{"id":134011,"date":"2022-05-13T10:22:33","date_gmt":"2022-05-13T14:22:33","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=134011"},"modified":"2022-05-13T10:22:33","modified_gmt":"2022-05-13T14:22:33","slug":"nowa-ksiazka-normana-finklesteina","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=134011","title":{"rendered":"Nowa ksi\u0105\u017cka Normana Finklesteina"},"content":{"rendered":"

Uwaga autora<\/strong>: W tym fragmencie mojej najnowszej ksi\u0105\u017cki „I’ll Burn That Bridge When I Get to It!<\/em>” („Spal\u0119 ten most, kiedy do niego dojd\u0119”), poruszam kwesti\u0119 tego, czy uzasadnione jest t\u0142umienie wypowiedzi na podstawie tego, \u017ce s\u0105 one spo\u0142ecznie „wsteczne”.  Odpowiadam przecz\u0105co i ilustruj\u0119 t\u0119 kwesti\u0119 na przyk\u0142adzie debaty o aborcji. <\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Szermierze politycznej poprawno\u015bci, cancel culture* <\/em>– ludzie ci udaj\u0105, \u017ce s\u0105 awangard\u0105 post\u0119powych idei. Ka\u017cdy, kto si\u0119 im sprzeciwia, jest wstecznikiem, niedorozwini\u0119tym g\u0142upcem. „Widzia\u0142em przysz\u0142o\u015b\u0107 i ona dzia\u0142a” – og\u0142osi\u0142 w roku 1919, Lincoln Steffens, dziennikarz epoki post\u0119pu, po powrocie z bolszewickiej Rosji.<\/p>\r\n

Stawianie si\u0119 po w\u0142a\u015bciwej stronie historii, zanim ta wyda sw\u00f3j werdykt, to ryzykowne zaj\u0119cie.[1]<\/sup> O ile na arenie mi\u0119dzynarodowej w pierwszej po\u0142owie XX wieku, post\u0119powym tematem by\u0142 bolszewizm, o tyle w kr\u0119gach post\u0119powych w USA kr\u00f3lowa\u0142a eugenika. Prawdziwy Who’s Who post\u0119powych my\u015blicieli – Theodore Roosevelt, Margaret Sanger i Helen Keller w USA; Bertrand Russell, Bernard Shaw i H. G. Wells w Wielkiej Brytanii – popierali eugeniczne ulepszanie rasy ludzkiej poprzez jej naukow\u0105 hodowl\u0119.<\/p>\r\n

Stany, w kt\u00f3rych istnia\u0142y „o\u015bwiecone” rz\u0105dy, takie jak Wisconsin, wprowadzi\u0142y obowi\u0105zkowe przepisy sterylizacyjne, aby wyeliminowa\u0107 „defekty” (osoby urodzone z wrodzonymi wadami i chorobami) oraz „s\u0142abe umys\u0142y” (osoby o niskiej moralno\u015bci i ilorazie inteligencji, o kt\u00f3rych m\u00f3wiono, \u017ce id\u0105 ze sob\u0105 w parze). Takie ustawodawstwo spotka\u0142o si\u0119 jednak z oporem w „zacofanych”, bogobojnych protestanckich stanach g\u0142\u0119bokiego Po\u0142udnia, kt\u00f3re uznawa\u0142y \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 naszego wsp\u00f3lnego cz\u0142owiecze\u0144stwa (zbawienie by\u0142o w zasi\u0119gu wszystkich dzieci Bo\u017cych)[2]<\/sup>. W ko\u0144cu jednak i g\u0142\u0119bokie Po\u0142udnie pogodzi\u0142o si\u0119 z tym i ugi\u0119\u0142o si\u0119 przed walcem „post\u0119pu”. <\/p>\r\n

Kwestia legalno\u015bci przymusowej sterylizacji przeprowadzanej przez pa\u0144stwo trafi\u0142a przed S\u0105d Najwy\u017cszy Stan\u00f3w Zjednoczonych w sprawie Buck przeciwko Bell (1927).  Oskar\u017cona Carrie Buck, wraz z matk\u0105 i c\u00f3rk\u0105, mia\u0142y by\u0107 upo\u015bledzone umys\u0142owo. (Wydaje si\u0119, \u017ce nie by\u0142o podstaw dowodowych dla tego twierdzenia). S\u0119dzia Oliver Wendell Holmes potwierdzi\u0142 nie tylko legalno\u015b\u0107, ale i celowo\u015b\u0107 sterylizacji. „Dla ca\u0142ego \u015bwiata lepiej jest, je\u015bli zamiast czeka\u0107 na egzekucj\u0119 zdegenerowanego potomstwa za przest\u0119pstwa lub pozwoli\u0107 mu g\u0142odowa\u0107 z powodu jego imbecylizmu, spo\u0142ecze\u0144stwo mo\u017ce powstrzyma\u0107 tych, kt\u00f3rzy s\u0105 w oczywisty spos\u00f3b niezdolni….  Wystarczy ju\u017c trzech pokole\u0144 imbecyli”.<\/p>\r\n

