{"id":13587,"date":"2009-09-04T09:49:28","date_gmt":"2009-09-04T13:49:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=13587"},"modified":"2009-09-04T09:49:28","modified_gmt":"2009-09-04T14:49:28","slug":"","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=13587","title":{"rendered":"Wt\u0142aczanie dzieciom ciemnoty"},"content":{"rendered":"
Mimo dwuwiekowej ju\u017c tradycji naukowej badaj\u0105cej przebogate dokonania kultury \u015bredniowiecznej mit o „ciemnym \u015bredniowieczu”, przepe\u0142nionym fanatyzmem i okrucie\u0144stwem, nadal jest rozpowszechniany. Przyk\u0142adem jest podr\u0119cznik do historii dla pi\u0105toklasist\u00f3w<\/em><\/strong><\/div>\r\n\r\n\r\n


\r\n<\/strong><\/p>\r\n\r\n

„Nie wolno wam o nic zapyta\u0107, a gdy przekr\u0119cicie jaki\u015b wyraz, dostaniecie lanie r\u00f3zg\u0105 po plecach. Dodatkowe baty b\u0119dziecie otrzymywa\u0107 co sobot\u0119” – w ten oto spos\u00f3b Tomasz Ma\u0142kowski i Jacek Rze\u015bniowiecki, autorzy dopuszczonego przez MEN podr\u0119cznika „Historia i spo\u0142ecze\u0144stwo”, z kt\u00f3rego uczniowie klasy pi\u0105tej b\u0119d\u0105 uczy\u0107 si\u0119 historii, zaprezentowali metody nauczania stosowane w szko\u0142ach przyklasztornych \u015bredniowiecza. Mediewi\u015bci ostrzegaj\u0105: spaczone przedstawianie \u015bredniowiecza wskazuje na ignorancj\u0119 autor\u00f3w podr\u0119cznika, kt\u00f3rzy z lubo\u015bci\u0105 przedstawiaj\u0105, zreszt\u0105 niezgodnie z prawd\u0105, nauczyciela z tamtej epoki jako prymitywnego okrutnika.<\/strong>
\r\n
\r\nWpieranie na jednym z pierwszych etap\u00f3w edukacji, bo w szkole podstawowej, prze\u015bwiadczenia o \u015bredniowieczu jako „wiekach ciemnych” mo\u017ce d\u0142ugo pokutowa\u0107 w umys\u0142ach uczni\u00f3w. Tym bardziej w\u0142a\u015bciwie przygotowani naukowo nauczyciele powinni zadba\u0107 o pokazywanie prawdy o tej epoce. Niestety, zdarza si\u0119, \u017ce najnowsze podr\u0119czniki powielaj\u0105 stare przes\u0105dy.
\r\n„Wasz nauczyciel, tak jak inni, jest zdania, \u017ce cz\u0119ste i mocne bicie to najlepszy spos\u00f3b wychowania dzieci. Je\u015bli akurat nic nie zbroili\u015bcie, i tak dostaniecie 'wyp\u0142at\u0119’ r\u00f3zg\u0105 – aby\u015bcie byli grzeczni w przysz\u0142o\u015bci” – wyk\u0142adaj\u0105 autorzy podr\u0119cznika spos\u00f3b nauczania dzieci w szko\u0142ach przyklasztornych wiek\u00f3w \u015brednich. Po\u015bwi\u0119cony tej problematyce jest rozdzia\u0142 trzeci tej ksi\u0105\u017cki, zatytu\u0142owany „Dzieci \u015bredniowiecza”.
\r\nJu\u017c na wst\u0119pie pi\u0105toklasista dowiaduje si\u0119, \u017ce raz w roku organizowano wycieczk\u0119 uczni\u00f3w do lasu, bynajmniej nie po to, by zdoby\u0107 jakie\u015b wiadomo\u015bci o przyrodzie, ale jedynie po to, by zbiera\u0107 brzozowe r\u00f3zgi, kt\u00f3rymi nauczyciele bili ich potem „za wszelkie przewinienia”. Jak t\u0142umacz\u0105 dzieciom autorzy, nauczyciele („surowi zakonnicy” czytaj\u0105cy po \u0142acinie) uwa\u017cali, \u017ce bicie uchroni uczni\u00f3w przed znacznie surowsz\u0105 kar\u0105 w piekle. Taki spos\u00f3b wychowywania dzieci, zdaniem Tomasza Ma\u0142kowskiego i Jacka Rze\u015bniowieckiego, popierali skwapliwie rodzice. Dlaczego? By przygotowa\u0107 je do trud\u00f3w \u017cycia. Ponadto podr\u0119cznik stawia tez\u0119, \u017ce \u015bredniowieczni rodzice nie byli mocno przywi\u0105zani do w\u0142asnych dzieci, gdy\u017c te, rodz\u0105c si\u0119 po o\u015bmioro lub dziewi\u0119cioro w rodzinie, zazwyczaj szybko umiera\u0142y.
