{"id":136048,"date":"2022-09-06T10:20:22","date_gmt":"2022-09-06T14:20:22","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=136048"},"modified":"2022-09-06T10:21:17","modified_gmt":"2022-09-06T14:21:17","slug":"piatka-z-psychologii-czyli-jak-nas-kontroluja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=136048","title":{"rendered":"Pi\u0105tka z psychologii czyli jak nas kontroluj\u0105"},"content":{"rendered":"<blockquote>\r\n<p><em>\u015awiat to zagmatwane miejsce. Ludzie robi\u0105 rzeczy, kt\u00f3re nie maj\u0105 \u017cadnego sensu, my\u015bl\u0105 o rzeczach, kt\u00f3re nie s\u0105 poparte faktami, znosz\u0105 rzeczy, kt\u00f3rych nie musz\u0105 znosi\u0107, i zaciekle atakuj\u0105 tych, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 im na to uwag\u0119.<\/em><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n<p style=\"text-align: center;\">\u2212\u2217\u2212<\/p>\r\n<p><em>T\u0142umaczenie tekstu z serwisu Off-Guardian na temat pi\u0119ciu najbardziej kluczowych eksperyment\u00f3w z zakresu psychologii. Jaki by\u0142 ich cel, w jaki spos\u00f3b zosta\u0142y skonstruowane i czy nadal kto\u015b je przeprowadza\u2026<\/em> \/<a href=\"https:\/\/www.ekspedyt.org\/author\/alter-cabrio\/\"><span style=\"text-decoration: underline;\"><em><strong>AlterCabrio<\/strong><\/em><\/span><\/a>\/<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<h2><strong>Pi\u0119\u0107 eksperyment\u00f3w psychologicznych, kt\u00f3re wyja\u015bniaj\u0105 wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat<\/strong><\/h2>\r\n<div class=\"p_underline\">\r\n<p class=\"has-drop-cap\">\u015awiat to zagmatwane miejsce. Ludzie robi\u0105 rzeczy, kt\u00f3re nie maj\u0105 \u017cadnego sensu, my\u015bl\u0105 o rzeczach, kt\u00f3re nie s\u0105 poparte faktami, znosz\u0105 rzeczy, kt\u00f3rych nie musz\u0105 znosi\u0107, i zaciekle atakuj\u0105 tych, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 im na to uwag\u0119.<\/p>\r\n<p>Je\u015bli kiedykolwiek zastanawia\u0142e\u015b si\u0119 dlaczego, to trafi\u0142e\u015b we w\u0142a\u015bciwe miejsce.<\/p>\r\n<p>Ka\u017cdy przypadkowy czytelnik alternatywnych medi\u00f3w w ko\u0144cu znajdzie odniesienia do Stanleya Milgrama lub Philipa Zimbardo, \u201eeksperymentu Ascha\u201d, a mo\u017ce wszystkich trzech.<\/p>\r\n<p>\u201eDysonans poznawczy\u201d, \u201erozproszenie odpowiedzialno\u015bci\u201d i \u201ewyuczona bezradno\u015b\u0107\u201d to zwroty, kt\u00f3re przewijaj\u0105 si\u0119 regularnie, ale sk\u0105d si\u0119 bior\u0105 i co oznaczaj\u0105?<\/p>\r\n<p>C\u00f3\u017c, oto wa\u017cne eksperymenty psychospo\u0142eczne, kt\u00f3re ucz\u0105 nas, jak ludzie my\u015bl\u0105, ale co wi\u0119cej, faktycznie wyja\u015bniaj\u0105, jak dzia\u0142a nasz wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat i jak wpadli\u015bmy w ten ba\u0142agan.<\/p>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>1. Eksperyment Milgrama<\/h4>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<center><iframe title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/xOYLCy5PVgM\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\" data-mce-fragment=\"1\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\"><span style=\"display: inline-block; width: 0px; overflow: hidden; line-height: 0;\" data-mce-type=\"bookmark\" class=\"mce_SELRES_start\">\ufeff<\/span><\/iframe><\/center>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p><strong>Eksperyment:<\/strong> Zacznijmy od najbardziej znanego. Pocz\u0105wszy od 1963 roku, psycholog z Yale, Stanley Milgram, przeprowadzi\u0142 seri\u0119 eksperyment\u00f3w, kt\u00f3re obecnie okre\u015bla si\u0119 jako <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Milgram_experiment\"><span style=\"text-decoration: underline;\">Milgram Obedience Experiments<\/span><\/a>.