{"id":133777,"date":"2022-05-02T19:25:37","date_gmt":"2022-05-02T23:25:37","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=133777"},"modified":"2022-05-02T19:25:37","modified_gmt":"2022-05-02T23:25:37","slug":"komedia-demokracji-andrzej-marek-hendzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=133777","title":{"rendered":"Komedia demokracji – Andrzej Marek Hendzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

Staram si\u0119 nie pisa\u0107 utwor\u00f3w dramatycznych \u2013 nie chc\u0119 si\u0119 czu\u0107 jak dysydent \u2013 we w\u0142asnym kraju. Mieszkam w Koszalinie. Mie\u015bcie zabitym dechami. Kto je tak zabi\u0142? W centrum miasta by\u0142o siedem ksi\u0119garni, obecnie nie ma ani jednej. Kto\u015b powie: \u201eA jakie to ma znaczenie? Lud dzi\u015b ma In\u00adternet i telefony. Po co mu ksi\u0105\u017cki?\u201d.<\/p>\r\n

Swego czasu ca\u0142ej tej okolicy przytrafi\u0142o si\u0119 wielkie nieszcz\u0119\u015bcie. Ci wszyscy ludzie z ich ge\u00adszeftami dla turyst\u00f3w staliby si\u0119 automatycznie i z dnia na dzie\u0144 bankrutami. Kto\u015b bardzo umiej\u0119tnie podkopa\u0142 ca\u0142y ich byt tak, \u017ce zniszczy\u0142by ich do cna. Nie warto wspomina\u0107, co to by\u0142o. By\u0142o. I tyle.<\/p>\r\n

Myli\u0142em si\u0119 co do Arystofanesa s\u0105dz\u0105c, \u017ce u niego znajd\u0119 jakby pierwowz\u00f3r swojej pracy. Przynajmniej dotycz\u0105cy tego nieszcz\u0119snego ba\u0142aganu, wykreowanego tu u nas. Nasze miasto to nie Ateny w czasach Sofoklesa, Ajschylosa czy Eurypidesa tak g\u0142adko ob\u015bmianego w \u201e\u017babach\u201d Arystofa\u00adnesa. Cho\u0107 rozmiarem czy liczb\u0105 populacji nie odbiega wiele od tamtych Aten, to co tu si\u0119 dzieje? Jaki materia\u0142 mia\u0142by dzi\u015b komediopisarz attycki tutaj?<\/p>\r\n

Miastem rz\u0105dz\u0105 trzy typy: pierwszy specjalista od kanapek, drugi mistrz od nies\u0142awnej ustawy, kt\u00f3ra mia\u0142a ka\u017cdemu z nas zatka\u0107 mord\u0119 i nie tylko do teatru, ale i do ko\u015bcio\u0142a wprowadzi\u0107 pasz\u00adporty na wyduman\u0105 zaraz\u0119, trzeci to prestidigitator od rozdawania publicznych pieni\u0119dzy podatnika dla naszych nowych rzekomych si\u00f3str z dzie\u0107mi. Trzy kreatury kompromituj\u0105ce to miasto i okolic\u0119 nie tylko w Polsce. Oczywi\u015bcie, od \u0142aci\u0144skiego creatura<\/i> \u2013 czyli bardziej stworzenie a najcz\u0119\u015bciej po\u00adsta\u0107. Je\u015bli szuka kto\u015b tu jakiego\u015b negatywnego zabarwienia, to oczywi\u015bcie ma racj\u0119, bo czytelnik ma zawsze racj\u0119, jednak autor wymiguje si\u0119 od takiego stwierdzenia. Kreatura to kreatura. Id\u017acie do opery, tam si\u0119 napatrzycie.<\/p>\r\n