\r\n– Autorzy podr\u0119cznika epatuj\u0105 tematem bicia i z lubo\u015bci\u0105 przedstawiaj\u0105 dawnego nauczyciela jako prymitywnego okrutnika. Zgaduj\u0105 jego my\u015bli i intencje, pisz\u0105c, \u017ce uwa\u017ca\u0142 on, i\u017c „cz\u0119ste i mocne bicie to najlepszy spos\u00f3b wychowania dzieci”, a co wi\u0119cej, ekstrapoluj\u0105 je na wszystkich \u015bredniowiecznych nauczaj\u0105cych. Tego rodzaju kreowanie skrajnej postaci pedagoga jest wysoce niepedagogiczne – zaznacza dr Wanda Bajor z Mi\u0119dzywydzia\u0142owego Zak\u0142adu Historii Kultury w \u015aredniowieczu Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Paw\u0142a II. Jak dodaje, na pewno zdarzali si\u0119 na tym stanowisku ludzie nieodpowiedni, ale w nie wi\u0119kszym stopniu, ni\u017c dzieje si\u0119 to dzisiaj. – W tym sensie dawny nauczyciel nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od dzisiejszego, zar\u00f3wno jeden, jak i drugi przekazuje wiedz\u0119, jednak metodami w\u0142a\u015bciwymi swej epoce i w swym \u015brodowisku. Zamiast straszenia dzieci \u015bredniowiecznym nauczycielem warto by\u0142oby np. pokaza\u0107, jaki by\u0142 program nauczania w dawnej szkole. Autorzy podr\u0119cznika do klasy pi\u0105tej powielaj\u0105 przestarza\u0142e i tendencyjne fikcje, kt\u00f3re – jak si\u0119 okazuje – maj\u0105 d\u0142u\u017cszy \u017cywot ni\u017c prawda historyczna. Jako historycy pope\u0142niaj\u0105 kardynalny b\u0142\u0105d metodyczny: ahistoryczne podej\u015bcie do dawnych fakt\u00f3w – ocenia dr Wanda Bajor.
\r\n– Bicie by\u0142o w \u015bredniowiecznych szko\u0142ach stosowane, ale bardzo sporadycznie. Poza tym nie by\u0142o to katowanie ucznia, tylko wymierzenie kary za niepos\u0142usze\u0144stwo. Oczywi\u015bcie by\u0142a dyscyplina w szkole, ale nauka nie polega\u0142a na biciu ucznia, ale na przyswajaniu przez niego wiedzy drog\u0105 powtarzania. By\u0142a to metoda, kt\u00f3r\u0105 wymusi\u0142y niejako \u00f3wczesne warunki: papier i pergamin by\u0142y to materia\u0142y drogie, na kt\u00f3re niewielu by\u0142o w\u00f3wczas sta\u0107. W nauce opierano si\u0119 przede wszystkim na nauczaniu j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego, czemu s\u0142u\u017cy\u0142y cz\u0119sto \u017ar\u00f3d\u0142a staro\u017cytne – t\u0142umaczy prof. Krzysztof O\u017c\u00f3g z Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego.
\r\n– To ignorancja dobrej nauki i obyczaj\u00f3w, kt\u00f3ra niestety wpisuje si\u0119 w przedstawianie \u015bredniowiecza jako epoki, w kt\u00f3rej nic dobrego si\u0119 nie dokona\u0142o, co mnie dziwi, gdy\u017c naukowcy od lat od takiej interpretacji odst\u0119puj\u0105. Nauczyciel nie powinien wybra\u0107 takiego podr\u0119cznika, a rodzice winni zwraca\u0107 uwag\u0119 na to, z czego ucz\u0105 si\u0119 ich dzieci, bo akurat ta ksi\u0105\u017cka zniekszta\u0142ca te\u017c obraz rodziny – uwa\u017ca Ma\u0142gorzata Sagan, nauczyciel Gimnazjum nr 16 im. Fryderyka Chopina w Lublinie i doradca metodyczny.
\r\nTakie deprecjonowanie epoki nie ma pokrycia w faktach. \u015aredniowiecze konsekwentnie odwo\u0142ywa\u0142o si\u0119 do rozumu, du\u017co wysi\u0142ku po\u015bwi\u0119cano w\u00f3wczas na dzia\u0142alno\u015b\u0107 dydaktyczn\u0105, zbudowano szkolnictwo, w tym uniwersytety, a dost\u0119p do niego mia\u0142y wszystkie stany. Mediewi\u015bci podkre\u015blaj\u0105, \u017ce nauczyciel \u015bredniowieczny po\u015bwi\u0119ca\u0142 du\u017co czasu na wyja\u015bnianie tekstu, s\u0142owo po s\u0142owie. Uwzgl\u0119dnia\u0142 opr\u00f3cz gramatyki tak\u017ce wszelkie aluzje historyczne, prawne czy naukowe, jakie zawiera\u0142 badany tekst. Uczniowie poza nauk\u0105 regu\u0142 wymowy musieli opanowa\u0107 sztuk\u0119 parafrazowania prozy, poemat\u00f3w i sentencji moralnych. Na poziomie poznania retorycznego poznawali regu\u0142y i tok dyskursu oraz erystyki (sztuki prowadzenia dyskusji), m.in. na tekstach Cycerona. W zakres programu nauczania na poziomie naszej szko\u0142y podstawowej i \u015bredniej wchodzi\u0142y ponadto nast\u0119puj\u0105ce przedmioty: gramatyka, retoryka, dialektyka, geometria, arytmetyka, muzyka czy astronomia.
