{"id":1339,"date":"2007-11-07T00:00:00","date_gmt":"2007-11-07T00:00:00","guid":{"rendered":""},"modified":"2018-06-21T09:59:47","modified_gmt":"2018-06-21T13:59:47","slug":"niedyskretne-wpomnienia-iwaszkiewicza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=1339","title":{"rendered":"Niedyskretne wpomnienia Iwaszkiewicza"},"content":{"rendered":"

W ubieg\u0142ym tygodniu dosz\u0142o w Polsce do dw\u00f3ch literackich coming-outs, czyli publicznego ujawnienia swojego homoseksualizmu. Jedno z nich pope\u0142ni\u0142 krytyk filmowy Tomasz Raczek, kt\u00f3ry we wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki swojego \u017cyciowego partnera wyjawia istnienie tego\u017c zwi\u0105zku. Dlaczego teraz i w\u0142a\u015bnie przy takiej okazji? A dlaczego nie – skoro pewna pisarka mog\u0142a za\u0142o\u017cy\u0107 parti\u0119 polityczn\u0105, \u017ceby wypromowa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, a potem zdj\u0119\u0142a ubranie, \u017ceby wypromowa\u0107 t\u0119 parti\u0119? Ale dalib\u00f3g czemu Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz w swoich pami\u0119tnikach ujawni\u0142, \u017ce mia\u0142 erotyczn\u0105 okoliczno\u015b\u0107 z Czes\u0142awem Mi\u0142oszem? I przede wszystkim czy nale\u017cy mu wierzy\u0107?<\/em><\/p>\r\n

Niepublikowane „Dzienniki” Jaros\u0142awa Iwaszkiewicza od dawna budzi\u0142y niezdrow\u0105 ciekawo\u015b\u0107, bowiem jego odmienna orientacja seksualna nie by\u0142a specjaln\u0105 tajemnic\u0105. W dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym po warszawskich kawiarniach kr\u0105\u017cy\u0142o nawet powiedzenie Alfreda \u0141aszowskiego, i\u017c do polskiej literatury mo\u017cna wej\u015b\u0107 albo przez \u0142\u00f3\u017cko Zofii Na\u0142kowskiej, albo Jaros\u0142awa Iwaszkiewicza. Oczywi\u015bcie a\u017c do upadku komunizmu, kt\u00f3remu pisarz odda\u0142 pewne us\u0142ugi propagandowe, jako „post\u0119powy intelektualista” i szef kontrolowanego przez w\u0142adze zwi\u0105zku literat\u00f3w, oficjalnie o tym nie wspominano.<\/p>\r\n

Oczekiwano te\u017c, \u017ce znajd\u0105 si\u0119 tam jakie\u015b refleksje natury politycznej, kt\u00f3re w oficjalnych publikacjach, rzecz jasna, nie mog\u0142y si\u0119 pojawi\u0107. \u0179e wybitny pisarz, kt\u00f3ry w zamian za przywileje legitymizowa\u0142 swoj\u0105 osob\u0105 i tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 re\u017cim, zdystansuje si\u0119 do niego cho\u0107by w prywatnych zapiskach. Nic z tego, wydany w\u0142a\u015bnie przez Czytelnika pierwszy tom „Dziennik\u00f3w”, obejmuj\u0105cy lata 1911-1955, rozczarowuje zar\u00f3wno pod wzgl\u0119dem pikantnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w erotycznych, jak i politycznego rachunku sumienia. Pojawia si\u0119 tylko jeden konkret i partner wymieniony z imienia i nazwiska. W dodatku nie jest to gor\u0105cy zapis chwili, ale wspomnienie czego\u015b, co jakoby nast\u0105pi\u0142o 18 lat wcze\u015bniej.<\/p>\r\n

„Ka\u017cda epoka ma sw\u00f3j styl” – notuje Iwaszkiewicz w zapiskach datowanych na 1955 rok – „nawet w drobiazgach i w innej epoce nie mo\u017cna pewnych rzeczy realizowa\u0107. Mog\u0142em w maju 1936 roku ch\u0119do\u017cy\u0107 Czesia Mi\u0142osza w mickiewiczowskiej celi Konrada u Bazylian\u00f3w w Wilnie. By\u0142a cudowna noc z ksi\u0119\u017cycem i s\u0142owikami. Rzecz nie do pomy\u015blenia w roku 1824 ani 1954. Gdzie teraz Mickiewicz? Gdzie Mi\u0142osz, gdzie Iwaszkiewicz?”.<\/p>\r\n