<\/p>\r\n<p>Warunki s\u0105 proste, Badany A ma przeprowadzi\u0107 test pami\u0119ci na Badanym B i zaaplikowa\u0107 pora\u017cenie pr\u0105dem, gdy pope\u0142ni b\u0142\u0105d. Oczywi\u015bcie Badany B nie istnieje, a wstrz\u0105sy elektryczne nie s\u0105 prawdziwe. Zamiast tego aktorzy p\u0142acz\u0105, prosz\u0105 o pomoc lub udaj\u0105, \u017ce s\u0105 nieprzytomni, podczas gdy Badany A jest zach\u0119cany do dalszego stosowania wstrz\u0105s\u00f3w.<\/p>\r\n<p>Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 badanych kontynuowa\u0142a test i aplikowa\u0142a wstrz\u0105sy, pomimo cierpienia \u201eBadanego B\u201d.<\/p>\r\n<p><strong>Wniosek:<\/strong> W <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Obedience_to_Authority:_An_Experimental_View\"><span style=\"text-decoration: underline;\">swoim artykule na temat tego eksperymentu<\/span><\/a> Stanley Milgram uku\u0142 termin \u201erozproszenie odpowiedzialno\u015bci\u201d, opisuj\u0105c proces psychologiczny, dzi\u0119ki kt\u00f3remu osoba mo\u017ce usprawiedliwi\u0107 lub uzasadnia\u0107 wyrz\u0105dzenie komu\u015b krzywdy, je\u015bli uwa\u017ca, \u017ce \u200b\u200bto nie jest jego wina, nie b\u0119dzie poci\u0105gni\u0119ty do odpowiedzialno\u015bci lub nie ma wyboru.<\/p>\r\n<p><strong>Zastosowanie:<\/strong> Niemal dos\u0142ownie niesko\u0144czone. Wszystkie instytucje mog\u0105 wykorzysta\u0107 to zjawisko do wywierania nacisku na ludzi, aby dzia\u0142ali wbrew ich w\u0142asnemu kodeksowi moralnemu. Wojsko, policja, personel szpitalny \u2013 wsz\u0119dzie tam, gdzie istnieje hierarchia lub wyra\u017any autorytet, ludzie padn\u0105 ofiar\u0105 rozproszenia w\u0142asnej odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\r\n<p><strong>Adnotacja:<\/strong> Nakr\u0119cono ca\u0142kiem przyzwoity film o Milgramie i reakcjach, jakie wywo\u0142a\u0142y jego do\u015bwiadczenia, pod tytu\u0142em <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Experimenter_(film)\"><span style=\"text-decoration: underline;\">Experimenter<\/span><\/a>. W ostatnich latach nast\u0105pi\u0142 jednak powa\u017cny odwr\u00f3t od tego eksperymentu, <a href=\"https:\/\/www.theatlantic.com\/health\/archive\/2015\/01\/rethinking-one-of-psychologys-most-infamous-experiments\/384913\/\"><span style=\"text-decoration: underline;\">artyku\u0142y w mediach g\u0142\u00f3wnego nurtu<\/span><\/a> atakuj\u0105 odkrycia i metodologi\u0119, a nowi \u201ebadacze\u201d twierdz\u0105, \u017ce \u201e<em>one nie dowodz\u0105 tego, co podejrzewasz<\/em>\u201d.<\/p>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>2. Stanfordzki eksperyment wi\u0119zienny<\/h4>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<center><iframe title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/TShFPParenk\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\" data-mce-fragment=\"1\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\"><\/iframe><\/center>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p><strong>Eksperyment:<\/strong> Tylko nieco mniej znany ni\u017c praca Milgrama jest eksperyment wi\u0119zienny Philipa Zimbardo, przeprowadzony na Uniwersytecie Stanforda w 1971 roku. Eksperyment ustanawia\u0142 na tydzie\u0144 pozorowane wi\u0119zienie, z jedn\u0105 grup\u0105 badanych oznaczonych \u201estra\u017cnikami\u201d, a drug\u0105 \u201ewi\u0119\u017aniami\u201d.<\/p>\r\n<p>Obie strony otrzyma\u0142y uniformy, a wi\u0119\u017aniowie dodatkowo numery. Stra\u017cnikom nakazano zwraca\u0107 si\u0119 do wi\u0119\u017ani\u00f3w wy\u0142\u0105cznie po numerze, a nie nazwisku.<\/p>\r\n<p>Istnia\u0142o wiele innych zasad i procedur, kt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142owo opisano <span style=\"text-decoration: underline;\"><a href=\"https:\/\/www.simplypsychology.org\/zimbardo.html\">tutaj<\/a><\/span>.