{"id":130194,"date":"2021-12-27T20:09:59","date_gmt":"2021-12-28T01:09:59","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=130194"},"modified":"2021-12-27T20:09:59","modified_gmt":"2021-12-28T01:09:59","slug":"hitchens-zlote-usta-ateizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=130194","title":{"rendered":"Hitchens \u2013 z\u0142ote usta ateizmu"},"content":{"rendered":"<p class=\"has-drop-cap\">\u017badne has\u0142o, cho\u0107by i najbardziej no\u015bne, nie wyg\u0142osi si\u0119 samo z moc\u0105, kt\u00f3ra porwie t\u0142umy. \u017badna idea, cho\u0107by najbardziej b\u0142yskotliwa, genialnie uzasadniona i poparta niedaj\u0105cym si\u0119 znie\u015b\u0107 autorytetem, nie osi\u0105gnie niczego poza zaistnieniem, je\u015bli nie ubierze si\u0119 jej w szaty pi\u0119knych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re sprawi\u0105, \u017ce trafi ona pod ulizane strzechy jej propagator\u00f3w. Idea nie okraszona zamaszystym gestem i nie wypowiedziana spi\u017cowym g\u0142osem dr\u017c\u0105cego z przej\u0119cia wybra\u0144ca \u2013 nie rozpali serc publiczno\u015bci. Hitchens potrafi\u0142 da\u0107 ateistom i to, i wiele wi\u0119cej.<\/p>\r\n<p>Christopher Hitchens by\u0142 mieszkaj\u0105cym w Stanach Zjednoczonych krytykiem literackim i publicyst\u0105. Pochodzi\u0142 z Wielkiej Brytanii, gdzie te\u017c si\u0119 kszta\u0142ci\u0142. S\u0142aw\u0119 zdoby\u0142 jednak nie dzi\u0119ki swojej pracy nad literatur\u0105 czy komentarzami natury politycznej, ale g\u0142osz\u0105c, \u017ce \u201eB\u00f3g nie jest wielki, a religia wszystko zatruwa\u201d<a id=\"ref_1\" class=\"ref\" href=\"#fnote_1\">1<\/a>. By\u0142 autorem kilku ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 \u015bwiatowymi bestsellerami, niezale\u017cnie, a raczej pomimo ich rzeczywistej warto\u015bci. Najpopularniejsz\u0105 z nich, nosz\u0105c\u0105 znamienny tytu\u0142 <em>B\u00f3g nie jest wielki<\/em>, Bill Donohue<a id=\"ref_2\" class=\"ref\" href=\"#fnote_2\">2<\/a> nazwa\u0142 \u201e\u015bmieciem\u201d podczas jednej z debat z Hitchensem<a id=\"ref_3\" class=\"ref\" href=\"#fnote_3\">3<\/a>. Nasz bohater sp\u0119dzi\u0142 spory kawa\u0142 \u017cycia na przekonywaniu, \u017ce teizm, a szczeg\u00f3lnie religia chrze\u015bcija\u0144ska, to tragiczne nieporozumienie wspierane przez ludzi niskich moralnie i intelektualnie niedomagaj\u0105cych. Hitchens zmar\u0142 w 2011 roku. Sentencja g\u0142osi: de mortuis ni(hi)l nisi bene \u2013 \u201eo zmar\u0142ych tylko dobrze\u201d i cho\u0107 cz\u0142owiek jest istot\u0105, kt\u00f3ra ze swej naruszonej natury niezwykle utrudnia spe\u0142nienie wymog\u00f3w staro\u017cytnych Rzymian, to jednak chc\u0105c cokolwiek o zmar\u0142ym powiedzie\u0107, m\u00f3wmy prawd\u0119, a wtedy, jak s\u0105dz\u0119, wym\u00f3g m\u00f3wienia dobrze b\u0119dzie spe\u0142niony.<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<h4>Mowa jest srebrem, ale\u2026<\/h4>\r\n<p>Christopher Hitchens, b\u0119d\u0105c jednym z czterech je\u017ad\u017ac\u00f3w ateistycznej apokalipsy (pozostali to Harris, Dawkins i Dennett), niew\u0105tpliwie wyr\u00f3\u017cnia\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d nich zdolno\u015bciami oratorskimi. Odby\u0142 dziesi\u0105tki debat, podczas kt\u00f3rych niejednokrotnie popisywa\u0142 si\u0119 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 zr\u0119cznego operowania s\u0142owem. Hipnotyzowa\u0142 publiczno\u015b\u0107, umiej\u0119tnie buduj\u0105c opowie\u015b\u0107 o Bogu, kt\u00f3rego nie ma. Jak na wykszta\u0142conego Brytyjczyka przysta\u0142o, mia\u0142 usta pe\u0142ne nie tylko \u201egor\u0105cych kartofli\u201d, ale tak\u017ce, a mo\u017ce przede wszystkim \u2013 frazes\u00f3w. Jego czaruj\u0105ce \u017carciki, buduj\u0105ce napi\u0119cie pauzy, opowie\u015bci o niespodziewanym zako\u0144czeniu, b\u0142yskotliwe paralele, ci\u0119te riposty i zuchwa\u0142e interpretacje by\u0142y wyzwaniem dla przeciwnik\u00f3w, koszmarem w\u0105tpi\u0105cych, ale jednocze\u015bnie te\u017c przyjemno\u015bci\u0105 dla s\u0142uchacza.