Najbardziej post\u0119powy cz\u0142onek S\u0105du, s\u0119dzia Brandeis, g\u0142osowa\u0142 razem z o\u015bmioosobow\u0105 wi\u0119kszo\u015bci\u0105.  Jedyny przeciwnik, s\u0119dzia Butler, by\u0142 pobo\u017cnym katolikiem (Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki by\u0142 pierwszym instytucjonalnym bastionem w USA, kt\u00f3ry sprzeciwi\u0142 si\u0119 sterylizacji eugenicznej, nie tylko ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j sprzeciw wobec kontroli urodze\u0144, lecz tak\u017ce ze wzgl\u0119du na swoje teologiczne zaanga\u017cowanie na rzecz \u015bwi\u0119to\u015bci ka\u017cdego ludzkiego \u017cycia, niezale\u017cnie od eugenicznej „przydatno\u015bci”). Dopiero gdy nazi\u015bci doprowadzili t\u0119 post\u0119pow\u0105 ide\u0119 do jej logicznej konkluzji, straci\u0142a ona na popularno\u015bci[3]<\/sup>. Werdykt historii jest jednoznaczny: ci, kt\u00f3rzy byli wierni nauce – „post\u0119powcy” – mylili si\u0119, ci, kt\u00f3rzy byli przywi\u0105zani do religii – „wstecznicy” – mieli racj\u0119. <\/p>\r\n

Prawo do sterylizacji dotyczy\u0142o ingerencji pa\u0144stwa w proces reprodukcji; prawo do aborcji dotyczy zakazu ingerencji pa\u0144stwa w ten proces. Jednak w gruncie rzeczy stawka moralna jest prawdopodobnie taka sama: \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 ludzkiego \u017cycia. Ludzie pobo\u017cni sprzeciwiali si\u0119 wtedy sterylizacji i sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 teraz aborcji, podczas gdy post\u0119powcy popierali sterylizacj\u0119 wtedy i popieraj\u0105 aborcj\u0119 teraz. Feministka Katha Pollitt uwa\u017ca prawo kobiety do aborcji za papierek lakmusowy feminizmu: popiera\u0107 aborcj\u0119 to popiera\u0107 marsz post\u0119pu[4]<\/sup>. Ale czy to takie proste?<\/p>\r\n

Wydaje si\u0119, \u017ce d\u0142ugi \u0142uk cywilizacji zmierza w kierunku coraz bardziej inkluzywnego pojmowania \u017cycia ludzkiego. W swoim utopijnym planie, Platon przewidywa\u0142, \u017ce „wadliwe potomstwo b\u0119dzie usuwane po cichu i w tajemnicy” – w rezultacie sankcjonowa\u0142 selektywne dzieciob\u00f3jstwo, mi\u0119dzy innymi dzieci „wadliwych” i „nie\u015blubnych”.  Nie jest wykluczone, \u017ce z biegiem czasu, gdy uznanie dla ludzkiego \u017cycia b\u0119dzie si\u0119 poszerza\u0107, werdykt historii w sprawie aborcji b\u0119dzie r\u00f3wnie surowy jak ten, kt\u00f3ry wydali\u015bmy w sprawie rad Platona. <\/p>\r\n

Roe v. Wade<\/em> (1973), prze\u0142omowa decyzja S\u0105du Najwy\u017cszego USA, kt\u00f3ra podtrzyma\u0142a (kwalifikowane) prawo kobiety do aborcji, udawa\u0142a, \u017ce unika zagadki, kiedy zaczyna si\u0119 \u017cycie: „Nie musimy rozstrzyga\u0107 trudnej kwestii, kiedy zaczyna si\u0119 \u017cycie. Gdy osoby wykszta\u0142cone w odpowiednich dyscyplinach medycyny, filozofii i teologii nie s\u0105 w stanie doj\u015b\u0107 do konsensusu, s\u0105downictwo, w tym momencie rozwoju wiedzy cz\u0142owieka, nie jest w stanie spekulowa\u0107 na temat odpowiedzi”. Trybuna\u0142 by\u0142 jednak nieszczery. Po pierwsze, wydaje si\u0119 niemo\u017cliwe, aby rozstrzygn\u0105\u0107 kwesti\u0119 legalno\u015bci aborcji bez odniesienia si\u0119 do tego nieredukowalnego pytania, chyba \u017ce w spos\u00f3b sztuczny.<\/p>\r\n

Po drugie, nawet je\u015bli tylko po\u015brednio, S\u0105d zaj\u0105\u0142 stanowisko w sprawie momentu rozpocz\u0119cia \u017cycia. Problem polega jednak na tym, \u017ce stanowisko to jest ca\u0142kowicie nieprzekonuj\u0105ce i ca\u0142kowicie polityczne. Trybuna\u0142 odrzuci\u0142 stanowisko „pro-life”, \u017ce \u017cycie zaczyna si\u0119 w momencie pocz\u0119cia, jako „sztywne”, ale nie wyja\u015bni\u0142, dlaczego jest ono sztywne[5]<\/sup>. Je\u015bli \u017cycie faktycznie zaczyna si\u0119 w momencie pocz\u0119cia – a S\u0105d twierdzi\u0142, \u017ce jest agnostykiem – to co jest „sztywnego” w pryncypialnym przestrzeganiu tego przekonania poprzez sprzeciw wobec aborcji? Trybuna\u0142 milcz\u0105co odrzuci\u0142, z drugiej strony, sztywno\u015b\u0107 stanowiska „pro-choice”, \u017ce \u017cycie zaczyna si\u0119 w momencie narodzin, o\u015bwiadczaj\u0105c, \u017ce w gestii pa\u0144stwa le\u017cy r\u00f3wnie\u017c decydowanie o tym, kiedy zaczyna si\u0119 „potencjalne \u017cycie” i jego ochrona[6]<\/sup>.<\/p>\r\n

