{"id":132933,"date":"2022-04-05T12:19:08","date_gmt":"2022-04-05T16:19:08","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=132933"},"modified":"2022-04-05T12:19:08","modified_gmt":"2022-04-05T16:19:08","slug":"powrot-na-skrzyzowanie-fiodor-lukjanow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=132933","title":{"rendered":"Powr\u00f3t na skrzy\u017cowanie – Fiodor \u0141ukjanow<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u201ePojawia si\u0119 niebezpieczny rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 wieku j\u0105drowego a zrozumieniem stoj\u0105cych przed \u015bwiatem wyzwa\u0144. Podstawow\u0105, \u017cywotn\u0105 konieczno\u015bci\u0105 staje si\u0119 w tej sytuacji zdecydowana rewizja oraz odci\u0119cie si\u0119 od nieaktualnej filozofii i b\u0119d\u0105cych prze\u017cytkiem doktryn\u2026 Nowe czynniki ekonomiczne, naukowo-techniczne stwarzaj\u0105 powi\u0105zany wzajemnie i wsp\u00f3\u0142zale\u017cny \u015bwiat, w kt\u00f3rym przyw\u00f3dcy wszystkich pa\u0144stw musz\u0105 zmierzy\u0107 si\u0119  podwy\u017cszonymi, twardymi oczekiwaniami, kt\u00f3ry ka\u017ce im mierzy\u0107 si\u0119 z odpowiedzialno\u015bci\u0105 za swoje zachowanie i podejmowane decyzje.\u201d<\/em><\/p>\r\n

Z wyst\u0105pienia sekretarza generalnego KC KPZR Michai\u0142a Gorbaczowa<\/strong>,
\r\nna XXVII zje\u017adzie partii, 25 lutego 1986 roku.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Luty 2022 roku przyni\u00f3s\u0142 kres wielkiego historycznego eksperymentu, kt\u00f3ry mia\u0142 na celu sprawdzenie pewnej hipotezy. Polega\u0142a ona na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce Rosj\u0119 mo\u017cna w\u0142\u0105czy\u0107 do porz\u0105dku mi\u0119dzynarodowego stworzonego bez jej udzia\u0142u przez czo\u0142owe mocarstwa zachodnie, zak\u0142adaj\u0105c pewn\u0105 przestrze\u0144 dla jej rozwoju, lecz w ramach regu\u0142 ustalanych przez lider\u00f3w tego \u0142adu. Eksperyment si\u0119 nie powi\u00f3d\u0142.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Odrzucony wyb\u00f3r europejski<\/h4>\r\n

Zar\u00f3wno ci\u0105\u017cenie ku Zachodowi traktowanemu jako czo\u0142owy partner (uznawany emocjonalnie za partnera na wy\u017cszym poziomie), jak i twarde odcinanie si\u0119 od niego, to nic nowego w rosyjskich dziejach. Spory prowadzone przez naszych intelektualist\u00f3w na temat tego, czy nasz kraj jest w Europie czy nie, ci\u0105gn\u0105 si\u0119 nie pierwsze stulecie i przebiegaj\u0105 za ka\u017cdym razem po podobnej trajektorii. Pod koniec XX i na pocz\u0105tku XXI wieku uwidoczni\u0142 si\u0119 jednak ich nowy wymiar. Po raz pierwszy kwestia przynale\u017cno\u015bci lub braku przynale\u017cno\u015bci do Zachodu przybra\u0142a charakter instytucjonalny. Europa przekszta\u0142ci\u0142a si\u0119 ze zjawiska kulturowo-historycznego w zbi\u00f3r jednolitych struktur, kt\u00f3re powsta\u0142y w wyniku zimnej wojny. By\u0142a to jednolito\u015b\u0107 zachodnia. Aby bra\u0107 udzia\u0142 w tych strukturach, trzeba by\u0142o dostosowa\u0107 si\u0119 do opisanych kryteri\u00f3w, sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na \u201ewyb\u00f3r europejski\u201d.<\/p>\r\n

Federacja Rosyjska wyboru takiego pr\u00f3bowa\u0142a dokona\u0107 w 1992 roku, wchodz\u0105c na scen\u0119 mi\u0119dzynarodow\u0105 w nieco schizofrenicznej roli \u2013 spadkobiercy prawnego ZSRR, kt\u00f3ry jednocze\u015bnie odrzuca\u0142 jego dziedzictwo i to\u017csamo\u015b\u0107. R\u00f3wnolegle z postradzieck\u0105 Rosj\u0105 na \u015bwiatow\u0105 aren\u0119 wkroczy\u0142a przekszta\u0142cona w\u0142a\u015bnie z Europejskiej Wsp\u00f3lnoty Gospodarczej Unia Europejska \u2013 uosobienie i apoteoza wyra\u017conej instytucjonalnie Europy.<\/p>\r\n

