{"id":135997,"date":"2022-09-04T20:02:09","date_gmt":"2022-09-05T00:02:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=135997"},"modified":"2022-09-04T20:02:09","modified_gmt":"2022-09-05T00:02:09","slug":"jak-powstal-stereotyp-odrazajacego-niemca-karlheinz-weismann","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=135997","title":{"rendered":"Jak powsta\u0142 stereotyp „odra\u017caj\u0105cego Niemca” – Karlheinz Wei\u00dfmann<\/em>"},"content":{"rendered":"
\r\n

Do najbardziej wyrazistych plakat\u00f3w z okresu I wojny \u015bwiatowej nale\u017cy niew\u0105tpliwie plakat powsta\u0142y na zlecenie armii ameryka\u0144skiej: posta\u0107 podobna do goryla, z pikielhaub\u0105 na g\u0142owie, w prawej r\u0119ce trzyma maczug\u0119 z napisem \u201ekultura\u201d, lew\u0105 \u015bciska wij\u0105c\u0105 si\u0119, p\u00f3\u0142nag\u0105 kobiet\u0119; w tle pejza\u017c ruin, kt\u00f3ry ma symbolizowa\u0107 zniszczon\u0105 przez wojn\u0119 Europ\u0119, dalej morze, a bestia stoi u wybrze\u017cy Ameryki, co mo\u017cna odczyta\u0107 z napisu na dole. Przes\u0142anie plakatu jest jednoznaczne: \u201eDestroy this mad brute. \u2013 Enlist\u201d \u2013 \u201eZniszcz to ob\u0142\u0105kane bydl\u0119. \u2013 Zaci\u0105gnij si\u0119\u201d.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

<\/p>\r\n

[Pic source: Library of Congress<\/a><\/span>. Date Created\/Published: 1918]<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Plakat ten nale\u017cy do arsena\u0142u \u015brodk\u00f3w propagandy ikonograficznej aliant\u00f3w, kt\u00f3ra nie tylko po prostu karykaturowa\u0142a Niemca \u2013 oczywi\u015bcie przedstawiano go jako kretyna, tch\u00f3rza, durnia, \u017car\u0142oka i pijaka \u2013 ale tak\u017ce deformowa\u0142a jego obraz w taki spos\u00f3b, \u017ce ca\u0142kowicie lub cz\u0119\u015bciowo traci\u0142 podobie\u0144stwo do cz\u0142owieka. Plakat nale\u017cy do specjalnej kategorii przekazu: mia\u0142 podsyca\u0107 strach przed inwazj\u0105 w zamorskich terytoriach Wielkiej Brytanii \u2013 przede wszystkim w koloniach Po\u0142udniowej Afryki, Nowej Zelandii i Australii, a nast\u0119pnie w USA. Ich mieszka\u0144cy zapewne nie odczuwali bezpo\u015bredniego zagro\u017cenia, dlatego potrzebne by\u0142o szczeg\u00f3lnie drastyczne ostrze\u017cenie przed \u201ebesti\u0105\u201d, \u201ebydl\u0119ciem\u201d, \u201eHunem\u201d, kt\u00f3ry po pokonaniu Ententy w Europie b\u0119dzie si\u0119 szykowa\u0107 do ataku na Azj\u0119, Afryk\u0119 i Ameryk\u0119.<\/p>\r\n

Temu samemu celowi, co notoryczne m\u00f3wienie o \u201eHunach\u201d, s\u0142u\u017cy\u0142o twierdzenie, \u017ce Niemcy stoj\u0105 na poziomie cywilizacyjnym \u201eponi\u017cej Wandal\u00f3w\u201d. Ju\u017c 8 sierpnia 1914 r., a wi\u0119c zanim jeszcze wojna zdo\u0142a\u0142a spowodowa\u0107 jakiekolwiek wi\u0119ksze zniszczenia, s\u0142awny francuski filozof Henri Bergson, przemawiaj\u0105c jako prezes Acad\u00e9mie des Sciences Morales et Politiques, o\u015bwiadczy\u0142: \u201eZdecydowana walka z Rzesz\u0105 Niemieck\u0105 jest w istocie walk\u0105 cywilizacji z barbarzy\u0144stwem. Ca\u0142y \u015bwiat to czuje, ale szczeg\u00f3lny autorytet naszej Akademii ka\u017ce nam o tym powiedzie\u0107. Zajmuj\u0105c si\u0119 w szerokim zakresie badaniem zagadnie\u0144 psychologicznych, moralnych i spo\u0142ecznych wype\u0142nia ona zwyk\u0142y obowi\u0105zek naukowy, stwierdzaj\u0105c, \u017ce brutalno\u015b\u0107 i cynizm Niemiec, ich ca\u0142kowita pogarda dla sprawiedliwo\u015bci i prawdy oznaczaj\u0105 regres do stanu dziko\u015bci\u201d.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Teorie rasowe jako podstawa nienawi\u015bci do Niemc\u00f3w<\/h4>\r\n