Jedna z tych kreatur sprowadzi\u0142a na miasto to nieszcz\u0119\u015bcie. Pozosta\u0142e przypisa\u0142y sobie wyba\u00adwienie z nieszcz\u0119\u015bcia, cho\u0107 cieszy\u0142y si\u0119 z niego do rozpuku. A lud, jak to lud nagle zacz\u0105\u0142 ki\u00adpie\u0107. Spodziewasz si\u0119, Czytelniku, koordynacji my\u015blowej u ludu? Albo bodaj zwarto\u015bci w szeregach? Nic takiego nie wyst\u0119puje. To czyste wymys\u0142y. Lud dzia\u0142a innymi trybami i innymi metodami. I o tym jest m\u00f3j utw\u00f3r o G\u0105skach. Czemu pisz\u0119 G\u0105ski du\u017c\u0105 liter\u0105. C\u00f3\u017c, nasz kraj targany jest wszelkimi kata\u00adklizmami z uwagi na to, \u017ce nasze kobiety to niestety typ literacki G\u0105ski. Wiem, wiem, zaraz us\u0142y\u00adsz\u0119, \u017ce obra\u017cam p\u0142e\u0107 pi\u0119kn\u0105 a sam jestem taki i owaki. Nic podobnego. Nie doceniacie zalet G\u0105sek. Nie\u00adkt\u00f3re G\u0105ski wszelako umiej\u0105 lata\u0107. Pozosta\u0142a g\u0119sina niestety tkwi na dole jako surowiec na pasz\u00adtet. Nisko przelatuj\u0105ca G\u0105ska natomiast jest jak my\u015bliwiec z odbezpieczonym uzbrojeniem. Kosi, co si\u0119 da.<\/p>\r\n

S\u0105 zapewne i tacy, kt\u00f3rzy wierz\u0105, \u017ce demokracja tworzy si\u0119 w oparciu o mityczn\u0105 inicjatyw\u0119 oddoln\u0105. Wyobra\u017amy sobie g\u0105sk\u0119, jak le\u017cy na dole a na niej g\u0105sior pr\u00f3buje swoich sztuczek. I tyle jest tej inicjatywy oddolnej. A co b\u0119dzie, jak do g\u0119\u015bnika zakradn\u0105 si\u0119 lisy? Tylko pi\u00f3ra lec\u0105. Je\u015bli kto\u015b spocznie na laurach i poczeka na t\u0119 inicjatyw\u0119, to niczego si\u0119 nie doczeka. Nawet g\u0119sich jaj.<\/p>\r\n

Eurypides<\/p>\r\n

Jak to? Za co? Na Apolla! Wszak demokratycznie dzia\u0142am!<\/p>\r\n

Dionizos<\/p>\r\n

Daj no pok\u00f3j demokracji, dla ci\u0119 \u015bliska to materia.[1]<\/sup><\/p>\r\n

Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Eurypides staje si\u0119 tu archetypem dzia\u0142acza demokratycznego, kt\u00f3remu dopie\u00adro b\u00f3g wylewa kube\u0142 zimnej wody na \u0142eb. Wszystko to prze\u015bmiewcze obrazy z Hadesu. Nic w realu. Jednak, co\u015b i wtedy cuchn\u0119\u0142o od demokracji jako metody dzia\u0142ania.<\/p>\r\n

Kto\u015b mi powie, \u017ce nadwer\u0119\u017cam warto\u015b\u0107 demokracji i, co gorsza, j\u0105 opluwam. Ot\u00f3\u017c, m\u00f3j utw\u00f3r o G\u0105skach to apoteoza demokracji, nie takiej, jak j\u0105 przedstawiaj\u0105 kreatury maj\u0105ce si\u0119 za przedstawi\u00adcieli ludu, ale takiej, jak j\u0105 lud wykreowa\u0142. Czego\u015b takiego nie znajdzie nikt w ca\u0142ej literaturze \u015bwia\u00adtowej, cho\u0107 utw\u00f3r jest po polsku i do rymu.<\/p>\r\n

Zaproponowa\u0142em go znanej gazecie zajmuj\u0105cej si\u0119 teatrem. By\u0142y \u015bmichy chichy, \u017ce to niby ta akurat redaktoreczka jest na macierzy\u0144skim a obecna pod\u015bmiechujka nie mo\u017ce decyzji podj\u0105\u0107, ale og\u00f3lnie to oni drukuj\u0105 tylko utwory wsp\u00f3\u0142czesne. C\u00f3\u017c, poczu\u0142em si\u0119 jak zabytek z antyku. Jakbym sta\u0142 obok wymienionych w tym tek\u015bcie autor\u00f3w. Kto\u015b pomy\u015bli sobie, \u017ce mam za swoje. Po co rymo\u00adwa\u0107? A po co u\u017cywa\u0107 ultramaryny czy z\u0142otego? Nie wystarczy paleta barw komputerowych?<\/p>\r\n