<\/p>\r\n<p>Hitchens dobrze radzi\u0142 sobie z t\u0142umem, potrafi\u0105c uzyska\u0107 oklaski nawet od publiczno\u015bci skrajnie mu nieprzychylnej, jak ta zgromadzona na jednej z najostrzejszych nagranych debat Hitchensa, prowadzonej z dzia\u0142aczem katolickim Billem Donohue w ramach cyklu \u201eChesterton\u2013Belloc Debate\u201d. Niezachwiana pewno\u015b\u0107 siebie pomaga\u0142a mu przetrwa\u0107, gdy przyparty do muru pytaniem oponenta, musia\u0142 wyprowadzi\u0107 rozmow\u0119 na bezpieczniejsze dla siebie wody \u2013 tam, gdzie znowu mo\u017cna kluczy\u0107 po meandrach og\u00f3lnik\u00f3w, autorskich fabrykacji, przesady, ignorancji swojej i s\u0142uchaczy lub po prostu ordynarnego k\u0142amstwa. Czy\u017c nie tak w\u0142a\u015bnie wybrn\u0105\u0142 z pytania zadanego przez Tureka, a sformu\u0142owanego wcze\u015bniej przez Leibnitza: dlaczego cokolwiek istnieje?<a id=\"ref_4\" class=\"ref\" href=\"#fnote_4\">4<\/a><\/p>\r\n<p>To wszystko zmusza mnie do skonstatowania ze smutkiem, \u017ce talenty podarowane cz\u0142owiekowi przez Boga bywaj\u0105 u\u017cywane, aby Go atakowa\u0107 i oddala\u0107 od Niego ludzi. Mowa by\u0142a jednym z najwi\u0119kszych bogactw guru nowego ateizmu, ale z pewno\u015bci\u0105 i on sam, i \u015bwiat, kt\u00f3ry go zna\u0142, wi\u0119cej zyska\u0142by na z\u0142otorodnym milczeniu ni\u017c na srebrzystym blasku mowy, kt\u00f3ra nie wyra\u017ca\u0142a prawdy.<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<h4>Hitchens i prawda<\/h4>\r\n<p>Zestawienie tych dw\u00f3ch s\u0142\u00f3w mog\u0142oby zosta\u0107 uznane za nadu\u017cycie, wi\u0119c spiesz\u0119 z wyja\u015bnieniem. Ot\u00f3\u017c Hitchens mia\u0142 niewiele wsp\u00f3lnego z prawd\u0105, przynajmniej je\u015bli chodzi o jego wypowiedzi dotycz\u0105ce Boga i Ko\u015bcio\u0142a. S\u0142owo \u201eniewiele\u201d jest tu bardzo wa\u017cne. Nie mo\u017cna powiedzie\u0107 \u201enic\u201d, bo w wypowiedziach tego ateisty pojawia\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cne elementy, kt\u00f3rym nikt nie mo\u017ce zaprzeczy\u0107. Nie mo\u017cna jednak m\u00f3wi\u0107 o tym, \u017ce Hitchens m\u00f3wi\u0142 prawd\u0119. Pozostawanie pomi\u0119dzy, a raczej umiej\u0119tne nawi\u0105zywanie do pewnych prawdziwych wydarze\u0144 i zjawisk w okre\u015blonym kontek\u015bcie i dorzucanie do nich w\u0142asnych pomys\u0142\u00f3w i interpretacji, przedstawianych jako fakty, prowadzi\u0142o w rezultacie do z g\u00f3ry zamierzonych rezultat\u00f3w, ale nie do prawdy. Pos\u0142u\u017cenie si\u0119 przyk\u0142adem b\u0119dzie lepiej oddawa\u0142o stosunek Hitchensa do prawdy i do tych, kt\u00f3rzy go s\u0142uchali.<\/p>\r\n<p>Niemal sta\u0142ym punktem debat Hitchensa o Bogu by\u0142a kr\u00f3tka opowie\u015b\u0107 o Bo\u017cej interwencji w histori\u0119 ludzko\u015bci. W debacie z jego w\u0142asnym bratem, Peterem, brzmia\u0142a ona nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\r\n<p>Oto, w co macie wierzy\u0107: przez 100 tysi\u0119cy lat ludzie rodzili si\u0119 jako gatunek naczelnych. D\u0142ugo\u015b\u0107 \u017cycia \u2013 25 lat \u2013 przez pierwsze kilka tysi\u0119cy lat. \u015amiertelno\u015b\u0107 noworodk\u00f3w \u2013 powszechna. Przera\u017caj\u0105ce choroby wywo\u0142ywane mikroorganizmami. Trz\u0119sienia ziemi, wulkany\u2026 niezwyk\u0142e. Walki o ziemi\u0119, o terytorium, o jedzenie, o kobiety, z powod\u00f3w plemiennych \u2013 straszne. I przez 95\u201396 tysi\u0119cy lat Niebo patrzy na to z za\u0142o\u017conymi r\u0119kami, z oboj\u0119tno\u015bci\u0105, z ch\u0142odem. I potem, oko\u0142o 3\u20134 tysi\u0105ce lat temu i to jedynie w naprawd\u0119 barbarzy\u0144skiej i zacofanej cz\u0119\u015bci Bliskiego Wschodu. Nie w Chinach, gdzie ludzie chocia\u017c potrafili czyta\u0107, czy my\u015ble\u0107, czy uprawia\u0107 nauk\u0119. Nie, nie. W barbarzy\u0144skiej, zacofanej cz\u0119\u015bci Bliskiego Wschodu B\u00f3g zadecydowa\u0142, \u017ce ju\u017c nie mo\u017ce tak d\u0142u\u017cej i \u017ce czas interweniowa\u0107. I czy\u017c mo\u017ce by\u0107 lepszy spos\u00f3b ni\u017c ludzka ofiara, plagi i masowy mord? \u201eNo je\u015bli to nie sprawi, \u017ce zaczn\u0105 si\u0119 zachowywa\u0107 moralnie, to ju\u017c nie wiem co\u2026\u201d. Je\u015bli znajduje si\u0119 tu chocia\u017c jedna osoba, kt\u00f3ra mo\u017ce sk\u0142oni\u0107 si\u0119 do wiary w co\u015b takiego, sama robi z siebie osob\u0119, po pierwsze, bardzo g\u0142upi\u0105, a po drugie, bardzo niemoraln\u0105<a id=\"ref_5\" class=\"ref\" href=\"#fnote_5\">5<\/a>.