{"id":135311,"date":"2022-07-18T21:58:29","date_gmt":"2022-07-19T01:58:29","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=135311"},"modified":"2022-07-18T21:58:29","modified_gmt":"2022-07-19T01:58:29","slug":"apoteoza-wojny-prof-stanislaw-bielen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=135311","title":{"rendered":"Apoteoza wojny – Prof. Stanis\u0142aw Biele\u0144<\/em>"},"content":{"rendered":"
\r\n
\r\n

Jest taki obraz Wasilija Wierieszczagina, powsta\u0142y w 1871 roku, pt. Apoteoza wojny. Pokazana na nim piramida z ludzkich czaszek na pustyni w otoczeniu czarnego ptactwa wraz z dedykacj\u0105 autora na ramie: \u201ewszystkim zdobywcom, minionym, wsp\u00f3\u0142czesnym i przysz\u0142ym\u201d, powinna sta\u0107 si\u0119 memento dla mo\u017cnych tego \u015bwiata, od kt\u00f3rych zale\u017c\u0105 losy wojny na Ukrainie: od Putina po Ze\u0142enskiego, od Bidena po wszystkich jego poplecznik\u00f3w, od Franciszka po wszystkich arcykap\u0142an\u00f3w ka\u017cdej religii i wiary. <\/strong><\/p>\r\n

Dlaczego Wam, decydentom,  wszystkim m\u0119\u017com i \u017conom stanu, dostojnikom, eminencjom i ekscelencjom brakuje skuteczno\u015bci w wo\u0142aniu o pok\u00f3j? Dlaczego wasz B\u00f3g jest bogiem wojny, a nie bogiem pokoju? Zamknijcie drzwi \u015bwi\u0105tyni Janusa! Zamknijcie Portae Belli! Czas zawiesi\u0107 dzia\u0142ania zbrojne i zacz\u0105\u0107 rozmawia\u0107 o pokoju. Je\u015bli ktokolwiek cokolwiek pami\u0119ta z \u0142aciny, a nawet gdy nigdy si\u0119 jej nie uczy\u0142, niech zajrzy do internetu i zrozumie zawo\u0142anie, kt\u00f3re i nam wsp\u00f3\u0142czesnym powinno sta\u0107 si\u0119 bliskie: Iane, fac aeternos pacem pacisque ministros! (\u201eJanusie, uczy\u0144 wiecznymi pok\u00f3j i zsy\u0142aj\u0105cych pok\u00f3j!\u201d). Nadchodzi czas, aby odpowiedzie\u0107 sobie na podstawowe pytanie:<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

w czyim interesie jest ta wojna?<\/h4>\r\n

Ludzie ponosz\u0105 ofiary, a \u015bwiat bezradnie przygl\u0105da si\u0119 tragedii. Poprzez media masowe jeste\u015bmy \u015bwiadkami w czasie rzeczywistym rozlewu krwi i eskalacji przemocy. Nawet gdy wojna zwalnia nas z dylematu rozstrzygania, kto jest agresorem a kto ofiar\u0105, bo wszystko wydaje si\u0119 oczywiste, trzeba przej\u015b\u0107 do kolejnego stadium warto\u015bciowania \u2013 cui bono? Komu ta wojna jest na r\u0119k\u0119? Komu s\u0142u\u017cy? Dlaczego kto\u015b programuje, \u017ce ma trwa\u0107 d\u0142ugo i przyczyni\u0107 si\u0119 do wykrwawienia stron?<\/strong><\/p>\r\n

Gdy ludzie skupiaj\u0105 si\u0119 pod jedn\u0105 flag\u0105 i nie maj\u0105 dylemat\u00f3w moralnych, przestaj\u0105 my\u015ble\u0107. Wyb\u00f3r jest oczywisty: my stajemy po stronie dobra, walcz\u0105c ze z\u0142em. My szlachetni i prawi, a naprzeciw nas barbarzy\u0144cy, obcy i wrodzy. Przestaje obowi\u0105zywa\u0107 jaka\u015b kr\u0119puj\u0105ca dot\u0105d poprawno\u015b\u0107 polityczna: walczymy przecie\u017c z rze\u017anikiem i opryszkiem stoj\u0105cym na czele pa\u0144stwa rozb\u00f3jniczego. Przypisujemy sobie prawo do os\u0105dzania zbrodniarzy, gdy\u017c po naszej stronie jest nie tylko patriotyczna racja, ale i jednoznaczno\u015b\u0107 moralna. Do tego Historia  opromieni blaskiem nasze heroiczne my\u015blenie i odwa\u017cne, cho\u0107 nie zawsze m\u0105dre wypowiedzi.<\/p>\r\n

