{"id":129749,"date":"2021-12-12T11:43:09","date_gmt":"2021-12-12T16:43:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=129749"},"modified":"2021-12-12T11:45:52","modified_gmt":"2021-12-12T16:45:52","slug":"klamstwa-cholerne-klamstwa-i-badania-naukowe-michael-mccarthy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=129749","title":{"rendered":"K\u0142amstwa, cholerne k\u0142amstwa i badania naukowe – Michael McCarthy<\/em>"},"content":{"rendered":"

T\u0142umaczenie recenzji ksi\u0105\u017cki Horace Freedlanda Judsona The Great Betrayal: Fraud in Science<\/em>. Artyku\u0142 opublikowany w 2004 w The Lancet<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Moim zadaniem jako redaktora czasopisma medycznego jest ocena, czy badania przedstawione w artykule zosta\u0142y dobrze przeprowadzone i czy artyku\u0142 dok\u0142adnie je relacjonuje. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, naukowcy wierz\u0105 w swoj\u0105 prac\u0119 i staraj\u0105 si\u0119 jak mog\u0105, aby by\u0107 przekonuj\u0105cymi. Trudno im jest wyzby\u0107 si\u0119 stronniczo\u015bci, kt\u00f3rej nawet mog\u0105 by\u0107 nie\u015bwiadomi oraz nadawaniu nadmiernego znaczenia swoim wynikom. To tylko ludzie. W takich przypadkach, wi\u0119kszo\u015b\u0107 badaczy, pod naciskiem recenzent\u00f3w i redaktor\u00f3w, \u0142agodzi swoje twierdzenia. S\u0105 te\u017c tacy, kt\u00f3rzy s\u0105 tak przywi\u0105zani do swoich hipotez, \u017ce ich prace staj\u0105 si\u0119 tematem polemiki. Negocjacje z takimi autorami mog\u0105 by\u0107 trudne, ale przynajmniej spory s\u0105 otwarte, a dyskusje zazwyczaj cywilizowane.<\/p>\r\n

Jak pisze Horace Freeland Judson w ksi\u0105\u017cce The Great Betrayal: Fraud in Science <\/em>[„Wielka zdrada: oszustwa w nauce”] s\u0105 badacze, kt\u00f3rzy przedk\u0142adaj\u0105 prace, w kt\u00f3rych dane zosta\u0142y sfa\u0142szowane, liczby sfa\u0142szowane, a pomys\u0142y skradzione. Jak wiele takich prac jest nadsy\u0142anych do czasopism medycznych? Ile z nich prze\u015blizguje si\u0119 przez proces recenzowania i redagowania? Nie da si\u0119 tego przewidzie\u0107. W ci\u0105gu ostatnich 4 lat, The Lancet<\/em> mia\u0142 jeden udowodniony przypadek oszustwa. Judson, dziennikarz i historyk, twierdzi, \u017ce prawdopodobnie przegapili\u015bmy o wiele wi\u0119cej.<\/p>\r\n

Judson uwa\u017ca, \u017ce oszustwa s\u0105 powszechne<\/strong>, poniewa\u017c s\u0105 nieuniknionym produktem obecnej kultury \u015bwiata nauki. Oszustwa, jego zdaniem, s\u0105 nieod\u0142\u0105cznym elementem funkcjonowania instytucji naukowych, kt\u00f3re „charakteryzuj\u0105 si\u0119 tajemnic\u0105, przywilejami, brakiem odpowiedzialno\u015bci”. Naukowcy zdobyli w\u0142a\u015bnie takie uprzywilejowane miejsce w spo\u0142ecze\u0144stwie, prezentuj\u0105c si\u0119 jako altruistyczni poszukiwacze prawdy, kt\u00f3rych metoda niezmiennie wykrywa nie tylko prawd\u0119, ale i oszustwo. „Wielcy przedstawiciele naukowego establishmentu”, pisze Judson, „regularnie g\u0142osz\u0105, \u017ce oszustwa naukowe s\u0105 niezmiernie rzadkie, a ich sprawcy to odosobnione jednostki, kt\u00f3re post\u0119puj\u0105 tak z powodu swej pokr\u0119conej  psychiki”.<\/p>\r\n