Czy nie by\u0142o to jednak przesuni\u0119cie decyduj\u0105cego pytania o jeden krok wstecz? Je\u015bli S\u0105d nie wiedzia\u0142, kiedy zacz\u0119\u0142o si\u0119 \u017cycie, to sk\u0105d, prosz\u0119 powiedzie\u0107, m\u00f3g\u0142 wiedzie\u0107, kiedy zacz\u0119\u0142o si\u0119 \u017cycie „potencjalne”? „Potencjalne” to przymiotnikowe u\u015bci\u015blenie s\u0142owa „\u017cycie”. Je\u015bli pocz\u0105tek \u017cycia jest czarn\u0105 skrzynk\u0105, to modyfikator nie mo\u017ce rzuci\u0107 \u017cadnego \u015bwiat\u0142a. Innymi s\u0142owy, poj\u0119ciowa innowacja S\u0105du dotycz\u0105ca „\u017cycia potencjalnego” nie ma wp\u0142ywu na nieskazitelne stanowisko pro-choice, zgodnie z kt\u00f3rym \u017cycie zaczyna si\u0119 w momencie narodzin, a tym bardziej go nie podwa\u017ca.  Co wi\u0119cej, je\u015bli S\u0105d rozszerzy\u0142 swoje orzecznictwo wstecz na „potencjalne \u017cycie”, to czy\u017c logicznie nie znalaz\u0142 si\u0119 w obozie pro-life, jako \u017ce pocz\u0119cie jest, niczym innym, jak w\u0142a\u015bnie „potencjalnym \u017cyciem”?[7]<\/sup>.<\/p>\r\n

Przy okazji S\u0105d zasugerowa\u0142, \u017ce surowe ograniczenia prawne dotycz\u0105ce aborcji pojawi\u0142y si\u0119 stosunkowo p\u00f3\u017ano w historii Ameryki[8]<\/sup>, a zatem uznanie „fundamentalnego” prawa do aborcji nie oznacza zerwania z nasz\u0105 histori\u0105 i tradycj\u0105. Ale nawet gdyby to by\u0142a prawda z punktu widzenia s\u0105downictwa[9]<\/sup>, to dla laika argument ten brzmi r\u00f3wnie przekonuj\u0105co, jak stwierdzenie, \u017ce ograniczenia prawne dotycz\u0105ce niewolnictwa pojawi\u0142y si\u0119 stosunkowo p\u00f3\u017ano w historii Ameryki, a zatem prawo do zniewalania mo\u017ce by\u0107 r\u00f3wnie dobrze „fundamentalne”.  W rzeczywisto\u015bci, tak jak zniesienie niewolnictwa by\u0142o wyrazem zwi\u0119kszonej wra\u017cliwo\u015bci na \u017cycie ludzkie, to samo dotyczy zniesienie aborcji, co S\u0105d zdaje si\u0119 przyznawa\u0107[10]<\/sup>.<\/p>\r\n

S\u0105d postanowi\u0142 dokona\u0107 rozr\u00f3\u017cnienia, popieraj\u0105c prawo do aborcji przed „istotnym punktem”, jakim jest osi\u0105gni\u0119cie przez p\u0142\u00f3d zdolno\u015bci do \u017cycia poza \u0142onem matki. Niezale\u017cnie od tego, jak bardzo S\u0105d temu zaprzecza\u0142, „zdolno\u015b\u0107 do \u017cycia” by\u0142a r\u00f3wnie\u017c punktem, w kt\u00f3rym wed\u0142ug niego zaczyna\u0142o si\u0119 \u017cycie[11]<\/sup>. Mia\u0142o to sens polityczny, poniewa\u017c S\u0105d si\u0119ga\u0142 do szerokiego centrum opinii publicznej. Jednak jego w\u0142asne ustalenia by\u0142y r\u00f3wnie arbitralne (lub racjonalne) jak i argumenty pro-choice[12]<\/sup>. Prawo do aborcji w pierwszej fazie ci\u0105\u017cy S\u0105d opar\u0142 na prawie do wolno\u015bci wynikaj\u0105cym z czternastej poprawki[13]<\/sup>, a prawo pa\u0144stwa do interwencji w p\u00f3\u017aniejszej fazie ci\u0105\u017cy na obowi\u0105zku ochrony \u017cycia prenatalnego. <\/p>\r\n

S\u0105d przedstawia rozwi\u0105zanie zagadki aborcji jako kompromis mi\u0119dzy skrajnymi stanowiskami pro-choice i pro-life[14]<\/sup>. Ale jest to wywa\u017cona decyzja tylko wtedy, gdy \u017cycie zaczyna si\u0119 w momencie osi\u0105gni\u0119cia zdolno\u015bci do \u017cycia. Je\u015bli jednak \u017cycie zaczyna si\u0119 w momencie pocz\u0119cia, to – zgodnie z rozumowaniem samego S\u0105du – prawo kobiety do wolno\u015bci jest zasadniczo wa\u017cniejsze od prawa p\u0142odu do \u017cycia, natomiast je\u015bli \u017cycie zaczyna si\u0119 w momencie narodzin, to interwencja pa\u0144stwa przed narodzinami stanowi\u0142aby zasadniczo naruszenie prawa kobiety do wolno\u015bci[15]<\/sup>. Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, ca\u0142e orzecznictwo S\u0105du jest absurdalne, poniewa\u017c opiera si\u0119 na przekonaniu, \u017ce nierozwi\u0105zywalna zagadka moralna – kiedy zaczyna si\u0119 \u017cycie – mo\u017ce zosta\u0107 rozwi\u0105zana za pomoc\u0105 sprytnego zwrotu lub, mniej sympatycznie, podst\u0119pu s\u0142ownego. Nierozstrzygalnym faktem jest to, \u017ce z tego, co wiadomo, historia mo\u017ce potwierdzi\u0107 tak zwane sztywne stanowisko pro-life. <\/p>\r\n