<\/p>\r\n<p>Ten motyw powtarza\u0142 si\u0119 wielokrotnie w innych debatach i zawsze s\u0142u\u017cy\u0142 temu samemu: pokazaniu, jak B\u00f3g, kt\u00f3rego g\u0142osi wiara chrze\u015bcija\u0144ska, jest z\u0142y, g\u0142upi, okrutny, nieumiej\u0119tny, absurdalny. Przyjrzyjmy si\u0119 opowiadaniu Hitchensa, kt\u00f3re, aby je odpowiednio sklasyfikowa\u0107, wymaga\u0142oby utworzenia nowego gatunku literackiego. Hitch-story \u2013 ta nazwa wydaje si\u0119 adekwatna do tego, co brytyjski publicysta wypisywa\u0142 i wygadywa\u0142. Nazwanie tego po prostu k\u0142amstwem by\u0142oby chyba zbyt trywialne. Hitchens twierdzi, \u017ce poka\u017ce nam w skr\u00f3cie, w co wierzymy, b\u0119d\u0105c chrze\u015bcijanami czy og\u00f3lniej \u2013 monoteistami. Zaczyna do\u015b\u0107 niespodziewanie, bo od\u2026 oszacowania d\u0142ugo\u015bci przebywania cz\u0142owieka na ziemi wed\u0142ug kryteri\u00f3w przyjmowanych przez niekt\u00f3rych naukowc\u00f3w. Wymienia kilka nazwisk wraz z proponowanymi przez ich dumnych nosicieli datami pojawienia si\u0119 cz\u0142owieka na ziemi. Ani to ciekawe, ani pouczaj\u0105ce, ani przystaj\u0105ce do zdania wprowadzaj\u0105cego. C\u00f3\u017c ma opinia, na przyk\u0142ad, Dawkinsa na temat okresu pojawienia si\u0119 cz\u0142owieka na ziemi do zasad wiary chrze\u015bcija\u0144skiej? Czy\u017cby Dawkins, Gould czy Collins byli jakimi\u015b nowymi prorokami? Nie. A mo\u017ce s\u0105 oni upowa\u017cnieni do wsp\u00f3\u0142tworzenia zasad wiary chrze\u015bcijan? Nic o tym nie s\u0142ysza\u0142em. To \u017cerowanie na autorytecie, jakim obdarzani s\u0105 dzisiaj tak zwani naukowcy. Ma\u0142o kto jest odporny na cudzys\u0142\u00f3w podpisany skr\u00f3tem \u201eprof.\u201d. Pierwsz\u0105 reakcj\u0105 s\u0142uchacza, kt\u00f3ry ju\u017c zapomnia\u0142 o wst\u0119pnym: \u201eOto, w co macie wierzy\u0107\u201d, b\u0119dzie przyj\u0119cie do wiadomo\u015bci rzekomego faktu, kt\u00f3ry podsuwa Hitchens. Wida\u0107 tu, jak system, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, wp\u0142ywa na mo\u017cliwo\u015bci percepcji danej wypowiedzi. \u201eOto, w co macie wierzy\u0107\u201d powinno zosta\u0107 odniesione bezpo\u015brednio do wywodu o czasie pojawienia si\u0119 cz\u0142owieka, a wi\u0119c przyj\u0119te z lekcewa\u017ceniem, dystansem, a mo\u017ce nawet intelektualnym i moralnym obrzydzeniem, charakteryzuj\u0105cym reakcj\u0119 na wyj\u0105tkowo ohydne k\u0142amstwo b\u0105d\u017a niebezpieczny, lecz podatny na zastosowanie w \u017cyciu, absurd. Ale nie jest. \u201eOto, w co macie wierzy\u0107\u201d niejako omija wypowied\u017a o stu tysi\u0105cach lat cz\u0142owieka na ziemi i wraca z niszczycielsk\u0105 si\u0142\u0105 dopiero, gdy Hitchens baja o Bogu. Ten skok przenosi s\u0142uchaczy w miejsce, gdzie przyjmuj\u0105 oni sprzeczne z wiar\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 powstanie cz\u0142owieka wskutek ewolucji z innych stworze\u0144, nieokre\u015blony w nauce wiary czas pojawienia si\u0119 cz\u0142owieka na Ziemi i na tym maj\u0105 budowa\u0107 zrozumienie kolejnych cz\u0119\u015bci \u201ehitchstoryjki\u201d.<\/p>\r\n<p>Hitchens po zakomunikowaniu, \u017ce przyjmie kompromisowe w\u015br\u00f3d r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 opinii naukowc\u00f3w, ale i tak przecie\u017c nie maj\u0105ce wiele wsp\u00f3lnego z wiar\u0105, pojawienie si\u0119 cz\u0142owieka 100 tys. lat temu, podaje skr\u00f3towy opis straszliwego po\u0142o\u017cenia cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nic nie wiedz\u0105c o \u015bwiecie, \u017cy\u0142 w przera\u017ceniu, szybko umiera\u0142, musia\u0142 wci\u0105\u017c walczy\u0107 z przeciwno\u015bciami i nie m\u00f3g\u0142 liczy\u0107 na pomoc z kt\u00f3rejkolwiek strony. Tak, wed\u0142ug tego ateisty, wygl\u0105da\u0142o oko\u0142o 96 tys. lat. Czy Hitchens nie wie, \u017ce wiara chrze\u015bcija\u0144ska zachowa\u0142a opis szcz\u0119\u015bliwego \u017cycia cz\u0142owieka w okresie poprzedzaj\u0105cym wspomnian\u0105 n\u0119dz\u0119? Wie to doskonale! Problem w tym, \u017ce to niszczy\u0142oby jego chwytliw\u0105 narracj\u0119. Czy s\u0142uchacze Hitchensa nie wiedz\u0105 o tym? Oczywi\u015bcie, \u017ce wiedz\u0105. Ten stan powoduje, \u017ce wypowiedzi Hitchensa wygl\u0105daj\u0105 jak wyst\u0119p s\u0142abej trupy kabaretowej: \u017cart jest kiepski, ale ludzie si\u0119 \u015bmiej\u0105 ze wzgl\u0119du na kontekst. Tutaj niby wszyscy wiedz\u0105, \u017ce opowie\u015b\u0107 Hitchensa ma tyle samo luk, co sam ateizm, ale \u0142ataj\u0105 to albo wbitymi do g\u0142\u00f3w, albo bez oporu (dla znieczulenia sumie\u0144) \u2013 przyj\u0119tymi za\u0142o\u017ceniami. Hitchens pokazuje tu, jak \u0142atwo mo\u017cna gra\u0107 na komuna\u0142ach, systemowych k\u0142amstwach