W sytuacjach wojny szczeg\u00f3lnie nasilaj\u0105 si\u0119 w psychice ludzkiej b\u0142\u0119dy w postrzeganiu Wed\u0142ug Janusza Reykowskiego<\/strong>, bezpardonowej walce sprzyjaj\u0105 takie \u015brodki, jak:<\/p>\r\n

\u2013 Autogloryfikacja strony<\/strong>, po kt\u00f3rej si\u0119 stoi: je\u015bli kto\u015b wyra\u017ca zdanie odmienne, zostaje postrzegany jako osoba znajduj\u0105ca si\u0119 po przeciwnej stronie, a wtedy wiadomo, co my\u015ble\u0107 o takim cz\u0142owieku. Odmawia mu si\u0119 kwalifikacji moralnych, przypisuje si\u0119 brak charakteru i brak rozumu. Nawet bliscy staraj\u0105 si\u0119 unika\u0107 takiej osoby, albo przynajmniej nie rozmawia\u0107 z ni\u0105 na wiadome tematy.<\/p>\r\n

\u2013 Aksjologizacja konfliktu i dehumanizacja oponenta:<\/strong> oznacza ona  wykluczenie z kategorii moralnej, jak\u0105 stanowi osoba ludzka. Jest to podwa\u017canie czyjego\u015b statusu ludzkiego. To kluczowe zjawisko w uprzedzeniach, rasizmie i dyskryminacji. Zaanga\u017cowani w konflikt w miar\u0119 up\u0142ywu czasu staj\u0105 si\u0119 coraz mniej zdolni zrozumie\u0107 czyje\u015b po\u0142o\u017cenie. Przestaje si\u0119 rozumie\u0107 racje oponenta, bo on racji po prostu nie ma. Druga strona z za\u0142o\u017cenia jest pozbawiona wszelkiej moralno\u015bci, jest \u017c\u0105dna wygranej, nic wi\u0119cej. Dlatego pozbawia si\u0119 j\u0105 cech ludzkich. Nie jest to partner, ale raczej przeciwnik, kt\u00f3rego nale\u017cy bezwzgl\u0119dnie zwalcza\u0107, nie mo\u017cna z nim rozmawia\u0107, dyskutowa\u0107, zawiera\u0107 porozumienia, nie ma po prostu z kim tego robi\u0107.<\/p>\r\n

\u2013 Selektywno\u015b\u0107 percepcji i \u015blepota poznawcza<\/strong>: na podstawie mechanizmu projekcji dostrzega si\u0119 tylko w\u0142asne cechy pozytywne, a cechy negatywne przypisuje si\u0119 drugiej stronie.  Strony dostrzegaj\u0105 r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy sob\u0105, kt\u00f3re warto\u015bciuj\u0105 negatywnie. To, co u danej strony jest uzasadnione, wydaje si\u0119 nie do przyj\u0119cia u drugiej strony.<\/p>\r\n

\u2013 Dialog g\u0142uchych<\/strong>: oznacza, \u017ce strony nie s\u0142uchaj\u0105 tego, co jest przekazywane. Dezawuuj\u0105 g\u0142osy przeciwnika, zag\u0142uszaj\u0105 je; koncentruj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na w\u0142asnej interpretacji, kt\u00f3rej nadaje si\u0119 miano niepodwa\u017calnej prawdy.<\/p>\r\n

\u2013 Etykietowanie:<\/strong> ma zwi\u0105zek z mechanizmem naznaczenia, zwi\u0105zanym z dyskredytacj\u0105 i stygmatyzacj\u0105; deprecjonowaniem poprzez \u201eprzypinanie komu\u015b etykietki\u201d; etykieta wroga oznacza antycypowanie zachowa\u0144 wrogich, kt\u00f3rych nale\u017cy si\u0119  spodziewa\u0107 i na kt\u00f3re trzeba by\u0107 przygotowanym; w tych procesach ujawnia si\u0119 mechanizm \u201esamospe\u0142niaj\u0105cego si\u0119 proroctwa\u201d, powstaje b\u0142\u0119dne ko\u0142o reakcji i kontrreakcji; wrogo\u015b\u0107, kt\u00f3ra mo\u017ce  zrazu by\u0107 tylko wynikiem wyobra\u017ani, mo\u017ce przerodzi\u0107 si\u0119 w otwarty konflikt.<\/p>\r\n