Mniej wi\u0119cej przez po\u0142ow\u0119 ostatniego trzydziestolecia po upadku ZSRR Moskwa faktycznie pr\u00f3bowa\u0142a w\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do tego \u0142adu europejskiego, kt\u00f3ry stworzy\u0142y Stany Zjednoczone i ich sojusznicy. Poszukiwa\u0142a sposobu, by zrobi\u0107 to w spos\u00f3b niestandardowy (nie by\u0142a nigdy gotowa, by ustawi\u0107 si\u0119 w kolejce kandydat\u00f3w do struktur euroatlantyckich), nie zak\u0142adaj\u0105cy jednak jakiej\u015b kardynalnej modyfikacji zachodniego projektu. Nie wysz\u0142o. Nieprzypadkowo W\u0142adimir Putin<\/strong> wspomnia\u0142 w swym przem\u00f3wieniu z 21 lutego rozmow\u0119 z Billem Clintonem<\/strong> o mo\u017cliwo\u015bci wst\u0105pienia Rosji do NATO. I w rzeczywisto\u015bci negatywn\u0105 reakcj\u0119 na taki pomys\u0142. Oburzenie wywo\u0142ane tym, \u017ce taka opcja rozwa\u017cana by\u0142a przez Moskw\u0119, lecz zosta\u0142a odrzucona przez klub zachodni, pozostawi\u0142a \u015blad w rosyjskiej \u015bwiadomo\u015bci politycznej.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Zimnowojenny grzech pierworodny<\/h4>\r\n

Czy Zach\u00f3d m\u00f3g\u0142 zachowa\u0107 si\u0119 inaczej? Teoretycznie \u2013 tak. Pod warunkiem, \u017ce spr\u00f3bowa\u0142by stworzy\u0107 now\u0105 struktur\u0119 anga\u017cuj\u0105c\u0105 Rosj\u0119 i pozosta\u0142e republiki poradzieckie, zamiast mechanicznie rozszerza\u0107 swoje zimnowojenne instytucje. W praktyce trudno to sobie wyobrazi\u0107. Uk\u0142ad si\u0142 20-25 lat temu, poziom ideowo-politycznej dominacji Stan\u00f3w Zjednoczonych i ich sojusznik\u00f3w na arenie mi\u0119dzynarodowej wyklucza\u0142 rezygnacj\u0119 z dotychczasowych schemat\u00f3w w imi\u0119 wzi\u0119cia pod uwag\u0119 interes\u00f3w pokonanego przeciwnika.<\/p>\r\n

Czy inaczej zachowa\u0107 mog\u0142a si\u0119 Rosja, godz\u0105c si\u0119 na podrz\u0119dn\u0105 rol\u0119 i urz\u0105dzaj\u0105c si\u0119 w niszy darowanej jej w ramach zachodniocentrycznego porz\u0105dku? Odpowied\u017a na to pytanie jest trudniejsza. Zwolennicy koncepcji, \u017ce immanentn\u0105 cech\u0105 Rosji jest potrzeba mocarstwowo\u015bci uwa\u017caj\u0105, \u017ce d\u0105\u017cenie do odrodzenia prawdziwej pot\u0119gi i wyj\u0105tkowego znaczenia by\u0142o nieuchronne. Mo\u017cemy zaryzykowa\u0107 twierdzenie, \u017ce Rosja tamtej epoki mog\u0142a potencjalnie \u201eprzyzwyczai\u0107 si\u0119\u201d do statusu niewiod\u0105cego elementu pewnego systemu. Lecz, aby tak si\u0119 mog\u0142o sta\u0107, niezb\u0119dne by\u0142oby twarde przekonanie, \u017ce system ten b\u0119dzie silny, zwarty i trwa\u0142y, a ci, kt\u00f3rzy nim zarz\u0105dzaj\u0105, zdolni s\u0105 do trzymania ster\u00f3w. Ujmuj\u0105c rzecz pro\u015bciej \u2013 \u017ce hegemonia ameryka\u0144ska jest nie do podwa\u017cenia. Tymczasem co do tego na pocz\u0105tku XXI wieku pojawi\u0142y si\u0119 w\u0105tpliwo\u015bci.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Powr\u00f3t na rozstaje dr\u00f3g<\/h4>\r\n