Wyniesienie profesji naukowej do dzisiejszego statusu w USA, mo\u017cna przynajmniej cz\u0119\u015bciowo przypisa\u0107 Vannearowi Bushowi, in\u017cynierowi elektrykowi, kt\u00f3ry w administracji prezydenta Franklina Roosevelta pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dyrektora Biura Bada\u0144 i Rozwoju. Agencja ta zosta\u0142a powo\u0142ana do \u017cycia w czasie II wojny \u015bwiatowej w celu dostosowania odkry\u0107 naukowc\u00f3w i narz\u0119dzi technologii cywilnej do dzia\u0142a\u0144 wojennych. Badania cywilne  doprowadzi\u0142y ju\u017c do udoskonalenia system\u00f3w radarowych, masowej produkcji antybiotyk\u00f3w, sulfamid\u00f3w i penicyliny oraz, oczywi\u015bcie, do skonstruowania bomby atomowej. Bush przekonywa\u0142 w propozycji z 1945 roku skierowanej do nast\u0119pcy Roosevelta, prezydenta Harry’ego Trumana, \u017ce jeszcze wi\u0119ksze post\u0119py nast\u0105pi\u0105, je\u015bli rz\u0105d b\u0119dzie finansowa\u0142 naukowc\u00f3w i da im woln\u0105 r\u0119k\u0119 w realizacji wybranych przez nich zagadnie\u0144. „Post\u0119p naukowy na szerokim froncie” – pisa\u0142 Bush – „wynika ze swobodnej gry wolnych umys\u0142\u00f3w, pracuj\u0105cych nad wybranymi przez siebie tematami, w spos\u00f3b podyktowany ich ciekawo\u015bci\u0105 poznawania nieznanego \u015bwiata”.<\/p>\r\n

Od tego czasu ameryka\u0144skie inwestycje w badania naukowe stale rosn\u0105, a w ostatnich latach nawet gwa\u0142townie. Na przyk\u0142ad w 1995 r. bud\u017cet ameryka\u0144skich Narodowych Instytut\u00f3w Zdrowia (NIH) wynosi\u0142 67 mln dolar\u00f3w.  W tym roku, nieca\u0142\u0105 dekad\u0119 p\u00f3\u017aniej, bud\u017cet NIH wynosi prawie 28 mld dolar\u00f3w. [W 2021 r. wynosi 48 mld dolar\u00f3w – przy. red.<\/em>] Judson zarzuca naukowcom, \u017ce aby chroni\u0107 te inwestycje, bagatelizuj\u0105 zakres i powag\u0119 nadu\u017cy\u0107.<\/p>\r\n

„Podsumowuj\u0105c, spo\u0142eczno\u015bci naukowe wierz\u0105, \u017ce nie tylko finansowanie publiczne jest ich prawem, ale r\u00f3wnie\u017c s\u0105 poza jak\u0105kolwiek publiczn\u0105 kontrol\u0105<\/strong>. Oni, ludzie wybitni, stra\u017cnicy prawdy, musz\u0105 broni\u0107 honoru nauki. Oszustwo, gdyby okaza\u0142o si\u0119 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c rzadkim i jednostkowym przypadkiem, by\u0107 mo\u017ce nawet koniecznym elementem wbudowanym w spos\u00f3b dzia\u0142ania instytucji naukowych, wzbudzi\u0142oby nieufno\u015b\u0107 ustawodawc\u00f3w i opinii publicznej, a wi\u0119c zagrozi\u0142oby strumieniowi pieni\u0119dzy i ich autonomii.”<\/p>\r\n