\u2013 Zubo\u017cenie intelektualne i uproszczenia poznawcze<\/strong>: pod wp\u0142ywem napi\u0119\u0107 percepcja rzeczywisto\u015bci jest ograniczona. \u015awiat jest oceniany w kategoriach czarno-bia\u0142ych. W jasnych barwach postrzega si\u0119 samego siebie, a w ciemnych tonacjach pokazuje si\u0119 drug\u0105 stron\u0119. Temu zjawisku towarzyszy ograniczanie liczby pomys\u0142\u00f3w, konstruktywnych rozwi\u0105za\u0144. Racje schodz\u0105 na plan dalszy, a intelektem rz\u0105dz\u0105 emocje. Upraszczanie rzeczywisto\u015bci prowadzi do jej fa\u0142szowania. Strona wyolbrzymia w\u0142asn\u0105 pozytywn\u0105 rol\u0119, na przyk\u0142ad przyjmuje na siebie rol\u0119 obro\u0144cy przed z\u0142em.<\/p>\r\n

\u2013 Substytucja cel\u00f3w:<\/strong> g\u0142\u00f3wnym celem staje si\u0119 pokonanie oponenta za wszelk\u0105 cen\u0119, danie mu nauczki.<\/p>\r\n

\u2013 Autystyczna wrogo\u015b\u0107 i konieczno\u015b\u0107 u\u017cycia przemocy<\/strong>: obserwuje si\u0119 sukcesywne narastanie wrogich uczu\u0107, ca\u0142kowity brak kontaktu, narastanie barier porozumienia. Pojawiaj\u0105 si\u0119 przedwczesne oceny oponenta w kategoriach jego s\u0142abo\u015bci b\u0105d\u017a bezwarto\u015bciowo\u015bci. Narastaj\u0105 fantazje wok\u00f3\u0142 cel\u00f3w drugiej strony, tworz\u0105 si\u0119 lub od\u017cywaj\u0105 mity i legendy. \u0141atwo wtedy o zerwanie komunikacji i si\u0119gni\u0119cie do si\u0142y. Pojawiaj\u0105 si\u0119 bowiem tendencje do u\u017cycia zdecydowanych \u015brodk\u00f3w wobec drugiej strony. Poniewa\u017c to, czego broni\u0105 oponenci \u2013 nie jest s\u0142uszne, zatem trzeba ich zaatakowa\u0107.<\/p>\r\n

\u2013 Gotowo\u015b\u0107 do po\u015bwi\u0119ce\u0144<\/strong>: wzrasta nie tylko agresja wobec strony przeciwnej. Okre\u015blony spos\u00f3b postrzegania konfliktu wywo\u0142uje tak\u017ce gotowo\u015b\u0107 do ponoszenia ofiar na rzecz swojej strony. Nie przera\u017ca wizja strat, a wr\u0119cz odwrotnie, odczuwa si\u0119 satysfakcj\u0119 z tego, \u017ce gro\u017c\u0105 cierpienia, \u017ce robi si\u0119 co\u015b, co jest bardzo niebezpieczne.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Na co wszyscy czekaj\u0105?<\/h4>\r\n

W sytuacji, kiedy strona rozpatruje rzecz jedynie ze swojego punktu widzenia, szanse na porozumienie s\u0105 nik\u0142e. Jest to podstawowy b\u0142\u0105d percepcyjny. Inne tego rodzaju b\u0142\u0119dy to:  s\u0105dzenie innych na podstawie w\u0142asnych uprzedze\u0144 i podejrzliwo\u015bci oraz obwinianie  innych za swoje b\u0142\u0119dy. Maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107 owych zak\u0142\u00f3ce\u0144 w postrzeganiu stron konfliktu \u015bwiadomi uczestnicy zdarze\u0144 podejmuj\u0105 nieraz pr\u00f3by organizowania tzw. sesji wymiany wizerunk\u00f3w (w postaci rozmaitych nieformalnych spotka\u0144). Dostarczaj\u0105 one okazji do analiz \u017ar\u00f3de\u0142 nieporozumie\u0144 i fa\u0142szywych mniema\u0144. Dlatego dyplomacja ci\u0105gle ma do odegrania istotn\u0105 rol\u0119, a dobre us\u0142ugi i mediacja nie powinny znika\u0107 z pola widzenia, wbrew wielu pryncypialnym sprzeciwom.<\/p>\r\n