Niby rzecz dotyczy zapisk\u00f3w prywatnych, ale przecie\u017c wiadomo, \u017ce pisarz tej miary co Iwaszkiewicz musia\u0142 zak\u0142ada\u0107, \u017ce pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej wszystko, co wysz\u0142o spod jego r\u0119ki, ujrzy \u015bwiat\u0142o dzienne. Czy zatem doprawdy nie mo\u017cna by\u0142o tezy o zmiennych stylach epok zilustrowa\u0107 innym, mniej niedyskretnym przyk\u0142adem? Pewnie mo\u017cna, ale rzecz chyba w odpowiedzi na pytanie postawione w ostatnim cytowanym zdaniu. Ot\u00f3\u017c Mi\u0142osz, kt\u00f3ry bezpo\u015brednio po wojnie poszed\u0142 na kolaboracj\u0119 z komunistami, w tym czasie od kilku lat by\u0142 ju\u017c w Pary\u017cu, gdzie wprawdzie klepa\u0142 bied\u0119, ale za to m\u00f3g\u0142 m\u00f3wi\u0107 pe\u0142nym g\u0142osem. Wykorzysta\u0142 to, publikuj\u0105c m.in. „Umys\u0142 zniewolony”, gdzie opisa\u0142 (bez nazwisk) przypadki kilku swych by\u0142ych koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy poszli na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 do ko\u0144ca. Z tego powodu Iwaszkiewicz, korzystaj\u0105cy nawet w okresie stalinowskim z przywileju zagranicznych podr\u00f3\u017cy, musia\u0142 oficjalnie ca\u0142kowicie wyrzec si\u0119 znajomo\u015bci z Mi\u0142oszem. „Z tob\u0105 z\u0142otko, nie mog\u0119 si\u0119 przywita\u0107” – rzuci\u0142 mu podobno p\u00f3\u0142g\u0142osem, kiedy min\u0119li si\u0119 na jakim\u015b mi\u0119dzynarodowym zje\u017adzie literat\u00f3w. Czy\u017cby wi\u0119c wypomnienie po latach zdarzenia, kt\u00f3re przynajmniej dla jednej ze stron mo\u017ce by\u0107 kompromituj\u0105ce, by\u0142o form\u0105 zemsty konformisty na tym, kt\u00f3ry mia\u0142 odwag\u0119 opowiedzie\u0107 si\u0119 po stronie prawdy? Mo\u017ce na to wskazywa\u0107 forma zapisu. Cho\u0107 Iwaszkiewicz przywo\u0142uje romantyczne okoliczno\u015bci, s\u0142owiki, maj, jednocze\u015bnie u\u017cywa poni\u017caj\u0105cego wobec swojego rzekomego partnera okre\u015blenia „ch\u0119do\u017cy\u0107”. Tak wytrawny literat z pewno\u015bci\u0105 nie zrobi\u0142 tego przypadkiem.
\r\nNie mniej interesuj\u0105ca od tego, dlaczego Iwaszkiewicz to napisa\u0142, jest kwestia, czy napisa\u0142 prawd\u0119. Mi\u0142osz, gdyby kto\u015b si\u0119 odwa\u017cy\u0142 zada\u0107 mu to pytanie, i tak nie mo\u017ce ju\u017c na nie odpowiedzie\u0107. Zachowa\u0142y si\u0119 jednak jego liczne pisma wspomnieniowe, w kt\u00f3rych mo\u017cna natrafi\u0107 na pewne tropy. I tak w „Abecadle”, w notce po\u015bwi\u0119conej malarzowi J\u00f3zefowi Rejfeldowi, znalaz\u0142a si\u0119 nast\u0119pujaca dygresja:<\/p>\r\n

„Wilno tym mi\u0119dzy innymi r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 od Warszawy, \u017ce nie by\u0142o tam \u015brodowiska gej\u00f3w, natomiast w Warszawie istnia\u0142o i niemal uto\u017csamia\u0142o si\u0119 ze \u015brodowiskiem literacko-artystycznym. By\u0142em \u0142adnym ch\u0142opcem i kiedy tam trafi\u0142em, uwa\u017cano mnie, ze zwyk\u0142ym w tych ko\u0142ach prozelityzmem, za swojego, tyle \u017ce nie u\u015bwiadomionego i nie chc\u0105cego si\u0119 przyzna\u0107 do tej sk\u0142onno\u015bci. Kto zreszt\u0105 tej sk\u0142onno\u015bci nie ma. Mnie natomiast szczeg\u00f3lnie poni\u017ca\u0142o, kiedy kawiarnia „Ziemia\u0144ska” uwa\u017ca\u0142a mnie za ch\u0142opczyka Iwaszkiewicza. Nie znaczy to, \u017ce mia\u0142em co\u015b przeciwko obyczajom moich koleg\u00f3w, z niekt\u00f3rymi co prawda wyj\u0105tkami, jak spowodowanie samob\u00f3jstwa u m\u0142odego robotnika z Powi\u015bla, kt\u00f3ry zapl\u0105ta\u0142 si\u0119 w za wysokie sfery”.<\/p>\r\n