Wzmianka Bergsona o niemieckim \u201ecynizmie\u201d jest istotna, poniewa\u017c daje do zrozumienia, \u017ce barbarzy\u0144cy potrafi\u0105 si\u0119 maskowa\u0107, podawa\u0107 za ludzi rzekomo kulturalnych, kt\u00f3rych \u201eKultur\u201d (to s\u0142owo zawsze bez t\u0142umaczenia, pisane z niemiecka wielk\u0105 liter\u0105, tak jak wyraz \u201eKaiser\u201d, wskazuj\u0105cy na \u201eK-boches\u201d, \u201ekajzerowskie Szwaby\u201d) jest czym\u015b ca\u0142kowicie innym ni\u017c cywilizacja narod\u00f3w przenikni\u0119tych dziedzictwem antyku. Szybko jednak okazuje si\u0119, \u017ce u Niemca pod cienk\u0105 pow\u0142ok\u0105 \u201eKultur\u201d kryje si\u0119 przynale\u017cno\u015b\u0107 do podlejszego gatunku. Jest te\u017c \u201elogiczne, \u017ce jego celem jest pot\u0119gowanie wrodzonej brutalno\u015bci przy pomocy nauki\u201d. To \u201ebarbarzy\u0144stwo naukowe\u201d nie zas\u0142uguje, oczywi\u015bcie, na miano \u201eculture\u201d, to tylko \u201ebluff\u201d, a nauka niemiecka jedynie pomaga \u201euprawia\u0107 bestialstwo metodycznie\u201d. Tak to sformu\u0142owa\u0142 L\u00e9on Daudet, kt\u00f3rego nienawi\u015b\u0107 do Niemc\u00f3w skoncentrowa\u0142a si\u0119 na typie naukowca okopanego za stert\u0105 ksi\u0105\u017cek. Tym sposobem do wizerunku prymitywnego mordercy i podpalacza dosz\u0142o \u2013 stanowi\u0105c jego konieczne uzupe\u0142nienie \u2013 wyobra\u017cenie Niemca jako zimnego i pedantycznego, a zatem w pewnym sensie inteligentnego, sprawcy. Nie oznacza to wcale przekre\u015blenia koncepcji, \u017ce Niemc\u00f3w zaliczy\u0107 nale\u017cy, jak m\u00f3wi\u0142 Bergson, do \u201estanu dziko\u015bci\u201d, co w epoce kolonializmu oznacza\u0142o ich wyrugowanie ze wsp\u00f3lnoty Europejczyk\u00f3w i wskazanie im miejsca na samym dole hierarchii narod\u00f3w. Zamys\u0142 ten wi\u0105za\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c z teoriami rasowymi, maj\u0105cymi w okresie przedwojennym tak wielkie znaczenie. Wyobra\u017cenie o \u201ewojnie ras\u201d komplikowa\u0142o si\u0119 jednak w przypadku brytyjskim. Podkre\u015blano wi\u0119c celtyckie i rzymskie pierwiastki brytyjskiego dziedzictwa kulturowego, Brytyjczycy uznawali si\u0119 za \u201eprzynale\u017cnych w po\u0142owie do rasy rzymskiej\u201d albo si\u0119gali po swoi\u015bcie metaforyczne poj\u0119cie rasy, pozwalaj\u0105ce traktowa\u0107 Niemc\u00f3w jako \u201eHun\u00f3w\u201d, tzn. \u201eAzjat\u00f3w\u201d szczeg\u00f3lnie brutalnego i odpychaj\u0105cego rodzaju.<\/p>\r\n

W USA ten model przyj\u0119to bez zastrze\u017ce\u0144. Natomiast we Francji wyst\u0105pi\u0142o odr\u0119bne zjawisko. Ju\u017c 15 sierpnia 1914 r. autor katolickiego czasopisma \u201eLa Croix\u201d o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce \u201eodrodzi\u0142 si\u0119 dawny duch walki Gall\u00f3w, Rzymian i Frank\u00f3w\u201d, i doda\u0142: \u201eTrzeba wymie\u015b\u0107 Niemc\u00f3w z lewego brzegu Renu. Te pod\u0142e hordy nale\u017cy zap\u0119dzi\u0107 z powrotem za ich w\u0142asne granice. Gallowie Francji i Belgii musz\u0105 wygna\u0107 intruza zdecydowanym uderzeniem i raz na zawsze. Zaczyna si\u0119 wojna ras\u201d. W roku 1915 niejaki Urbain Gobier opublikowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 o \u201erasie niemieckiej\u201d \u2013 \u201edie race allemande\u201d \u2013 kt\u00f3ra dalece wykracza nawet poza takie wyobra\u017cenia antagonizmu rasowego. Odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 przy tym do wcze\u015bniejszych prac, kt\u00f3re powstawa\u0142y we Francji ju\u017c od kl\u0119ski roku 1871 i mia\u0142y na celu dostarczenie biologicznej podstawy twierdzeniu, \u017ce Niemcy (lub Prusacy) stanowi\u0105 odr\u0119bn\u0105 ras\u0119, absolutnie obc\u0105 Francuzom i Europejczykom. Podczas I wojny \u015bwiatowej Gabriel Langlois rozwin\u0105\u0142 tez\u0119, \u017ce Niemc\u00f3w \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od przystojnych S\u0142owian \u2013 w \u017cadnym razie nie mo\u017cna zaliczy\u0107 do \u201erasy aryjskiej\u201d, bo s\u0105 mieszank\u0105 rasow\u0105 fi\u0144sko-ba\u0142tycko-s\u0142owia\u0144sk\u0105, co mo\u017cna pozna\u0107 cho\u0107by po gruboko\u015bcisto\u015bci i dysproporcjach w budowie cia\u0142a. Jest to \u201erasa pilna, g\u0142upia, zr\u0119czna w pracy, okazuj\u0105ca wi\u0119cej woli ni\u017c wiedzy, zdatna raczej do nauk stosowanych ni\u017c teoretycznych. Kocha muzyk\u0119 oszala\u0142\u0105, irytuj\u0105c\u0105, kt\u00f3r\u0105 Wagner swym kunsztem doprowadzi\u0142 do perfekcji w robieniu bum-bum-badabum\u201d.<\/p>\r\n

