{"id":128215,"date":"2021-09-26T12:25:58","date_gmt":"2021-09-26T16:25:58","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=128215"},"modified":"2021-09-26T12:25:58","modified_gmt":"2021-09-26T16:25:58","slug":"spotkalam-swiadka-ludobojstwa-agnieszka-piwar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=128215","title":{"rendered":"Spotka\u0142am \u015bwiadka ludob\u00f3jstwa – Agnieszka Piwar<\/em>"},"content":{"rendered":"

Mia\u0142am niespe\u0142na 12 lat, kiedy rozegra\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszy dramat w historii Rwandy. Mimo m\u0142odego wieku rozumia\u0142am, \u017ce ludzie morduj\u0105 si\u0119 tam na pot\u0119g\u0119. Pami\u0119tam przera\u017caj\u0105ce obrazy z telewizji ukazuj\u0105ce sterty zmasakrowanych trup\u00f3w.<\/p>\r\n

W domu rodzinnym du\u017co si\u0119 o tym m\u00f3wi\u0142o, cho\u0107 pocz\u0105tkowo nie by\u0142am \u015bwiadoma przyczyny. Z czasem dotar\u0142o do mnie dlaczego ten trudny temat by\u0142 poruszany przez rodzic\u00f3w tak\u017ce w mojej obecno\u015bci. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kuzyn mojej mamy jest misjonarzem, kt\u00f3ry znalaz\u0142 si\u0119 centrum rwandyjskiego piek\u0142a. Przez wiele tygodni w rodzinie panowa\u0142a atmosfera niepewno\u015bci, gdy\u017c przez brak \u0142\u0105czno\u015bci nie by\u0142o wiadomo czy ks. Jacek Walig\u00f3rski<\/strong> jeszcze \u017cyje.
\r\n
\r\nKrewny pallotyn cudem prze\u017cy\u0142. Nast\u0119pnie wyjecha\u0142 do Belgii i ju\u017c nigdy nie wr\u00f3ci\u0142 do Rwandy. Okazja na osobiste spotkanie pojawi\u0142a si\u0119 po 27 latach od ludob\u00f3jstwa.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Ochotnik z Rwandy<\/h4>\r\n

Misjonarz odpowiedzia\u0142 na moj\u0105 pro\u015bb\u0119 rozmowy bardzo \u017cyczliwie. Od razu da\u0142o si\u0119 odczu\u0107 niezwyk\u0142\u0105 otwarto\u015b\u0107, bezpo\u015brednio\u015b\u0107 i autentyczno\u015b\u0107. Szybko sobie u\u015bwiadomi\u0142am, \u017ce bez tych wspania\u0142ych ludzkich cech nie da\u0142by przecie\u017c rady pos\u0142ugiwa\u0107 w Afryce. Zanim zd\u0105\u017cy\u0142am zada\u0107 pierwsze pytanie ks. Walig\u00f3rski bardzo wyra\u017anie zaznaczy\u0142, \u017ce za tragedi\u0119 nie obwinia ani Hutu ani Tutsi. G\u0142\u00f3wn\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 obarczy\u0142 \u015bwiatowe mocarstwa.<\/strong>
\r\n
\r\nWyra\u017anie wyczu\u0142am, \u017ce m\u00f3j Rozm\u00f3wca pokocha\u0142 Rwand\u0119 i Rwandyjczyk\u00f3w. W ko\u0144cu sp\u0119dzi\u0142 tam wiele lat, zdoby\u0142 zaufanie tych ludzi, nawi\u0105za\u0142 przyja\u017anie i niejako wr\u00f3s\u0142 w rwandyjsk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107. Po wielu godzinach wsp\u00f3lnych rozm\u00f3w podarowa\u0142 mi ksi\u0105\u017c\u0119 \u201eTo Ty, Emmo?\u201d (Wyd. Apostolicum, Z\u0105bki 2014), kt\u00f3r\u0105 napisa\u0142 dwadzie\u015bcia lat po ludob\u00f3jstwie.
\r\n
\r\nCzas sp\u0119dzony na rozmowie i lekturze u\u015bwiadomi\u0142 mi, \u017ce w\u0142a\u015bnie spotka\u0142am najodwa\u017cniejszego cz\u0142owieka w swoim \u017cyciu. Jednocze\u015bnie tak skromnego, \u017ce nie przypisuje on sobie \u017cadnych specjalnych zas\u0142ug czy heroizmu. Przypuszczam, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em jego nadludzkiej odwagi jest wiara w Boga. Cz\u0142owiek zdecydowanie mniejszej wiary \u2013 taki jak ja \u2013 mo\u017ce mie\u0107 problem, by poj\u0105\u0107 tak niezwyk\u0142\u0105 ufno\u015b\u0107 w Boga, skoro w \u015bwiecie przez Niego stworzonym dosz\u0142o do zwyci\u0119stwa nienawi\u015bci.
\r\n
\r\nOdwaga ks. Jacka polega te\u017c na tym, \u017ce i on nie ukrywa swojego zw\u0105tpienia czy s\u0142abo\u015bci. W Prologu ksi\u0105\u017cki tak opisuje dramat misjonarza, kt\u00f3ry zobaczy\u0142 ludob\u00f3jstwo: \u00abCzu\u0142, \u017ce jego cia\u0142o rozpiera gniew, mi\u0119\u015bnie napinaj\u0105 si\u0119, a pi\u0119\u015bci zaciskaj\u0105. Nie m\u00f3g\u0142 nad tym zapanowa\u0107. Przy\u0142apa\u0142 si\u0119 na nienawi\u015bci.\u00bb
\r\n
\r\nC\u00f3\u017c za imponuj\u0105ca pokora. Przecie\u017c to s\u0105 s\u0142owa kap\u0142ana, kt\u00f3ry pojecha\u0142 do Afryki g\u0142osi\u0107 nauk\u0119 Chrystusa o bezgranicznej mi\u0142o\u015bci Boga. \u00abBo\u017ce, gdzie Ty si\u0119 podzia\u0142e\u015b?\u00bb \u2013 pyta\u0142 misjonarz widz\u0105c bestialstwo ludob\u00f3jstwa, \u00abale B\u00f3g milcza\u0142\u00bb.
\r\n
\r\nJak po tym wszystkim mo\u017cna nie straci\u0107 wiary? \u2013 pyta\u0142am w duchu poznaj\u0105c t\u0119 przera\u017caj\u0105c\u0105 histori\u0119. Ja r\u00f3wnie\u017c na czym\u015b si\u0119 przy\u0142apa\u0142am. W my\u015blach k\u0142\u00f3ci\u0142am si\u0119 z Bogiem. Sta\u0142o si\u0119 to w momencie, kiedy ks. Jacek ze szczeg\u00f3\u0142ami opowiada\u0142 mi o brutalnych mordach, kt\u00f3rych dopuszczali si\u0119 tak\u017ce jego parafianie. Szczeg\u00f3lnie przera\u017caj\u0105ce by\u0142y opisy dotycz\u0105ce mordowania male\u0144kich dzieci. Patrz\u0105c w wype\u0142nione \u0142zami oczy mojego Rozm\u00f3wcy i s\u0142uchaj\u0105c jego \u0142ami\u0105cego si\u0119 g\u0142osu, krzycza\u0142am w my\u015blach: \u2013 Bo\u017ce, jak mog\u0142e\u015b dopu\u015bci\u0107 do tego, aby ten niewinny, szlachetny i wra\u017cliwy cz\u0142owiek by\u0142 \u015bwiadkiem takich okrucie\u0144stw!?
\r\n
\r\nTym razem B\u00f3g nie milcza\u0142. Bardzo szybko dosta\u0142am odpowied\u017a. Sta\u0142o si\u0119 to w trakcie lektury, kiedy czyta\u0142am opis wydarze\u0144 pierwszych dni ludob\u00f3jstwa. Sytuacja w Rwandzie sta\u0142a si\u0119 na tyle niebezpieczna, \u017ce w po\u015bpiechu zacz\u0119to ewakuowa\u0107 obcokrajowc\u00f3w. W stron\u0119 granicy ruszy\u0142a kolumna samochod\u00f3w i pieszych. By\u0142o to ostatniego dnia, kiedy pod eskort\u0105 ONZ obcokrajowcy mogli opu\u015bci\u0107 Rwand\u0119. Ks. Jacek by\u0142 w tym \u00abpochodzie prowadz\u0105cym ku wolno\u015bci\u00bb. I nagle jego samoch\u00f3d zawr\u00f3ci\u0142. Dobrowolnie postanowi\u0142 zosta\u0107 w \u201epiekle na ziemi\u201d, aby trwa\u0107 z tymi lud\u017ami i pomaga\u0107 ofiarom. Na decyzj\u0119 o pozostaniu w Rwandzie mia\u0142a dodatkowo wp\u0142yw rozmowa z biskupem Gahamanyi, kt\u00f3rego delikatna i pokorna pro\u015bba wyra\u017anie poruszy\u0142a serce ks. Jacka. I wreszcie, wsp\u00f3\u0142brat z parafii ks. Henryk Caba\u0142a<\/strong> r\u00f3wnie\u017c poczu\u0142 wewn\u0119trzn\u0105 potrzeb\u0119 nieopuszczania tych ludzi, co ostatecznie i nieodwracalnie przypiecz\u0119towa\u0142o dramatyczn\u0105 decyzj\u0119: \u00abZostajemy!\u00bb.
\r\n
\r\nWtedy zrozumia\u0142am, \u017ce spotka\u0142am cz\u0142owieka podobnego do \u015bwi\u0119tego Maksymiliana Kolbego<\/strong> i rotmistrza Witolda Pileckiego<\/strong> \u2013 Ochotnik\u00f3w z Auschwitz. To w\u0142a\u015bnie by\u0142a ta odpowied\u017a, kt\u00f3ra do mnie przysz\u0142a. Dlatego przesta\u0142am si\u0119 ju\u017c k\u0142\u00f3ci\u0107 z Bogiem, bo przypomnia\u0142am sobie o owocach heroizmu tych wielkich Polak\u00f3w.
\r\n
\r\nKiedy ojciec Kolbe dobrowolnie zdecydowa\u0142 si\u0119 p\u00f3j\u015b\u0107 do bunkra g\u0142odowego w zamian z wyznaczonego na \u015bmier\u0107 Franciszka Gajowniczka, chcia\u0142 uratowa\u0107 nie tylko \u017cycie tego cz\u0142owieka, ale r\u00f3wnie\u017c dusze tych dziewi\u0119ciu pozosta\u0142ych nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w, kt\u00f3rzy razem z Maksymilianem odchodzili z tego \u015bwiata w g\u0142odowych m\u0119czarniach. Z zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w wyczyta\u0142am, \u017ce skazani na \u015bmier\u0107 w bunkrze g\u0142odowym zacz\u0119li powoli umiera\u0107 po czterech dniach. Ojciec Kolbe \u017cy\u0142 najd\u0142u\u017cej, przesz\u0142o 10 dni. Dogorywaj\u0105cych z g\u0142odu i wycie\u0144czenia franciszkanin z Niepokalanowa do ko\u0144ca podtrzymywa\u0142 na duchu. Z tej konkretnej celi \u015bmierci s\u0142ycha\u0107 by\u0142o modlitwy i spokojny \u015bpiew konaj\u0105cych, podczas gdy z innych bunkr\u00f3w g\u0142odowych unosi\u0142y si\u0119 krzyki nienawi\u015bci i przekle\u0144stwa pod adresem oprawc\u00f3w. Postawa ojca Kolbego robi\u0142a wielkie wra\u017cenie na esesmanach, kt\u00f3rzy zagl\u0105dali do bunkru. Wiemy z relacji jednego z Niemc\u00f3w, \u017ce by\u0142 to dla nich wprost wstrz\u0105s psychiczny.<\/p>\r\n