W istocie, je\u015bli nie ma jeszcze \u0142awy przysi\u0119g\u0142ych, a stawk\u0105 jest ludzkie \u017cycie, to czy\u017c imperatywem kategorycznym nie jest zachowanie ostro\u017cno\u015bci: je\u015bli to mo\u017ce by\u0107 \u017cycie, to post\u0119puj tak, jakby to by\u0142o \u017cycie? Moja nie\u017cyj\u0105ca ju\u017c Mama wyszepta\u0142a mi kiedy\u015b z przera\u017ceniem histori\u0119 kobiety, kt\u00f3ra siedzia\u0142a obok niej w transporcie do obozu koncentracyjnego na Majdanku. W przysz\u0142o\u015bci sta\u0142o si\u0119 tak \u017ce, \u017ce udusi\u0142a ona swoje dziecko. Mimo to, moja matka stanowczo twierdzi\u0142a, \u017ce kobieta ma prawo do aborcji, a m\u0119\u017cczyzna nie powinien mie\u0107 nic do powiedzenia. (Wnioskuj\u0119, ale nie mog\u0119 tego stwierdzi\u0107 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105, \u017ce moja matka dokona\u0142a aborcji w getcie warszawskim. Jej ojciec, kt\u00f3ry by\u0142 ultra-ortodoksyjnym \u017bydem, nie pozwoli\u0142 jej zej\u015b\u0107 do bunkra w getcie w towarzystwie ch\u0142opaka, chyba \u017ce przedtem dokonano by obrz\u0119du ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Kiedy\u015b w mojej obecno\u015bci zwierzy\u0142a si\u0119 mojej przyjaci\u00f3\u0142ce, \u017ce straci\u0142a z nim dziewictwo. W ko\u0144cu zosta\u0142 zabity.”)<\/p>\r\n

Czy to uwi\u0119ziona w getcie, czy w transporcie do obozu koncentracyjnego, kobieta mo\u017ce zosta\u0107 zmuszona przez upiorne okoliczno\u015bci do zrobienia tego, przeciwko czemu buntuje si\u0119 ca\u0142a jej istota.  Ale moja Matka uwa\u017ca\u0142a te\u017c za oczywiste, \u017ce dla ka\u017cdej kobiety decyduj\u0105cej si\u0119 na aborcj\u0119 jest to decyzja ostateczna, w ostateczno\u015bci, w sytuacji ekstremalnej. Czy nie powinno si\u0119 zawsze zak\u0142ada\u0107, \u017ce p\u0142\u00f3d mo\u017ce by\u0107 \u017cyciem? Niebezpiecze\u0144stwo polega na tym, \u017ce dzia\u0142aj\u0105c tak, jakby ta mo\u017cliwo\u015b\u0107 nie istnia\u0142a, aborcja ma tak\u0105 sam\u0105 moraln\u0105 wag\u0119 jak zmycie martwych kom\u00f3rek nask\u00f3rka podczas k\u0105pieli pod prysznicem. W jednej z aborcyjnych decyzji S\u0105du po sprawie Roe, s\u0119dzia Stevens stwierdzi\u0142, \u017ce „\u017cadna osoba nie podejmuje takiej decyzji lekko”[16]<\/sup>. <\/p>\r\n

Nawet gdyby tak by\u0142o, pozostaje faktem, \u017ce je\u015bli „nie ma mniejszego powodu dla wzmocnienia wi\u0119zi ma\u0142\u017ce\u0144skiej ni\u017c perspektywa wczesnego rozwodu” (Thomas More w Utopii), to nie ma nic mniej obliczonego na zachowanie \u015bwi\u0119to\u015bci \u017cycia ni\u017c perspektywa \u0142atwej aborcji – a w szczeg\u00f3lno\u015bci jej moralnego zneutralizowania. Istniej\u0105 wszelkie powody, aby aborcja by\u0142a surowo napi\u0119tnowana spo\u0142ecznie, nawet je\u015bli prawo kobiety do niej musi by\u0107 respektowane i nie istnieje \u017caden racjonalny moment ci\u0105\u017cy, w kt\u00f3rym mo\u017cna by jej prawnie zabroni\u0107.<\/p>\r\n

W efekcie takie napi\u0119tnowanie na\u015bladowa\u0142oby nadrz\u0119dne przykazanie „nie zabijaj”, kt\u00f3re dopuszcza jednak prawo do samoobrony. Stawianie prawa kobiety do aborcji jako papierka lakmusowego post\u0119pu bez jednoczesnego uznania, \u017ce jest to decyzja trudna, zdradza moraln\u0105 bezduszno\u015b\u0107, gdy\u017c graniczy z trywializacj\u0105 \u017cycia[17]<\/sup>.<\/p>\r\n