Patrz\u0105c na dzisiejsze  reagowanie na  to, co dzieje si\u0119 na Ukrainie, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce zapanowa\u0142 powszechnie syndrom my\u015blenia grupowego, wp\u0142ywaj\u0105cy na wypaczenie procesu podejmowania decyzji. Polega on na wytworzeniu si\u0119 w skali masowej specyficznego sposobu my\u015blenia, wp\u0142ywaj\u0105cego w konsekwencji na poczynania skonfliktowanych i wojuj\u0105cych stron.  Najcz\u0119\u015bciej d\u0105\u017cenie do jednomy\u015blno\u015bci warunkuje podejmowanie decyzji ze szkod\u0105 dla realistycznej oceny przes\u0142anek planowanych posuni\u0119\u0107, jak i ich rezultaty.<\/p>\r\n

Po\u015br\u00f3d symptom\u00f3w my\u015blenia grupowego wyst\u0119puj\u0105 m.in.: z\u0142udzenie bezpiecze\u0144stwa, co sk\u0142ania do podejmowania dzia\u0142a\u0144 ryzykownych; zbiorowe usprawiedliwianie; przekonanie o moralnej wy\u017cszo\u015bci ka\u017cdej ze stron; pope\u0142nianie wielu b\u0142\u0119d\u00f3w percepcyjnych, wymienionych wy\u017cej; konsolidacja grupowa, kneblowanie dysydent\u00f3w; autocenzura pogl\u0105d\u00f3w niezgodnych z przekonaniami grupy; z\u0142udzenie jednomy\u015blno\u015bci; pojawienie si\u0119 \u201estra\u017cnik\u00f3w\u201d, ochraniaj\u0105cych grup\u0119 przed odmiennymi pogl\u0105dami. Zjawisko to zosta\u0142o przedstawione w literaturze na przyk\u0142adzie  sztab\u00f3w prezydent\u00f3w USA, odpowiedzialnych za podejmowanie decyzji w czasie kryzys\u00f3w mi\u0119dzynarodowych, m.in. w czasie kryzysu karaibskiego w 1962 r. (Irving L. Janis, \u201eVictims of Groupthink: A Psychological Study of Foreign-Policy Decisions and Fiascoes\u201d, Houghton Mifflin, Boston 1972).<\/p>\r\n

Ostatnio trafnie zjawisko my\u015blenia \u017cyczeniowego przedstawi\u0142  gda\u0144ski pisarz i profesor Stefan Chwin<\/strong>, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce \u201enikt nie chce wiedzie\u0107, co naprawd\u0119 si\u0119 dzieje na Ukrainie. Wszyscy czekamy na to, \u017ce Dawid zwyci\u0119\u017cy Goliata, zapominaj\u0105c, \u017ce \u017caden Dawid nigdy nie zwyci\u0119\u017cy\u0142 \u017cadnego Goliata, z wyj\u0105tkiem bohatera biblijnego o raczej niepewnym istnieniu\u201d. Na dodatek ludzie popadaj\u0105 w \u201ebzik patriotyczny\u201d, demonstruj\u0105c wrogo\u015b\u0107 do wszystkiego, \u201eco ruskie\u201d (nawet do ulubionych przez wielu pierog\u00f3w). \u015awiadczy to o bezmy\u015blnym zach\u0142ystywaniu si\u0119 swoj\u0105 wy\u017cszo\u015bci\u0105 moraln\u0105 i uspokajaniu sumienia, podczas gdy rzeczywisto\u015b\u0107 jest absolutnie g\u0142ucha na takie rozpaczliwe i ob\u0142\u0119dne manifesty.<\/p>\r\n