Czy mo\u017cna to w og\u00f3le por\u00f3wna\u0107? Przecie\u017c ksi\u0105\u017cka \u201eTo Ty, Emmo?\u201d jest pe\u0142na opis\u00f3w przera\u017caj\u0105cych krzyk\u00f3w rozpaczy, wycia dogorywaj\u0105cych oraz niewyobra\u017calnej nienawi\u015bci zar\u00f3wno kat\u00f3w jak i ofiar. Jako\u015b obecno\u015b\u0107 kap\u0142an\u00f3w, kt\u00f3rzy wzywali Rwandyjczyk\u00f3w do opami\u0119tania, nie powstrzyma\u0142a tych ludzi od wzajemnego zabijania. Co gorsza, nie powstrzyma\u0142a ich przesz\u0142o stuletnia ewangelizacja tego kraju. Dowiedzia\u0142am si\u0119, \u017ce w Rwandzie mordowali tak\u017ce katechi\u015bci i szafarze (sic!).
\r\n
\r\nTymczasem nasi misjonarze z nara\u017ceniem \u017cycia pr\u00f3bowali ratowa\u0107 kogo si\u0119 da. Niekt\u00f3rych uchronili od \u015bmierci. W skali zag\u0142ady ludno\u015bci tego kraju liczba ocala\u0142ych wydaje si\u0119 niewielka. Czy warto wi\u0119c by\u0142o tak si\u0119 nara\u017ca\u0107? Nie potrafi\u0119 do ko\u0144ca zrozumie\u0107 tej tajemnicy, ale jestem przekonana, \u017ce obecno\u015b\u0107 ksi\u0119\u017cy Walig\u00f3rskiego i Caba\u0142y, ich modlitwa, gotowo\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cenia w\u0142asnego \u017cycia dla ratowania innych i heroiczna pomoc ofiarom odcisn\u0119\u0142a pi\u0119tno na sumieniu wielu Rwandyjczyk\u00f3w. Nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce przynios\u0142a te\u017c duchowe pocieszenie wielu cierpi\u0105cym ofiarom w ich ostatnich chwilach \u017cycia.
\r\n
\r\nDla zwyk\u0142ego \u015bmiertelnika heroiczna postawa tych misjonarzy jest niepoj\u0119ta. Podobnie jak decyzja Witolda Pileckiego, kt\u00f3ry na ochotnika przedosta\u0142 si\u0119 do piek\u0142a obozu koncentracyjnego w O\u015bwi\u0119cimiu. Podczas trzyletniego pobytu w niemieckim obozie zag\u0142ady zorganizowa\u0142 konspiracj\u0119, kt\u00f3ra realizowa\u0142a takie cele jak: podtrzymywanie na duchu koleg\u00f3w, potajemne zdobywanie \u017cywno\u015bci i odzie\u017cy oraz jej rozdzielanie, przekazywanie wsp\u00f3\u0142wi\u0119\u017aniom wiadomo\u015bci z zewn\u0105trz obozu, i wreszcie, przekazywanie wiadomo\u015bci poza druty KL Auschwitz, dzi\u0119ki czemu \u015bwiat dowiedzia\u0142 si\u0119 zbrodniach niemieckich oprawc\u00f3w. Analogi\u0119 takiego dzia\u0142ania dostrzeg\u0142am poznaj\u0105c histori\u0119 opisan\u0105 w ksi\u0105\u017cce \u201eTo Ty, Emmo?\u201d.
\r\n
\r\nPublikacja ks. Walig\u00f3rskiego jest bezcennym \u015bwiadectwem, rzetelnym \u017ar\u00f3d\u0142em informacji o przera\u017caj\u0105cych zbrodniach i dzia\u0142aniach operacyjnych poprzedzaj\u0105cych ludob\u00f3jstwo. Relacja polskiego misjonarza jest autentycznym memento, przestrog\u0105 dla nast\u0119pnych pokole\u0144. To bardzo trudna lektura, nie tylko ze wzgl\u0119du na opisan\u0105 masakr\u0119. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 zawiera przepi\u0119kny opis Rwandy i jej mieszka\u0144c\u00f3w, przez co czytelnik zaczyna kocha\u0107 ten kraj. Nie spos\u00f3b potem pogodzi\u0107 si\u0119 z faktem, \u017ce to rwandyjskie pi\u0119kno zosta\u0142o brutalnie zniszczone.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