Oszustwa zawsze by\u0142y obecne w nauce<\/strong>, na d\u0142ugo przed tym, jak NIH zacz\u0105\u0142 rozdawa\u0107 granty. Gregor Mendel, tw\u00f3rca genetyki, mia\u0142 wyniki, kt\u00f3re by\u0142y zbyt pi\u0119kne, by mog\u0142y by\u0107 prawdziwe. Notatniki Ludwika Pasteura, d\u0142ugo trzymane w tajemnicy, ujawniaj\u0105, \u017ce wprowadzi\u0142 on w b\u0142\u0105d \u015bwiat i swoich koleg\u00f3w naukowc\u00f3w co do bada\u0144 stoj\u0105cych za dwoma z jego najs\u0142ynniejszych eksperyment\u00f3w: szczepieniami owiec przeciwko w\u0105glikowi i ch\u0142opca przeciwko w\u015bciekli\u017anie. Powszechnie wiadomo, \u017ce Zygmunt Freud sfabrykowa\u0142 wiele studi\u00f3w przypadk\u00f3w, na kt\u00f3rych zbudowa\u0142 swoje teorie psychoanalityczne i ca\u0142\u0105 karier\u0119.<\/p>\r\n

Judson szczeg\u00f3\u0142owo relacjonuje szereg dobrze nag\u0142o\u015bnionych przypadk\u00f3w oszustw naukowych, kt\u00f3re wysz\u0142y na jaw w ci\u0105gu ostatnich dw\u00f3ch dekad. „W prawie ka\u017cdym przypadku, win\u0119 przypisuje si\u0119 jednej osobie” – pisze – „Tych oszustw nie da si\u0119 przedstawi\u0107 nawet w anegdotycznej formie bez uwzgl\u0119dnienia relacji mi\u0119dzy wieloma osobami w laboratorium i w szerszym otoczeniu instytucjonalnym. Przypadki te wykazuj\u0105 liczne powi\u0105zania i wsp\u00f3\u0142sprawstwo”.<\/p>\r\n

Jak twierdzi Judson, te powi\u0105zania i wsp\u00f3\u0142sprawstwo wskazuj\u0105 na pewne prawid\u0142owo\u015bci i metody dzia\u0142ania. „Dominuj\u0105c\u0105 form\u0105 jest marnotrawstwo; inne to intelektualne uwiedzenie przez mentora (folie \u00e0 deux<\/em> – paranoja udzielona) i arogancja w\u0142adzy”. Cudowne dziecko to na przyk\u0142ad m\u0142ody badacz, kt\u00f3rego produktywno\u015b\u0107 jest zbyt dobra, by mog\u0142a by\u0107 prawdziwa. Jednym z takich marnotrawc\u00f3w by\u0142 John Darsee, badacz z Harvardu, kt\u00f3ry w wieku 33 lat opublikowa\u0142 ponad 125 artyku\u0142\u00f3w naukowych, rozdzia\u0142\u00f3w ksi\u0105\u017cek, streszcze\u0144 i innych prac. Okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce w wielu pracach sfabrykowa\u0142 dane.<\/p>\r\n

Niekt\u00f3re z problem\u00f3w z jego danymi powinny by\u0142y by\u0107 oczywiste w momencie publikacji. W jednej z prac opisa\u0142 rodzin\u0119, w kt\u00f3rej 17-letni m\u0119\u017cczyzna mia\u0142 czworo dzieci – najstarsze z nich mia\u0142o 8 lat!  Policzcie sami. Ten i inne ra\u017c\u0105ce problemy umkn\u0119\u0142y nie tylko recenzentom i redaktorom, ale tak\u017ce, najwyra\u017aniej, wsp\u00f3\u0142autorom tej pracy.<\/p>\r\n

To, co jest szczeg\u00f3lnie niepokoj\u0105ce w przypadku Darsee i wielu innych opisanych przez Judsona, to fakt, \u017ce oszustwo nie zosta\u0142o wykryte przez zabezpieczenia wbudowane w system naukowy<\/strong>, takie jak na przyk\u0142ad wzajemna weryfikacja. Zamiast tego oszustwo jest zwykle odkrywane przez g\u0142upi przypadek. Wsp\u00f3\u0142pracownik zauwa\u017ca co\u015b dziwnego w dzienniku; kolega natyka si\u0119 na rozbie\u017cno\u015b\u0107 w tabeli. Bli\u017csze  badanie cz\u0119sto ujawnia oszustwo tak nieudolne, \u017ce wydaje si\u0119, i\u017c sprawca a\u017c prosi\u0142 si\u0119, by go z\u0142apa\u0107.<\/p>\r\n