Obecnie wszelkie antywojenne manifesty, apele i odezwy ludzi osamotnionych w przeciwstawianiu si\u0119 prowojennej euforii odrzuca si\u0119 jako przejaw defetyzmu i stronniczo\u015bci wobec Rosji.<\/strong> W wojennym uniesieniu antymilitaryzm i pacyfizm nie maj\u0105 \u017cadnej si\u0142y edukacyjnej ani  skuteczno\u015bci perswazyjnej. Wielu ludzi zapomina wszystkie okropno\u015bci wojny (nawi\u0105zuj\u0119 tu do genialnego cyklu rycin Francisca Goi z lat 1811-1816<\/strong>), mimo \u017ce  ju\u017c w szkole cho\u0107by poprzez literatur\u0119 ka\u017cde niemal dziecko dowiaduje si\u0119, \u017ce wojna jest nikczemn\u0105 i pod\u0142\u0105 niesprawiedliwo\u015bci\u0105, \u017ar\u00f3d\u0142em bezgranicznych nieszcz\u0119\u015b\u0107 ludzkich.<\/p>\r\n

A jednak wojna kusi heroizacj\u0105 i budowaniem nowych mitologii. <\/strong>Jej \u201eczar\u201d wyra\u017cany w poezji i pie\u015bni, w paradach i ceremonia\u0142ach, w masowych pochodach i  zlotach przenika wychowanie dzieci, a tam, gdzie militaryzacja spo\u0142ecze\u0144stwa i pa\u0144stwa osi\u0105ga wymiar patriotycznego imperatywu, legitymizuje wszystkie doktryny i t\u0142amsi racjonaln\u0105 kalkulacj\u0119. W wojennych uniesieniach wykuwaj\u0105 si\u0119  nowe to\u017csamo\u015bci, kt\u00f3re nast\u0119pne pokolenia przekuwaj\u0105 w spi\u017cowe monumenty i granitowe mauzolea. Martyrologia staje si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 narodowej epopei, opartej na sakralizacji bohater\u00f3w, ale i na piel\u0119gnowaniu nienawi\u015bci i \u017c\u0105dzy odwetu. Pami\u0119\u0107 o wrogu pozwala na skuteczn\u0105 konsolidacj\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa i cierpliwo\u015b\u0107 w oczekiwaniu na powetowanie krzywd.<\/p>\r\n

Kapitulacja kt\u00f3rejkolwiek ze stron prowadzi do  d\u0142ugotrwa\u0142ej traumy, opartej na gorzkiej prawdzie o swojej s\u0142abo\u015bci, poczuciu zdrady i upokorzenia<\/strong>. Najwi\u0119kszy cios idealizacji i pochwale wojny zadaje u\u015bwiadomienie sobie, \u017ce by\u0142a ona rozwi\u0105zaniem beznadziejnie g\u0142upim i irracjonalnym. Przynios\u0142a bowiem niewyobra\u017calne szkody, a \u017cadnego po\u017cytku. W kategoriach pozarozumowych prowadzi\u0142a do ekstatycznych uniesie\u0144 i ekstremalnych po\u015bwi\u0119ce\u0144. W rezultacie jednak okaza\u0142a si\u0119 szale\u0144stwem, kt\u00f3rego skutki odczuwa\u0107 b\u0119d\u0105 kolejne pokolenia poprzez szukanie winnych, przeprowadzanie rozlicze\u0144, przywracanie normalno\u015bci oraz leczenie depresji i nerwic.<\/p>\r\n

Trudno wyobrazi\u0107 sobie nast\u0119pne dekady, a nawet najbli\u017csze lata stosunk\u00f3w rosyjsko-ukrai\u0144skich. Nie brakuje wprawdzie pomys\u0142\u00f3w na upokorzenie Rosji i na w\u0142\u0105czenie Ukrainy do struktur zachodnich, ale wszystko zale\u017cy od sposobu zako\u0144czenia tej absurdalnej wojny. Je\u015bli \u017cadna ze stron nie zrezygnuje ze swojej determinacji na rzecz ca\u0142kowitego zwyci\u0119stwa, w\u00f3wczas  dziwaczny stan (ni)pokoju-(ni)wojny na d\u0142ugie lata pogr\u0105\u017cy Europ\u0119 \u015arodkow\u0105 i Wschodniej w parali\u017cuj\u0105cej traumie.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Gdy zamilkn\u0105 dzia\u0142a\u2026<\/h4>\r\n