Nale\u017cy wszelako podkre\u015bli\u0107, \u017ce tezom Langlois i tak daleko by\u0142o do takiego stopnia dziwaczno\u015bci, jaki osi\u0105gn\u0119\u0142y wypowiedzi lekarza i psychologa Edgara B\u00e9rillon. Ot\u00f3\u017c rozczarowanie decyzj\u0105 w\u0142adz, kt\u00f3re z uwagi na jego wiek nie pozwoli\u0142y mu s\u0142u\u017cy\u0107 w armii nawet jako ochotnikowi, kompensowa\u0142 on publikacjami, wywodz\u0105cymi ni\u017cszo\u015b\u0107 rasy niemieckiej z jej wrodzonych defekt\u00f3w, do kt\u00f3rych nale\u017ca\u0142a m.in. \u201epolychr\u00e9sie\u201d (poprawnie: \u201epolych\u00e9sie\u201d), tzn. spowodowane ob\u017carstwem nadmierne wypr\u00f3\u017cnianie jelit z cuchn\u0105cych fekali\u00f3w.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Niemcy jako neandertalczycy, \u015bwinie i bakterie<\/h4>\r\n

W roku 1916 Association fran\u00e7aise pour l\u2018avancement des sciences ( Francuskie Towarzystwo Promocji Nauk), powa\u017cne zrzeszenie specjalist\u00f3w z zakresu nauk przyrodniczych \u2013 opublikowa\u0142o z udzia\u0142em B\u00e9rillona i innych lekarzy tom zbiorowy pt. \u201eLa psychopathologie criminelle des Austro-Allemands\u201d (\u201ePsychopatologia kryminalna Austro-Niemc\u00f3w\u201d), w kt\u00f3rym jeden z redaktor\u00f3w, niejaki dr Capitan, doszed\u0142 do wniosku, \u017ce \u201ew niemieckim m\u00f3zgu wyst\u0119puje absolutna amoralno\u015b\u0107, po\u0142\u0105czona z ca\u0142kowitym brakiem taktu, umiaru, delikatno\u015bci, uprzejmo\u015bci, a tak\u017ce precyzyjnej percepcji prawa i s\u0142uszno\u015bci, dobra, pi\u0119kna, ofiary, idea\u0142u itp. Jest to, jak ju\u017c przed rokiem zaznaczy\u0142em, mentalno\u015b\u0107 po\u015blednich prymityw\u00f3w, zapewne co\u015b jak u paleolitycznego \u00abcz\u0142owieka z Moustier\u00bb, u kt\u00f3rego nie wykszta\u0142ci\u0142y si\u0119 jeszcze poj\u0119cia jako podstawa wszelkiej zdolnej do \u017cycia cywilizacji\u201d. Przywo\u0142anie \u201ecz\u0142owieka z Moustier\u201d, tzn. \u015brodkowego paleolitu, nieuchronnie wywo\u0142ywa\u0142o obraz neandertalczyka, wizj\u0119, dobrze pasuj\u0105c\u0105 do twierdze\u0144 o rasowej ni\u017cszo\u015bci Niemc\u00f3w. Na marginesie dodajmy, \u017ce inni autorzy wspomnianego tomu twierdzenia takie wywodzili z nawyk\u00f3w \u017cywieniowych Niemc\u00f3w, w czym szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142a konsumpcja ziemniak\u00f3w i wieprzowiny, uznawana za nadmiern\u0105.<\/p>\r\n

Dla francuskiego antagonisty wojennego por\u00f3wnanie Niemca do \u015bwini nale\u017ca\u0142o do podstawowego arsena\u0142u propagandy. Nawet je\u015bli podobie\u0144stwo fonetyczne francuskiego wyzwiska \u201eBoche\u201d (\u201eSzkop\u201d) do wyrazu \u201ecochon\u201d (\u201e\u015bwinia\u201d) jest odleg\u0142e, to tradycyjnie negatywne obci\u0105\u017cenie wyrazu \u201e\u015bwinia\u201d stwarza\u0142o dogodn\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zohydzenia wroga tak\u017ce w ten spos\u00f3b. W ka\u017cdym razie jest zdumiewaj\u0105ce, jak cz\u0119sto Niemiec we francuskiej karykaturze okresu wojennego by\u0142 prezentowany jako \u015bwinia i jak wielu u\u017cywano znak\u00f3w, kojarz\u0105cych Niemca ze \u015bwini\u0105.  Degradacja cz\u0142owieka do poziomu zwierz\u0119cia nale\u017cy, oczywi\u015bcie, do standardowego repertuaru retoryki bojowej, wszelako charakterystyczne jest i to, \u017ce opr\u00f3cz \u015bwini, bestii w og\u00f3lno\u015bci i potwora podobnego do smoka przedstawiano Niemc\u00f3w bardzo cz\u0119sto jako szkodliwe insekty \u2013 pch\u0142y, kleszcze, pluskwy. Pod\u017cegacze skupieni wok\u00f3\u0142 brytyjskiego czasopisma \u201eJohn Bull\u201d m\u00f3wili nie tylko o \u201eHunach\u201d, ale o \u201eGermo\u2013Hunach\u201d, a wi\u0119c \u201eGermanach\u2013Hunach\u201d i \u201eGermanach\u2013bakteriach\u201d. Sekundowa\u0142 im \u201eDaily Mirror\u201d, stwierdzaj\u0105c, \u017ce Niemcy to w istocie rzeczy nie ludzie, ale choroba, \u201epestis teutonica\u201d \u2013 \u201eniemiecka d\u017cuma\u201d. Wyobra\u017cenie to mia\u0142o zwolennik\u00f3w tak\u017ce w USA, gdzie epidemi\u0119 grypy, kt\u00f3ra wybuch\u0142a jesieni\u0105 1918 r., t\u0142umaczono bardzo konkretnie \u2013 dzia\u0142aniem \u201eHun-Germs\u201d.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Przera\u017caj\u0105ce opowiastki o obci\u0119tych r\u0105czkach dzieci<\/h4>\r\n