\r\nDoktor Wanda Bajor z KUL nie zgadza si\u0119 te\u017c z argumentacj\u0105 przedstawion\u0105 przez autor\u00f3w podr\u0119cznika, i\u017c urodzenie w konkretnym stanie (ch\u0142opskim, mieszcza\u0144skim czy rycerskim,) przes\u0105dza\u0142o o ostatecznym pozostaniu w nim. – Autorzy zdaj\u0105 si\u0119 zapomina\u0107 lub nie znaj\u0105 historii, m\u00f3wi\u0105c takie rzeczy. Ot\u00f3\u017c warto przypomnie\u0107, \u017ce ze stanu ch\u0142opskiego czy mieszcza\u0144skiego wywodzili si\u0119 cz\u0119sto ludzie zas\u0142u\u017ceni i znani, jak cho\u0107by Tomasz Becket – syn londy\u0144skiego kupca, kt\u00f3ry zosta\u0142 prymasem w XII-wiecznej Anglii – podkre\u015bla historyk.
\r\nW ocenie pos\u0142a S\u0142awomira K\u0142osowskiego (PiS), sekretarza stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej za rz\u0105d\u00f3w PiS, tego typu uj\u0119cie to pr\u00f3ba propagandowego oddzia\u0142ywania na m\u0142odego cz\u0142owieka rodem z PRL.
\r\n– Obawiam si\u0119, \u017ce wszystko to idzie w kierunku uczynienia z polskiej szko\u0142y czego\u015b bezideowego, pustego, opartego na liberalnych sloganach. Autorzy zdaj\u0105 si\u0119 nie pami\u0119ta\u0107 o wielkich dokonaniach w o\u015bwiacie wiek\u00f3w \u015brednich, kiedy to powstawa\u0142y uniwersytety, jak te w Krakowie, Pary\u017cu, Bolonii czy Padwie, kt\u00f3re by\u0142y og\u00f3lnie dost\u0119pne – ocenia K\u0142osowski.
\r\nMinisterstwo edukacji wyja\u015bnia, \u017ce ka\u017cdy podr\u0119cznik zostaje dopuszczony przez zesp\u00f3\u0142 rzeczoznawc\u00f3w pracuj\u0105cych przy resorcie, kt\u00f3rzy oceniaj\u0105 go pod wzgl\u0119dem merytorycznym oraz zgodno\u015bci z podstaw\u0105 programow\u0105. – Najwidoczniej \u017cadnych tego typu uwag nie by\u0142o, skoro ta ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 w ksi\u0119garniach – t\u0142umaczy resort.
\r\nZ autorami podr\u0119cznika nie uda\u0142o nam si\u0119 skontaktowa\u0107. Gda\u0144skie Wydawnictwo O\u015bwiatowe, kt\u00f3re wyda\u0142o t\u0119 pozycj\u0119, nie okaza\u0142o si\u0119 w tym wzgl\u0119dzie pomocne. – Podr\u0119cznik zosta\u0142 nam rekomendowany przez MEN. Rzeczoznawcy skupieni wok\u00f3\u0142 resortu nie wydali o nim \u017cadnych negatywnych opinii. Gdyby takie by\u0142y, podr\u0119cznik nie zosta\u0142by dopuszczony do wydania – poinformowa\u0142o nas Biuro Promocji Gda\u0144skiego Wydawnictwa O\u015bwiatowego.
\r\n <\/strong><\/p>\r\n\r\n

Anna Ambroziak<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Mimo dwuwiekowej ju\u017c tradycji naukowej badaj\u0105cej przebogate dokonania kultury \u015bredniowiecznej mit o „ciemnym \u015bredniowieczu”, przepe\u0142nionym fanatyzmem i okrucie\u0144stwem, nadal jest rozpowszechniany. Przyk\u0142adem jest podr\u0119cznik do historii dla pi\u0105toklasist\u00f3w „Nie wolno wam o nic zapyta\u0107, a gdy przekr\u0119cicie jaki\u015b wyraz, dostaniecie lanie r\u00f3zg\u0105 po plecach. Dodatkowe baty b\u0119dziecie otrzymywa\u0107 co sobot\u0119” – w ten oto spos\u00f3b […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[8],"tags":[98,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13587"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=13587"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/13587\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=13587"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=13587"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=13587"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}