Mora\u0142 z tego d\u0142ugiego wywodu jest taki, \u017ce arogancj\u0105 jest represjonowanie wypowiedzi w imi\u0119 o\u015bwieconej my\u015bli: tak jak idee kiedy\u015b uznawane za post\u0119powe, takie jak eugenika, zosta\u0142y p\u00f3\u017aniej pot\u0119pione jako reakcyjne, tak i idee obecnie uznawane za post\u0119powe, takie jak prawo do aborcji, mog\u0105 pewnego dnia r\u00f3wnie\u017c zosta\u0107 pot\u0119pione jako reakcyjne. Co wi\u0119cej, tak jak wtedy pobo\u017cni okazywali si\u0119 by\u0107 po w\u0142a\u015bciwej stronie, a \u015bwieccy po niew\u0142a\u015bciwej stronie historii, tak i dzisiejsi konserwaty\u015bci spo\u0142eczni mog\u0105 w odpowiednim czasie okaza\u0107 si\u0119 po w\u0142a\u015bciwej stronie, a „przebudzeni” libera\u0142owie po niew\u0142a\u015bciwej. Je\u015bli chodzi o ograniczanie wypowiedzi, do\u015bwiadczenie potwierdza og\u00f3ln\u0105 zasad\u0119 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w sprawach ludzkich: pokora jest wa\u017cniejsza od arogancji.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Uzupe\u0142nienie: Komentarz do opinii S\u0119dziego Alito<\/h4>\r\n

Opinia s\u0119dziego Alito, kt\u00f3ra niedawno wyciek\u0142a, jest poprawna w swojej krytyce Roe, ale jej milcz\u0105cy moralny, a nie prawny wniosek nie jest bardziej przekonuj\u0105cy ni\u017c opinia z 1973 roku. Alito jest przekonuj\u0105cy w tym, \u017ce nie istnieje „fundamentalne prawo” do aborcji oparte na „historii i tradycji naszego narodu” (standard stosowany przy okre\u015blaniu fundamentalnego prawa).  Alito ma r\u00f3wnie\u017c racj\u0119, \u017ce aborcja nie jest zgodna z wcze\u015bniejszymi orzeczeniami, kt\u00f3re podtrzymywa\u0142y prawo do prywatno\u015bci. Ma r\u00f3wnie\u017c racj\u0119, \u017ce „zdolno\u015b\u0107 do \u017cycia” jest arbitralnym „punktem krytycznym”, w kt\u00f3rym mo\u017cna zakaza\u0107 aborcji.<\/p>\r\n

„Zdolno\u015b\u0107 do \u017cycia” to standard medyczno-techniczny: jest to punkt, w kt\u00f3rym \u017cycie p\u0142odu mo\u017ce by\u0107 podtrzymywane poza \u0142onem matki. Nie odnosi si\u0119 ona w og\u00f3le do kwestii, kiedy p\u0142\u00f3d staje si\u0119 \u017cyciem. Je\u015bli S\u0105d w sprawie Roe ustali\u0142, \u017ce pa\u0144stwo ma istotny interes w tym, kiedy zaczyna si\u0119 „\u017cycie prenatalne”, i je\u015bli ustali\u0142, \u017ce istotny interes pa\u0144stwa zaczyna si\u0119 w momencie osi\u0105gni\u0119cia zdolno\u015bci do \u017cycia, to S\u0105d faktycznie ustali\u0142, \u017ce \u017cycie zaczyna si\u0119 w momencie osi\u0105gni\u0119cia zdolno\u015bci do \u017cycia. Ale nigdy tego nie wykaza\u0142. Je\u015bli \u017cycie zaczyna si\u0119 przed osi\u0105gni\u0119ciem zdolno\u015bci do \u017cycia – a kt\u00f3\u017c to mo\u017ce wiedzie\u0107? – to, zgodnie z zasadami Roe, pa\u0144stwo mia\u0142oby obowi\u0105zek zakaza\u0107 aborcji przed osi\u0105gni\u0119ciem zdolno\u015bci do \u017cycia, zgodnie z w\u0142asnym standardem (ochrony „\u017cycia prenatalnego”). Tak wi\u0119c w tej kwestii Alito ma racj\u0119, a opinia Roe jest b\u0142\u0119dna.  <\/p>\r\n

Opinia Alito jest jednak w ostatecznym rozrachunku r\u00f3wnie arbitralna jak opinia Roe. Zar\u00f3wno Roe, jak i Alito twierdz\u0105, \u017ce nie zajmuj\u0105 stanowiska w sprawie momentu rozpocz\u0119cia \u017cycia. Jednak Roe wyra\u017anie okre\u015bli\u0142a sw\u00f3j punkt widzenia: w momencie osi\u0105gni\u0119cia zdolno\u015bci do \u017cycia. Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce Alito r\u00f3wnie\u017c zajmuje takie stanowisko: na pocz\u0105tku drugiego trymestru. Opinia Alito rozpoczyna si\u0119 od zacytowania prawa stanowego Mississippi, kt\u00f3re zosta\u0142o przedstawione S\u0105dowi, a kt\u00f3ry opisuje znaczny rozw\u00f3j p\u0142odu w pierwszym trymestrze. <\/p>\r\n