wbijanych dzieciom do g\u0142\u00f3w w szko\u0142ach i propagandowych has\u0142ach, kt\u00f3rymi jeste\u015bmy syceni a\u017c do rozpuku. Zabiegiem, kt\u00f3ry zabezpieczy\u0142 g\u0142ow\u0119 Brytyjczyka przed jajkami mog\u0105cymi si\u0119 o ni\u0105 roztrzaska\u0107, co pokazywa\u0142o niezadowolenie zlekcewa\u017conych s\u0142uchaczy, by\u0142o: \u201eWszyscy wiemy, \u017ce religia to bzdury, wi\u0119c podaj\u0119 wam fakty naukowe, kt\u00f3rym nie zaprzeczycie cho\u0107by ze wzgl\u0119du na popieraj\u0105ce je autorytety. Cokolwiek naukowego dodam do narracji religijnej, jest od niej wa\u017cniejsze. Je\u015bli religia m\u00f3wi co\u015b innego ni\u017c nauka, myli si\u0119. Kto by stawia\u0142 religi\u0119 ponad nauk\u0105, jest \u015bmieszny\u201d.<\/p>\r\n<p>Hitchens twierdzi dalej, \u017ce Stw\u00f3rca, widz\u0105c n\u0119dz\u0119 cz\u0142owieka, siedzia\u0142 z za\u0142o\u017conymi r\u0119kami. Nagle, ni st\u0105d, ni zow\u0105d, B\u00f3g zadecydowa\u0142, \u017ce czas interweniowa\u0107. Hitchensowi nie podoba si\u0119, \u017ce B\u00f3g objawi\u0142 si\u0119 na obskurnym terenie zamieszkanym przez niepi\u015bmiennych pasterzy i wybra\u0142 tortury w\u0142asnego Syna na najlepszy spos\u00f3b Odkupienia. Mo\u017ce przeoczy\u0142 fakt, jak to zreszt\u0105 uczyni\u0142 z innymi, \u017ce Pan Jezus zosta\u0142 nies\u0142usznie skazany i zabity przez ludzi, a nie przez Boga. Mo\u017ce nieco nie docenia\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w \u00f3wczesnej Palestyny i jej po\u0142o\u017cenia w kontek\u015bcie znaczenia dla \u015bwiata handlu i polityki? Tak czy inaczej, nale\u017ca\u0142oby przynajmniej stwierdzi\u0107, \u017ce ci niepi\u015bmienni prostacy mieszkaj\u0105cy na tym zapad\u0142ym pustkowiu zrobili kawa\u0142 dobrej roboty, dochodz\u0105c ze swoimi ideami na kra\u0144ce \u015bwiata.<\/p>\r\n<p>Jak wi\u0119c widzimy powy\u017cej, Hitchens tworzy w\u0142asn\u0105 histori\u0119, kt\u00f3r\u0105 wk\u0142ada w usta teist\u00f3w i kt\u00f3r\u0105 potem sam wy\u015bmiewa jako absurdaln\u0105. Tak naprawd\u0119 to jego wypowiedzi s\u0105 absurdalne i tylko wt\u00f3ruj\u0105ce jego wykrzyknikom \u015bmiechy i oklaski publiczno\u015bci zdradzaj\u0105, \u017ce, o zgrozo, nie on jeden w nie wierzy\u0142.<\/p>\r\n<h4>&nbsp;<\/h4>\r\n<h4>Wyt\u0142umaczenia, kt\u00f3rych nie ma. Argumenty, kt\u00f3rych brak<\/h4>\r\n<p>Hitchens zwyk\u0142 by\u0142 mawia\u0107, \u017ce nauka i naturalizm daj\u0105 o wiele lepsze i pi\u0119kniejsze wyt\u0142umaczenia dla zjawisk zachodz\u0105cych wok\u00f3\u0142 nas i \u017ce nie da si\u0119 udowodni\u0107 nieistnienia Boga, ale raczej wskaza\u0107 na to, \u017ce jest On zupe\u0142nie niepotrzebny lub \u017ce nie ma powodu, \u017ceby w Niego wierzy\u0107. Konia z rz\u0119dem temu, kto wska\u017ce wypowied\u017a Hitchensa zawieraj\u0105c\u0105 te zapowiadane szumnie, wspania\u0142e wyja\u015bnienia. Podobnie jest z argumentami, kt\u00f3re wskazywa\u0142yby, \u017ce pogl\u0105d teistyczny jest b\u0142\u0119dny lub \u017ce da si\u0119 lepiej wyt\u0142umaczy\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 za pomoc\u0105 ateizmu ni\u017c za pomoc\u0105 teizmu. Jest to tym bardziej zaskakuj\u0105ce i a\u017c nie do wiary, \u017ce kto\u015b, kto odby\u0142 tak wiele debat jak ten brytyjski publicysta, nie podejmowa\u0142 w\u0142a\u015bciwie dyskusji nad argumentami podawanymi przez filozof\u00f3w, jak William Lane Craig, czy apologet\u00f3w, jak Frank Turek, z kt\u00f3rymi wchodzi\u0142 w publiczne polemiki<a id=\"ref_6\" class=\"ref\" href=\"#fnote_6\">6<\/a>. Tak jeden, jak i drugi zarzucali mu to publicznie w trakcie debat, ale on nie odpowiada\u0142. Przechodzi\u0142 do kolejnych anegdotek i oskar\u017ce\u0144 dotycz\u0105cych wypacze\u0144 obecnych w r\u00f3\u017cnych religiach, nie chc\u0105c zauwa\u017cy\u0107, i\u017c to, \u017ce przedstawiciele jakiej\u015b religii wysadzaj\u0105 si\u0119 w powietrze, nie znaczy zupe\u0142nie nic w kontek\u015bcie pytania o istnienie Boga. W\u0142a\u015bciwie to poj\u0119cia dobra i z\u0142a wskazuj\u0105 na istnienie uniwersalnej instancji odwo\u0142awczej, kt\u00f3ra pozwala odr\u00f3\u017cni\u0107 jedno od drugiego, nie pozwalaj\u0105c na relatywizowanie zasad moralnych, ale tego Hitchens nigdy nie m\u00f3g\u0142by przyzna\u0107. Wola\u0142, zamiast tego, m\u00f3wi\u0107 o ewolucyjnym przystosowaniu cz\u0142owieka, kt\u00f3re sk\u0142ania go do dobra, bo jest ono lepsze w