Ohyd\u0119 wi\u0119kszo\u015bci relacji o rzekomych zbrodniach niemieckich \u017co\u0142nierzy przelicytowa\u0142y zapewnienia, \u017ce Niemcy nabijaj\u0105 ma\u0142e dzieci na ostrza bagnet\u00f3w i przybijaj\u0105 do wrr\u00f3t czy obcinaj\u0105 lub odr\u0105buj\u0105 im d\u0142onie. 27 sierpnia 1914 r. \u201eThe Times\u201d donosi\u0142: \u201eCz\u0142owiek, kt\u00f3rego nie znam, powiedzia\u0142 przedstawicielowi Stowarzyszenia Katolickiego, \u017ce widzia\u0142 na w\u0142asne oczy, jak niemiecka soldateska odr\u0105ba\u0142a ramiona ma\u0142emu dziecku, kt\u00f3re trzyma\u0142o si\u0119 fartucha matki\u201d. 29 sierpnia \u201eDaily Mail\u201d odnotowa\u0142 lapidarnie, \u017ce Niemcy obcinali swym ofiarom uszy i d\u0142onie, a 2 wrze\u015bnia korespondent tej\u017ce gazety informowa\u0142, \u017ce francuscy uciekinierzy opowiadaj\u0105, \u017ce Niemcy \u201eobcinaj\u0105 d\u0142onie ma\u0142ym ch\u0142opcom, \u017ceby w przysz\u0142o\u015bci nie mogli by\u0107 \u017co\u0142nierzami Francji\u201d. 5 lutego 1915 r. paryski \u201eLe Matin\u201d donosi\u0142, \u017ce attach\u00e9 wojskowy Brazylii widzia\u0142 w szpitalu \u201ebiednego malucha, kt\u00f3ry z urocz\u0105 naiwno\u015bci\u0105 pyta\u0142, czy w prezencie noworocznym mo\u017cna by mu odda\u0107 d\u0142onie\u201d. W maju 1915 r. \u201eSunday Chronicle\u201d opublikowa\u0142 doniesienie, \u017ce jedno z ocala\u0142ych dzieci leczone jest w pewnym paryskim szpitalu, a paryski \u201eFigaro\u201d wynalaz\u0142 nawet lekarzy, kt\u00f3rzy jego okaleczenia mieli widzie\u0107 i opatrywa\u0107.<\/p>\r\n

Cho\u0107 relacje o odr\u0105banych d\u0142oniach dzieci relatywnie wcze\u015bnie zacz\u0119\u0142y budzi\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci, rz\u0105d brytyjski uzna\u0142 te doniesienia za fakty, a brytyjski parlament podzieli\u0142 to przekonanie. Faktycznie za\u015b nigdy nie dostarczono jakiegokolwiek dowodu na potwierdzenie tych okrucie\u0144stw. Mimo to w krajach Ententy i wielu pa\u0144stwach neutralnych kr\u0105\u017cy\u0142y niezliczone materia\u0142y ikonograficzne, przedstawiaj\u0105ce albo okaleczone dzieci, albo anonimowych niemieckich \u017co\u0142nierzy a nawet samego \u201eKaisera\u201d, pope\u0142niaj\u0105cych okrucie\u0144stwa. We W\u0142oszech sprzedawano figurk\u0119 porcelanow\u0105 o nazwie \u201eFanciulla Belga\u201d (\u201edziewczynka belgijska\u201d), wyobra\u017caj\u0105c\u0105 siedz\u0105ce dziecko, kt\u00f3re, domagaj\u0105c si\u0119 wsp\u00f3\u0142czucia, wyci\u0105ga przed siebie kikuty ko\u0144czyn.<\/p>\r\n