Alito cytuje nast\u0119pnie uj\u0119t\u0105 w prawie stanowym Mississippi „barbarzy\u0144sk\u0105” procedur\u0119 aborcyjn\u0105 (dylatacj\u0119 i ewakuacj\u0119) stosowan\u0105 zwykle po 15 tygodniach. Ale dlaczego ta procedura jest barbarzy\u0144ska? Przypuszczalnie dlatego, \u017ce p\u0142\u00f3d w tym stadium rozwoju jest \u017cyciem. Gdyby ta procedura zosta\u0142a u\u017cyta do usuni\u0119cia guza nowotworowego, nie zosta\u0142aby uznana za barbarzy\u0144sk\u0105.  Alito uzna\u0142 wi\u0119c, \u017ce \u017cycie prenatalne zaczyna si\u0119, a prawo do aborcji ko\u0144czy si\u0119 w 15 tygodniu. W\u0142a\u015bnie na tej podstawie uznaje ustaw\u0119 z Mississippi za „racjonaln\u0105”. Je\u015bli \u017cycie rzeczywi\u015bcie zaczyna si\u0119 w momencie pocz\u0119cia – i znowu, kto to wie? – w\u00f3wczas ustawa z Missisipi by\u0142aby r\u00f3wnie nieracjonalna jak pr\u00f3g zdolno\u015bci do \u017cycia ustalony przez Roe.<\/p>\r\n

Norman Finkelstein<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Przypisy<\/strong><\/p>\r\n

[1] Po podr\u00f3\u017cy do Chin, gdzie spotka\u0142 Mao Tse-tunga, W. E. B. Du Bois napisa\u0142: „Prawda jest tam i ja j\u0105 widzia\u0142em”. To troch\u0119 bardziej skomplikowane. Prawda, kt\u00f3r\u0105 wyobra\u017ca\u0142 sobie, \u017ce widzi, czyli Chiny jako ostoja \u015bwiatowego komunizmu, okaza\u0142a si\u0119 fikcj\u0105. Ale prawd\u0105 jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce Chiny, kt\u00f3re widzia\u0142, wy\u0142oni\u0142y si\u0119 jako ostoja \u015bwiatowego kapitalizmu, kt\u00f3ry prawdopodobnie zdominuje \u015bwiatow\u0105 scen\u0119 jeszcze przez d\u0142ugi czas. Tak wi\u0119c nawet je\u015bli \u017ale odczyta\u0142 przysz\u0142o\u015b\u0107, to jednak co\u015b zasadniczo mu si\u0119 uda\u0142o. (Autobiografia W. E. B. Du Boisa: Soliloquy of viewing my life from the last decade of its first century<\/em>)<\/p>\r\n

[2] Jeden z czo\u0142owych historyk\u00f3w eugeniki na g\u0142\u0119bokim Po\u0142udniu pisze: „Koncepcja zbawienia i u\u015bwi\u0119cenia dla wszystkich, wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki \u0142asce Bo\u017cej, podwa\u017ca\u0142a eugeniczne doktryny o sta\u0142ej, odziedziczonej degeneracji i wy\u017cszo\u015bci…. Nawet je\u015bli koncepcja religijnego braterstwa nie przezwyci\u0119\u017cy\u0142a doktryny supremacji Bia\u0142ych, oferowa\u0142a poczucie rozszerzonego pokrewie\u0144stwa, kt\u00f3re sta\u0142o w sprzeczno\u015bci z eugenicznymi propozycjami segregacji lub sterylizacji wadliwych jednostek; zgodnie ze s\u0142owami  hymnu: „Jego krew mo\u017ce oczy\u015bci\u0107 najbrudniejszych” (Edward J. Larson, Sex, Race, and Science). Si\u0142a sprzeciwu wobec eugeniki na Po\u0142udniu wynika\u0142a z jednej strony z niech\u0119ci do ingerencji rz\u0105du w ludzk\u0105 reprodukcj\u0119, a z drugiej – z deficytu „ekspert\u00f3w” naukowych lobbuj\u0105cych na rzecz ustawodawstwa eugenicznego.<\/p>\r\n

[3] W latach 1907-1960 ponad 60 000 Amerykan\u00f3w zosta\u0142o przymusowo wysterylizowanych.<\/p>\r\n

[4] Katha Pollitt, „Nora Ephron”, Nation (28 czerwca 2012).<\/p>\r\n

[5] Podobnie, S\u0105d pogardliwie odrzuci\u0142 zakaz aborcji zawarty w Przysi\u0119dze Hipokratesa jako zakorzeniony w „dogmacie” i charakteryzuj\u0105cy si\u0119 „sztywno\u015bci\u0105”.<\/p>\r\n

[6] „Logicznie rzecz bior\u0105c, uzasadniony interes pa\u0144stwa w tej dziedzinie nie musi by\u0107 uzale\u017cniony od przyj\u0119cia przekonania, \u017ce \u017cycie zaczyna si\u0119 w momencie pocz\u0119cia lub w innym momencie przed urodzeniem.  Oceniaj\u0105c interes pa\u0144stwa, mo\u017cna uzna\u0107 mniej sztywne twierdzenie, \u017ce tak d\u0142ugo, jak w gr\u0119 wchodzi przynajmniej potencjalne \u017cycie, pa\u0144stwo mo\u017ce powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 na interesy wykraczaj\u0105ce poza ochron\u0119 samej ci\u0119\u017carnej.”<\/p>\r\n

[7] W p\u00f3\u017aniejszym orzeczeniu w sprawie aborcji, Planned Parenthood v. Casey<\/em> (1992), Trybuna\u0142 uzna\u0142, \u017ce „potencjalne \u017cycie”, a zatem uzasadniony interes pa\u0144stwa, znajduje si\u0119 w momencie pocz\u0119cia, ale to pozostawi\u0142o jego orzecznictwo w sprawie aborcji w du\u017cej cz\u0119\u015bci w rozsypce.<\/p>\r\n