<\/p>\r\n<p>Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, w ci\u0105gu tygodnia stra\u017cnicy stawali si\u0119 coraz bardziej sadystyczni, wymierzaj\u0105c kary niepos\u0142usznym wi\u0119\u017aniom i nagradzaj\u0105c \u201edobrych wi\u0119\u017ani\u00f3w\u201d, aby spr\u00f3bowa\u0107 ich podzieli\u0107. Wielu wi\u0119\u017ani\u00f3w po prostu zaakceptowa\u0142o nadu\u017cycia i rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 b\u00f3jki mi\u0119dzy \u201ek\u0142opotliwymi\u201d a \u201edobrymi wi\u0119\u017aniami\u201d.<\/p>\r\n<p>Chocia\u017c technicznie nie jest to \u201eeksperyment\u201d w najczystszym tego s\u0142owa znaczeniu (nie by\u0142o hipotezy do przetestowania ani grupy kontrolnej) i by\u0107 mo\u017ce pod wp\u0142ywem \u201e<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Demand_characteristics\"><span style=\"text-decoration: underline;\">po\u017c\u0105danej charakterystyki<\/span><\/a>\u201d, to jednak do\u015bwiadczenie ujawnia interesuj\u0105ce wzorce zachowa\u0144 u badanych.<\/p>\r\n<p><strong>Wniosek:<\/strong> stra\u017cnicy wi\u0119zienni stali si\u0119 sadystami. Wi\u0119\u017aniowie stali si\u0119 pos\u0142uszni. Wszystko to pomimo braku \u0142amania prawdziwych praw, rzeczywistej legalnej w\u0142adzy i rzeczywistego wymogu przebywania. Je\u015bli dasz ludziom w\u0142adz\u0119 i odcz\u0142owieczysz tych, kt\u00f3rzy im podlegaj\u0105, to stan\u0105 si\u0119 sadystami. Je\u015bli umie\u015bcisz ludzi w wi\u0119zieniu, b\u0119d\u0105 zachowywa\u0107 si\u0119 tak, jakby byli w wi\u0119zieniu.<\/p>\r\n<p>Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, ludzie b\u0119d\u0105 zachowywa\u0107 si\u0119 tak, jak s\u0105 traktowani.<\/p>\r\n<p><strong>Zastosowanie:<\/strong> Znowu bez ogranicze\u0144. Widzieli\u015bmy to przy okazji Covid, je\u015bli zaczynasz traktowa\u0107 ludzi w okre\u015blony spos\u00f3b, wi\u0119kszo\u015b\u0107 si\u0119 z tym zgadza i obwinia mniejszo\u015b\u0107, kt\u00f3ra odmawia wsp\u00f3\u0142pracy. Tymczasem si\u0142y policyjne na ca\u0142ym \u015bwiecie nagle otrzyma\u0142y nowe uprawnienia i natychmiast ich nadu\u017cy\u0142y, poniewa\u017c osoby bez masek i niezaszczepione zosta\u0142y w ich oczach odcz\u0142owieczone. Te reakcje by\u0142y zaprojektowane, a nie przypadkowe.<\/p>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>3. Eksperyment Asch\u2019a<\/h4>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<center><iframe title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/iRh5qy09nNw\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\" data-mce-fragment=\"1\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\"><\/iframe><\/center>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p><strong>Eksperyment:<\/strong> Kolejny eksperyment z zakresu dostosowania si\u0119, nie tak brutalny jak Milgrama czy Zimbardo, ale by\u0107 mo\u017ce bardziej niepokoj\u0105cy w swoich odkryciach.<\/p>\r\n<p>Po raz pierwszy przeprowadzony przez Solomona Ascha w latach 50. Za\u0142o\u017cenia s\u0105 proste: zestawiasz panel uczestnik\u00f3w, gdzie jeden z nich jest prawdziwy i kilku fa\u0142szywych.<\/p>\r\n<p>Badani, jeden po drugim, otrzymuj\u0105 seri\u0119 pyta\u0144 wielokrotnego wyboru, na kt\u00f3re odpowied\u017a jest zawsze oczywista, a wszyscy fa\u0142szywi uczestnicy <em>udzielaj\u0105 b\u0142\u0119dnej odpowiedzi<\/em>. Pytanie brzmi, czy prawdziwy badany podtrzyma w\u0142asn\u0105 poprawn\u0105 odpowied\u017a, czy te\u017c zacznie dostosowywa\u0107 si\u0119 do grupy.<\/p>\r\n<p><strong>Wniosek:<\/strong> Podczas gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b utrzymywa\u0142a prawid\u0142owe odpowiedzi, \u201ewska\u017anik b\u0142\u0119du\u201d w grupie eksperymentalnej wyni\u00f3s\u0142 37% w por\u00f3wnaniu z mniej ni\u017c 1% w grupie kontrolnej. Oznacza to, \u017ce 36% badanych w ko\u0144cu zacz\u0119\u0142o zmienia\u0107 swoje odpowiedzi, aby dostosowa\u0107 si\u0119 do konsensusu, mimo \u017ce wiedzieli, \u017ce si\u0119 myl\u0105.