W sercu Czarnego L\u0105du<\/h4>\r\n

Rwanda, Republika Rwandy \u2013 niewielkie pa\u0144stwo w \u015brodkowo-wschodniej Afryce ze stolic\u0105 w Kigali, po\u0142o\u017cone mi\u0119dzy Demokratyczn\u0105 Republik\u0105 Konga na zachodzie, Tanzani\u0105 na wschodzie, Ugand\u0105 na p\u00f3\u0142nocy i Burundi na po\u0142udniu. Ze wzgl\u0119du na ukszta\u0142towanie i \u0142agodny klimat Rwanda nazywana jest Krajem Tysi\u0105ca Wzg\u00f3rz, \u00abdo kt\u00f3rego B\u00f3g powraca na noc\u00bb.
\r\n
\r\nJest jednym z najg\u0119\u015bciej zaludnionych pa\u0144stw w Afryce, z bardzo m\u0142odym spo\u0142ecze\u0144stwem, wysokim przyrostem naturalnym i jedn\u0105 z najni\u017cszych d\u0142ugo\u015bci \u017cycia. Obecnie kraj liczy prawie 12 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w. Dzisiejsze terytorium Rwandy jest zamieszkiwane przez trzy grupy ludno\u015bci: Twa (ok. 2 proc.), Tutsi (ok. 10 proc.) oraz Hutu (ok. 87 proc.).
\r\n
\r\nPierwsi na tym terytorium osiedlili si\u0119 Pigmeje Twa, kt\u00f3rzy trudnili si\u0119 my\u015blistwem i garncarstwem. P\u00f3\u017aniej zacz\u0119\u0142y nap\u0142ywa\u0107 ludy Hutu, kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnym zaj\u0119ciem by\u0142o rolnictwo. A\u017c wreszcie pojawili si\u0119 Tutsi, co w ksi\u0105\u017cce \u201eTo Ty, Emmo?\u201d zosta\u0142o opisane nast\u0119puj\u0105co: \u00abW XV wieku przybyli z p\u00f3\u0142nocnej Afryki, dochodz\u0105c do \u017ar\u00f3de\u0142 Nilu. Osiedlili si\u0119 w centralnej Afryce. Od tego momentu powsta\u0142 konflikt z plemieniem rolniczym Hutu, kt\u00f3re zamieszkiwa\u0142o tu ju\u017c od dawna. Pola uprawne by\u0142y wydzierane prawowitym w\u0142a\u015bcicielom i zamieniane przez Tutsi na pastwiska w przekonaniu, \u017ce dzi\u0119ki ich krowom Hutu nie pomr\u0105 z g\u0142odu. To niewa\u017cne, \u017ce rolnicy \u2013 abahinzi<\/em>, byli obecni na tej ziemi ju\u017c od pierwszego wieku. Abatutsi <\/em>\u2013 pasterze byli od pocz\u0105tku przekonani o swojej wy\u017cszo\u015bci twierdz\u0105c, \u017ce B\u00f3g stwarzaj\u0105c cz\u0142owieka, kaza\u0142 mu by\u0107 pasterzem. Dominacja przejawia\u0142a si\u0119 w stwierdzeniu: \u201eto my mamy rz\u0105dzi\u0107 po to, aby oni nie zgin\u0119li z g\u0142odu\u201d.\u00bb
\r\n
\r\nTutsi bywaj\u0105 por\u00f3wnywalni do narodu \u017cydowskiego. M\u00f3wi si\u0119 tak, poniewa\u017c jest to oparte na tym, \u017ce wyw\u0119drowali oni ze swoim stadami od uj\u015bcia Nilu. Na pewne podobie\u0144stwa wskazuje te\u017c zachowanie Tutsi. Dla przyk\u0142adu, rwandyjskie ludob\u00f3jstwo por\u00f3wnywane jest przez nich do holokaustu. Pewn\u0105 analogi\u0119 z tym zwi\u0105zan\u0105 mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c dostrzec w przekazach propagandowych Hutu, kt\u00f3re poprzedzi\u0142y ludob\u00f3jstwo na Tutsi. Niekt\u00f3re przekazy \u2013 szkaluj\u0105ce Tutsi tzw. Dziesi\u0119\u0107 przykaza\u0144 Hutu<\/em>; pod\u017cegaj\u0105ce do nienawi\u015bci audycje radiowe, itp. \u2013 przypominaj\u0105 kampani\u0119 propagand\u0105 III Rzeszy, kt\u00f3ra poprzedzi\u0142a zag\u0142ad\u0119 na narodzie \u017cydowskim. Nasun\u0119\u0142o mi si\u0119 skojarzenie ze s\u0142ynnym nazistowskim filmem propagandowym \u201e\u017byd S\u00fcss\u201d z 1940 roku. W filmie tym, re\u017cyser Veit Harlan przedstawi\u0142 histori\u0119 pewnego \u017byda, kt\u00f3ry pope\u0142nia\u0142 ohydne zbrodnie. Celem obrazu by\u0142o wykreowanie negatywnego wizerunku \u017byd\u00f3w. Tragiczn\u0105 konsekwencj\u0105 tego typu propagandy by\u0142a akceptacja wielu zwyk\u0142ych Niemc\u00f3w, kiedy nazi\u015bci dokonywali swoich antysemickich zbrodni podczas II wojny \u015bwiatowej.
\r\n
\r\nMa to tak\u017ce drug\u0105, r\u00f3wnie wstrz\u0105saj\u0105c\u0105 stron\u0119. Ot\u00f3\u017c postawa niekt\u00f3rych Tutsi przypomina postaw\u0119 niekt\u00f3rych \u017byd\u00f3w w czasach holokaustu. We wspomnieniach ks. Walig\u00f3rskiego znalaz\u0142am taki fragment: \u00abBogaci Tutsi mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 ratowania si\u0119 ucieczk\u0105, si\u0142a pieni\u0105dza w ka\u017cdych warunkach geograficznych jest bowiem ogromna. Wieczorem, kiedy misjonarze wreszcie mogli spokojnie usi\u0105\u015b\u0107 i porozmawia\u0107, podsumowa\u0107 dzie\u0144 i zastanowi\u0107 si\u0119, co dalej, Henryk powiedzia\u0142: \u2013 Sk\u0105d my to znamy? Przecie\u017c podczas drugiej wojny \u015bwiatowej i u nas bogatym uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 \u015bmierci… Nawet kiedy pewne mniejszo\u015bci narodowe by\u0142y skazane na zupe\u0142n\u0105 zag\u0142ad\u0119, to ich bogaci ziomkowie w Ameryce nie chcieli s\u0142ysze\u0107 o pomaganiu biedniejszym. \u2013 Prawda jest taka, \u017ce biednemu zawsze wiatr w oczy \u2013 Ludwik temperowa\u0142 przyjaciela, cytuj\u0105c znane przys\u0142owie.\u00bb
\r\n
\r\nTo co wydarzy\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej, nasuwa pytanie \u2013 czy aby na ofierze swojego narodu Tutsi nie zacz\u0119li budowa\u0107 czego\u015b na wz\u00f3r \u00abprzedsi\u0119biorstwa holokaust\u00bb, osi\u0105gaj\u0105c w ten spos\u00f3b konkretne cele polityczne czy biznesowe. Powszechnie m\u00f3wi si\u0119 g\u0142\u00f3wnie o ludob\u00f3jstwie dokonanym przez Hutu na Tutsi. Tymczasem podczas rozmowy z ks. Walig\u00f3rskim dowiedzia\u0142am si\u0119 o strasznych odwetach dokonanych przez Tutsi na Hutu, o czym \u015bwiat ju\u017c raczej milczy. Chodzi nawet o kilka milion\u00f3w ofiar, przy czym Hutu tracili \u017cycie nie tylko w bezpo\u015brednich mordach, ale te\u017c nieludzkich warunkach zarazy i g\u0142odu, jakie panowa\u0142y w obozach dla uchod\u017ac\u00f3w. Tymczasem Tutsi ponownie obj\u0119\u0142o rz\u0105dy w Rwandzie i cho\u0107 liczebnie jest ich zdecydowanie mniej, dominuj\u0105 we w\u0142adzach i nad \u017cyciem Hutu.
\r\n
\r\nLudob\u00f3jstwo w 1994 roku to nie by\u0142a pierwsza wojna domowa w Rwandzie. Jeszcze przed uzyskaniem niepodleg\u0142o\u015bci przez ten kraj (w 1962 r.) dochodzi\u0142o tam do walk mi\u0119dzy Tutsi a Hutu, z kt\u00f3rych najpowa\u017cniejsze by\u0142y w 1950 roku. Niech\u0119\u0107 Hutu do Tutsi w znacznym stopniu poprzedzi\u0142a postawa tych drugich. Gdy przed wiekami Tutsi dotarli do Rwandy, powoli zacz\u0119li dominowa\u0107 nad Hutu, zdobywali coraz wi\u0119ksze tereny kraju, ustanawiaj\u0105c na podbitych ziemiach swoje prawo. Co znamienne, pomimo i\u017c to Tutsi podbijali, to niemal ca\u0142y dorobek cywilizacyjny i kulturowy przej\u0119li oni od Hutu, odrzucili jedynie rolnictwo, kt\u00f3rym gardzili.
\r\n
\r\nW podsycaniu wewn\u0119trznych konflikt\u00f3w udzia\u0142 mieli kolonizatorzy. Pod koniec XIX wieku do walki o wp\u0142ywy wkroczy\u0142y Niemcy. Od ks. Walig\u00f3rskiego us\u0142ysza\u0142am: \u201eRwanda by\u0142a koloni\u0105 niemieck\u0105. \u015awiadcz\u0105 o tym nawet niekt\u00f3re s\u0142\u00f3wka z j\u0119zyka niemieckiego np. Ischule. Podzia\u0142 Afryki nast\u0105pi\u0142 za Bismarcka w Berlinie. Jakie to mia\u0142o konsekwencje, \u017ce te same plemiona, sztucznie zosta\u0142y rozdzielone. Typowym przyk\u0142adem jest Rwanda i Burundi. Niemal ten sam j\u0119zyk – Kinyarwanda – Kirundi. Te same plemiona. Granice wytyczone wg. linijki na stole w Berlinie.\u201d
\r\n
\r\nW wy\u015bcigu o kolonialne wp\u0142ywy w tej cz\u0119\u015bci Afryki szczeg\u00f3lnie odznaczy\u0142a si\u0119 Belgia, przyk\u0142adem Kongo Belgijskie. Podczas pierwszej wojny \u015bwiatowej Belgowie zaj\u0119li obszar Burundi i Rwandy. Od mojego Rozm\u00f3wcy us\u0142ysza\u0142am: \u201eJednak Belgia czu\u0142a si\u0119 odpowiedzialna za ten kraj \u2013 podobnie jest do dnia dzisiejszego. Oczywi\u015bcie du\u017co nagrabili\u201d. Dowody tych grabie\u017cy znajduj\u0105 si\u0119 w samej Belgii, a konkretnie w Kr\u00f3lewskim Muzeum Afryki \u015arodkowej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zbior\u00f3w pochodzi z Demokratycznej Republiki Konga, inne z Rwandy i Burundi. Wed\u0142ug oficjalnych informacji: \u201eJeszcze przed 1960 r. w muzeum zgromadzono blisko \u0107wier\u0107 miliona eksponat\u00f3w, 600 tys. fotografii oraz 60 film\u00f3w, co uczyni\u0142o je swego czasu jednym z bogatszych w zbiory muze\u00f3w w \u015bwiecie pa\u0144stw kolonialnych\u201d.
\r\n
\r\nCyniczna gra kolonizator\u00f3w opiera\u0142a si\u0119 cz\u0119sto o zasad\u0119 divide et impera<\/strong><\/em> (dziel i rz\u0105d\u017a). W przypadku Rwandy \u2013 zar\u00f3wno pod wp\u0142ywem Niemiec jak i Belgii \u2013 uprzywilejowano Tutsi, co musia\u0142o wzbudzi\u0107 jeszcze wi\u0119ksze niezadowolenie Hutu.
\r\n
\r\nNasun\u0119\u0142a mi si\u0119 kolejna wstrz\u0105saj\u0105ca analogia. Chodzi o pradawny konflikt pasterzy z rolnikami. Wymown\u0105 analiz\u0119 w tej kwestii przedstawi\u0142 dr hab. Marek Kordos w ksi\u0105\u017cce pt. \u201eWyk\u0142ady z historii matematyki\u201d (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1994). W wyk\u0142adzie IV pt. \u201eDedukcja\u201d Kordos przypomina: \u00abWzajemna niech\u0119\u0107 obu formacji jest nam znana cho\u0107by z biblijnej historii Kaina i Abla. Jest w niej opisane morderstwo, kt\u00f3rego dokona\u0142 z\u0142y rolnik \u2013 Kain \u2013 na dobrym pasterzu \u2013 Ablu. Mamy zatem przekazane silne przekonanie narodu pasterskiego \u2013 \u017byd\u00f3w \u2013 o tym, \u017ce dominacja rolnik\u00f3w w pocz\u0105tkach ich pa\u0144stwowo\u015bci by\u0142a wynikiem dokonanej kiedy\u015b dawniej zbrodni. Wynikaj\u0105ce st\u0105d (z\u0105b za z\u0105b, oko za oko) roszczenia pasterzy s\u0105 wi\u0119c ca\u0142kowicie uzasadnione.\u00bb Czy\u017cby w\u0142a\u015bnie na tym oparto skonfliktowanie Tutsi z Hutu?
\r\n
\r\nTymczasem prze\u0142omowym zwrotem w historii ludzko\u015bci by\u0142o przyj\u015bcie na \u015bwiat Jezusa, kt\u00f3ry powiedzia\u0142: \u00abPrzykazanie nowe daj\u0119 wam, aby\u015bcie si\u0119 wzajemnie mi\u0142owali\u00bb (J, 13, 34). Z takim te\u017c przes\u0142aniem pojechali do Rwandy nasi misjonarze \u2013 staj\u0105c na drodze wielkim mocarstwom, kt\u00f3re w sercu Afryki rozgrywa\u0142y swoje okrutne cele<\/strong>.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Cz\u0142owiecze\u0144stwo wype\u0142nia Mi\u0142o\u015b\u0107<\/h4>\r\n