[8] „Jest wi\u0119c oczywiste, \u017ce w prawie zwyczajowym, w czasie uchwalania naszej Konstytucji i przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 XIX wieku aborcja by\u0142a postrzegana z mniejsz\u0105 pogard\u0105 ni\u017c w wi\u0119kszo\u015bci ameryka\u0144skich ustaw obowi\u0105zuj\u0105cych obecnie. M\u00f3wi\u0105c inaczej, kobieta mia\u0142a znacznie szersze prawo do przerwania ci\u0105\u017cy ni\u017c obecnie w wi\u0119kszo\u015bci stan\u00f3w. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 dokonania takiego wyboru istnia\u0142a w tym kraju jeszcze w XIX wieku, przynajmniej je\u015bli chodzi o wczesne stadium ci\u0105\u017cy, i bardzo mo\u017cliwe, \u017ce bez takiego ograniczenia. Nawet p\u00f3\u017aniej przez pewien czas prawo traktowa\u0142o aborcj\u0119 we wczesnej ci\u0105\u017cy mniej restrykcyjnie.”<\/p>\r\n

[9] W orzecznictwie S\u0105du Najwy\u017cszego prawo „podstawowe” jest rozumiane jako prawo g\u0142\u0119boko zakorzenione „w tradycji i sumieniu naszego narodu”.<\/p>\r\n

[10] Zob. cz\u0119\u015b\u0107 historyczn\u0105 Roe dotycz\u0105c\u0105 American Medical Association<\/em>.<\/p>\r\n

[11] Je\u015bli, jak stwierdzi\u0142 S\u0105d, istnieje „istotny interes pa\u0144stwa” w „ochronie \u017cycia prenatalnego” (podkre\u015blenie moje) i je\u015bli S\u0105d ustali\u0142, \u017ce „istotnym punktem”, w kt\u00f3rym pa\u0144stwo musi interweniowa\u0107 w celu ochrony \u017cycia prenatalnego, jest zdolno\u015b\u0107 do prze\u017cycia poza \u0142onem matki, to efektywnie ustanowi\u0142 zdolno\u015b\u0107 do prze\u017cycia jako punkt, w kt\u00f3rym \u017cycie si\u0119 rozpocz\u0119\u0142o. W przeciwnym razie, dlaczego pa\u0144stwo nie interweniowa\u0142oby przed osi\u0105gni\u0119ciem zdolno\u015bci do \u017cycia?  Istotnie, s\u0119dzia Blackmun, kt\u00f3ry napisa\u0142 opini\u0119 w sprawie Roe, uzasadni\u0142 w sprawie Casey granic\u0119 \u017cywotno\u015bci tym, \u017ce wyznacza ona pocz\u0105tek ludzkiego \u017cycia: „… „Granica zdolno\u015bci do \u017cycia odzwierciedla biologiczne fakty i prawdy dotycz\u0105ce rozwoju p\u0142odu; wyznacza ona ten moment progowy, przed kt\u00f3rym p\u0142\u00f3d nie mo\u017ce prze\u017cy\u0107 oddzielnie od kobiety i nie mo\u017ce by\u0107 racjonalnie i obiektywnie uznany za podmiot praw lub interes\u00f3w odr\u0119bnych od praw lub interes\u00f3w kobiety ci\u0119\u017carnej lub nadrz\u0119dnych w stosunku do nich”. Gdyby jednak p\u0142\u00f3d by\u0142 istot\u0105 ludzk\u0105 przed osi\u0105gni\u0119ciem zdolno\u015bci do \u017cycia, to z pewno\u015bci\u0105 m\u00f3g\u0142by ro\u015bci\u0107 sobie „prawa lub interesy odmienne od praw lub interes\u00f3w kobiety ci\u0119\u017carnej”.<\/p>\r\n

[12] Na prywatnej konferencji S\u0105d milcz\u0105co przyzna\u0142, \u017ce arbitralnie okre\u015bli\u0142 r\u00f3\u017cne granice czasowe w Roe. David J. Garrow<\/em>, Liberty and Sexuality: The right to privacy and the making of Roe v. Wade (New York: 1994), s. 580-86. 597-98, 696; Joshua Prager, The Family Roe: An American story (Nowy Jork: 2021), s. 99-100.  Chocia\u017c Casey przyzna\u0142, \u017ce „nie ma jasnej linii”, podtrzyma\u0142 kryterium Roe, uzasadniaj\u0105c to tym, \u017ce „nie ma innej linii ni\u017c zdolno\u015b\u0107 do \u017cycia, kt\u00f3ra by\u0142aby bardziej wykonalna”. Ale poza nieudowodnionym i niepotwierdzonym za\u0142o\u017ceniem, \u017ce \u017cadne z nich nie wyznacza pocz\u0105tku \u017cycia, dlaczego pocz\u0119cie lub \u017cywe narodziny nie s\u0105 r\u00f3wnie „wykonalne”, a nawet bardziej „wykonalne”? (By\u0142oby bardziej sp\u00f3jne i zgodne z faktami, gdyby Sad szczerze przyzna\u0142: „bardziej politycznie wykonalne”.<\/p>\r\n