Trudno wyja\u015bni\u0107 przyczyn\u0119 tej fiksacji. Niezale\u017cnie od tego, \u017ce jest po prostu makabryczna, mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce kara obci\u0119cia d\u0142oni nadal stosowana w\u00f3wczas w krajach muzu\u0142ma\u0144skich, w Europie uchodzi\u0142a za typowy przejaw barbarzy\u0144stwa. Ju\u017c od prze\u0142omu XIX i XX w. trwa\u0142a publiczna dyskusja o brutalnych belgijskich rz\u0105dach kolonialnych w Kongu, gdzie praktykowano obcinanie przedramienia lub d\u0142oni tubylcom, je\u015bli nie dostarczyli nakazanego kontyngentu surowego lateksu kauczukowego. W 1909 r. sensacj\u0119 wzbudzi\u0142a ksi\u0105\u017cka Conan Doyle`a \u201eThe Crime of the Congo\u201d o wydarzeniach w tym \u015brodkowoafryka\u0144skim kraju. Ilustracja na wyklejce strony tytu\u0142owej pokazywa\u0142a kilkoro tubylc\u00f3w, kt\u00f3rym obci\u0119to rek\u0119, a tekst zawiera\u0142 relacj\u0119 Rogera Casementa o \u201ekongijskich okrucie\u0144stwach\u201d, kt\u00f3re wkr\u00f3tce sta\u0142y si\u0119 przys\u0142owiowe. Gdyby ten kontekst mia\u0142 wyja\u015bnia\u0107 twierdzenia o niemieckich okrucie\u0144stwach, mieliby\u015bmy do czynienia z klasycznym przypadkiem \u201eprojekcji\u201d w sensie psychoanalitycznym.<\/p>\r\n

Pewne jest w ka\u017cdym razie, \u017ce wyobra\u017cenie o szczeg\u00f3lnym okrucie\u0144stwie Niemc\u00f3w podczas wojny wobec dzieci sta\u0142o si\u0119 prze\u015bwiadczeniem powszechnym. Jeszcze w lipcu 1918 r. komendant g\u0142\u00f3wny ameryka\u0144skiego korpusu ekspedycyjnego o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia mo\u017ce potwierdzi\u0107, i\u017c \u201eNiemcy daj\u0105 dzieciom zatrute s\u0142odycze do jedzenia i granaty r\u0119czne do zabawy; maj\u0105 uciech\u0119, kiedy dzieci wij\u0105 si\u0119 z b\u00f3lu umieraj\u0105c, i \u015bmiej\u0105 si\u0119 g\u0142o\u015bno, kiedy granaty eksploduj\u0105\u201d.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\u201eWalczy\u0107 a\u017c do unicestwienia Niemiec\u201d<\/h4>\r\n

Ju\u017c 24 sierpnia 1914 r. biuletyn armii francuskiej og\u0142asza\u0142, \u017ce \u201eludzko\u015b\u0107\u201d musi \u201eunicestwi\u0107 Niemcy\u201d. Od 1916 r. w obiegu by\u0142a formu\u0142a \u201eunconditional surrender\u201d (\u201ebezwarunkowej kapitulacji\u201d), kt\u00f3r\u0105 \u0142\u0105czono z radykalnymi postulatami ukarania wroga formu\u0142owanymi podczas wojny. Nie jest jasne, jak mia\u0142y si\u0119 one do plan\u00f3w kierowniczych gremi\u00f3w politycznych. Dotyczy to przede wszystkim Francji i Rosji, kt\u00f3re bynajmniej nie zamierza\u0142y poprzesta\u0107 na korekturach granicznych (np. ponownym przy\u0142\u0105czeniu Alzacji i Lotaryngii do Francji) i \u017c\u0105daniach reparacyjnych, ale upatrzy\u0142y sobie specjalny \u0142up w postaci znacznych teren\u00f3w Niemiec zachodnich i wschodnich, kt\u00f3re zamierza\u0142y zaj\u0105\u0107. Opinii publicznej nie ujawniano tych plan\u00f3w w pe\u0142nym zakresie, wci\u0105\u017c jednak dawano do zrozumienia, \u017ce pok\u00f3j ustanowiony przez aliant\u00f3w b\u0119dzie si\u0119 kierowa\u0142 raczej ideami antyniemieckiego rasizmu ni\u017c wizj\u0105 \u015bwiatowej krucjaty na rzecz demokracji.<\/p>\r\n

We Francji wcze\u015bnie i otwarcie dyskutowano o terytorialnych celach wojny, a ich tendencj\u0119 ca\u0142kowicie zdeterminowa\u0142a \u201eid\u00e9e fixe historii Francji\u201d (Maurice Barres) opanowania linii Renu. Nie tylko Ligue des Patriotes, lecz tak\u017ce inne organizacje nacjonalistyczne, jak Comit\u00e9s de la rive gauche du Rhin (Komitety Lewego Brzegu Renu), propagowa\u0142y aneksj\u0119 Nadrenii albo jawnie, albo skrycie w formie \u201eopcji gwarancyjnej\u201d, kt\u00f3ra zak\u0142ada\u0142a przekszta\u0142cenie zachodnich terytori\u00f3w Rzeszy w stref\u0119 zdemilitaryzowan\u0105 lub w konglomerat samodzielnych republik. Ostatecznie kwesti\u0119 Renu rozpatrywano tylko jako fragment kwestii niemieckiej z francuskiej perspektywy, a ta by\u0142a ca\u0142kowicie zdominowana przekonaniem , \u017ce \u201eistnienie zjednoczonych Niemiec jest anomali\u0105\u201d (Jacques Bainville).<\/p>\r\n