kontek\u015bcie przetrwania. Zasady moralne maj\u0105 wi\u0119c umo\u017cliwi\u0107 lepsze dzia\u0142anie spo\u0142ecze\u0144stwa, co pozwala cz\u0142owiekowi \u0142atwiej utrzyma\u0107 si\u0119 przy \u017cyciu i rozmno\u017cy\u0107. Przy tym wszystkim Hitchens zapomnia\u0142 doda\u0107, \u017ce ewolucja w tym obszarze uczyni\u0142a ogromny skok dopiero po pojawieniu si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa. Ciekawe, czemu to zawdzi\u0119cza\u0107? Zapytany o to Hitchens, pewnie odpowiedzia\u0142by, \u017ce jeszcze nie wiemy, ale nauka z pewno\u015bci\u0105 to wkr\u00f3tce odkryje. To, co my ju\u017c teraz mo\u017cemy odczyta\u0107 ze s\u0142\u00f3w Hitchensa, to to, \u017ce je\u015bli spo\u0142ecznie zyskowne by\u0142yby mordy i kradzie\u017ce, to tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da\u0142oby dobro w jego ewolucyjnym i bezbo\u017cnym \u015bwiecie. Zacytuj\u0119 tu naszego ateistycznego bohatera i powiem: \u201eKt\u00f3\u017c chce, aby to by\u0142a prawda?!\u201d<a id=\"ref_7\" class=\"ref\" href=\"#fnote_7\">7<\/a><\/p>\r\n<p>Jak wspomnia\u0142em powy\u017cej, problem rozpoznawania z\u0142a i dobra przez ludzi to wed\u0142ug Hitchensa wrodzone przystosowanie ewolucyjne, sprowokowane uzasadnionym w kontek\u015bcie przetrwania d\u0105\u017ceniem do stworzenia spo\u0142eczno\u015bci pomagaj\u0105cej jej cz\u0142onkom osi\u0105gn\u0105\u0107 ewolucyjny cel. Nie odpowiedzia\u0142 jednak na pytania Williama Lane\u2019a Craiga<a id=\"ref_8\" class=\"ref\" href=\"#fnote_8\">8<\/a> czy Franka Tureka<a id=\"ref_9\" class=\"ref\" href=\"#fnote_9\">9<\/a> o to: sk\u0105d on wie, co jest dobre, a co z\u0142e? Od czego bierze miar\u0119? Nie omieszka\u0142 za to oburzy\u0107 si\u0119 na zuchwa\u0142o\u015b\u0107 wierz\u0105cych, kt\u00f3rzy maj\u0105 wed\u0142ug niego twierdzi\u0107, \u017ce dopiero religia czy B\u00f3g m\u00f3wi\u0105 cz\u0142owiekowi, jak rozpozna\u0107 dobro i z\u0142o. Wygl\u0105da na to, \u017ce najlepszym sposobem na unikni\u0119cie odpowiedzi na to prosto zadane pytanie jest zagranie na pysze t\u0142umu. Tylko jedn\u0105 ze sprzeczno\u015bci, w kt\u00f3rych ton\u0105\u0142 Hitchens w ka\u017cdej debacie, jest problem naturalnie wyst\u0119puj\u0105cego zrozumienia dobra i z\u0142a. Tu\u017c po tym, jak m\u00f3wi\u0142 o okrucie\u0144stwach wyrz\u0105dzanych sobie nawzajem przez ludzi, dodawa\u0142, \u017ce je\u015bli kto\u015b twierdzi, \u017ce dopiero od przekazania Moj\u017ceszowi Dziesi\u0119ciu Przykaza\u0144 ludzie wiedz\u0105, co jest dobre, a co z\u0142e, to s\u0105 g\u0142upcami. Mimo rzekomej powszechno\u015bci ewolucji i poznania dobra i z\u0142a dost\u0119pnego dla ka\u017cdego cz\u0142owieka z racji jego powstania w rezultacie ewolucji, nie wsz\u0119dzie poziom moralno\u015bci doszed\u0142 do poziomu prezentowanego przez tych, kt\u00f3rzy staraj\u0105 si\u0119 przestrzega\u0107 Dekalogu. Chyba i Hitchens odczuwa\u0142 to \u201eewolucyjne przystosowanie\u201d i przezornie nie osiedli\u0142 si\u0119 w kraju spoza kr\u0119gu kultury (post)chrze\u015bcija\u0144skiej, gdzie nie m\u00f3g\u0142by liczy\u0107 na to, \u017ce dla jego s\u0105siad\u00f3w \u201enie zabijaj\u201d znaczy co\u015b wi\u0119cej ni\u017c \u201enie zabijaj, je\u015bli nie chcesz\u201d czy \u201enie zabijaj swoich\u201d.<\/p>\r\n<p>Hitchens twierdzi\u0142, \u017ce nauka znalaz\u0142a ju\u017c wszystkie odpowiedzi, do kt\u00f3rych dot\u0105d u\u017cywano wytrychu \u201eBoga\u201d czy \u201eBoga luk\u201d (mia\u0142 tu na my\u015bli luki poznawcze, wype\u0142niane ide\u0105 Boga). Zapytany o to przez jednego z dyskutant\u00f3w nie wiedzia\u0142 jednak, jak mo\u017cliwe jest np. utrzymywanie si\u0119 sta\u0142ych fizycznych, wci\u0105\u017c twierdz\u0105c bez zawahania, \u017ce B\u00f3g nie jest tu wyja\u015bnieniem<a id=\"ref_10\" class=\"ref\" href=\"#fnote_10\">10<\/a>. M\u00f3wi\u0142, \u017ce by\u0142oby to jedynie przesuni\u0119cie pytania o jeden poziom dalej, poniewa\u017c kolejnym pytaniem musia\u0142oby by\u0107: kto stworzy\u0142 Boga? Te dziecinne z pozoru pytania o stworzenie Boga nie s\u0105, a przynajmniej ja ich jako takich nie przyjmuj\u0119, prostym niezrozumieniem idei Boga. Musieliby\u015bmy za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce cz\u0142owiek sk\u0105din\u0105d inteligentny i utalentowany nie wie nawet, z czym polemizuje. By\u0142oby to zbyt daleko id\u0105ce uproszczenie. Pytanie o to, kto stworzy\u0142 Boga, powoduj\u0105ce