W 2022 roku Rosja by\u0142a ju\u017c g\u0142\u0119boko zintegrowana z sieci\u0105 mi\u0119dzynarodowych wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci politycznych i gospodarczych. Jednak\u017ce: a) Moskwa nie by\u0142a usatysfakcjonowana przyznan\u0105 jej dywidend\u0105; b) \u015bwiatowy system og\u00f3lnie i jego kluczowe elementy (najwa\u017cniejsze pa\u0144stwa) znalaz\u0142y si\u0119 w stanie upadku; c) stopie\u0144 erozji system\u00f3w zarz\u0105dzania nie pozwala na ich napraw\u0119, bowiem stanowi\u0105 one syntez\u0119, w wielu kwestiach wzajemnie sprzecznych zasad XX i XXI wieku. Ten splot okoliczno\u015bci sta\u0142 si\u0119 podstaw\u0105 wniosku, \u017ce zdecydowane dzia\u0142ania skierowane na prze\u0142amanie inercji poprzedniego \u0142adu dadz\u0105 przewag\u0119 w chwili konstruowania nowego porz\u0105dku. Porz\u0105dku, w kt\u00f3rym Rosja nie b\u0119dzie ju\u017c zwi\u0105zana ograniczeniami wynikaj\u0105cymi z d\u0105\u017cenia do przynale\u017cno\u015bci do wsp\u00f3lnoty zachodniej. A wsp\u00f3lnota ta przestanie by\u0107 dominuj\u0105c\u0105 na arenie globalnej.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

Specjalna operacja wojskowa na Ukrainie w istocie uniewa\u017cni\u0142a (pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 modnym okre\u015bleniem sprzed dw\u00f3ch lat \u2013 wyzerowa\u0142a) trzydzie\u015bci lat rozwoju postradzieckiego (tranzycji, jak mawiano przed pi\u0119tnastoma laty). Tak\u017ce w sferze rozmaitych ust\u0119pstw czynionych przez te lata. R\u00f3wnie\u017c w obszarze wielu osi\u0105gni\u0119\u0107, w tym materialnych, uzyskanych w ramach systemu zachodniocentrycznego. Rosja jak gdyby powr\u00f3ci\u0142a na skrzy\u017cowanie dr\u00f3g, na kt\u00f3rym znalaz\u0142a si\u0119 na prze\u0142omie lat 1980. i 1990., aby wybra\u0107 skr\u0119t w inn\u0105 stron\u0119. Burzliwe intelektualne debaty okresu pierestrojki <\/em>na temat drogi w przysz\u0142o\u015b\u0107, nie doprowadzone w\u00f3wczas do ko\u0144ca z uwagi na rozpad ZSRR, mog\u0105, jak si\u0119 wydaje, zn\u00f3w si\u0119 rozpocz\u0105\u0107 i zako\u0144czy\u0107 jakimi\u015b wnioskami. Wydarzenia pocz\u0105tku lat 1990. doprowadzi\u0142y bowiem do tego, \u017ce w ko\u0144cu nie dokonano \u017cadnego wyboru. Porwa\u0142 nas po prostu i poni\u00f3s\u0142 pr\u0105d historii.<\/p>\r\n

Ta niezako\u0144czona dyskusja tylko cz\u0119\u015bciowo dotyczy\u0142a pytania, co konkretnie nale\u017cy robi\u0107. Przede wszystkim polega\u0142a na pr\u00f3bach rozstrzygni\u0119cia tego \u201eod jakiego dziedzictwa si\u0119 odcinamy\u201d <\/em>\u2013 w\u0142a\u015bnie tym cytatem z W\u0142adimira Lenina<\/strong> cz\u0119sto pos\u0142ugiwali si\u0119 dyskutanci w okresie g\u0142asnosti<\/em>. Zatoczywszy ko\u0142o, zn\u00f3w znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w tym punkcie.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Pr\u00f3ba zamkni\u0119cia epoki<\/h4>\r\n