Ks. Jacek Walig\u00f3rski przyjecha\u0142 do Rwandy w 1973 roku, rok po \u015bwi\u0119ceniach kap\u0142a\u0144skich. Rwandyjczycy, kt\u00f3rych pozna\u0142am z opis\u00f3w misjonarza, s\u0105 przywi\u0105zani do tradycji i bardzo rodzinni. \u00abRodzina to podstawa, oznaka to\u017csamo\u015bci ka\u017cdej osoby. Ka\u017cdy darzy swoich rodzicieli szacunkiem, ka\u017cdy zabiega o akceptacj\u0119 bliskich.\u00bb
\r\n
\r\nMa\u0142\u017ce\u0144stwa s\u0105 najcz\u0119\u015bciej aran\u017cowane. \u00abGdy rodzice stwierdzili, \u017ce ich syn pod wzgl\u0119dem fizycznym jest ju\u017c dojrza\u0142y do ma\u0142\u017ce\u0144stwa, zaczynali rozgl\u0105da\u0107 si\u0119 za przysz\u0142\u0105 synow\u0105. Odbywa\u0142o si\u0119 to wed\u0142ug dobrze zaplanowanego scenariusza. Rodzina rozpoczyna\u0142a przeprowadzanie dochodzenia, aby jak najlepiej wybra\u0107 dziewczyn\u0119. Rada rodzinna dowiadywa\u0142a si\u0119 o najdrobniejszych szczeg\u00f3\u0142ach \u017cycia przysz\u0142ej synowej i jej rodziny. Aby nie sugerowa\u0107 si\u0119 w\u0142asn\u0105 ocen\u0105 rodzina anga\u017cowa\u0142a \u201epo\u015brednika\u201d. Zadaniem jego by\u0142o rozpoznanie terenu. Musia\u0142 te\u017c przeprowadzi\u0107 wywiad na temat zdrowia kandydatki, zdrowia jej rodziny, a nawet kondycji wcze\u015bniejszych pokole\u0144. (\u2026) Zadaniem po\u015brednika by\u0142o dostateczne upewnienie si\u0119, czy wybranka posiada odpowiednie cechy moralne i fizyczne. Bez w\u0105tpienia musia\u0142a to by\u0107 kobieta zdolna do przysz\u0142ej ci\u0119\u017ckiej pracy fizycznej, a tak\u017ce seksualnie atrakcyjna.\u00bb
\r\n
\r\nJe\u015bli wszystko przebieg\u0142o pomy\u015blnie dochodzi\u0142o do zar\u0119czyn, kt\u00f3re zgodnie z tradycj\u0105 odbywa\u0142y si\u0119 przy piwie robionym z banan\u00f3w. Piwo stanowi bowiem nieod\u0142\u0105czny element rwandyjskiej kultury. Wspomnienia ksi\u0119dza Jacka s\u0105 pe\u0142ne barwnych i zabawnych opis\u00f3w dotycz\u0105cych kultury spo\u017cywania tego trunku. Szczeg\u00f3lnie zapami\u0119ta\u0142am momenty, w kt\u00f3rych nasz misjonarz przyznawa\u0142 si\u0119 do wewn\u0119trznego dylematu, gdy miejscowi prosili o pob\u0142ogos\u0142awienie tego napoju z procentami.
\r\n
\r\nW Rwandzie to kobieta s\u0142u\u017cy m\u0119\u017cczy\u017anie, dlatego produkcj\u0105 piwa r\u00f3wnie\u017c zajmuj\u0105 si\u0119 kobiety. Dla wielu rwandyjskich m\u0119\u017cczyzn wa\u017cniejsze od urody kobiety jest umiej\u0119tno\u015b\u0107 robienia tego napoju. \u00abPrawdziwy m\u0119\u017cczyzna nie jada\u0142 banan\u00f3w, wola\u0142 je \u201ewypi\u0107\u201d.\u00bb Im lepsze piwo, tym wi\u0119ksza mi\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami.
\r\n
\r\n\u00abNalewanie piwa nale\u017ca\u0142o do obowi\u0105zku kobiet, zreszt\u0105 trzeba by\u0142o posiada\u0107 pewn\u0105 wpraw\u0119, aby dobrze to zrobi\u0107. Nale\u017ca\u0142o wla\u0107 kilka kropel do szklanki, rytmicznie zamiesza\u0107, a nast\u0119pnie wyla\u0107. Tak przygotowana szklanka by\u0142a godna, aby wla\u0107 do niej piwo. Musia\u0142o ono spokojnie sp\u0142ywa\u0107 po brzegach nachylonej szklanki, kt\u00f3r\u0105 przed ca\u0142kowitym nape\u0142nieniem stawiano na stole, aby spokojnie dola\u0107 do ko\u0144ca. Taki by\u0142 rytua\u0142. Zreszt\u0105 wi\u0105za\u0142 si\u0119 z tym jeszcze inny zwyczaj. Czasami dziewczyna tak wlewa\u0142a piwo, \u017ce p\u0142yn przelewa\u0142 si\u0119 przez brzegi szklanki, a ona w\u00f3wczas lekko zmieszana przeprasza\u0142a za swoj\u0105 niezr\u0119czno\u015b\u0107. Oczywi\u015bcie, by\u0142 to manewr zamierzony. W\u00f3wczas m\u00f3wi\u0142o si\u0119: urukundo rwuzuye<\/em>, tzn. mi\u0142o\u015b\u0107 si\u0119 wype\u0142ni\u0142a.\u00bb
\r\n
\r\nW patriarchalnym spo\u0142ecze\u0144stwie Rwandy rola kobiety by\u0142a najcz\u0119\u015bciej minimalizowana, cho\u0107 to w\u0142a\u015bnie ona odgrywa\u0142a ogromn\u0105 rol\u0119 w \u017cyciu rodziny i lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. W tamtejszej kulturze najbardziej ceniono kobiet\u0119 z licznym potomstwem. \u00abBy\u0142o to tak wa\u017cne, \u017ce nieomal zakodowane w naturze kobiety. P\u0142odno\u015b\u0107 by\u0142a b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwem, darem, bogactwem, stanowi\u0142a o warto\u015bci kobiety. M\u0119\u017cczy\u017ani za\u015b oceniali ten dar nieco bardziej pragmatycznie. Liczne potomstwo to dodatkowe r\u0119ce do pracy, a wieloletnia rodzina to naturalne \u201eubezpieczanie spo\u0142eczne\u201d. W ten spos\u00f3b rodzice mogli mie\u0107 zapewnion\u0105 opiek\u0119 na stare lata.\u00bb
\r\n
\r\nJak si\u0119 p\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142am, \u201ewielkim tego \u015bwiata\u201d \u2013 tj. g\u0142\u00f3wnym odpowiedzialnym za ludob\u00f3jstwo \u2013 nie podoba\u0142o si\u0119 to tradycyjne podej\u015bcie Rwandyjczyk\u00f3w do rodziny, wi\u0119c postanowili si\u0119 z tym rozprawi\u0107.<\/strong>
\r\n
\r\nKsi\u0105\u017cka ks. Jacka Walig\u00f3rskiego jest niejako ho\u0142dem dla rwandyjskiej kobiety, kt\u00f3r\u0105 symbolizuje tytu\u0142owa Emma. Zar\u00f3wno z rozmowy jak i lektury odnios\u0142am wra\u017cenie, \u017ce misjonarz z Polski wr\u0119cz upomina si\u0119 o godne miejsce dla kobiety i traktowanie jej z nale\u017cytym szacunkiem. Nie ma w tym jednak nachalnego ingerowania w afryka\u0144sk\u0105 kultur\u0119 i rodzin\u0119, a raczej subtelna pomoc w jej rozwini\u0119cie, upi\u0119kszenie i uszlachetnienie. Co znamienne, Emma by\u0142a z Tutsi, a jej m\u0105\u017c z Hutu. Ks. Jacek opisuj\u0105c histori\u0119 ich pi\u0119knej mi\u0142o\u015bci chcia\u0142 przekaza\u0107 \u015bwiatu, \u017ce te dwa plemiona mog\u0142y \u017cy\u0107 ze sob\u0105 w zgodzie, szczerze si\u0119 kocha\u0107 i obdarza\u0107 wzajemnym szcz\u0119\u015bciem. Zreszt\u0105, opisy mi\u0142o\u015bci i cz\u0142owiecze\u0144stwa wype\u0142ni\u0142y znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 opowie\u015bci naszego misjonarza.
\r\n
\r\nPrzyk\u0142adem, kt\u00f3ry szczeg\u00f3lnie zas\u0142uguje na odnotowanie jest zorganizowanie przez misjonarzy szko\u0142y dla kobiet \u2013 Ishuri ry’Ababyeyi. Rwandyjki uczy\u0142y si\u0119 w niej praktycznych umiej\u0119tno\u015bci maj\u0105cych u\u0142atwi\u0107 codzienne \u017cycie. \u00abProgram szko\u0142y by\u0142 bardzo prosty: nale\u017cy wykorzysta\u0107 dost\u0119pne produkty, kt\u00f3re rodzi miejscowa ziemia, i powoli wdra\u017ca\u0107 kobiety w nowe tajniki gotowania i racjonalnego \u017cywienia z zachowaniem tradycyjnej kuchni.\u00bb W celu podniesienia jako\u015bci \u017cywienia sprowadzono nowe warzywa i owoce, uczono kobiety ich uprawy i przyrz\u0105dzania z nich warto\u015bciowych posi\u0142k\u00f3w.
\r\n
\r\nW szkole dla kobiet szczeg\u00f3ln\u0105 trosk\u0105 otoczono niedo\u017cywione dzieci. \u00abPodawanie im co cztery godziny pokarmu bogatego w bia\u0142ko, cukier, sole mineralne i witaminy powodowa\u0142o, \u017ce dziecko z pogranicza kwashiorkor <\/em>ju\u017c po trzech tygodniach mog\u0142o otrzymywa\u0107 pokarm bogatszy w sk\u0142adniki. Dziecko przybiera\u0142o na wadze, a po dalszych kilku tygodniach osi\u0105ga\u0142o 80 procent normalnej dla swojego wieku wagi. Mo\u017cna by\u0142o w\u00f3wczas przej\u015b\u0107 na tradycyjny pokarm. Dziecko uznawane by\u0142o za zdrowe, gdy osi\u0105ga\u0142o 85 procent normalnej wagi. Kobiety bardzo szybko przekona\u0142y si\u0119, \u017ce warto stosowa\u0107 zalecenia instruktorek.\u00bb
\r\n
\r\nKolejnym pal\u0105cym problemem by\u0142o nauczenie rwandyjskich matek zasad higieny, gdy\u017c tamtejsze spo\u0142ecze\u0144stwo nie mia\u0142o \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce jej brak stanowi zagro\u017cenie dla zdrowia i \u017cycia, zw\u0142aszcza dzieci i niemowl\u0105t. \u00abTa szko\u0142a, pocz\u0105tkowo male\u0144ka, ale jak\u017ce praktyczna i \u017cyciowa, okaza\u0142a si\u0119 tak wielkim dobrodziejstwem dla miejscowej ludno\u015bci. Sta\u0142a si\u0119 te\u017c narz\u0119dziem ewangelizacji. Kobiety mia\u0142y zaufanie do misjonarzy, kt\u00f3rzy nie tylko dbali o ich dusze, ale te\u017c troszczyli si\u0119 o dobro fizyczne i materialne.\u00bb
\r\n
\r\nJestem wprost wstrz\u0105\u015bni\u0119ta faktem, \u017ce po tym wszystkim, ile dobrego dla Rwandy zrobili katoliccy misjonarze, pewne kr\u0119gi mia\u0142y potem czelno\u015b\u0107 oskar\u017ca\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 o wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w najwi\u0119kszej masakrze tego kraju.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Preludium ludob\u00f3jstwa<\/h4>\r\n