regres do niesko\u0144czono\u015bci \u2013 nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 pytania o to, kto stworzy\u0142 kogo \u2013 jest pytaniem dla tej cz\u0119\u015bci publiczno\u015bci, kt\u00f3ra ogl\u0105da takie debaty dla wyci\u0105gni\u0119cia z nich najbardziej sugestywnych, najprostszych w przekazie i naj\u0142atwiejszych w zapami\u0119taniu odpowiedzi, kt\u00f3re pozwol\u0105 pozosta\u0107 przy obranym stanowisku. Obranym, poniewa\u017c jedynym sposobem na przyj\u0119cie \u015bwiatopogl\u0105du, na kt\u00f3ry nie ma potwierdzenia rozumowego, jest dokonanie (samo)wolnego wyboru. Jak powiedzia\u0142 Hitchens: \u201eOczywi\u015bcie, \u017ce mamy woln\u0105 wol\u0119. Nie mamy wyboru\u201d. Niestety, wydaje si\u0119, \u017ce wolna wola, ten wielki dar Bo\u017cy, wielu osobom s\u0142u\u017cy za walec mia\u017cd\u017c\u0105cy wyrzuty sumienia, zamiast za narz\u0119dzie, podnosz\u0105ce cz\u0142owieka tak wysoko, \u017ce sam Stworzyciel musi respektowa\u0107 jego wybory.<\/p>\r\n<p>Hitchens nie tylko debatowa\u0142 z pojedynczymi oponentami, ale rzuci\u0142 tak\u017ce wyzwanie ca\u0142emu \u015bwiatu. Zada\u0142 pytanie i wezwa\u0142 wszystkich do odpowiedzi. Pytanie brzmia\u0142o: \u201ejakiego czynu o charakterze moralnym nie mo\u017ce wykona\u0107 ateista, ale mo\u017ce wykona\u0107 teista?\u201d<a id=\"ref_11\" class=\"ref\" href=\"#fnote_11\">11<\/a>. W obliczu pytania tak bole\u015bnie og\u00f3lnego i a\u017c prosz\u0105cego si\u0119 o nieporozumienia w fazie interpretacji jego poszczeg\u00f3lnych cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych, szukaj\u0105cego prawdziwej odpowiedzi kusi post\u0105pienie z nim jak z antynomi\u0105 i pozostawienie grzebania si\u0119 w nim filozoficznym masochistom; bo przecie\u017c jak mo\u017cna pyta\u0107 o moralny czyn ateisty, je\u015bli ten nie uznaje istnienia Boga, a wi\u0119c uniwersalnej matrycy decyzji dotycz\u0105cych rozpoznania dobra i z\u0142a? Jednak dla potrzeb dyskursu mo\u017cna prosto stwierdzi\u0107, \u017ce ateista nie mo\u017ce powiedzie\u0107 prawdy, bo bez Boga nie mo\u017ce ona zaistnie\u0107. M\u00f3g\u0142by jedynie powiedzie\u0107, co s\u0105dzi lub czego by chcia\u0142, ale bez jakichkolwiek roszcze\u0144 do prawdy. W ostateczno\u015bci, nawet to nie jest mo\u017cliwe bez za\u0142o\u017cenia istnienia Boga.<\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<h4>Po co to wszystko?<\/h4>\r\n<p>Skoro Hitchens wraz ze swoimi akolitami nie zamierza nawet pr\u00f3bowa\u0107 podwa\u017ca\u0107 pogl\u0105du o istnieniu Boga, to o co mu chodzi? Do czego d\u0105\u017cy? Skoro uwa\u017ca, \u017ce nie ma Boga, m\u00f3g\u0142by po prostu z tym \u017cy\u0107 i pozwoli\u0107 innym \u017cy\u0107 zgodnie z ich pogl\u0105dami. Widocznie jednak jest co\u015b, co popycha go do walki. Co\u015b, co nie pozwala usiedzie\u0107 mu w miejscu, co\u015b, co wzmaga jego rewolucyjny, nieco trockistowski zapa\u0142. Wed\u0142ug mnie \u2013 cho\u0107 w jego wypowiedziach, kt\u00f3re znam, nigdy nie zosta\u0142o to wyartyku\u0142owane dos\u0142ownie \u2013 chodzi o \u015bwiat bez Boga. Nie o wolno\u015b\u0107 wypowiadania si\u0119 na ten temat czy nieskr\u0119powan\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 proponowania ka\u017cdemu wierz\u0105cemu tej ziej\u0105cej pustk\u0105 alternatywy, ale o ca\u0142y \u015bwiat pozbawiony Boga. Je\u015bli uznamy, \u017ce dotychczasowy porz\u0105dek \u015bwiata opiera\u0142 si\u0119 na wierze w Boga \u2013 b\u0142\u0119dnej czy prawdziwej \u2013 to \u015bwiat bez Boga wymaga\u0142by jakiego\u015b nowego porz\u0105dku \u015bwiata.<\/p>\r\n<p>Has\u0142o to \u2013 NWO (New World Order), Nowy Porz\u0105dek \u015awiata \u2013 nabra\u0142o cech metafizycznych i nie tylko \u017cyje w\u0142asnym \u017cyciem, ale tworzy alternatywne rzeczywisto\u015bci. Jest wszystkim i niczym. Wielu go u\u017cywa, ale niewielu, jak zauwa\u017cy\u0142em, wie jak je rozumie\u0107. Jedni wygl\u0105daj\u0105 globalnego kryzysu ekonomicznego, inni jednej super religii, jeszcze inni jakiego\u015b projektu ludob\u00f3jczego o skali niespotykanej w historii. Jednak powinni\u015bmy szuka\u0107 pierwszych przyczyn. \u017baden z projekt\u00f3w wspomnianych powy\u017cej, niezale\u017cnie od tego, czy s\u0105 to tylko bujdy na resorach, czy co\u015b, co dzieje si\u0119 na naszych oczach, musi zak\u0142ada\u0107 jedn\u0105 podstawow\u0105 rzecz: Boga nie ma. Wi\u0119cej, On mo\u017ce