<\/p>\r\n<p>Oko\u0142o jedna trzecia ludzi albo udaje, \u017ce zmienia zdanie w celu dostosowania si\u0119, albo, co bardziej niepokoj\u0105ce, faktycznie zmienia swoje przekonania, je\u015bli znajdzie si\u0119 w mniejszo\u015bci.<\/p>\r\n<p><strong>Zastosowanie:<\/strong> ankiety inscenizowane lub wymy\u015blone, sfa\u0142szowane liczenia g\u0142os\u00f3w w wyborach, konta bot\u00f3w w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, kampanie <span style=\"text-decoration: underline;\"><a href=\"https:\/\/www.diki.pl\/slownik-angielskiego?q=astroturfing\">astroturfingowe<\/a><\/span>. Nag\u0142\u00f3wki medialne g\u0142osz\u0105, \u017ce \u201e<em>ka\u017cdy zna X<\/em>\u201d lub \u201e<em>tylko 1% ludzi my\u015bli Y<\/em>\u201d.<\/p>\r\n<p>Istnieje wiele narz\u0119dzi, kt\u00f3rych mo\u017cna u\u017cy\u0107, aby stworzy\u0107 wra\u017cenie fa\u0142szywego \u201ekonsensusu\u201d, wytworzonej \u201ewi\u0119kszo\u015bci\u201d.<\/p>\r\n<p><strong>Adnotacja:<\/strong> Eksperyment zosta\u0142 przeprowadzony ju\u017c milion razy w dziesi\u0105tkach odmian, ale by\u0107 mo\u017ce najciekawszym odkryciem jest to, \u017ce umieszczenie w panelu <em>chocia\u017cby jednej osoby, kt\u00f3ra zgadza si\u0119 z badanym<\/em>, wydawa\u0142o si\u0119 zmniejsza\u0107 dostosowanie o 87%. Generalnie ludzie nienawidz\u0105 by\u0107 samotnym g\u0142osem, ale b\u0119d\u0105 tolerowa\u0107 bycie w mniejszo\u015bci, je\u015bli maj\u0105 jakie\u015b wsparcie. Dobrze wiedzie\u0107.<\/p>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>4. Eksperyment dysonansu poznawczego Festingera<\/h4>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<center><iframe title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/Q-e2k7QFU0k\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\" data-mce-fragment=\"1\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\"><\/iframe><\/center>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p><strong>Eksperyment:<\/strong> Najmniej znany eksperyment na li\u015bcie, ale pod pewnymi wzgl\u0119dami najbardziej fascynuj\u0105cy. W 1954 roku Leon Festinger stworzy\u0142 eksperyment oceniaj\u0105cy zjawisko dysonansu poznawczego. Jego konfiguracja zn\u00f3w by\u0142a do\u015b\u0107 prosta.<\/p>\r\n<p>Podmiot otrzymuje powtarzaj\u0105ce si\u0119 i nudne zadanie fizyczne do wykonania (pierwotnie obracanie drewnianych ko\u0142k\u00f3w [pegs], ale inne odmiany wykorzystuj\u0105 inne zadania).<\/p>\r\n<p>Po zako\u0144czeniu zadania badany otrzymuje polecenie przygotowania nast\u0119pnego badanego (faktycznie asystenta laboratorium) do zadania, k\u0142ami\u0105c i m\u00f3wi\u0105c mu\/jej, jak interesuj\u0105ce by\u0142o to zadanie.<\/p>\r\n<p>W tym momencie badani s\u0105 podzieleni na dwie grupy, jedna grupa otrzymuje 20 dolar\u00f3w za k\u0142amstwo, druga tylko 1 dolara.<\/p>\r\n<p>To jest prawdziwy eksperyment.<\/p>\r\n<p><strong>Wniosek:<\/strong> Po ok\u0142amaniu fa\u0142szywych badanych i otrzymaniu pieni\u0119dzy, prawdziwi badani bior\u0105 udzia\u0142 w wywiadzie poeksperymentalnym i rejestruj\u0105 swoje prawdziwe przemy\u015blenia na temat zadania.<\/p>\r\n<p>Co ciekawe, op\u0142aceni 20 dolarami generalnie powiedzieli prawd\u0119, \u017ce zadanie by\u0142o dla nich nudne i powtarzalne. Podczas gdy grupa gdzie otrzymywano jednego dolara, najcz\u0119\u015bciej twierdzi\u0142a, \u017ce \u200b\u200bautentycznie podoba\u0142o im si\u0119 to zadanie.<\/p>\r\n<p>To jest dysonans poznawczy w dzia\u0142aniu.<\/p>\r\n<p>Zasadniczo dla grupy za 20 dolar\u00f3w pieni\u0105dze by\u0142y dobrym powodem, by ok\u0142ama\u0107 partnera w te\u015bcie i usprawiedliwi\u0107 w\u0142asne zachowanie w swojej g\u0142owie. Jednak w przypadku grupy za dolara sk\u0105po\u015b\u0107 nagrody sprawi\u0142a, \u017ce \u200b\u200bich nieuczciwo\u015b\u0107 by\u0142a wewn\u0119trznie nieuzasadniona, wi\u0119c musieli nie\u015bwiadomie tworzy\u0107 w\u0142asne usprawiedliwienie, przekonuj\u0105c samych siebie, \u017ce w og\u00f3le nie k\u0142ami\u0105.