Ks. Jacek Walig\u00f3rski, po dziewi\u0119ciu latach sp\u0119dzonych w \u00f3wczesnym Zairze (obecnie Demokratyczna Republika Konga), powr\u00f3ci\u0142 do Rwandy w 1993 roku, rok przed ludob\u00f3jstwem. Po latach od ostatniego pobytu zasta\u0142 kraj odmieniony, pe\u0142en niepokoj\u00f3w i nieufno\u015bci. Now\u0105 sytuacj\u0119 misjonarz spuentowa\u0142 s\u0142owami: \u00abChc\u0119 znale\u017a\u0107 odpowied\u017a na pytanie, dlaczego ci ludzie, kt\u00f3rzy przez wiele lat mogli \u017cy\u0107 ze sob\u0105, nie tylko si\u0119 wzajemnie akceptuj\u0105c, ale daj\u0105c sobie prawdziwe szcz\u0119\u015bcie, nagle staj\u0105 si\u0119 dla siebie obcy, wrodzy i nienawistni. Wydaje si\u0119, \u017ce odpowiedzi na to pytanie nale\u017cy szuka\u0107 przede wszystkim na zewn\u0105trz. Lata dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105te XX wieku to wprowadzenie demokracji w Rwandzie. By\u0142a ona rozumiana g\u0142\u00f3wnie jako mo\u017cliwo\u015b\u0107 zak\u0142adania przer\u00f3\u017cnych partii, kt\u00f3re stara\u0142y si\u0119 wprowadzi\u0107 swoich ludzi do rz\u0105du i w rezultacie przej\u0105\u0107 w\u0142adz\u0119. Poszczeg\u00f3lne ugrupowania wzajemnie si\u0119 oskar\u017ca\u0142y, a tak\u017ce podsyca\u0142y nienawi\u015b\u0107 etniczn\u0105. Przez wiele lat pr\u00f3bowano ograniczy\u0107 galopuj\u0105cy przyrost demograficzny, propaguj\u0105c w\u015br\u00f3d ludno\u015bci antykoncepcj\u0119. Kiedy ta propaganda, ze wzgl\u0119du na przywi\u0105zanie Rwandyjczyk\u00f3w do tradycji, nie da\u0142a \u017cadnych rezultat\u00f3w, znalaz\u0142o si\u0119 skuteczniejsze rozwi\u0105zanie.<\/strong> Bernard Lugan, francuski afrykanista, lapidarnie sformu\u0142owa\u0142 ten dylemat kontroli urodzin: \u201epigu\u0142ka czy maczeta\u201d.\u00bb
\r\n
\r\nLudob\u00f3jstwo by\u0142o poprzedzone szeregiem akcji propagandowych. \u00abMRND [rz\u0105d z\u0142o\u017cony z cz\u0142onk\u00f3w Hutu] w styczniu 1992 roku zak\u0142ada dwumiesi\u0119cznik \u201eInterahamwe\u201d \u2013 (walcz\u0105cy razem). T\u0119 sam\u0105 nazw\u0119 nosi\u0142y p\u00f3\u017aniej szwadrony \u015bmierci, boj\u00f3wki, kt\u00f3re w 1994 roku w bestialski spos\u00f3b dokona\u0142y masowego ludob\u00f3jstwa na ludno\u015bci Tutsi. W tym samym czasie zostaje za\u0142o\u017cone r\u00f3wnie\u017c radio Mille Collines, kt\u00f3re w p\u00f3\u017aniejszych dziejach Rwandy odegra\u0142o niechlubn\u0105 rol\u0119, podsycaj\u0105c do nienawi\u015bci i nawo\u0142uj\u0105c do masowych rzezi. Radykalne grupy Hutu rozpocz\u0119\u0142y gromadzenie broni na du\u017c\u0105 skal\u0119 oraz szkolenia wojskowe. Powo\u0142ano tak\u017ce boj\u00f3wki o nazwach Interahamwe <\/em>(Walcz\u0105cy razem) i Impuzamagambi<\/em> (Maj\u0105cy wsp\u00f3lny cel). Dziennikarz Georges Ruggiu (Belg z w\u0142oskim paszportem), animator i prezenter radia RTLM, w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b przyczyni\u0142 si\u0119 do pod\u017cegania nienawi\u015bci przeciwko Tutsi.\u00bb<\/p>\r\n

W grudniu 1990 r. w gazecie \u201eKangura\u201d opublikowano Dziesi\u0119\u0107 przykaza\u0144 Hutu<\/em>: 1. Ka\u017cdy Hutu powinien wiedzie\u0107, \u017ce kobieta Tutsi, gdziekolwiek jest, pracuje dla interes\u00f3w ludu Tutsi; dlatego b\u0119dzie uznany za zdrajc\u0119 ka\u017cdy Hutu, kt\u00f3ry: a) po\u015blubia kobiet\u0119 Tutsi, b) przyja\u017ani si\u0119 z kobiet\u0105 Tutsi, c) zatrudnia kobiet\u0119 Tutsi jako sekretark\u0119 lub konkubin\u0119. 2. Ka\u017cdy Hutu powinien wiedzie\u0107, \u017ce nasze c\u00f3rki Hutu s\u0105 w\u0142a\u015bciwsze i bardziej sumienne w zadaniach kobiety, \u017cony i matki rodziny; czy\u017c nie s\u0105 one pi\u0119kne i szczere? 3. Kobiety Hutu, b\u0105d\u017acie czujne i starajcie si\u0119 przeci\u0105gn\u0105\u0107 swoich m\u0119\u017c\u00f3w, braci i syn\u00f3w na w\u0142a\u015bciw\u0105 stron\u0119. 4. Ka\u017cdy Hutu powinien wiedzie\u0107, \u017ce ka\u017cdy Tutsi jest nieuczciwy w interesach; jego jedynym celem jest w\u0142adza dla jego ludu; dlatego b\u0119dzie uznany za zdrajc\u0119 ka\u017cdy Hutu, kt\u00f3ry: a) zak\u0142ada sp\u00f3\u0142k\u0119 z Tutsi, b) inwestuje swoje albo rz\u0105dowe pieni\u0105dze w przedsi\u0119wzi\u0119cie Tutsi, c) po\u017cycza pieni\u0105dze Tutsi albo po\u017cycza od niego, d) sprzyja Tutsi w interesach. 5. Wszystkie strategiczne pozycje polityczne, administracyjne, ekonomiczne, wojskowe i policyjne powinny by\u0107 w r\u0119kach Hutu. 6. Sektor edukacyjny musi by\u0107 w wi\u0119kszo\u015bci Hutu. 7. Armia Rwandy powinna sk\u0142ada\u0107 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z Hutu. 8. Hutu nie powinien d\u0142u\u017cej litowa\u0107 si\u0119 nad Tutsi. 9. Hutu, gdziekolwiek s\u0105, musz\u0105 dzia\u0142a\u0107 zjednoczeni i solidarni, i mie\u0107 na uwadze losy ich braci Hutu wszyscy Hutu musz\u0105 by\u0107 nauczani na ka\u017cdym poziomie. 10. O Rewolucji Spo\u0142ecznej 1959, Referendum 1961 i Ideologii Hutu; ka\u017cdy Hutu musi wsz\u0119dzie g\u0142osi\u0107 t\u0119 wiedz\u0119.
\r\n
\r\nW zwi\u0105zku z wydarzeniami w Rwandzie szczeg\u00f3lnie szokuje postawa Organizacji Narod\u00f3w Zjednoczonych. W pa\u017adzierniku 1993 roku ONZ powo\u0142a\u0142a UNAMIR (United Nations Assistance Mission for Rwanda) pod dow\u00f3dztwem kanadyjskiego genera\u0142a Rom\u00e9o Dallaire<\/strong>, aby \u201epom\u00f3c we wprowadzeniu porozumie\u0144 z Aruszy podpisanych przez rwandyjskie partie 4 sierpnia 1993\u201d, ko\u0144cz\u0105cych wojn\u0119 domow\u0105 w Rwandzie (1990-1993). Jednak podczas ludob\u00f3jstwa ONZ nie zezwoli\u0142a UNAMIR na \u017cadne szersze dzia\u0142ania interwencyjne. Osobi\u015bcie uwa\u017cam, \u017ce nie spos\u00f3b usprawiedliwi\u0107 tych, kt\u00f3rzy podporz\u0105dkowali si\u0119 tym bestialskim wytycznym \u2013 nakazuj\u0105cym: nie reagowa\u0107!
\r\n
\r\nSzukaj\u0105c w internecie informacji na ten temat natrafi\u0142am na posta\u0107 polskiego oficera. Major Stefan Ste\u0107<\/strong> w ramach polskiego kontyngentu s\u0142u\u017cy\u0142 w UNIAMIR podczas ludob\u00f3jstwa w 1994 roku. Przeczyta\u0142am, \u017ce osobi\u015bcie sfilmowa\u0142 on ofiary masakry w Gikondo na dow\u00f3d ludob\u00f3jstwa i by\u0142 pierwszym oficerem UNAMIR, kt\u00f3ry u\u017cy\u0142 tego s\u0142owa. Ste\u0107 przyzna\u0142 p\u00f3\u017aniej: \u201eWyra\u017anie zabroniono nam u\u017cywa\u0107 s\u0142owa \u00abludob\u00f3jstwo\u00bb w naszej korespondencji z kwater\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 ONZ w Nowym Jorku\u201d [\u201eThe Independent\u201d, 7 pa\u017adziernika 2005]. Szokuj\u0105ce s\u0142owa pad\u0142y tak\u017ce w jego przem\u00f3wieniu, podczas \u201eRwanda Forum\u201d w Imperial War Museum w Londynie (27 marca 2004 r.), kiedy to Ste\u0107 powiedzia\u0142: \u201eMieli\u015bmy do czynienia z dobrze zorganizowanym ludob\u00f3jstwem, kt\u00f3re przetacza\u0142o si\u0119 przez kraj\u201d; \u201eZamiast ratowa\u0107 ludzi, kazano nam podejmowa\u0107 rozmowy na temat niemo\u017cliwego do osi\u0105gni\u0119cia zawieszenia broni. Brzmia\u0142o to: nie ratujcie ludzi, grajcie na zw\u0142ok\u0119 i zobaczmy jak rozwinie si\u0119 sytuacja\u201d<\/strong>. Stefan Ste\u0107 zmar\u0142 29 wrze\u015bnia 2005 roku, wed\u0142ug oficjalnych informacji \u015bmier\u0107 nast\u0105pi\u0142a \u201ew wyniku powik\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z zespo\u0142em stresu pourazowego\u201d.
\r\n
\r\nW ksi\u0105\u017cce \u201eTo Ty, Emmo?\u201d ks. Jacek Walig\u00f3rski opisa\u0142 postaw\u0119 ONZ nast\u0119puj\u0105co: \u00abZ Kigali dosz\u0142y wiadomo\u015bci: \u201eONZ wycofuje Oddzia\u0142y Pokojowe (B\u0142\u0119kitne He\u0142my) z Rwandy w sytuacji, gdy ich obecno\u015b\u0107 jest niezb\u0119dna\u201d. A wi\u0119c dali ca\u0142kowite zezwolenie na masakr\u0119! (\u2026) Misjonarze nie mogli zrozumie\u0107 logiki polityki mi\u0119dzynarodowej, kt\u00f3ra w ten spos\u00f3b przyzwala\u0142a na ludob\u00f3jstwo. \u015awiat o tym wszystkim dobrze wiedzia\u0142 \u2013 dlaczego na to nie reagowa\u0142? Tak \u0142atwo by\u0142o przecie\u017c powstrzyma\u0107 t\u0119 bestialsk\u0105 zag\u0142ad\u0119. Gdyby w Rwandzie by\u0142y z\u0142o\u017ca ropy naftowej albo trzeba by\u0142oby broni\u0107 bia\u0142ych kolonizator\u00f3w, wydarzenia na pewno potoczy\u0142y by si\u0119 inaczej. \u2013 Dewiz\u0105 bogatych pa\u0144stw jest zawsze: \u201eTo wasza wewn\u0119trzna sprawa, jak chcecie mo\u017cecie si\u0119 mordowa\u0107\u201d \u2013 doda\u0142 sm\u0119tnie Ludwik.\u00bb
\r\n
\r\nNiechlubn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142a tak\u017ce Polska. W tym kontek\u015bcie przytocz\u0119 fragment ksi\u0105\u017cki nawi\u0105zuj\u0105cy do rozmowy polskiego misjonarza z rwandyjskim genera\u0142em: \u00abPadiri, przet\u0142umacz, prosz\u0119 ulotk\u0119 z j\u0119zyka polskiego. Widz\u0105c wielkie zdziwienie na twarzy proboszcza, genera\u0142 doda\u0142: \u2013 Miesi\u0105c temu podejmowa\u0142em dw\u00f3ch oficer\u00f3w z Polski, kt\u00f3rzy przyjechali negocjowa\u0107 dostawy broni do Rwandy. Zdziwienie nie znikn\u0119\u0142o z twarzy misjonarza, a nawet si\u0119 spot\u0119gowa\u0142o, wi\u0119c genera\u0142 kontynuowa\u0142 z zadowoleniem: \u2013 Przetarg jest korzystny, bo bro\u0144 z Polski jest dobra i tania. (\u2026) Ludwik wyszed\u0142 w dziwnym nastroju. (\u2026) Nurtowa\u0142o go pytanie, dlaczego Polska, zamiast misji pokojowej, wysy\u0142a do Rwandy bro\u0144.<\/strong>\u00bb
\r\n
\r\nNajwi\u0119ksze transporty broni i amunicji dokonywane by\u0142y przez Tel Awiw i Tiran\u0119.<\/strong> Z kolei z bezpo\u015brednio z Chin dostarczono kilkaset tysi\u0119cy maczet, kt\u00f3re rozdano ch\u0142opom pod pretekstem prac rolnych. To w\u0142a\u015bnie maczety pos\u0142u\u017cy\u0142y do zamordowania wi\u0119kszo\u015bci ofiar.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Piek\u0142o ludob\u00f3jstwa<\/h4>\r\n