sobie nawet i istnie\u0107, ale ludzie maj\u0105 w Niego nie wierzy\u0107. Wtedy, mo\u017cna zrobi\u0107 z nimi wszystko. Albo prawie wszystko. O ile z tym \u201eprawie\u201d si\u0142y z\u0142a mog\u0105 jeszcze pr\u00f3bowa\u0107 i\u015b\u0107 na kompromisy, pertraktowa\u0107, uk\u0142ada\u0107 si\u0119 i szuka\u0107 porozumienia, o tyle z Bogiem, a raczej z tymi, kt\u00f3rzy w Niego wierz\u0105 (bo to o nich chodzi, nie o Boga), nie p\u00f3jdzie tak \u0142atwo. Zawsze b\u0119d\u0105 \u0142amistrajkami, kt\u00f3rzy mimo ekonomicznej niewoli zachowaj\u0105 wolno\u015b\u0107, bo wiedz\u0105 czym ona jest, mimo zwodniczej si\u0142y sekciarskiej propagandy zachowaj\u0105 prawd\u0119 i pozostan\u0105 na zawsze znawcami jej warto\u015bci. Niezmiernej warto\u015bci. Warto\u015bci o wiele przekraczaj\u0105cej \u017cycie ludzkie na ziemi, kt\u00f3re jest tej prawdy jedynie cz\u0119\u015bci\u0105.<\/p>\r\n<p>Tego chcia\u0142by Hitchens i atei\u015bci \u2013 \u015bwiata bez Boga. \u015awiata, kt\u00f3ry oni sami ustawi\u0105 wed\u0142ug swoich pomys\u0142\u00f3w, bo nie b\u0119dzie ju\u017c uniwersalnego odniesienia. \u015awiat taki sta\u0142by si\u0119 ich igrzyskiem, ich folwarkiem, albo ich chlewem, gdzie hodowaliby rze\u017an\u0105 trzod\u0119, przeznaczon\u0105 na \u017cer dla bo\u017ck\u00f3w, kt\u00f3rymi chcieliby zosta\u0107. Wtajemniczeni, wiedz\u0105cy lepiej, przewodnicy i o\u015bwieceni. Folwark Hitchensa jest mo\u017cliwy do zrealizowania tylko wtedy, gdy pozbawimy ludzi poj\u0119cia Boga, na kt\u00f3rym zasadzaj\u0105 si\u0119 poj\u0119cia prawdy, dobra, pi\u0119kna, wolno\u015bci, godno\u015bci i cz\u0142owiecze\u0144stwa. Hitchens nie widzi w nas ludzi \u2013 istot obdarzonych cia\u0142em i dusz\u0105 niematerialn\u0105, b\u0119d\u0105c\u0105 no\u015bnikiem wolno\u015bci, rozumu, pami\u0119ci. On widzi w nas \u201ewysoko wyewoluowane naczelne\u201d<a id=\"ref_12\" class=\"ref\" href=\"#fnote_12\">12<\/a>. R\u00f3wnie dobrze mo\u017cna z nas zrobi\u0107 kotlety, o ile oczywi\u015bcie b\u0119dzie to spo\u0142ecznie uzasadnione. Hitchens nigdy si\u0119 tak nie wyrazi\u0142, nie musia\u0142. Nie nadinterpretuj\u0119 tu jednak jego pogl\u0105d\u00f3w, wyci\u0105gam wnioski.<\/p>\r\n<p>Mo\u017cna zapyta\u0107, dlaczego kto\u015b chcia\u0142by niewoli\u0107 ludzi, przekonywa\u0107 ich, \u017ce <em>prochem i niczem<\/em><a id=\"ref_13\" class=\"ref\" href=\"#fnote_13\">13<\/a> jeste\u015bmy nie tylko przeno\u015bnie i nie tylko w odniesieniu do Bo\u017cego majestatu, ale w rzeczywisto\u015bci i zupe\u0142nie dos\u0142ownie? Bez hipotezy szatana nie da si\u0119 odpowiedzie\u0107 na to pytanie. Z\u0142o dla z\u0142a, k\u0142amstwo dla k\u0142amstwa, oto czym jest ta zgubna ideologia rozpatrywana w \u015bwietle rozumu. Ani atei\u015bci, ani \u017cadna organizacja nie mo\u017ce realnie zyska\u0107 na ateizacji. S\u0105 to jedynie pozory zysku, pozory zwyci\u0119stwa, pozory wolno\u015bci, pozory dominacji. Tylko z\u0142o jest w tym rachunku realne.<\/p>\r\n<p>Wygl\u0105da wi\u0119c na to, \u017ce to odwiecznemu przeciwnikowi nale\u017ca\u0142oby przypisa\u0107 autorstwo ca\u0142ego przedsi\u0119wzi\u0119cia. NWO, jako projekt szata\u0144ski \u2013 brzmi nieco teorio-spiskowo, nieprawda\u017c? Nie wygl\u0105da jednak na to, aby\u015bmy mogli stwierdzi\u0107 inaczej, chc\u0105c trzyma\u0107 si\u0119 prawdy. Niech wi\u0119c tak pozostanie. Czy jednak czeka nas tak marny koniec? Czy Opatrzno\u015b\u0107 mia\u0142aby na to pozwoli\u0107? Czy B\u00f3g naprawd\u0119 jest taki, jakim chcia\u0142 Go widzie\u0107 Hitchens \u2013 ten <em>nowoporz\u0105dkowy<\/em> \u015bwiata? Ja jestem dobrej my\u015bli i nie boj\u0119 si\u0119 zalewu ateizacji i wprowadzenia NWO.<\/p>\r\n<p>\u201eKto chce, aby to by\u0142a prawda?\u201d \u2013 wo\u0142a\u0142 w uniesieniu Hitchens, podsumowuj\u0105c jedn\u0105 ze swoich tyrad, maj\u0105cych w jego poj\u0119ciu demaskowa\u0107 ohydny teizm. Co do wynurze\u0144 Hitchensa na temat Boga \u2013 nikt, jak s\u0105dz\u0119. Na szcz\u0119\u015bcie nikt te\u017c z tak\u0105 \u201eprawd\u0105\u201d nie musia\u0142 si\u0119 konfrontowa\u0107 niezale\u017cnie od swojej woli, bo istnia\u0142a ona jedynie w umy\u015ble Hitchensa. Pozostaje nam tylko mie\u0107 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 nadziej\u0119, \u017ce mimo \u017ce ten mi\u0119dzynarodowy wieszcz \u015bwiata bez Boga nie chcia\u0142, \u017ceby istnienie Boga by\u0142o prawd\u0105, ostatecznie otrzyma\u0142 jej ogl\u0105d na wieczno\u015b\u0107.