i opadnie py\u0142 bitewny, przyjdzie mo\u017ce czas na refleksj\u0119. By\u0107 mo\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 obserwator\u00f3w u\u0142o\u017cy w jakie\u015b logiczne ci\u0105gi wszystkie absurdy wojny na Ukrainie. Mo\u017ce och\u0142on\u0105 rozgrzane emocjami umys\u0142y badaczy uniwersyteckich, kt\u00f3rzy spokojnie zastanowi\u0105 si\u0119 nad ideologicznymi uzasadnieniami tej wojny (sprowadzanie konfliktu do zwarcia mi\u0119dzy demokracjami a autokracj\u0105 rosyjsk\u0105 niewiele wyja\u015bnia), b\u0142\u0119dami strategicznymi Zachodu i Rosji w budowaniu pozimnowojennej r\u00f3wnowagi si\u0142, u\u0142omno\u015bciami psychicznymi przyw\u00f3dc\u00f3w, splotem interes\u00f3w uczestnik\u00f3w bezpo\u015brednich i po\u015brednich, utrat\u0105 sterowno\u015bci systemowej.<\/p>\r\n

Wojna na Ukrainie pokazuje, \u017ce pewne szale\u0144stwa powtarzaj\u0105 si\u0119 regularnie w historii.<\/strong> Wojna ze swojej istoty ma charakter zbrodniczy, pokazuje przede wszystkim pych\u0119 i pogard\u0119 dla s\u0142abszych, ujawnia atawistyczne instynkty i obna\u017ca cynizm \u015bwiata polityki, finansjery i armii. Francuski socjolog Gaston Bouthoul (1896-1980),<\/strong> tw\u00f3rca polemologii, naukowej refleksji nad wojn\u0105, wskazywa\u0142 m.in., \u017ce wbrew swojej szkodliwo\u015bci, wojna jest osobliw\u0105 gr\u0105 si\u0142, daj\u0105c\u0105 si\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107 nie tylko w kategoriach rytua\u0142\u00f3w i symboli, ale tak\u017ce w granicach gospodarczej, wojskowej, demograficznej czy ideologicznej logiki. Poszukuj\u0105c obiektywno-racjonalnych korzeni wojny i zjawisk z ni\u0105 zwi\u0105zanych wielu jego na\u015bladowc\u00f3w ucieka od najwa\u017cniejszej przyczyny, tj. ob\u0142\u0119du, obsesji i szale\u0144stwa ludzi w\u0142adzy \u2013 tych wszystkich, nawet demokratycznie \u201epomazanych\u201d wodz\u00f3w i dow\u00f3dc\u00f3w, kt\u00f3rzy z racji posiadanych uprawnie\u0144 mog\u0105 szafowa\u0107 \u017cyciem mas ludzkich, nie ponosz\u0105c za to z regu\u0142y \u017cadnej odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\r\n

Pi\u0119kny w swoim zamy\u015ble Akt Konstytucyjny Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych ds. O\u015bwiaty, Nauki i Kultury (UNESCO) ci\u0105gle przypomina, \u017ce je\u015bli wojny rodz\u0105 si\u0119 w umys\u0142ach ludzi, to r\u00f3wnie\u017c w ich umys\u0142ach powinny by\u0107 zwalczane.  Czas wi\u0119c przywr\u00f3ci\u0107 nadziej\u0119, \u017ce pok\u00f3j dzi\u0119ki rozumowi mo\u017cna wygra\u0107. Bo przecie\u017c, m\u00f3wi\u0105c s\u0142owami Czes\u0142awa Niemena<\/strong>: \u201eLudzi dobrej woli jest wi\u0119cej\/ I mocno wierz\u0119 w to\/ \u017be ten \u015bwiat\/ Nie zginie nigdy dzi\u0119ki nim\/ Nie nie nie nie\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Prof. Stanis\u0142aw Biele\u0144<\/em> <\/strong><\/p>\r\n

My\u015bl Polska, nr 29-30 (17-24.07.2022)<\/p>\r\n<\/div>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jest taki obraz Wasilija Wierieszczagina, powsta\u0142y w 1871 roku, pt. Apoteoza wojny. Pokazana na nim piramida z ludzkich czaszek na pustyni w otoczeniu czarnego ptactwa wraz z dedykacj\u0105 autora na ramie: \u201ewszystkim zdobywcom, minionym, wsp\u00f3\u0142czesnym i przysz\u0142ym\u201d, powinna sta\u0107 si\u0119 memento dla mo\u017cnych tego \u015bwiata, od kt\u00f3rych zale\u017c\u0105 losy wojny na Ukrainie: od Putina po […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[13,9],"tags":[84,98,20,167,221],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/135311"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=135311"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/135311\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":135312,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/135311\/revisions\/135312"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=135311"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=135311"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=135311"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}