A czy w czasach Shakespeare’a kto\u015b m\u00f3wi\u0142 do rymu? Albo w czasach Moliera? Albo nawet Fredry? Gdyby kto\u015b zacz\u0105\u0142 ple\u015b\u0107 rymowank\u0105, uznany zosta\u0142by za czubka. P\u0142ynno\u015b\u0107 natomiast poto\u00adczystego s\u0142owa zabija werw\u0119 postaci, gdy trzeba je odmalowa\u0107 a nie wydrukowa\u0107 na drukarce. Rym to jak poci\u0105gni\u0119cia p\u0119dzla. Czu\u0107 r\u0119k\u0119 autora. Jest tam gdzie\u015b, ci\u0105gle \u017cywy w tym, \u017ce to on, a nie ban\u00adda elektron\u00f3w wyrysowuje posta\u0107.<\/p>\r\n

Pami\u0119tacie obrazy Petera Bruegla? Jego rozp\u0119dzone postaci po ca\u0142ym p\u0142\u00f3tnie. Wsz\u0119dzie pe\u0142no dziwnych scenek, ka\u017cda co\u015b opowiada jakby w oderwaniu od ca\u0142o\u015bci a mimo to utw\u00f3r nie traci na sp\u00f3jno\u015bci. Jest ca\u0142o\u015bci\u0105 jak ma\u0142o kt\u00f3ry. Ta przedziwna ch\u0142opsko\u015b\u0107 obrazowania, ten nat\u0142ok, to czysta ludyczno\u015b\u0107. Nie od nas ale z Niderland\u00f3w, ale zaskakuj\u0105co \u015bwie\u017ca do dzisiaj. Nie s\u0105 to przyt\u0142aczaj\u0105ce freski Rafaela Santi z jego szko\u0142\u0105 ate\u0144sk\u0105, nagromadzonych postaci z ca\u0142ych wiek\u00f3w. To opowie\u015b\u0107 jednego dnia, jednej chwili, mgnienia. Jakby autor chcia\u0142 opowiedzie\u0107 jednocze\u015bnie ca\u0142y byt ludzi z wioski, ca\u0142y ich \u017cywot.<\/p>\r\n

Zazdro\u015bcimy Anglikom ich el\u017cbieta\u0144skiego teatru. M\u00f3wi\u0119 \u201emy\u201d dzi\u015b w zasadzie ca\u0142y \u015awiat, gdzie teatr dotar\u0142. Nikt opr\u00f3cz nich nie ma takiego wzorca, cho\u0107 wypada on s\u0142abo w por\u00f3wnaniu do ma\u0142ego mgnienia z Attyki i jej kilku dramaturg\u00f3w czy tragik\u00f3w. Nawet komediopisarzy. Komedia dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142 nas. Uczestniczymy w niej. Jest jak komedia omy\u0142ek. Niestety kosztuje czasem \u017cycie ludzkie. Jednak dopu\u015b\u0107my chocia\u017c do siebie, \u017ce \u017cycie utworu jest inne ni\u017c zastany schemat. I to, co wydawa\u0142o si\u0119 stare, staje si\u0119 nowsze od dotychczasowego nowego.<\/p>\r\n

Je\u015bli wydaje si\u0119 nam, \u017ce co\u015b nowego odkryli\u015bmy, sprawd\u017amy a oka\u017ce si\u0119, \u017ce Grecy ju\u017c to zna\u00adli. P\u0142yniemy na niebezpiecznym oceanie, szukamy odpowiedzi, kt\u00f3rych ju\u017c kto\u015b udzieli\u0142. Jakkolwiek enigmatycznie to brzmi.<\/p>\r\n