Co zatem mo\u017cna zrobi\u0107? Podj\u0119to pr\u00f3by walki z oszustwami, niekt\u00f3re bardziej obiecuj\u0105ce ni\u017c inne. Czasopisma, na przyk\u0142ad, zaostrzy\u0142y swoje zasady, wymagaj\u0105c od wszystkich autor\u00f3w, aby wnie\u015bli znacz\u0105cy wk\u0142ad w powstanie pracy opatrzonej ich nazwiskiem i r\u0119czyli za jej tre\u015b\u0107. Instytucje ustanowi\u0142y bardzo potrzebne formalne procedury, aby przyspieszy\u0107 dochodzenia w sprawie domniemanych nadu\u017cy\u0107. Wydaje si\u0119, \u017ce w przesz\u0142o\u015bci, niekt\u00f3rym instytucjom bardziej zale\u017ca\u0142o na wyciszeniu skandalu ni\u017c na wykorzenieniu oszustwa. Informatorom niszczono kariery, a szefowie wydzia\u0142\u00f3w unikali kary. Co wi\u0119cej, Judson uwa\u017ca, \u017ce e-publikacja, kt\u00f3ra umo\u017cliwia umieszczenie w Internecie nie tylko pracy, ale tak\u017ce oryginalnego manuskryptu, komentarzy recenzent\u00f3w i pierwotnych danych, b\u0119dzie mia\u0142a znacz\u0105cy wp\u0142yw na nadu\u017cycia. O ile jednak e-publikacje sprawi\u0105, \u017ce plagiat i duplikowanie publikacji b\u0119dzie \u0142atwe do wykrycia, o tyle to, czy powstrzymaj\u0105 one zdeterminowanego oszusta, nie jest ju\u017c takie pewne.<\/p>\r\n

Co najbardziej niepokoj\u0105ce, wi\u0119kszo\u015b\u0107 opisanych przez Judsona oszustw zosta\u0142a pope\u0142niona przez osoby szukaj\u0105ce akceptacji i awansu w \u015bwiecie nauki. Coraz cz\u0119\u015bciej du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 bada\u0144 naukowych jest w rzeczywisto\u015bci  opisem gotowych produkt\u00f3w. Naukowcy cz\u0119sto stawiaj\u0105 na szali co\u015b wi\u0119cej ni\u017c swoje ego i granty – na ich wynikach mo\u017ce spoczywa\u0107 los wielu ludzi. Judson maluje mroczny obraz dzisiejszej nauki, ale mo\u017cemy dostrzec o wiele mroczniejsze dni przed nami<\/strong>, gdy dow\u00f3d naukowy i zysk b\u0119d\u0105 ze sob\u0105 nierozerwalnie po\u0142\u0105czone.<\/p>\r\n

Michael McCarthy<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

T\u0142um. S\u0142awomir Soja<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: The Lancet – „Lies, damn lies, and scientific research” – Michael McCarthy, Published:November 06, 2004<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"T\u0142umaczenie recenzji ksi\u0105\u017cki Horace Freedlanda Judsona The Great Betrayal: Fraud in Science. Artyku\u0142 opublikowany w 2004 w The Lancet   Moim zadaniem jako redaktora czasopisma medycznego jest ocena, czy badania przedstawione w artykule zosta\u0142y dobrze przeprowadzone i czy artyku\u0142 dok\u0142adnie je relacjonuje. Og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, naukowcy wierz\u0105 w swoj\u0105 prac\u0119 i staraj\u0105 si\u0119 jak mog\u0105, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[13,9],"tags":[116],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/129749"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=129749"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/129749\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":129754,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/129749\/revisions\/129754"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=129749"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=129749"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=129749"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}