niemcy wyp\u0119dzili z okr\u0119gu Gda\u0144sk – Prusy Zachodnie ponad 100 tys. Polak\u00f3w (najwi\u0119cej z Gdyni – od 60 do 80 tys.), w p\u00f3\u017aniejszym okresie dodatkowo 60-70 tysi\u0119cy. Mimo to przeprowadzony w roku 1940 spis ludno\u015bci pokaza\u0142, \u017ce Niemcy stanowi\u0105 na tym obszarze tylko 17 proc. og\u00f3\u0142u ludno\u015bci – i to tylko dlatego, \u017ce na Pomorze Gda\u0144skie przyby\u0142o oko\u0142o 50 tys. Niemc\u00f3w z terenu Rzeszy oraz z kraj\u00f3w ba\u0142tyckich. By\u0142y to wska\u017aniki kompromituj\u0105ce dla ca\u0142ej akcji „umacniania niemczyzny” sk\u0105panej we krwi. Pomorze i tak pozostawa\u0142o polskie, o czym decydowa\u0142 polski \u017cywio\u0142, a nie chore urojenia Himmlera, Hildebrandta i innych „specjalist\u00f3w” od niemieckiej „przestrzeni \u017cyciowej”.<\/p>\r\n\r\n

Piotr Szubarczyk<\/em><\/strong>, IPN Gda\u0144sk<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Dla przedstawienia tragedii wyp\u0119dzonych Polak\u00f3w z Pomorza Gda\u0144skiego warto pokaza\u0107 szerszy kontekst niemieckiej polityki narodowo\u015bciowej na tym obszarze. Cele tej polityki mo\u017cna odtworzy\u0107 m.in. na podstawie „wytycznych” Alberta Forstera dla wojsk niemieckich „zajmuj\u0105cych tereny zachodniopruskie”, jak Niemcy nazywali nasze Pomorze Gda\u0144skie, dawne Prusy Kr\u00f3lewskie, nale\u017c\u0105ce do Rzeczypospolitej nieprzerwanie od II pokoju toru\u0144skiego (1466 r.) a\u017c […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[8],"tags":[65,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13607"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13607"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13607\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}