Niewinnie wygl\u0105daj\u0105ca formu\u0142a, \u017ce \u201enarody Niemiec\u201d trzeba mo\u017cliwie \u201e\u015bci\u015ble oddzieli\u0107 od narodu pruskiego, najbardziej ekscentrycznego i najmniej niemieckiego\u201d (Charles Maurras), aby zn\u00f3w przekszta\u0142ci\u0107 Rzesz\u0119 w zbi\u00f3r ma\u0142ych i \u015brednich pa\u0144stw, nie mog\u0142a jednak przes\u0142oni\u0107 faktu, \u017ce w ostatecznym rachunku chodzi\u0142o o \u201eca\u0142kowite unicestwienie\u201d znienawidzonego \u201eodwiecznego wroga\u201d. Cel \u00f3w mo\u017cna wyczyta\u0107 np. z opublikowanej ju\u017c w 1915 r. broszury pt. \u201eL\u2019Allemagne en morceaux\u201d (\u201eNiemcy w kawa\u0142kach\u201d), kt\u00f3rej autorem by\u0142 francuski geograf On\u00e9sime Reclus. Reclus nie by\u0142 uczonym pracuj\u0105cym w ciszy gabinetu, jego rozprawa zosta\u0142a wydana w wysokim nak\u0142adzie, nie budz\u0105c sprzeciwu cenzury, i najwyra\u017aniej wyra\u017ca\u0142a pogl\u0105d wi\u0119kszo\u015bci jego rodak\u00f3w, \u017ce walka toczy si\u0119 \u201eo to, \u017ceby Niemcy przesta\u0142y istnie\u0107\u201d. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 wywod\u00f3w odnosi\u0142a si\u0119 do konieczno\u015bci rozleg\u0142ych zmian terytorialnych po przegranej Niemiec. Francja mia\u0142a otrzyma\u0107 Alzacj\u0119 i Lotaryngi\u0119, ale tak\u017ce Okr\u0119g Saary i Luksemburg. Niemiecka ludno\u015b\u0107 lewego brzegu Renu mog\u0142aby przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do Francji albo uzyska\u0107 autonomi\u0119. Rosja mia\u0142a otrzyma\u0107 jako polski protektorat Prusy Wschodnie i Zachodnie, a ponadto Pozna\u0144 i \u015al\u0105sk. Austro-W\u0119gry mia\u0142y znikn\u0105\u0107, a ich i narody mia\u0142y uzyska\u0107 w\u0142asn\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107; niemiecka pozosta\u0142o\u015b\u0107 mog\u0142aby zjednoczy\u0107 si\u0119 z po\u0142udniowymi Niemcami, kt\u00f3re by\u0142yby oddzielone od p\u00f3\u0142nocnych. Decyduj\u0105cymi krokami mia\u0142a by\u0107 \u201eegzekucja Prus\u201d i zwi\u0105zana z tym ca\u0142kowita demilitaryzacja Rzeszy wraz z likwidacj\u0105 floty. Zachowane zosta\u0142yby tylko \u201eoddzia\u0142y policyjne\u201d.  Na koniec Reclus domaga\u0142 si\u0119 \u201ekary z nawi\u0105zk\u0105\u201d w wysoko\u015bci 101 miliard\u00f3w marek w z\u0142ocie p\u0142atnych przez 101 lat i zako\u0144czy\u0142 wywody s\u0142owami: \u201eDoprawdy zas\u0142u\u017cyli na to, by z p\u0119tl\u0105 na szyi prowadzi\u0107 ich na targ niewolnik\u00f3w i tam sprzedawa\u0107\u201d. P\u00f3\u017aniej jednak ograniczy\u0142 realizacj\u0119 tego \u017c\u0105dania do ukarania warstwy kierowniczej: \u201eTeoretyk\u00f3w i praktyk\u00f3w wojny prewencyjnej trzeba prewencyjnie unicestwi\u0107\u201d.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\u201ePrzedstawia\u0107 przeciwnika jako najwi\u0119kszego wroga ludzko\u015bci\u201d<\/h4>\r\n

Powszechna opinia, \u017ce nowoczesna propaganda to wynalazek totalitarnych system\u00f3w XX wieku, jest b\u0142\u0119dna. Narodzi\u0142a si\u0119 ona w najbardziej rozwini\u0119tych demokracjach masowych Ameryki P\u00f3lnocnej, Wielkiej Brytanii i Francji. To tu zosta\u0142y wymy\u015blone i po raz pierwszy wypr\u00f3bowane dzia\u0142ania, kt\u00f3rych celem by\u0142o to, co w j\u0119zyku wsp\u00f3\u0142czesnego marketingu nazywa si\u0119 \u201ebrandingiem\u201d: wbijanie ludziom do g\u0142owy okre\u015blonych s\u0142\u00f3w kluczowych, slogan\u00f3w i obraz\u00f3w. To tu po raz pierwszy w bardzo szerokim zakresie zastosowano k\u0142amstwo i manipulacj\u0119, aby zniszczy\u0107 przeciwnika najpierw moralnie, a nast\u0119pnie faktycznie. Po zako\u0144czeniu wojny przynajmniej kilku dziennikarzy przyzna\u0142o, \u017ce zmy\u015blali swe doniesienia, aby zaszkodzi\u0107 niemieckiemu wrogowi. Byli r\u00f3wnie\u017c tacy, kt\u00f3rzy wiedzieli, \u017ce oddaj\u0105 si\u0119 do dyspozycji perfidnemu zamys\u0142owi \u201euj\u0119cia k\u0142amstwa w system naukowy\u201d, aby Entent\u0119 \u201eoczy\u015bci\u0107 z wszelkiej winy za wojn\u0119\u201d, za\u015b \u201eprzeciwnika przedstawia\u0107 jako najgorszego wroga ludzko\u015bci i warcho\u0142a, kt\u00f3rego ca\u0142y \u015bwiat powinien ods\u0105dzi\u0107 od czci i wiary\u201d.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