<\/p>\r\n<p>Podsumowuj\u0105c, je\u015bli zaoferujesz ludziom niewielk\u0105 nagrod\u0119 za zrobienie czego\u015b, b\u0119d\u0105 udawa\u0107, \u017ce si\u0119 z tego ciesz\u0105 lub b\u0119d\u0105 wymy\u015bla\u0107 inny spos\u00f3b, aby usprawiedliwi\u0107 ten niewielki zysk.<\/p>\r\n<p><strong>Zastosowanie:<\/strong> Kasyna, gry komputerowe i inne interaktywne media ca\u0142y czas stosuj\u0105 t\u0119 zasad\u0119, oferuj\u0105c graczom bardzo niewiele korzy\u015bci, wiedz\u0105c, \u017ce przekonaj\u0105 si\u0119, \u017ce czerpi\u0105 przyjemno\u015b\u0107 z gry. Du\u017ce korporacje i pracodawcy mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c opiera\u0107 si\u0119 na tym zjawisku, aby utrzyma\u0107 niskie p\u0142ace, wiedz\u0105c, \u017ce nisko op\u0142acani pracownicy maj\u0105 mechanizm psychologiczny, kt\u00f3ry mo\u017ce ich przekonywa\u0107, \u017ce lubi\u0105 swoj\u0105 prac\u0119.<\/p>\r\n<p><strong>Adnotacja:<\/strong> Odmiana tego eksperymentu wprowadza trzeci\u0105 grup\u0119, kt\u00f3rej nie p\u0142aci si\u0119 za k\u0142amstwo. Ta grupa nie jest dotkni\u0119ta dysonansem poznawczym i uczciwie ocenia zadanie, tak jak robi to dobrze op\u0142acana grupa.<\/p>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>5. Drabina ma\u0142p<\/h4>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<center><iframe title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/y-PvBo75PDo\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\" data-mce-fragment=\"1\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\"><\/iframe><\/center>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p><strong>Eksperyment:<\/strong> Obecnie jest to nieco kontrowersyjny dodatek do listy, ale przejdziemy do tego p\u00f3\u017aniej. To bardzo znany eksperyment, o kt\u00f3rym prawdopodobnie s\u0142ysza\u0142e\u015b dziesi\u0105tki razy.<\/p>\r\n<p>W latach 60. naukowcy z Harvardu umie\u015bcili pi\u0119\u0107 ma\u0142p w klatce z drabin\u0105 po\u015brodku. Na szczycie drabiny le\u017cy ki\u015b\u0107 banan\u00f3w, jednak za ka\u017cdym razem, gdy ma\u0142pa pr\u00f3buje wspi\u0105\u0107 si\u0119 po drabinie, wszystkie s\u0105 spryskiwane lodowat\u0105 wod\u0105. W ko\u0144cu ma\u0142py ucz\u0105 si\u0119 unika\u0107 drabiny.<\/p>\r\n<p>Nast\u0119pnie jedna ma\u0142pa jest usuwana i wprowadzana jest nowa ma\u0142pa. Naturalnie idzie prosto do drabiny i zostaje zaatakowana przez pozosta\u0142e cztery ma\u0142py.<\/p>\r\n<p>Nast\u0119pnie usuwa si\u0119 drug\u0105 ma\u0142p\u0119 i wprowadza si\u0119 kolejn\u0105 now\u0105 ma\u0142p\u0119. Naturalnie idzie prosto do drabiny i zostaje napadni\u0119ta przez pozosta\u0142e cztery ma\u0142py\u2026 <em>w tym t\u0119, kt\u00f3rej nigdy nie spryskano<\/em>.<\/p>\r\n<p>Kontynuuje si\u0119 zast\u0119powanie po kolei ka\u017cdej ma\u0142py, dop\u00f3ki nie usunie si\u0119 ma\u0142p, kt\u00f3re kiedykolwiek zosta\u0142y spryskane wod\u0105, a jednak wszystkie odmawiaj\u0105 zbli\u017cania si\u0119 do drabiny i uniemo\u017cliwiaj\u0105 wszystkim nowym ma\u0142pom zrobienie tego samego.<\/p>\r\n<p>Oczywistym wnioskiem jest to, \u017ce ludzie mog\u0105 by\u0107 uwarunkowani do bezmy\u015blnego przestrzegania zasad, kt\u00f3rych nie rozumiej\u0105.<\/p>\r\n<p>Jedynym problemem jest to, \u017ce nic z powy\u017cszego nigdy si\u0119 nie wydarzy\u0142o.<\/p>\r\n<p>Tak, to w\u0142a\u015bnie ta kontrowersja, o kt\u00f3rej wspomnia\u0142em wcze\u015bniej. Pomimo tego, \u017ce mo\u017cna to \u0142atwo znale\u017a\u0107 w ka\u017cdym zak\u0105tku Internetu, pomimo obja\u015bniaj\u0105cych to artyku\u0142\u00f3w w czasopismach i opowiadaj\u0105cych o tym animacji\u2026 to si\u0119 nigdy nie zdarzy\u0142o. Eksperyment wydaje si\u0119 <a href=\"https:\/\/www.throwcase.com\/2014\/12\/21\/that-five-monkeys-and-a-banana-story-is-rubbish\/\"><span style=\"text-decoration: underline;\">ca\u0142kowicie apokryficzny<\/span><\/a>.