A wracaj\u0105c do zapyzia\u0142ego miasta, gdzie postaci szarpi\u0105 nim, bo kieruj\u0105 si\u0119 swoim kra\u0144cowo ot\u0119pia\u0142ym interesem, zastan\u00f3wmy si\u0119, czy ten drobiazg powsta\u0142by bez nich. Bez tych nikczemnik\u00f3w, ma\u0142ostkowych szalbierzy, bez tego sztafa\u017cu pod\u0142o\u015bci ludzkiej, sprzedajno\u015bci i zepsucia? W Atenach te\u017c by\u0142y takie postaci wszelkiej ma\u015bci \u0142ajdak\u00f3w. Ale c\u00f3\u017c, nie b\u0119dziemy m\u00f3wi\u0107 o politykach, jak oni o sobie m\u00f3wi\u0105.<\/p>\r\n

Skupmy si\u0119 raczej nad tym, ile straci kultura polska bez tego drobiazgu? Czy nie jest to jak za\u00adbicie bia\u0142ego kruka. Skoro ten utw\u00f3r nie ma prawzoru, jakiego\u015b nawet heroikomicznego praszczura, to czemu go nie wystawi\u0107? Poka\u017ce lud, jakim jest, mo\u017ce si\u0119 ludowi spodoba. Uniwersalno\u015b\u0107 zacho\u00adwa\u0144 jest jak uniwersalno\u015b\u0107 tekst\u00f3w sprzed prawie dwudziestu pi\u0119ciu wiek\u00f3w. S\u0105 inni od nas, ale m\u00f3wi\u0105 ci\u0105gle zrozumia\u0142ym j\u0119zykiem wsp\u00f3lnych nam warto\u015bci ludzkich.<\/p>\r\n

Chwalenie w\u0142asnego ogonka to nie jest to, co chcia\u0142bym tu uj\u0105\u0107 w s\u0142owa. Od tego s\u0105 postaci, o kt\u00f3rych ju\u017c m\u00f3wi\u0142em. Ka\u017cda z nich przypisze sobie zas\u0142ug\u0119 ka\u017cdego z nas, gdy na to pozwolimy. Ale ka\u017cda z nich jako\u015b zostanie przybita szpilk\u0105 do gablotki, nie dlatego, \u017ce jest pi\u0119knym motylem, ale dlatego, \u017ce autor j\u0105 przyszpili\u0142. Czy to nie jest warte spektaklu?<\/p>\r\n

A mia\u0142em nie m\u00f3wi\u0107 o politykach. \u017byjemy w takich czasach, \u017ce polityka czepia si\u0119 wszystkie\u00adgo a znaczy tyle co \u017cycie miasta. A czy \u017cycie miasta to tylko postaci, o kt\u00f3rych napomkn\u0105\u0142em? Ci kt\u00f3rzy zrujnuj\u0105 ka\u017cde polis.<\/p>\r\n

Z Bogiem.<\/p>\r\n

Andrzej Marek Hendzel<\/i><\/strong>
\r\nKoszalin, 02. maja Roku Pa\u0144skiego 2022<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

1. T\u0142umaczenie Eugeniusza Ci\u0119glewicza.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Powy\u017cszy tekst dost\u0119pny jest w pliku PDF (57 kb): „Komedia demokracji”<\/span><\/a><\/p>\r\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Staram si\u0119 nie pisa\u0107 utwor\u00f3w dramatycznych \u2013 nie chc\u0119 si\u0119 czu\u0107 jak dysydent \u2013 we w\u0142asnym kraju. Mieszkam w Koszalinie. Mie\u015bcie zabitym dechami. Kto je tak zabi\u0142? W centrum miasta by\u0142o siedem ksi\u0119garni, obecnie nie ma ani jednej. Kto\u015b powie: \u201eA jakie to ma znaczenie? Lud dzi\u015b ma In\u00adternet i telefony. Po co mu ksi\u0105\u017cki?\u201d. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[13,9],"tags":[147,98,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133777"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=133777"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133777\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":133785,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/133777\/revisions\/133785"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=133777"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=133777"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=133777"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}