Wydarzenia, kt\u00f3re rozpocz\u0119\u0142y rwandyjsk\u0105 masakr\u0119 wpisuj\u0105 si\u0119 w dzia\u0142ania operacyjne false flag (fa\u0142szywa flaga). Ks. Walig\u00f3rski opisa\u0142 to nast\u0119puj\u0105co: \u00abW \u015brod\u0119 6 kwietnia 1994 roku o godzinie 20:30 samolot prezydencki Dassaut-Falcon 50, wioz\u0105cy na pok\u0142adzie prezydenta Rwandy Juvenala Habyariman\u0119<\/strong> [Hutu] i prezydenta s\u0105siedniej Burundi Cyperiena Ntaryamira, w momencie podchodzenia do l\u0105dowania nad lotniskiem Kanombe zosta\u0142 trafiony rakiet\u0105, a p\u00f3\u017aniej nast\u0105pi\u0142a gwa\u0142towna eksplozja. (\u2026) Wie\u015b\u0107 o \u015bmierci prezydenta roznios\u0142a si\u0119 pr\u0119dko i nast\u0119pnego ranka, 7 kwietnia, ka\u017cdy Rwandyjczyk ju\u017c wiedzia\u0142, \u017ce samolot zosta\u0142 zestrzelony przy pomocy rosyjskich rakiet Sam 7. Rakiety tego typu by\u0142y w posiadaniu wielu pa\u0144stw, ale ostrze nienawi\u015bci zosta\u0142o skierowane szczeg\u00f3lnie przeciw Belgom. (\u2026) W Afryce za zab\u00f3jstwo przyw\u00f3dcy, a tym bardziej przyw\u00f3dcy narodu, sprawca musia\u0142 ponie\u015b\u0107 surow\u0105 kar\u0119 (\u2026). W pierwszych godzinach po zamachu panowa\u0142a cisza. Ludzie czekali na wie\u015bci z stolicy. Ju\u017c nast\u0119pnego dnia zostali zamordowani: pani premier Agathe Uwilingiyimana<\/strong> [Hutu], Landoald Ndasingwa [Tutsi] \u2013 minister pracy i przewodnicz\u0105cy partii PL, jego \u017cona Kanadyjka, H\u00e9l\u00e8ne Pinski i dw\u00f3jka ich dzieci, a tak\u017ce dziesi\u0119ciu \u017co\u0142nierzy belgijskich z ochrony premiera.\u00bb
\r\n
\r\nBy\u0142 to punkt zapalny, po kt\u00f3rym podsycana od lat nienawi\u015b\u0107 wyla\u0142a si\u0119 na ca\u0142y kraj. Ks. Jacek Walig\u00f3rski by\u0142 \u015bwiadkiem ludob\u00f3jstwa w miejscowo\u015bci Kansi. Atak na miejscow\u0105 parafi\u0119 rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 19 kwietnia.
\r\n
\r\n\u00abCoraz wi\u0119cej ludzi sz\u0142o w kierunku misji. Mo\u017cna by\u0142o \u0142atwo odr\u00f3\u017cni\u0107 Hutu od Tutsi: ka\u017cdy Hutu na g\u0142owie mia\u0142 zielony wianuszek upleciony z li\u015bci lub jakich ga\u0142\u0105zek jako znak rozpoznawczy, aby przypadkowo w t\u0142umie si\u0119 nie pomyli\u0107. M\u0119\u017cczy\u017ani mieli w r\u0119kach maczety, dzidy, kt\u00f3rych niegdy\u015b u\u017cywano do polowa\u0144 na dzik\u0105 zwierzyn\u0119, tasaki lub kawa\u0142ki metalu. Kobiety \u2013 kije, kamienie, ceg\u0142\u00f3wki, bo ka\u017cdy musia\u0142 by\u0107 uzbrojony. W\u015br\u00f3d nich szli katechi\u015bci, kt\u00f3rzy nauczali ludzi o Mi\u0142osiernym Bogu i rozdawali Eucharysti\u0119. Ka\u017cdy musia\u0142 opu\u015bci\u0107 dom, aby uda\u0107 si\u0119 na miejsce, gdzie mia\u0142 si\u0119 rozegra\u0107 \u201emecz fina\u0142owy\u201d.\u00bb
\r\n
\r\nSygna\u0142em do rozpocz\u0119cia walki by\u0142o wywleczenie dyrektora pobliskiej szko\u0142y \u015bredniej, a nast\u0119pnie zadanie mu maczet\u0105 \u015bmiertelnego ciosu w krta\u0144. Po chwili rozleg\u0142y si\u0119 wybuchy granat\u00f3w i strzelanina. \u00abZewsz\u0105d dolatywa\u0142y nieludzkie j\u0119ki rannych, a okrzyki nienawi\u015bci miesza\u0142y si\u0119 z okrzykami b\u00f3lu i cierpienia. Przez okna wrzucano do pomieszcze\u0144 granaty, po chwili wydobywa\u0142y si\u0119 stamt\u0105d k\u0142\u0119by dymu i krzyki umieraj\u0105cych. Ci, kt\u00f3rzy byli na zewn\u0105trz, uciekali jak mogli najdalej. (\u2026) M\u0119\u017cczyznom, szczeg\u00f3lnie m\u0142odym udawa\u0142o si\u0119 uciec, lecz starcy i dzieci bieg\u0142y du\u017co wolniej. Ca\u0142a droga i przydro\u017cne zaro\u015bla by\u0142y wi\u0119c us\u0142ane ludzkimi cia\u0142ami, gdy\u017c ci, kt\u00f3rym nie uda\u0142o si\u0119 uciec, byli z ca\u0142ym okrucie\u0144stwem mordowani. (\u2026) Misjonarze milczeli, s\u0142owa wi\u0119z\u0142y im w krtani na widok le\u017c\u0105cych wok\u00f3\u0142 ludzkich szcz\u0105tk\u00f3w. To co si\u0119 tu dokona\u0142o, przekracza\u0142o ludzk\u0105 wyobra\u017ani\u0119. (\u2026) Wok\u00f3\u0142 rozpo\u015bciera\u0142 si\u0119 potworny widok: trupy le\u017ca\u0142y porozrzucane tak g\u0119sto, \u017ce nie by\u0142o gdzie postawi\u0107 stopy. Ujrzeli cia\u0142o dyrektora szko\u0142y \u015bredniej. G\u0142ow\u0119 mia\u0142 prawie odci\u0119t\u0105, na szyi zia\u0142a szeroka szpara obrze\u017cona zastyg\u0142\u0105 krwi\u0105. Obok cia\u0142a kobiet, tak\u017ce kobiet ci\u0119\u017carnych, kt\u00f3rym otwarto maczet\u0105 brzuchy. Po jakim czasie s\u0142ycha\u0107 by\u0142o jak w tym upale p\u0119kaj\u0105 im jelita.\u00bb
\r\n
\r\nMordercy nie oszcz\u0119dzali nikogo, nawet tych, kt\u00f3rzy uciekli schroni\u0107 si\u0119 do parafialnych budynk\u00f3w. W salkach katechumenalnych nasi misjonarze zastali wstrz\u0105saj\u0105cy widok. \u00abSceny by\u0142y wsz\u0119dzie takie same: w pomieszczeniach le\u017ca\u0142o po 40-50 cia\u0142 poszarpanych granatami wrzucanymi przez okno, cz\u0119\u015bciowo przysypane gruzem z rozwalonych \u015bcian. W niekt\u00f3rych miejscach s\u0142ycha\u0107 by\u0142o jeszcze s\u0142abe j\u0119ki dogorywaj\u0105cych ludzi. W jednej z sal przera\u017caj\u0105ca scena: dwa du\u017ce psy siedzia\u0142y na zw\u0142okach, trudno by\u0142o je przep\u0119dzi\u0107. W nast\u0119pnej sali scena dantejska, ale chyba nawet Dante takiej by nie wymy\u015bli\u0142: zabita kobieta, do jej plec\u00f3w przywi\u0105zane jeszcze \u017cywe niemowl\u0119ta. Ludwik bez namys\u0142u podbieg\u0142, aby je zabra\u0107, ale nagle us\u0142ysza\u0142 przera\u017aliwy ha\u0142as. Ledwie zd\u0105\u017cy\u0142 odskoczy\u0107, kiedy do sali wpad\u0142a zgraja morderc\u00f3w, aby doko\u0144czy\u0107 dzie\u0142a. Dobijali kamieniami i maczetami tych, kt\u00f3rzy jeszcze \u017cyli. Zasztyletowali te\u017c te biedne niemowlaki…\u00bb
\r\n
\r\nKs. Henryk Caba\u0142a liczy\u0142 cia\u0142a pomordowanych. Tylko w pobli\u017cu misji by\u0142o 1400 trup\u00f3w. Zabitych trzeba by\u0142o szybko pochowa\u0107, aby nie wybuch\u0142a epidemia. I tu kolejny wstrz\u0105s dla naszych misjonarzy \u2013 musieli przekupywa\u0107 \u017cywno\u015bci\u0105 kat\u00f3w, aby pomogli oni grzeba\u0107 swoje w\u0142asne ofiary. Skala okrucie\u0144stw, o kt\u00f3rych opowiedzia\u0142 mi \u015bwiadek ludob\u00f3jstwa, jest niepoj\u0119ta. \u00abKrew si\u0119 la\u0142a wsz\u0119dzie, s\u0105siedzi polowali na s\u0105siad\u00f3w, m\u0119\u017cowie wydawali na \u015bmier\u0107 \u017cony.\u00bb Chyba najbardziej wstrz\u0105sn\u0119\u0142a mn\u0105 opowie\u015b\u0107 o kobiecie Hutu, kt\u00f3ra mia\u0142a m\u0119\u017ca Tutsi. Zgodnie z tamtejszym prawem pochodzenie dziedziczy si\u0119 po ojcu. Gdy zabito m\u0119\u017ca tej kobiety, to ona sama zap\u0142aci\u0142a boj\u00f3wkarzom z Hutu, by zabili jej w\u0142asne dzieci, kt\u00f3re po ojcu by\u0142y Tutsi.
\r\n
\r\nLos nie oszcz\u0119dzi\u0142 tak\u017ce tytu\u0142owej Emmy. Zanim j\u0105 zabito, zosta\u0142a wywleczona z domu i brutalnie zgwa\u0142cona. W wyniku ludob\u00f3jstwa w ci\u0105gu oko\u0142o 100 dni \u2013 od 6 kwietnia do lipca 1994 roku \u2013 wed\u0142ug szacunk\u00f3w \u015bmier\u0107 ponios\u0142o od 800 000 do 1 071 000 Rwandyjczyk\u00f3w. P\u00f3\u017aniejszy odwet poch\u0142on\u0105\u0142 kolejne ofiary. Szacuje si\u0119, \u017ce w akcie zemsty, w tym w nieludzkich warunkach oboz\u00f3w dla uchod\u017ac\u00f3w, zgin\u0119\u0142o prawie 3 miliony Hutu. Podczas rwandyjskiej wojny domowej zgin\u0119\u0142o oko\u0142o stu ksi\u0119\u017cy i trzech biskup\u00f3w. Ksi\u0119\u017ca Jacek Walig\u00f3rski i Henryk Caba\u0142a cudem unikn\u0119li \u015bmierci i jak tylko mogli pr\u00f3bowali ratowa\u0107 innych, niekt\u00f3rych uda\u0142o si\u0119 im ocali\u0107.
\r\n
\r\nDramatyczne wydarzenia w Rwandzie to nie tylko historia ludob\u00f3jstwa, kt\u00f3re by\u0142o w interesie wielkich mocarstw.<\/strong> To tak\u017ce uniwersalna opowie\u015b\u0107 o ludzkiej naturze i przestroga dla nas wszystkich. Ks. Jacek Walig\u00f3rski spuentowa\u0142 to refleksj\u0105: \u00abDop\u00f3ki cz\u0142owiek b\u0119dzie patrzy\u0142 na swojego bli\u017aniego przez pryzmat w\u0142asnej dominacji i egoizmu, dop\u00f3ty b\u0119dzie istnia\u0142o ludob\u00f3jstwo, holokaust i bratob\u00f3jcze wojny, a s\u0142owo \u201epok\u00f3j\u201d pozostanie jedynie w sferze marze\u0144.\u00bb
\r\n
\r\nW latach 1981-1985 w Kibeho na po\u0142udniu Rwandy mia\u0142y miejsca Objawienia Maryjne. \u00abJak podaje o. Gabriel Maindron, 19 sierpnia 1982 roku \u201eAlphonsine widzia\u0142a Matk\u0119 Boga p\u0142acz\u0105c\u0105, wizjonerki p\u0142aka\u0142y r\u00f3wnie\u017c, dzwoni\u0105c z\u0119bami z przera\u017cenia. Objawienia tego dnia trwa\u0142y 8 godzin, dzieci widzia\u0142y przera\u017caj\u0105c\u0105 scen\u0119: rzek\u0119 krwi, ludzi, kt\u00f3rzy si\u0119 wsp\u00f3lnie zabijali, porzucone trupy, kt\u00f3rych nikt nie chcia\u0142 pogrzeba\u0107, drzewa w ogniu, olbrzymi\u0105 przepa\u015b\u0107, po\u0107wiartowane cia\u0142a\u201d.\u00bb Objawienia w Kibeho zosta\u0142y uznane przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 29 czerwca 2001 roku.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Z\u0142owroga si\u0142a propagandy<\/h4>\r\n