<\/p>\r\n<p>\u017badnej drabiny, \u017cadnych ma\u0142p, \u017cadnej zimnej wody.<\/p>\r\n<p>Wi\u0119c chocia\u017c ten rzekomy eksperyment tak naprawd\u0119 nie uczy nas o mentalno\u015bci stada, wyja\u015bnia wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat, poniewa\u017c pokazuje nam, jak \u0142atwo mit mo\u017cna przeku\u0107 w rzeczywisto\u015b\u0107 poprzez zwyk\u0142e powtarzanie.<\/p>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>BONUS: Drabina ma\u0142p \u2013 reaktywacja<\/h4>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<center><iframe title=\"YouTube video player\" src=\"https:\/\/www.youtube.com\/embed\/X6kWygqR0L8\" allowfullscreen=\"allowfullscreen\" data-mce-fragment=\"1\" width=\"560\" height=\"315\" frameborder=\"0\"><\/iframe><\/center>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>Zgadza si\u0119, to nie koniec, jest jeszcze jeden myk.<\/p>\r\n<p>National Geographic faktycznie odtworzy\u0142o eksperyment z fikcyjn\u0105 drabin\u0105 ma\u0142p, u\u017cywaj\u0105c ludzi:<\/p>\r\n<p>Jeden z badanych wchodzi do poczekalni w przychodni wype\u0142nionej fa\u0142szywymi pacjentami. Kiedy odzywa si\u0119 dzwonek, wszyscy fa\u0142szywi pacjenci wstaj\u0105 na sekund\u0119, a nast\u0119pnie zajmuj\u0105 miejsca.<\/p>\r\n<p>Po kilkukrotnym powt\u00f3rzeniu tego procesu fa\u0142szywi pacjenci s\u0105 powoli usuwani jeden po drugim, a\u017c pozostaje tylko obiekt eksperymentu. Nast\u0119pnie kolejno wprowadzani s\u0105 drugorz\u0119dni prawdziwi uczestnicy.<\/p>\r\n<p>Eksperyment ma na celu znalezienie odpowiedzi na nast\u0119puj\u0105ce pytania:<\/p>\r\n<p>a) Czy oryginalny badany wstanie na d\u017awi\u0119k dzwonka, nie wiedz\u0105c dlaczego?<\/p>\r\n<p>b) Czy b\u0119d\u0105 nadal wstawa\u0107, gdy zostan\u0105 sami w pokoju?<\/p>\r\n<p>c) Czy naucz\u0105 wtedy tego zachowania nowych uczestnik\u00f3w?<\/p>\r\n<p>Odpowied\u017a na wszystkie trzy pytania wydaje si\u0119 brzmie\u0107 \u201etak\u201d.<\/p>\r\n<p>Zatem, cho\u0107 znacznie mniej naukowy ni\u017c pozosta\u0142e cztery eksperymenty, do\u0142\u0105czam to tutaj z bardzo konkretnego powodu. Powy\u017cszy film z eksperymentu nie tylko rejestruje zachowanie dostosowawcze, ale opisuje je jako potencjalnie korzystne. Dodanie tego zachowania stadnego ratuje \u017cycie na wolno\u015bci [w \u015brodowisku naturalnym] i pokazuje \u201ejak uczymy si\u0119 socjalizacji\u201d.<\/p>\r\n<p>Bardzo ciekawe uj\u0119cie, nieprawda\u017c?<\/p>\r\n<p>Tak wi\u0119c, podczas gdy <em>fa\u0142szywy<\/em> eksperyment z ma\u0142pami, kt\u00f3ry nigdy nie mia\u0142 miejsca, zosta\u0142 wykorzystany do nauczenia nas o niebezpiecze\u0144stwach mentalno\u015bci stadnej, jego nieistnienie w rzeczywisto\u015bci uczy nas o niebezpiecze\u0144stwach konfabulacji ze strony niepierwotnych \u017ar\u00f3de\u0142 i \u015bwiadomo\u015bci grupowej.<\/p>\r\n<p>Tymczasem ten prawdziwy ma\u0142pi eksperyment jest u\u017cywany, aby sprzeda\u0107 nam ide\u0119, \u017ce mentalno\u015b\u0107 stada jednak istnieje, ale jest potencjalnie dobr\u0105 rzecz\u0105. Sugeruj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce ca\u0142o\u015b\u0107 zosta\u0142a zainscenizowana, po prostu w celu promocji zachowa\u0144 dostosowawczych.<\/p>\r\n<p>\u2026 Czy \u015bwiat nie jest dziwnym i zagmatwanym miejscem?<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>I prosz\u0119. Oto pi\u0119\u0107 z najbardziej istotnych bada\u0144 psychologicznych, jakie kiedykolwiek przeprowadzono. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce w przysz\u0142o\u015bci nikt nie pozostanie w ciemno\u015bciach niewiedzy, gdy te koncepcje lub eksperymenty zostan\u0105 przywo\u0142ane.<\/p>\r\n<p>Ale celem tego artyku\u0142u jest nie tylko sprawienie, aby\u015b czytelniku zrozumia\u0142 te eksperymenty\u2026 ma r\u00f3wnie\u017c na celu przypomnienie ci, \u017ce <em>one maj\u0105 miejsce<\/em>.