P\u00f3\u017aniejsze wyznania, \u017ce wszystko by\u0142o \u201ew ca\u0142o\u015bci wymy\u015blone\u201d<\/h4>\r\n

Zlecone przez brytyjskiego premiera Lloyda George`a i szefa rz\u0105du w\u0142oskiego Francesco Nittiego zbadanie los\u00f3w os\u00f3b rzekomo okaleczonych przez niemieckich \u017co\u0142nierzy nie wykaza\u0142o ani jednego pokrzywdzonego. W 1925 r. \u015bledztwo brytyjskiego parlamentu zako\u0144czy\u0142o si\u0119 wnioskiem, \u017ce twierdzenia zawarte w oficjalnym raporcie Bryce`a s\u0105 nie do utrzymania. Nie uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3rych rzekomo wys\u0142uchano, ani pisemnych dokument\u00f3w, na kt\u00f3rych opiera\u0142y si\u0119 zarzuty komisji Bryce`a. Kiedy zagadni\u0119to w tej sprawie samego Jamesa Bryce`a, odpowiedzialnego za raport, mia\u0142 odrzec: \u201eW czasie wojny wolno wszystko\u201d. Cynizm, jaki si\u0119 za tym kryje, ca\u0142kowicie odpowiada cynizmowi genera\u0142a Johna Charterisa, by\u0142ego kierownika wojskowej s\u0142u\u017cby informacyjnej oddzia\u0142\u00f3w brytyjskich w Francji, kt\u00f3ry przy okazji pewnego bankietu wyjawi\u0142, \u017ce \u201eopowie\u015b\u0107 o padlinie\u201d, czyli o zw\u0142okach \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3re Niemcy rzekomo przerabiali fabrycznie na t\u0142uszcz, po prostu w ca\u0142o\u015bci wymy\u015bli\u0142; jak r\u00f3wnie\u017c cynizmowi Creela, odpowiedzialnego za propagand\u0119 USA, kt\u00f3ry publicznie o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce podczas wojny jego urz\u0105d do spraw informacji musia\u0142 dostarcza\u0107 \u201ete wszystkie bzdury o niemieckich \u017co\u0142nierzach, kt\u00f3rzy nabijali belgijskie dzieci na ostrza bagnet\u00f3w\u201d, aby doprowadzi\u0107 w\u0142asnych obywateli tam, gdzie w\u0142adze chcia\u0142y ich mie\u0107, ale \u201enie by\u0142a to prawda\u201d.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

K\u0142amstwa propagandy z okresu I wojny \u015bwiatowej pokutuj\u0105 do dzi\u015b<\/h4>\r\n

Nawet powierzchowne badania nad antyniemieck\u0105 propagand\u0105 w okresie I wojny \u015bwiatowej pozwalaj\u0105 domy\u015bla\u0107 si\u0119, jak powa\u017cne by\u0142y jej nast\u0119pstwa polityczne, etyczne i psychologiczne. Gruntowne studia musia\u0142yby doprowadzi\u0107 do przyj\u0119cia tych fakt\u00f3w do wiadomo\u015bci. W Niemczech m\u00f3wi si\u0119 cz\u0119sto o \u201emicie propagandowym\u201d, by uzasadni\u0107 tez\u0119 o bezskuteczno\u015bci takiego podburzania albo by skierowa\u0107 zaraz uwag\u0119 na antysemick\u0105 propagand\u0119 okresu narodowego socjalizmu, nie musz\u0105c tym samym odnosi\u0107 si\u0119 do poprzedzaj\u0105cych j\u0105 wzorc\u00f3w. Post\u0119powanie to jest nie tylko nienaukowe, ale i nieuczciwe. Ignoruje ono \u015bwiadomie fakt, \u017ce ikona \u201eniemieckiego potwora\u201d uparcie utrzymuje si\u0119 przy \u017cyciu.<\/p>\r\n

By\u0107 mo\u017ce przesad\u0105 jest stwierdzenie pewnego Francuza, \u017ce w jego ojczy\u017anie \u017cyj\u0105 miliony durni\u00f3w, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c wierz\u0105 w \u201ema\u0142e dzieci z obci\u0119tymi d\u0142o\u0144mi\u201d, ale niew\u0105tpliwym faktem jest to, \u017ce w roku 2008 powsta\u0142 kanadyjski film \u201ePasschendaele\u201c [1], w kt\u00f3rym ukrzy\u017cowany kanadyjski \u017co\u0142nierz pos\u0142u\u017cy\u0142 jako kulochwyt os\u0142aniaj\u0105cy niemieckie pozycje. I niew\u0105tpliwie istnieje brytyjski minister edukacji, kt\u00f3ry przyst\u0105pienie w 1914 r. swego kraju do wojny uznaje bez zastrze\u017ce\u0144 za bohaterstwo, poniewa\u017c chodzi\u0142o o to, by uchroni\u0107 \u015bwiat przed niemieckimi \u201eokrucie\u0144stwami\u201d. I tak\u017ce istnieje, oczywi\u015bcie, bardzo wielu Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy wci\u0105\u017c s\u0105 przekonani, \u017ce ich przodkowie gotowi byli u\u017cy\u0107 wszelkich \u015brodk\u00f3w przemocy, aby zapanowa\u0107 nad \u015bwiatem.<\/p>\r\n