W niekt\u00f3rych przekazach medialnych spotka\u0142am si\u0119 z zarzutami pod adresem Ko\u015bcio\u0142a, \u017ce wspiera\u0142 ludob\u00f3jstwo w Rwandzie. M\u00f3j Rozm\u00f3wca wyja\u015bni\u0142 mi genez\u0119 tych oskar\u017ce\u0144. Uwa\u017cam za niezb\u0119dne poinformowanie opinii publicznej o metodach propagandowych, polegaj\u0105cych na zrzuceniu cz\u0119\u015bci odpowiedzialno\u015bci na duchowie\u0144stwo.
\r\n
\r\nNa misjach Caritas mia\u0142a w zwyczaju udzielanie po\u017cyczek finansowych m\u0142odym ludziom, kt\u00f3rzy chcieli zdoby\u0107 wy\u017csze wykszta\u0142cenie, a przez to dobr\u0105 prac\u0119. Umowa polega\u0142a na tym, \u017ce gdy absolwent sko\u0144czy studia \u2013 np. prawnicze \u2013 zdob\u0119dzie prac\u0119 i osi\u0105gnie stabilizacj\u0119 finansow\u0105, w\u00f3wczas dokona zwrotu wy\u0142o\u017conych pieni\u0119dzy. Najcz\u0119\u015bciej jednak taki cz\u0142owiek nie wywi\u0105zywa\u0142 si\u0119 z danego s\u0142owa. W\u00f3wczas Caritas wysy\u0142a\u0142a pismo z pro\u015bb\u0105 o uregulowanie nale\u017cno\u015bci. Gdy rozegra\u0142o si\u0119 ludob\u00f3jstwo, znaleziono kartki z nazwiskami os\u00f3b przeznaczonych do likwidacji, na kt\u00f3rych by\u0142y piecz\u0105tki Caritasu i podpis duchownego. Dost\u0119pno\u015b\u0107 papieru nie by\u0142a w\u00f3wczas powszechna, dlatego mordercy wykorzystywali kartki z pism przys\u0142anych przez Caritas. To pos\u0142u\u017cy\u0142o p\u00f3\u017aniejszym propagandystom do oskar\u017cania Ko\u015bcio\u0142a.
\r\n
\r\nKolejny system oskar\u017cania duchowie\u0144stwa wygl\u0105da\u0142 nast\u0119puj\u0105co. Proboszcz, kt\u00f3rego Tutsi prosili o schronienie, mia\u0142 dwa wyj\u015bcia: wpu\u015bci\u0107 ich do ko\u015bcio\u0142a lub pozostawi\u0107 na placu przyko\u015bcielnym. Je\u015bli da\u0142 schronienie w \u015bwi\u0105tyni, mordercy wrzucali granaty do ko\u015bcio\u0142a i wszyscy gin\u0119li. Wtedy pojawia\u0142o si\u0119 oskar\u017cenie, \u017ce proboszcz u\u0142atwi\u0142 morderstwo. Je\u015bli Tutsi pozostali na placu, byli mordowani maczetami. Wtedy oskar\u017cano proboszcza o sprzyjanie ludob\u00f3jstwu, bo gdyby umo\u017cliwi\u0142 schronienie w \u015bwi\u0105tyni, to by\u0107 mo\u017ce mordercy by ich nie dopadli.
\r\n
\r\nW czasie kiedy pracowa\u0142am nad powstaniem tego artyku\u0142u zmar\u0142 abp Henryk Hoser<\/strong> SAC, wieloletni misjonarz w Rwandzie. W 1978 roku za\u0142o\u017cy\u0142 w Kigali O\u015brodek Medyczno-Socjalny, kt\u00f3rym kierowa\u0142 przez 17 lat, oraz Centrum Formacji Rodzinnej (Action Familiare). Dni pogrzebu arcybiskupa Hosera to tak\u017ce czas odgrzebywania i krytyki Ko\u015bcio\u0142a, odnosz\u0105cych si\u0119 do wydarze\u0144 w Rwandzie. Czytaj\u0105c medialn\u0105 nagonk\u0119 pod adresem tego hierarchy, po raz kolejny utwierdzi\u0142am si\u0119 przekonaniu, \u017ce krytycy abp. Hosera przede wszystkim nie mog\u0105 mu darowa\u0107 jego tradycyjnego podej\u015bcia do \u017cycia i rodziny. Zarzucono mu, \u017ce reprezentowa\u0142 \u201eskrajnie konserwatywne skrzyd\u0142o polskiego Ko\u015bcio\u0142a\u201d. I wreszcie, krytycy nie mogli zdzier\u017cy\u0107 tego, \u017ce abp Henryk Hoser \u2013 z wykszta\u0142cenia lekarz \u2013 by\u0142 zdecydowanym przeciwnikiem in vitro i aborcji; a ponadto nie akceptowa\u0142 antyludzkiej ideologii LGBT. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce bezkompromisowa postawa abp. Hosera w kwestii \u017cycia i rodziny, bardzo przeszkadza\u0142a wsp\u00f3\u0142czesnym reformatom \u015bwiata. Przypominam, \u017ce tradycyjne podej\u015bcie do rodziny Rwandyjczyk\u00f3w r\u00f3wnie\u017c by\u0142o celem zniszczenia. Czy\u017cby w\u0142a\u015bnie dlatego abp. Hoser pad\u0142 ofiar\u0105 niewyobra\u017calnej nagonki?
\r\n
\r\nG\u0142\u00f3wnym prowodyrem w tym zakresie zosta\u0142 Wojciech Tochman, wieloletni dziennikarz \u201eGazety Wyborczej\u201d. Przed laty u\u0142o\u017cy\u0142 on zestaw prowokacyjnych pyta\u0144 do abp. Henryka Hosera nt. wydarze\u0144 z Rwandy. Pytania Tochmana s\u0105 ra\u017c\u0105cym anty-przyk\u0142adem warsztatu dziennikarskiego; autor jest skrajnie nieobiektywny, z g\u00f3ry oskar\u017ca bez poznania odpowiedzi, wprost sugeruje wsp\u00f3\u0142odpowiedzialno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a. Zestaw tendencyjnych pyta\u0144 wygl\u0105da nast\u0119puj\u0105co: 1. Czy i dlaczego Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Rwandzie faworyzuje Hutu? 2. Czy postawa rwandyjskiego Ko\u015bcio\u0142a mog\u0142a sprzyja\u0107 ludob\u00f3jstwu? 3. Co w kwietniu 1994 roku sta\u0142o si\u0119 na Gikondo, kt\u00f3re ksi\u0105dz \u015bwietnie zna? 4. Czy mieszkaj\u0105cy tam Pallotyni mogli zachowa\u0107 si\u0119 inaczej? 5. Czy mogli zachowa\u0107 si\u0119 inaczej, gdy wr\u00f3cili z ucieczki? 6. Czy katoliccy ksi\u0119\u017ca brali udzia\u0142 w ludob\u00f3jstwie w 1994 roku? 7. Czy w latach dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych XX wieku w Rwandzie by\u0142o jedno, czy dwa ludob\u00f3jstwa? 8. Czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 neguje ludob\u00f3jstwo 1994? 9. Co ksi\u0119dzu wiadomo o ukrywaniu przez Watykan duchownych ludob\u00f3jc\u00f3w? 10. Czy ksi\u0105dz arcybiskup pomaga\u0142 w ich ewakuacji z Rwandy? 11. Dlaczego ksi\u0105dz do Rwandy ju\u017c nie je\u017adzi?
\r\n
\r\nPowy\u017csze pytania od lat kr\u0105\u017c\u0105 w internetowym obiegu medialnym po has\u0142em: \u201eJakich pyta\u0144 boi si\u0119 Henryk Hoser?\u201d. Ma to sugerowa\u0107, \u017ce arcybiskup mia\u0142 co\u015b na sumieniu.
\r\n
\r\nPrasowe doniesienia oskar\u017caj\u0105ce Ko\u015bci\u00f3\u0142, a wcze\u015bniej pod\u017ceganie do nienawi\u015bci w rwandyjskich rozg\u0142o\u015bniach radiowych i gazetach, po raz kolejny u\u015bwiadomi\u0142y mi brutaln\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 o niszczycielskiej roli medi\u00f3w.
\r\n
\r\nTymczasem globalni dyktatorzy, kt\u00f3rych celem jest zniszczenie rodziny i tradycyjnych warto\u015bci, po raz kolejny odnie\u015bli sukces.<\/strong> W 2011 roku rz\u0105d Rwandy og\u0142osi\u0142, \u017ce planuje w ci\u0105gu trzech lat wysterylizowa\u0107 700 tys. m\u0119\u017cczyzn; ponadto zamierza wszcz\u0105\u0107 og\u00f3lnokrajow\u0105 kampani\u0119, zach\u0119caj\u0105c do stosowania prezerwatyw i wazektomii. Portal LifeSiteNews.com poinformowa\u0142 wtedy, \u017ce przedsi\u0119wzi\u0119cie sfinansuj\u0105 ameryka\u0144skie organizacje USAID oraz Family Health International. Pow\u00f3d? Przeci\u0119tna kobieta w Rwandzie rodzi\u0142a wtenczas pi\u0119cioro dzieci. Mi\u0119dzynarodowe organizacje planowania rodziny uzna\u0142y, \u017ce to za du\u017co. LifeSiteNews.com opisa\u0142 ponadto, \u017ce podobne kampanie by\u0142y prowadzone w Rwandzie ju\u017c wcze\u015bniej pod pretekstem zapobiegania szerzeniu si\u0119 HIV i AIDS. W 2008 roku urz\u0119dnicy rwandyjskiego ministerstwa zdrowia informowali, \u017ce w pierwszej kolejno\u015bci zwr\u00f3c\u0105 si\u0119 do m\u0142odych m\u0119\u017cczyzn na uczelniach, w policji i w armii, zach\u0119caj\u0105c ich do sterylizacji. Stacja BBC donosi\u0142a w\u00f3wczas, \u017ce wielu m\u0119\u017cczyzn oburza\u0142y rz\u0105dowe pomys\u0142y, szczeg\u00f3lnie, \u017ce m\u00f3wiono, i\u017c sterylizacja b\u0119dzie dobrowolna, a nie by\u0142a. Dla przyk\u0142adu, w armii \u017co\u0142nierze otrzymali rozkaz poddania si\u0119 wazektomii.
\r\n
\r\nI wreszcie, w 2012 roku parlament Rwandy przyj\u0105\u0142 ustaw\u0119 legalizuj\u0105c\u0105 aborcj\u0119. W ten spos\u00f3b kolejny kraj Afryki pad\u0142 ofiar\u0105 polityki uzale\u017cniaj\u0105cej przyznawanie pomocy finansowej ubogim pa\u0144stwom od wprowadzania przez nie program\u00f3w antyludno\u015bciowych. I pomy\u015ble\u0107, \u017ce uda\u0142o si\u0119 to osi\u0105gn\u0105\u0107 w rwandyjskim spo\u0142ecze\u0144stwie, dla kt\u00f3rego przez wieki rodzina stanowi\u0142a najwy\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107, a liczne potomstwo by\u0142o wyrazem presti\u017cu i najwi\u0119kszego szcz\u0119\u015bcia.
\r\n
\r\nSw\u00f3j wp\u0142yw na tym terenie zaznaczy\u0142y tak\u017ce Chiny. Chi\u0144czycy budowali w Rwandzie asfaltowe drogi jeszcze w czasach pos\u0142ugi misyjnej ks. Walig\u00f3rskiego. Obecnie po ulicach Kigali je\u017cd\u017c\u0105 nowoczesne chi\u0144skie autobusy. O wej\u015bciu Pa\u0144stwa \u015arodka ze swoimi inwestycjami do tej cz\u0119\u015bci Czarnego L\u0105du \u015bwiadcz\u0105 tak\u017ce wp\u0142ywy w Demokratycznej Republice Konga \u2013 kontrakty na 30 lat, g\u0142ownie chodzi o surowce. Jednak ks. Walig\u00f3rski wyra\u017anie zaznaczy\u0142, \u017ce nie tylko Chiny, ale wiele kraj\u00f3w d\u0105\u017cy do dominacji.
\r\n
\r\nNasuwa to refleksj\u0119, \u017ce dzi\u0119ki inwestycjom wielkich mocarstw Rwandyjczycy z materialnej biedy i zacofania przeszli na \u201ewy\u017cszy poziom cywilizacyjny\u201d. Dlatego zwolennicy powiedzenia \u00abcel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki\u00bb, mog\u0105 odebra\u0107 taki rozw\u00f3j sytuacji jako co\u015b pozytywnego.
\r\n
\r\nI tu pojawia si\u0119 bardzo powa\u017cny dylemat natury etycznej. Czy ludzie z rozwini\u0119tych pa\u0144stw maj\u0105 moralne prawo narzuca\u0107 swoje osi\u0105gni\u0119cia innym? Czy jest jaka\u015b granica, kt\u00f3rej nie wolno przekracza\u0107? Problem ten ciekawie obrazuje przyk\u0142ad, kt\u00f3ry przytoczy\u0142 mi ks. Jacek Walig\u00f3rski. Jak ju\u017c wspomnia\u0142am, gdy nasz misjonarz rozpocz\u0105\u0142 pos\u0142ug\u0119 w Rwandzie, spotka\u0142 tam bardzo rodzinne spo\u0142ecze\u0144stwo. Rwandyjczycy uwielbiali sp\u0119dza\u0107 ze sob\u0105 czas; z rado\u015bci\u0105 spotykali si\u0119 wieczorami w gronie najbli\u017cszych, na wsp\u00f3lnych rozmowach, przy bananowym piwie, \u015bpiewie i ta\u0144cu. Liczne spotkania umacnia\u0142y wi\u0119zi mi\u0119dzy lud\u017ami, \u0142\u0105czy\u0142y pokolenia, podtrzymywa\u0142y tradycj\u0119. W pewnym momencie pojawili si\u0119 przedstawiciele tzw. \u201ewy\u017cszej cywilizacji\u201d i co poniekt\u00f3rym Rwandyjczykom wr\u0119czali odbiorniki radiowe. Natura ludzka ci\u0105gnie do tego co nowe i dot\u0105d nieznane. Taki m\u0142ody cz\u0142owiek, kt\u00f3ry otrzyma\u0142 gad\u017cet w postaci radia, czu\u0142 si\u0119 wyr\u00f3\u017cniony i lepszy od reszty rodziny. Tradycyjne spotkania w gronie najbli\u017cszych zacz\u0119\u0142y go nudzi\u0107, gdy\u017c atrakcyjniejsze by\u0142o ju\u017c teraz s\u0142uchanie \u201eo\u015bwieconych\u201d nadaj\u0105cych na falach radiowych. W efekcie, zacz\u0105\u0142 si\u0119 wymigiwa\u0107 od wieczornych spotka\u0144 z najbli\u017cszymi i oddali\u0142 od rodziny, bo wola\u0142 w tym czasie pos\u0142ucha\u0107 sobie radia…
\r\n
\r\nPodczas rozmowy na ten temat, ks. Walig\u00f3rski r\u00f3wnie\u017c zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na problem etyki. Czy pa\u0144stwa pomagaj\u0105, czy grabi\u0105? Czy daj\u0105c post\u0119p, technik\u0119 nie zabiera si\u0119 podstawowych warto\u015bci ludzkiego dobrego \u017cycia? Czy lepiej \u017cy\u0107 w n\u0119dzy, a szcz\u0119\u015bliwie? Czy cz\u0142owiekowi z buszu nie nale\u017cy si\u0119 taki sam post\u0119p jak Europejczykowi? Pyta\u0144 jest sporo… I uwa\u017cam, \u017ce zdecydowanie warto poszuka\u0107 na nie odpowiedzi.
\r\n
\r\nAgnieszka Piwar<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Artyku\u0142 okaza\u0142 si\u0119 w \u201eMy\u015bli Polskiej\u201d<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