<\/p>\r\n<p>Ludzie rz\u0105dz\u0105cy, elita, 1%, \u201ePartia\u201d. Ludzie u w\u0142adzy \u2013 nazywaj ich jak chcesz.<\/p>\r\n<p>Oni znaj\u0105 te eksperymenty. Przestudiowali je. Prawdopodobnie powielali je niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 razy na wielk\u0105 skal\u0119 i w nieetyczny spos\u00f3b. Spos\u00f3b, kt\u00f3ry z ledwo\u015bci\u0105 mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107. Kt\u00f3\u017c to wie, co dzieje si\u0119 w wilgotnych, ciemnych lochach g\u0142\u0119bokiego pa\u0144stwa?<\/p>\r\n<p>Pami\u0119taj tylko, \u017ce oni wiedz\u0105, jak dzia\u0142a ludzki umys\u0142.<\/p>\r\n<ul>\r\n\t<li>Wiedz\u0105, \u017ce mog\u0105 zmusi\u0107 ludzi do zrobienia wszystkiego, je\u015bli zapewni\u0105 ich, \u017ce nie b\u0119d\u0105 ponosi\u0107 odpowiedzialno\u015bci.<br>\r\n_<\/li>\r\n\t<li>Wiedz\u0105, \u017ce mog\u0105 polega\u0107 na ludziach, kt\u00f3rzy nadu\u017cyj\u0105 dowolnej w\u0142adzy, kt\u00f3r\u0105 im dano, <strong>ALBO<\/strong> kt\u00f3rzy wierz\u0105, \u017ce s\u0105 bezsilni, gdy ich traktowa\u0107 w ten spos\u00f3b.<br>\r\n_<\/li>\r\n\t<li>Wiedz\u0105, \u017ce presja ze strony podobnych zmieni umys\u0142y wielu ludzi, nawet w obliczu niezaprzeczalnej rzeczywisto\u015bci, zw\u0142aszcza je\u015bli sprawisz, \u017ce poczuj\u0105 si\u0119 ca\u0142kowicie samotni.<br>\r\n_<\/li>\r\n\t<li>Wiedz\u0105, \u017ce je\u015bli zaoferujesz ludziom tylko niewielk\u0105 nagrod\u0119 za wykonanie zadania, wymy\u015bl\u0105 w\u0142asne psychologiczne uzasadnienie podj\u0119cia go.<br>\r\n_<\/li>\r\n\t<li>Wiedz\u0105, \u017ce ludzie b\u0119d\u0105 bezmy\u015blnie robi\u0107 to, co robi\u0105 wszyscy inni, nawet nie pytaj\u0105c o pow\u00f3d.<br>\r\n_<\/li>\r\n\t<li>I wiedz\u0105, \u017ce ludzie z rado\u015bci\u0105 uwierz\u0105 w co\u015b, co nigdy si\u0119 nie wydarzy\u0142o, je\u015bli b\u0119dzie si\u0119 to powtarza\u0107 wystarczaj\u0105co cz\u0119sto.<\/li>\r\n<\/ul>\r\n<p>Oni to wszystko wiedz\u0105. I ca\u0142y czas korzystaj\u0105 z tej wiedzy \u2013 <strong>Ca\u0142y. Ten. Czas.<\/strong><\/p>\r\n<p>Ka\u017cda reklama, kt\u00f3r\u0105 widzisz, ka\u017cdy przeczytany artyku\u0142, ka\u017cdy wydany przez nich film, ka\u017cdy tekst w wiadomo\u015bciach, ka\u017cdy \u201ewirusowy\u201d post w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, ka\u017cdy modny hashtag.<\/p>\r\n<p>Ka\u017cda wojna. Ka\u017cda pandemia. Ka\u017cdy nag\u0142\u00f3wek.<\/p>\r\n<p>Wszystko to jest konstruowane z my\u015bl\u0105 o tych w\u0142a\u015bnie zasadach, aby wywo\u0142a\u0107 okre\u015blone reakcje emocjonalne, kt\u00f3re steruj\u0105 twoim zachowaniem i przekonaniami. Tak dzia\u0142aj\u0105 media, nie po to, by ci\u0119 informowa\u0107, nie by ci\u0119 bawi\u0107\u2026 ale by ci\u0119 kontrolowa\u0107.<\/p>\r\n<p>I doprowadzili to do perfekcji. Zawsze miej to na uwadze.<\/p>\r\n<p><strong><em>[Kit Knightly]<\/em><\/strong><\/p>\r\n<p>_______________<\/p>\r\n<p>[\u0179r\u00f3d\u0142o:] <strong><a href=\"https:\/\/off-guardian.org\/2022\/09\/03\/5-psychological-experiments-that-explain-the-modern-world\/\">5 Psychological Experiments That Explain the Modern World, Kit Knightly, Sep 3, 2022<\/a><\/strong><\/p>\r\n<p>\u2212\u2217\u2212<\/p>\r\n<p><strong>Zbli\u017cone tematycznie:<\/strong><\/p>\r\n<p><a href=\"https:\/\/www.ekspedyt.org\/2022\/05\/10\/covid-19-jako-eksperyment-ascha\/\"><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">Covid-19 jako Eksperyment Ascha<\/span><\/strong><\/a><br>\r\n<em>Nazywa si\u0119 to konformizmem i strachem przed nonkonformizmem, a ten wielki eksperyment mo\u017ce kosztowa\u0107 ka\u017cdego z nich zdrowie, \u015brodki do \u017cycia, prawa cz\u0142owieka, wolno\u015bci medyczne i ka\u017cdy posiadany grosz. [\u2026]<\/em><\/p>\r\n<p>_______________<\/p>\r\n<p><a href=\"https:\/\/www.ekspedyt.org\/2021\/06\/11\/niech-ktos-cos-z-tym-zrobi\/\"><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">\u201cNiech kto\u015b co\u015b z tym zrobi!