Mamy tu z jednej strony zaprzeczenie, wr\u0119cz oburzenie, na sugesti\u0119, i\u017c przysz\u0142y noblista by\u0142 „ch\u0142opczykiem Iwaszkiewicza”, a z drugiej strony stwierdzenie „kto tej sk\u0142onno\u015bci nie ma” – z oczywistym „ja te\u017c” w domy\u015ble. Nie on jeden zreszt\u0105. Witkacy, w uznawanej za biograficzn\u0105 powie\u015bci „622 upadki Bunga”, te\u017c opisuje erotyczn\u0105 przygod\u0119 swojego bohatera z ksi\u0119ciem Nevermore, w kt\u00f3rej to postaci krytycy rozszyfrowywali, jako znakomitego polskiego etnologa, Bronis\u0142awa Malinowskiego. Nazwisko Nevermore (nigdy wi\u0119cej) sugerowa\u0107 mia\u0142o, \u017ce ten rodzaj przyjemno\u015bci nie przypad\u0142 jednak Bungowi\/Witkacemu do gustu.<\/p>\r\n

Nie mo\u017cna wi\u0119c wykluczy\u0107, \u017ce i 25-letni w 1936 r. Mi\u0142osz przyj\u0105\u0142 awanse starszego kolegi po pi\u00f3rze. M\u00f3g\u0142 to, jak Bungo, uczyni\u0107 dla eksperymentu. M\u00f3g\u0142 te\u017c zrobi\u0107 to po trosze z przekory. Cela Konrada, niemal \u015bwi\u0119te miejsce literatury polskiej, doskonale nadaje si\u0119 na sceneri\u0119 takiego \u015bwi\u0119tokradczego aktu. Mo\u017cna te\u017c z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce owa przygoda mia\u0142a charakter „nevermore”, bowiem dalsza biografia Mi\u0142osza pe\u0142na jest raczej \u015blad\u00f3w ho\u0142dowania przez niego bardziej tradycyjnym sk\u0142onno\u015bciom w sferze intymnej.
\r\nZreszt\u0105 Maria Iwaszkiewicz, c\u00f3rka autora „Dziennik\u00f3w”, komentuj\u0105c ten fragment w „Rzeczypospolitej”, powiedzia\u0142a: „S\u0105dz\u0119, \u017ce by\u0142a to jednorazowa wpadka. W ka\u017cdym razie mi\u0142osny zwi\u0105zek nie by\u0142 kontynuowany.”<\/p>\r\n

Zatem ma\u0142a wpadka wielkiego pisarza, ale czy du\u017cy k\u0142opot dla historii polskiej literatury? Chyba jednak nie. Mi\u0142osz i tak przysporzy\u0142 sobie za \u017cycia do\u015b\u0107 k\u0142opot\u00f3w zdecydowanymi wypowiedziami zar\u00f3wno w kwestiach narodowych, jak i obyczajowych. Pami\u0119tamy oburzenie, jakie wywo\u0142a\u0142 w niekt\u00f3rych \u015brodowiskach jego uroczysty poch\u00f3wek na Ska\u0142ce. Tych, kt\u00f3rzy wtedy protestowali, ujawnienie tego epizodu tylko utwierdzi w negatywnej ocenie pisarza. Dla mi\u0142o\u015bnikow poety rzecz mo\u017ce by\u0107 trudniejsza do prze\u0142kni\u0119cia. Kto jednak \u015bledzi\u0142 biografi\u0119 Mi\u0142osza, ten bardzo zaskoczony nie jest. Zawsze by\u0142a to powiem posta\u0107 nietuzinkowa i niekonwencjonalna, niepasuj\u0105ca do roli pomnikowego wieszcza. Gdyby wi\u0119c po tamtej stronie mo\u017cna by\u0142o odczuwa\u0107 wstyd to – u\u017cywaj\u0105c niezbyt eleganckiego okre\u015blenia Iwaszkiewicza – przypa\u015b\u0107 on powinien w udziale nie ch\u0119do\u017conemu, ale ch\u0119do\u017c\u0105cemu. Za niedyskrecj\u0119 i ma\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Dariusz Szreter<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Za: NaszeMiasto.pl<\/a><\/p>\r\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W ubieg\u0142ym tygodniu dosz\u0142o w Polsce do dw\u00f3ch literackich coming-outs, czyli publicznego ujawnienia swojego homoseksualizmu. Jedno z nich pope\u0142ni\u0142 krytyk filmowy Tomasz Raczek, kt\u00f3ry we wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki swojego \u017cyciowego partnera wyjawia istnienie tego\u017c zwi\u0105zku. Dlaczego teraz i w\u0142a\u015bnie przy takiej okazji? A dlaczego nie – skoro pewna pisarka mog\u0142a za\u0142o\u017cy\u0107 parti\u0119 polityczn\u0105, \u017ceby wypromowa\u0107 […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1339"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1339"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1339\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1339"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1339"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1339"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}