[13] W szczeg\u00f3lno\u015bci pochodne prawo do prywatno\u015bci. (S\u0105d wskaza\u0142 p\u00f3\u017aniej r\u00f3wnie\u017c na konstytucyjne prawo do osobistej autonomii lub nietykalno\u015bci cielesnej). Je\u015bli S\u0105d opar\u0142 prawo do aborcji na prawie do prywatno\u015bci, to dlatego, \u017ce za\u0142o\u017cy\u0142, i\u017c p\u0142\u00f3d nie jest \u017cyciem; w przeciwnym razie wywodzenie prawa do aborcji z prawa do prywatno\u015bci jest niesp\u00f3jne. Linia orzecznictwa ustanawiaj\u0105cych prawo do prywatno\u015bci obejmowa\u0142a prawo ma\u0142\u017ce\u0144stw i par niezam\u0119\u017cnych do stosowania \u015brodk\u00f3w antykoncepcyjnych (Griswold, Eisenstadt<\/em>), prawo par mi\u0119dzyrasowych do zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stw (Loving<\/em>) oraz prawo jednostki do ogl\u0105dania pornografii (Stanley<\/em>). Gdyby p\u0142\u00f3d by\u0142 \u017cyciem, fundamentalne pytanie, jakie stawia aborcja – konstytucyjno\u015b\u0107 jego zako\u0144czenia – ca\u0142kowicie wykracza poza lini\u0119 tych spraw.<\/p>\r\n

[14] „Decyzje S\u0105du uznaj\u0105ce prawo do prywatno\u015bci uznaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce niekt\u00f3re regulacje pa\u0144stwowe w obszarach chronionych przez to prawo s\u0105 w\u0142a\u015bciwe”.  [Pa\u0144stwo mo\u017ce w\u0142a\u015bciwie powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 na wa\u017cne interesy (…) ochrony potencjalnego \u017cycia. W pewnym momencie ci\u0105\u017cy te interesy staj\u0105 si\u0119 wystarczaj\u0105co istotne, aby utrzyma\u0107 regulacj\u0119 czynnik\u00f3w, kt\u00f3re wp\u0142ywaj\u0105 na decyzj\u0119 o aborcji. Dlatego nie mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce prawo do prywatno\u015bci jest absolutne”.<\/p>\r\n

[15] W specyfice orzecznictwa S\u0105du Najwy\u017cszego, je\u015bli \u017cycie zaczyna si\u0119 w momencie pocz\u0119cia, nawet je\u015bli prawo do aborcji jest „fundamentalne”, poniewa\u017c opiera si\u0119 na konstytucyjnym prawie do wolno\u015bci, kategoryczny zakaz aborcji przeszed\u0142by pomy\u015blnie analiz\u0119 prawn\u0105 pod k\u0105tem „\u015bcis\u0142ej kontroli”, poniewa\u017c obowi\u0105zek pa\u0144stwa do ochrony \u017cycia prawie na pewno przewa\u017cy\u0142by nad prawem kobiety do wolno\u015bci. I odwrotnie, je\u015bli \u017cycie zaczyna si\u0119 w momencie narodzin, a aborcja jest prawem „podstawowym”, to \u017caden zakaz, niezale\u017cnie od czasu jego obowi\u0105zywania, nie przejdzie pomy\u015blnie analizy prawnej pod k\u0105tem „\u015bcis\u0142ej kontroli”, poniewa\u017c aborcja by\u0142aby r\u00f3wnoznaczna z niekontrowersyjn\u0105 wolno\u015bci\u0105 kobiety do pozbycia si\u0119 nieo\u017cywionego przedmiotu znajduj\u0105cego si\u0119 w jej \u0142onie. Odk\u0142adam na bok czynniki komplikuj\u0105ce, takie jak powa\u017cne zagro\u017cenie dla zdrowia kobiety, gwa\u0142t itp. (\u015acis\u0142a kontrola to najbardziej rygorystyczny poziom analizy S\u0105du Najwy\u017cszego, kt\u00f3ry okre\u015bla, czy istotny interes pa\u0144stwa przewa\u017ca nad podstawowym prawem osobistym).<\/p>\r\n

[16] Casey<\/em>.<\/p>\r\n

[17] Jeden z prominentnych, wczesnych zwolennik\u00f3w prawa do aborcji uwa\u017ca\u0142, \u017ce nawet je\u015bli „w niekt\u00f3rych przypadkach” jest to ewidentnie „w\u0142a\u015bciwy wyb\u00f3r”, to i tak „aborcja jest z\u0142em”, podczas gdy inny sprzeciwia\u0142 si\u0119 nieuregulowanej „aborcji na \u017cyczenie”, poniewa\u017c „rozwija ona zar\u00f3wno w zawodzie lekarza, jak i w \u015bwieckich brak szacunku dla \u017cycia”.  Garrow, Liberty and Sexuality, s. 273, 305.<\/p>\r\n

* [PC = polityczna poprawno\u015b\u0107; cancel culture<\/em> = tzw. kultura uniewa\u017cniania – przyp. Red.] <\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

T\u0142um. S\u0142awomir Soja<\/em><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Norman G. Finkelstein (May 5, 2022) – „NORMAN FINKELSTEIN ON ABORTION, ROE, AND THE ALITO OPINION”<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Uwaga autora: W tym fragmencie mojej najnowszej ksi\u0105\u017cki „I’ll Burn That Bridge When I Get to It!” („Spal\u0119 ten most, kiedy do niego dojd\u0119”), poruszam kwesti\u0119 tego, czy uzasadnione jest t\u0142umienie wypowiedzi na podstawie tego, \u017ce s\u0105 one spo\u0142ecznie „wsteczne”.  Odpowiadam przecz\u0105co i ilustruj\u0119 t\u0119 kwesti\u0119 na przyk\u0142adzie debaty o aborcji.    Szermierze politycznej poprawno\u015bci, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[13,9],"tags":[94,66,245,221],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134011"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=134011"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134011\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":134017,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/134011\/revisions\/134017"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=134011"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=134011"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=134011"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}