Karlheinz Wei\u00dfmann<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Prze\u0142. Jacek D\u0105browski<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

[1] Wioska w Belgii (dzi\u015b Passendale); mi\u0119dzy sierpniem a listopadem 1917 r. rejon jednej z najkrwawszych bitew I wojny \u015bwiatowej.<\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: fragment ksi\u0105\u017cki \u2013 Karlheinz Wei\u00dfmann, 1914. Die Erfindung des h\u00e4\u00dflichen Deutschen<\/em>, Edition Junge Freiheit, Berlin 2014. Pierwodruk: Nowa Debata, kwiecie\u0144 2016.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Karlheinz Wei\u00dfmann<\/strong> (ur.1959) studiowa\u0142 teologi\u0119 ewangelick\u0105, pedagogik\u0119 i histori\u0119 na Uniwersytecie im. Georga Augusta w Getyndze i Uniwersytecie Technicznym w Brunszwiku. Doktorat uzyska\u0142 w 1989 r. na seminarium historycznym Klausa Ericha Pollmanna na UT w Brunszwiku rozpraw\u0105 \u201eRozw\u00f3j politycznej symboliki niemieckiej prawicy\u201d. Od 1984 r. pracuje jako nauczyciel religii ewangelickiej i historii w Gymnasium Corvinianum w Northeim w po\u0142udniowej Dolnej Saksonii. Jest cz\u0142onkiem Stowarzyszenia Filolog\u00f3w Dolnej Saksonii. Od wielu lat publikuje w tygodniku \u201eJunge Freiheit\u201d. W 2000 r. wraz z G\u00f6tzem Kubitschkiem za\u0142o\u017cy\u0142 Institut f\u00fcr Staatspolitik (Instytut Polityki Pa\u0144stwowej), kt\u00f3rego kierownikiem naukowym by\u0142 do kwietnia 2014 r. Do 2014 r. by\u0142 wsp\u00f3\u0142wydawc\u0105, a od 2003 do 2012 r. redaktorem czasopisma \u201eSezession\u201d. Wcze\u015bniej pisa\u0142 do konserwatywnych czasopism \u201eCritic\u00f3n\u201d i \u201eMUT\u201d (1987\u20131992).<\/p>\r\n

Napisa\u0142: m.in. Die Zeichen des Reiches. <\/em>Symbole der Deutschen<\/em> (Asendorf 1989), Schwarze Fahnen, Runenzeichen. Die Entwicklung der politischen Symbolik der deutschen Rechten zwischen 1890 und 1945<\/em> (D\u00fcsseldorf 1991), R\u00fcckruf in die Geschichte<\/em> (Berlin\/Frankfurt am Main 1992), Der Weg in den Abgrund. Deutschland unter Hitler von 1933\u20131945<\/em> (Berlin 1995), Der nationale Sozialismus<\/em> (M\u00fcnchen 1998), Arnold Gehlen. Vordenker eines neuen Realismus<\/em> (Bad Vilbel 2000), M\u00e4nnerbund<\/em> (Schnellroda 2004), Das Hakenkreuz. Symbol eines Jahrhunderts<\/em> (Schnellroda 2006), Deutsche Zeichen. Symbole des Reiches, Symbole der Nation<\/em> (Schnellroda 2007), Faschismus. Eine Klarstellung<\/em> (Schnellroda 2009), Post-Demokratie<\/em> (Schnellroda 2009), Kurze Geschichte der konservativen Intelligenz nach 1945<\/em> (Schnellroda 2011), Armin Mohler. Eine politische Biographie<\/em> (Schnellroda 2011),   Wsp\u00f3\u0142redagowa\u0142: Westbindung. Chancen und Risiken f\u00fcr Deutschland<\/em> (Frankfurt am Main\/Berlin 1993), Lauter dritte Wege. Armin Mohler zum Achtzigsten<\/em> (Bad Vilbel 2000. Opracowa\u0142: Hellmut Diwald, Geschichte der Deutschen<\/em> (Esslingen\/M\u00fcnchen 1999), Armin Mohler, Die Konservative Revolution in Deutschland 1918\u20131933. Ein Handbuch<\/em> (Graz\/Stuttgart 2005).<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Do najbardziej wyrazistych plakat\u00f3w z okresu I wojny \u015bwiatowej nale\u017cy niew\u0105tpliwie plakat powsta\u0142y na zlecenie armii ameryka\u0144skiej: posta\u0107 podobna do goryla, z pikielhaub\u0105 na g\u0142owie, w prawej r\u0119ce trzyma maczug\u0119 z napisem \u201ekultura\u201d, lew\u0105 \u015bciska wij\u0105c\u0105 si\u0119, p\u00f3\u0142nag\u0105 kobiet\u0119; w tle pejza\u017c ruin, kt\u00f3ry ma symbolizowa\u0107 zniszczon\u0105 przez wojn\u0119 Europ\u0119, dalej morze, a bestia stoi […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[13],"tags":[166,31,20,220,221,172,59],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/135997"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=135997"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/135997\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":136002,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/135997\/revisions\/136002"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=135997"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=135997"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=135997"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}