Obszerne wyst\u0105pienie<\/span><\/a> prezydenta Rosji z 21 lutego 2022 roku, od kt\u00f3rego zacz\u0105\u0142 si\u0119 wywo\u0142uj\u0105cy zawroty g\u0142owy bieg wydarze\u0144, to nie tylko rozliczenie okresu postradzieckiego. To odwo\u0142anie do ca\u0142ej historii kraju XX wieku. Dziejowym motywem przewodnim by\u0142y tu bezprawne i nieracjonalne, zdaniem m\u00f3wcy, dzia\u0142ania w\u0142adz komunistycznych, pocz\u0105wszy od Lenina, a sko\u0144czywszy na ostatnim kierownictwie radzieckim, kt\u00f3re zgubi\u0142o kraj. Kwintesencj\u0105 podej\u015bcia obecnego w tym wyst\u0105pieniu jest jednoczesne zastosowanie do kraju s\u0105siedniego dw\u00f3ch poj\u0119\u0107 \u2013 \u201edekomunizacji\u201d (\u201eJeste\u015bmy gotowi, by pokaza\u0107 wam, co znaczy dla Ukrainy dekomunizacja\u201d<\/em>) i \u201edenazyfikacji\u201d. Zbieg\u0142y si\u0119 tu zatem odwo\u0142ania do dw\u00f3ch najtragiczniejszym dla naszego kraju zjawisk minionego wieku, a obecne wydarzenia potraktowa\u0107 mo\u017cna jako d\u0105\u017cenie do zamkni\u0119cia tego okresu. Doprowadzenia do podsumowania, kt\u00f3rego nie zdo\u0142ali dokona\u0107 w\u0119drowcy przed trzydziestoma laty, kt\u00f3rzy wybrali na dziejowym skrzy\u017cowaniu b\u0142\u0119dny kierunek.<\/p>\r\n

Obecne w\u0142adze rosyjskie zdeterminowane s\u0105, by naprawi\u0107 ten b\u0142\u0105d. Wbrew przekonaniu wielu obserwator\u00f3w, nie t\u0119skni\u0105 one za Zwi\u0105zkiem Radzieckim, raczej uznaj\u0105c epok\u0119 od Lenina do Gorbaczowa anomali\u0105 \u017cycia rosyjskiego. \u201e<\/em>Z podstawowych, formalno-prawnych fundament\u00f3w, na kt\u00f3rych zbudowano nasz\u0105 pa\u0144stwowo\u015b\u0107, nie usuni\u0119to w odpowiednim czasie przedziwnych, utopijnych, narzuconych przez rewolucj\u0119 i wyj\u0105tkowo destrukcyjnych dla ka\u017cdego normalnego kraju roje\u0144\u201d<\/em> \u2013 m\u00f3wi\u0142 21 lutego 2022 roku rosyjski prezydent.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Gorbaczow wyprzedzi\u0142 Fukuyam\u0119<\/h4>\r\n

Najnowsza historia polityczna \u015bwiata rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 36 lat temu, 25 lutego 1986 roku, gdy sekretarz generalny KC KPZR Michai\u0142 Gorbaczow w swoim referacie na XXVII zje\u017adzie partii po raz pierwszy wypowiedzia\u0142 zwrot o \u201enowym my\u015bleniu politycznym\u201d<\/em>. P\u00f3\u0142tora roku p\u00f3\u017aniej koncepcja ta zosta\u0142a dok\u0142adnie przedstawiona w jego ksi\u0105\u017cce Przebudowa i nowe my\u015blenie dla naszego kraju i dla ca\u0142ego \u015bwiata <\/em>(Warszawa 1988). Jej g\u0142\u00f3wnymi za\u0142o\u017ceniami by\u0142y odrzucenie warto\u015bci klasowych na rzecz og\u00f3lnoludzkich, propozycja zerwania z podzia\u0142em \u015bwiata na bloki, rozwi\u0105zywanie spor\u00f3w \u015brodkami politycznymi, a nie militarnymi, czyli kszta\u0142towanie stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych na bazie r\u00f3wnowagi interes\u00f3w i wzajemnych korzy\u015bci, a nie stosunku si\u0142.<\/p>\r\n

Gorbaczow wyprzedzi\u0142 Francisa Fukuyam\u0119<\/strong> i usun\u0105\u0142 militarno-polityczne przeszkody na drodze globalizacji. Bezpo\u015brednim nast\u0119pstwem \u201enowego my\u015blenia politycznego\u201d<\/em> by\u0142 szybki rozpad obozu socjalistycznego, a nast\u0119pnie i Zwi\u0105zku Radzieckiego. P\u00f3\u017aniej nast\u0105pi\u0142o wprowadzenie \u201eliberalnego porz\u0105dku \u015bwiatowego\u201d, kt\u00f3ry na sw\u00f3j spos\u00f3b, a przede wszystkim bez udzia\u0142u Moskwy, zinterpretowa\u0142 gorbaczowowskie za\u0142o\u017cenia. A jednak impuls, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 nasz kraj w okresie pierestrojki<\/em> przetrwa\u0142 jeszcze d\u0142ugo \u2013 w postaci wspomnianych ju\u017c pr\u00f3b zintegrowania si\u0119 ze \u015bwiatem zachodniocentrycznym. Po 35 latach Rosja wykona\u0142a gwa\u0142towny ruch bez odwrotu, aby po\u0142o\u017cy\u0107 kres tej inercji.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Rosja ko\u0144czy globalizacj\u0119<\/h4>\r\n