<\/a><\/p>\r\n

Ks. Jacek Walig\u00f3rski (pierwszy od prawej), wraz z rwandyjsk\u0105 rodzin\u0105 i zakonnic\u0105<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

<\/a><\/p>\r\n

Misjonarze i dzieci rwandyjskie<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

<\/a><\/p>\r\n

Dzieci rwandyjskie i ich pojazdy<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

<\/a><\/p>\r\n

Ofiary ludob\u00f3jstwa<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Dzi\u0119kujemy Autorce za podzielenie si\u0119 tekstem i unikalnymi zdj\u0119ciami.<\/em><\/p>\r\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Mia\u0142am niespe\u0142na 12 lat, kiedy rozegra\u0142 si\u0119 najwi\u0119kszy dramat w historii Rwandy. Mimo m\u0142odego wieku rozumia\u0142am, \u017ce ludzie morduj\u0105 si\u0119 tam na pot\u0119g\u0119. Pami\u0119tam przera\u017caj\u0105ce obrazy z telewizji ukazuj\u0105ce sterty zmasakrowanych trup\u00f3w. W domu rodzinnym du\u017co si\u0119 o tym m\u00f3wi\u0142o, cho\u0107 pocz\u0105tkowo nie by\u0142am \u015bwiadoma przyczyny. Z czasem dotar\u0142o do mnie dlaczego ten trudny temat […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[13,9],"tags":[94,165],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/128215"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=128215"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/128215\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":128220,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/128215\/revisions\/128220"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=128215"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=128215"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=128215"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}