\u201d<\/span><\/strong><\/a><br>\r\n<em>Pewnego razu powiedziano nam, \u017ce szczepionka zako\u0144czy to wszystko, jednak ograniczenia pozostaj\u0105 w du\u017cej mierze bez zmian. Pozostaje ci przekonanie, \u017ce nic ju\u017c tego nie naprawi. Pozbawiony nadziei na sprzeciw, [\u2026]<\/em><\/p>\r\n<p>_______________<\/p>\r\n<p><a href=\"https:\/\/www.ekspedyt.org\/2021\/09\/23\/wolnosc-od-strachu-czyli-koniec-zabawy-w-rzadowe-gry-umyslowe\/\"><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">Wolno\u015b\u0107 od strachu czyli koniec zabawy w rz\u0105dowe gry umys\u0142owe<\/span><\/strong><\/a><br>\r\n<em>Przez ca\u0142y czas ci, kt\u00f3rzy s\u0105 u w\u0142adzy \u2013 kupieni i op\u0142acani przez lobbyst\u00f3w i korporacje \u2013 posuwaj\u0105 si\u0119 naprz\u00f3d ze swoimi kosztownymi programami. A \u201emy, frajerzy\u201d, obarczani jeste\u015bmy rachunkami [\u2026]<\/em><\/p>\r\n<p>_______________<\/p>\r\n<p><a href=\"https:\/\/www.ekspedyt.org\/2021\/03\/28\/propaganda-czyli-jak-do-nas-mowia\/\"><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">Propaganda czyli jak do nas m\u00f3wi\u0105<\/span><\/strong><\/a><br>\r\n<em>Wkr\u00f3tce perswazja zamieni si\u0119 w przymus, a z przymusu w jawn\u0105 si\u0142\u0119. Jest ju\u017c jasne, \u017ce podr\u00f3\u017cowanie samolotem b\u0119dzie wymaga\u0142o paszport\u00f3w szczepionkowych, a transport publiczny, koncerty, biblioteki, restauracje i by\u0107 [\u2026]<\/em><\/p>\r\n<p>_______________<\/p>\r\n<p><a href=\"https:\/\/www.ekspedyt.org\/2022\/02\/18\/swiadomy-kult-ignorancji\/\"><strong><span style=\"text-decoration: underline;\">\u015awiadomy kult ignorancji<\/span><\/strong><\/a><br>\r\n<em>A je\u015bli oka\u017ce si\u0119, \u017ce tworzenie ignorancji jest tak samo podstawow\u0105 i sta\u0142\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 \u017cycia, jak wytwarzanie wiedzy, a ponadto procesy, kt\u00f3re j\u0105 generuj\u0105, maj\u0105 \u0142atwe do zidentyfikowania struktury i [\u2026]<\/em><\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p class=\"zrodlo\">Za: <a href=\"https:\/\/www.ekspedyt.org\/2022\/09\/05\/piatka-z-psychologii-czyli-jak-nas-kontroluja\/?cn-reloaded=1\">Legion sw. Ekspedyta &#8211; ekspedyt.org (5 wrze\u015bnia 2022)<\/a><\/p>\r\n<div style=\"position: static !important;\">&nbsp;<\/div>\r\n<\/div>\r\n<div style=\"position: static !important;\">&nbsp;<\/div>\r\n<div style=\"position: static !important;\">&nbsp;<\/div>\r\n<div style=\"position: static !important;\">&nbsp;<\/div>\r\n<div style=\"position: static !important;\">&nbsp;<\/div>\r\n<div style=\"position: static !important;\">&nbsp;<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u015awiat to zagmatwane miejsce. Ludzie robi\u0105 rzeczy, kt\u00f3re nie maj\u0105 \u017cadnego sensu, my\u015bl\u0105 o rzeczach, kt\u00f3re nie s\u0105 poparte faktami, znosz\u0105 rzeczy, kt\u00f3rych nie musz\u0105 znosi\u0107, i zaciekle atakuj\u0105 tych, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 im na to uwag\u0119. \u2212\u2217\u2212 T\u0142umaczenie tekstu z serwisu Off-Guardian na temat pi\u0119ciu najbardziej kluczowych eksperyment\u00f3w z zakresu psychologii. Jaki by\u0142 ich [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[13],"tags":[20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136048"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=136048"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136048\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":136066,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/136048\/revisions\/136066"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=136048"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=136048"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=136048"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}