Rosja od razu zderzy\u0142a si\u0119 z tym, \u017ce stopie\u0144 jej w\u0142\u0105czenia do \u015bwiata, inaczej m\u00f3wi\u0105c \u2013 zale\u017cno\u015bci od zewn\u0119trznych kontrahent\u00f3w, jest jeszcze wi\u0119kszy ni\u017c si\u0119 wydawa\u0142o. Niemal natychmiastowe zerwanie tych wi\u0119zi prowadzi do kaskadowych zmian. Podobne do\u015bwiadczenie prze\u017cywa jednak ca\u0142y \u015bwiat. Cho\u0107 niewielki udzia\u0142 Rosji w \u015bwiatowej gospodarce nie zapowiada\u0142 takiego tsunami<\/em>, pr\u00f3ba wy\u0142\u0105czenia z obrotu mi\u0119dzynarodowego najwi\u0119kszego kraju planety uderza we wszystkie obszary \u017cycia ludzko\u015bci. Nie tylko ekonomiczne.<\/p>\r\n

Zrywaj\u0105c sama z globalizacj\u0105, Rosja jednocze\u015bnie wnosi decyduj\u0105cy wk\u0142ad do jej zako\u0144czenia dla wszystkich. Moskwa gra o wielk\u0105 stawk\u0119. Rosja mo\u017ce wyj\u015b\u0107 z tej kolizji ca\u0142a, je\u015bli obecny kryzys faktycznie oznacza\u0107 b\u0119dzie koniec poprzedniego \u015bwiatowego \u0142adu. Innymi s\u0142owy, je\u015bli to nie Rosja wypchni\u0119ta zostanie ze wsp\u00f3lnego systemu, lecz sam ten system po prostu przestanie istnie\u0107. I zacznie kszta\u0142towa\u0107 si\u0119 inny, na warunkach ca\u0142kowicie odmiennych od tych, kt\u00f3re obowi\u0105zywa\u0142y przez ponad trzy dekady. Tu r\u00f3wnie\u017c us\u0142ysze\u0107 mo\u017cna echa poprzedniego prze\u0142omu. Niezale\u017cnie od problem\u00f3w wewn\u0119trznych, ZSRR niemal do ko\u0144ca swego istnienia pozostawa\u0142 jednym z dw\u00f3ch strukturalnych filar\u00f3w \u015bwiatowej polityki. Pa\u0144stwo b\u0119d\u0105ce jego prawnym nast\u0119pc\u0105 utraci\u0142o ten status, a pr\u00f3by jego przywr\u00f3cenia nie przynios\u0142y efekt\u00f3w. Odbudowa potencja\u0142u i powr\u00f3t do poziomu jednego z wiod\u0105cych \u015bwiatowych mocarstw (to si\u0119 uda\u0142o) nie uczyni\u0142y z Rosji systemowego fundamentu \u015bwiatowego porz\u0105dku. Jedyn\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 odzyskania tej roli sta\u0142o si\u0119 zniszczenie tego porz\u0105dku.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Powr\u00f3t my\u015blenia tradycyjnego<\/h4>\r\n

Luty 2022 roku przyni\u00f3s\u0142 pocz\u0105tek eksperymentu o gigantycznych rozmiarach. Rosja podj\u0119\u0142a pr\u00f3b\u0119, by cofn\u0105\u0107 trajektori\u0119 ewolucji politycznej, przywr\u00f3ci\u0107 stare my\u015blenie polityczne<\/em> (mo\u017cna okre\u015bli\u0107 je mianem tradycyjnego).sobie i ca\u0142emu \u015bwiatu. Jego zasady sprzeczne s\u0105 z zasadami nowego my\u015blenia politycznego<\/em>. To pluralizm warto\u015bci (zamiast uniwersalizmu), opieranie si\u0119 na r\u00f3wnowadze si\u0142 (a nie interes\u00f3w), wreszcie tradycyjny konflikt zbrojny jako spos\u00f3b rozwi\u0105zania problemu w sytuacji, gdy inne metody zawiod\u0142y. Zasady te funkcjonowa\u0142y na przestrzeni wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci historii ludzko\u015bci. Jednak w ci\u0105gu trzydziestu lat wszyscy do tego stopnia uwierzyli w zapanowanie \u201ewiecznego pokoju\u201d, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142 po \u201eko\u0144cu historii\u201d, \u017ce zmiana ta wywo\u0142uje g\u0142\u0119boki szok.<\/p>\r\n