<\/p>\r\n<p><strong><em>Karol Kiljanek<\/em><\/strong><\/p>\r\n<p>&nbsp;<\/p>\r\n<p>Przypisy<\/p>\r\n<ol class=\"footnotes\">\r\n\t<li id=\"fnote_1\"><a href=\"#ref_1\">\u2191<\/a>Pod takim w\u0142a\u015bnie tytu\u0142em Hitchens wyda\u0142 w 2007 roku ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 \u015bwiatowym bestsellerem. W tym haniebnym paszkwilu, dziennikarz wyk\u0142ada swoje pogl\u0105dy na temat Boga i religii jako takiej. Ksi\u0105\u017cka jest dosy\u0107 popularna po dzi\u015b dzie\u0144, mimo i\u017c nie zawiera niczego, poza literackimi popisami Hitchensa, w kt\u00f3re ubra\u0142 on sw\u00f3j prosty przekaz o nienawi\u015bci do religii.<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_2\"><a href=\"#ref_2\">\u2191<\/a>William Anthony Donohue \u2013 socjolog, wyk\u0142adowca akademicki, dzia\u0142acz katolicki.<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_3\"><a href=\"#ref_3\">\u2191<\/a>Debata Hitchens kontra Donohue https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=MsbZqNR7HZs [dost\u0119p: 04.10.2021].<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_4\"><a href=\"#ref_4\">\u2191<\/a>Debata Hitchens kontra Turek https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=uDCDTaKfzXU [dost\u0119p: 04.10.2021].<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_5\"><a href=\"#ref_5\">\u2191<\/a>Debata Hitchens kontra Hitchens https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=sNlskhOlYBY [dost\u0119p: 04.10.2021].<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_6\"><a href=\"#ref_6\">\u2191<\/a>Np. tutaj: https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=uDCDTaKfzXU [dost\u0119p: 04.10.2021].<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_7\"><a href=\"#ref_7\">\u2191<\/a>\u201eWho wants this to be true?!\u201d \u2013 tym zdaniem Hitchens zwyk\u0142 by\u0142 podkre\u015bla\u0107 swoje konfabulacje na temat Boga.<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_8\"><a href=\"#ref_8\">\u2191<\/a>Debata Hitchens kontra William Lane Craig https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=0tYm41hb48o [dost\u0119p 04.10.2021].<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_9\"><a href=\"#ref_9\">\u2191<\/a>Debata Hitchens kontra Turek https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=uDCDTaKfzXU [dost\u0119p 04.10.2021].<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_10\"><a href=\"#ref_10\">\u2191<\/a>Debata Hitchens kontra Turek https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=uDCDTaKfzXU [dost\u0119p 04.10.2021].<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_11\"><a href=\"#ref_11\">\u2191<\/a>Debata Hitchens kontra Hitchens https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=sNlskhOlYBY [dost\u0119p: 04.10.2021].<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_12\"><a href=\"#ref_12\">\u2191<\/a>Debata Hitchens kontra Turek https:\/\/www.youtube.com\/watch?v=uDCDTaKfzXU<\/li>\r\n\t<li id=\"fnote_13\"><a href=\"#ref_13\">\u2191<\/a>Por. A. Mickiewicz, <em> Dziady<\/em>, cz\u0119\u015b\u0107 III, akt I, scena V.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n<p>&nbsp;<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u017badne has\u0142o, cho\u0107by i najbardziej no\u015bne, nie wyg\u0142osi si\u0119 samo z moc\u0105, kt\u00f3ra porwie t\u0142umy. \u017badna idea, cho\u0107by najbardziej b\u0142yskotliwa, genialnie uzasadniona i poparta niedaj\u0105cym si\u0119 znie\u015b\u0107 autorytetem, nie osi\u0105gnie niczego poza zaistnieniem, je\u015bli nie ubierze si\u0119 jej w szaty pi\u0119knych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re sprawi\u0105, \u017ce trafi ona pod ulizane strzechy jej propagator\u00f3w. Idea nie okraszona [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[13],"tags":[132,351,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130194"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=130194"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130194\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":130196,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/130194\/revisions\/130196"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=130194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=130194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=130194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}