Podkre\u015blmy, \u017ce to nie operacja specjalna 2022 roku spowodowa\u0142a kryzys \u0142adu \u015bwiatowego. Jego przyczyny pojawi\u0142y si\u0119 dawno i zwi\u0105zane by\u0142y z jednoznacznym brakiem gotowo\u015bci przyw\u00f3dc\u00f3w \u0142adu liberalnego do dzielenia si\u0119 swoimi przywilejami uzyskanymi w wyniku zimnej wojny. Faza lawinowa rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 jednak 24 lutego. I zar\u00f3wno dla Rosji, jak i dla wszystkich innych, nie ma ju\u017c powrotu. Pe\u0142na \u015bwiadomo\u015b\u0107 konsekwencji nie nast\u0105pi od razu.<\/p>\r\n

Po raz kolejny (chyba ju\u017c czwarty) w ci\u0105gu ostatnich nieco ponad stu lat nasz kraj bezinteresownie bierze na siebie rol\u0119 i ci\u0119\u017car czo\u0142owego inicjatora globalnych zmian. Czy nie mamy do\u015b\u0107? \u201eJeste\u015bmy, mo\u017cna powiedzie\u0107, w pewnym sensie narodem wyj\u0105tkowym. Nale\u017cymy do tych nacji, kt\u00f3re jak gdyby nie wchodz\u0105 w sk\u0142ad ludzko\u015bci, lecz istniej\u0105 wy\u0142\u0105cznie po to, by da\u0107 \u015bwiatu jak\u0105\u015b wa\u017cn\u0105 lekcj\u0119. Przyk\u0142ad, do kt\u00f3rego pokazania jeste\u015bmy powo\u0142ani, oczywi\u015bcie, nie p\u00f3jdzie na marne; ale kt\u00f3\u017c mo\u017ce powiedzie\u0107 kiedy odnajdziemy si\u0119 w\u015br\u00f3d ludzko\u015bci i ile przed nami cierpie\u0144, nim spe\u0142ni si\u0119 nasze przeznaczenie?\u201d <\/em>(Piotr Czadajew<\/strong>, 1836 rok).<\/p>\r\n

Fiodor \u0141ukjanow<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Fiodor \u0141ukjanow<\/strong> (ur. 1967 w Moskwie) \u2013 rosyjski dziennikarz, politolog, redaktor naczelny magazynu \u201e\u0420\u043e\u0441\u0441\u0438\u044f \u0432 \u0433\u043b\u043e\u0431\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0439 \u043f\u043e\u043b\u0438\u0442\u0438\u043a\u0435\u201d, dyrektor naukowy Mi\u0119dzynarodowego Klubu Dyskusyjnego \u201eWa\u0142daj\u201d.<\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/globalaffairs.ru\/articles\/staroe-myshlenie\/<\/a><\/p>\r\n

Tytu\u0142 i \u015br\u00f3dtytu\u0142y pochodz\u0105 od Redakcji [MP].<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u201ePojawia si\u0119 niebezpieczny rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 wieku j\u0105drowego a zrozumieniem stoj\u0105cych przed \u015bwiatem wyzwa\u0144. Podstawow\u0105, \u017cywotn\u0105 konieczno\u015bci\u0105 staje si\u0119 w tej sytuacji zdecydowana rewizja oraz odci\u0119cie si\u0119 od nieaktualnej filozofii i b\u0119d\u0105cych prze\u017cytkiem doktryn\u2026 Nowe czynniki ekonomiczne, naukowo-techniczne stwarzaj\u0105 powi\u0105zany wzajemnie i wsp\u00f3\u0142zale\u017cny \u015bwiat, w kt\u00f3rym przyw\u00f3dcy wszystkich pa\u0144stw musz\u0105 zmierzy\u0107 si\u0119  podwy\u017cszonymi, twardymi oczekiwaniami, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[13],"tags":[106,141,221],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/132933"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=132933"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/132933\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":132938,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/132933\/revisions\/132938"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=132933"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=132933"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=132933"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}