{"id":125337,"date":"2021-05-15T09:23:47","date_gmt":"2021-05-15T13:23:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=125337"},"modified":"2021-05-15T20:55:21","modified_gmt":"2021-05-16T00:55:21","slug":"wolnosc-swiecka-i-katolicka-kryzys-i-co-z-tego-wynika-ks-richard-gennaro-cipolla","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=125337","title":{"rendered":"Wolno\u015b\u0107: \u015bwiecka i katolicka. Kryzys i co z tego wynika? – ks. Richard Gennaro Cipolla<\/em>"},"content":{"rendered":"

Lektura „Wyzna\u0144” \u015bw. Augustyna to nie tylko konfrontacja z niezwykle osobist\u0105 histori\u0105 nawr\u00f3cenia ale r\u00f3wnie\u017c przypomnienie zawi\u0142o\u015bci jakie dotycz\u0105 kwestii ludzkiej wolno\u015bci. Nikt poza nim, przynajmniej z mojego punktu widzenia, nie przedstawi\u0142 z wi\u0119ksz\u0105 klarowno\u015bci\u0105 i wnikliwo\u015bci\u0105, batalii, kt\u00f3ra toczy si\u0119 w ludzkim sercu, nie tylko mi\u0119dzy wol\u0105 a rozumem, ale tak\u017ce batalii, kt\u00f3ra toczy si\u0119 w samej woli. Niewielu by\u0142o w stanie jasno pokaza\u0107 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 pragnie\u0144, woli i rozumu, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ludzki umys\u0142, dusz\u0119 i serce. Je\u015bli kto\u015b pod\u0105\u017ca za Augustynem a\u017c do Miasta Bo\u017cego, widzi, jak zaciekle walczy on z kwesti\u0105 wolnej woli i wolno\u015bci cz\u0142owieka. Nawet na tym etapie jego \u017cycia, zawsze by\u0142  \u015bwiadomy, \u017ce ludzka wolno\u015b\u0107, niezale\u017cnie od tego, czy jest definiowana na spos\u00f3b \u015bwiecki, czy religijny, jest podatna na chaos. Je\u015bli spojrzymy na histori\u0119 ludzko\u015bci, zobaczymy kolejne pr\u00f3by pozbycia si\u0119 tego ba\u0142aganu, kt\u00f3ry jest cz\u0119\u015bci\u0105 ludzkiej wolno\u015bci w upad\u0142ym \u015bwiecie. Wszystkie te wysi\u0142ki zawiod\u0142y, poniewa\u017c zaprzeczaj\u0105 rzeczywisto\u015bci, jak\u0105 jest cz\u0142owiek.<\/p>\r\n

Stany Zjednoczone od samego pocz\u0105tku definiowa\u0142y wolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka w kategoriach teorii prawa naturalnego, twierdz\u0105c, \u017ce wszyscy ludzie s\u0105 w rzeczywisto\u015bci r\u00f3wni i \u017ce posiadaj\u0105, parafrazuj\u0105c dobrze znane s\u0142owa Thomasa Jeffersona z Deklaracji Niepodleg\u0142o\u015bci, pewne niezbywalne prawa, kt\u00f3rymi s\u0105 obdarzeni \u201eprzez Stw\u00f3rc\u0119\u201d. Takie rozumienie wolno\u015bci oznacza, \u017ce nikt nie powinien ingerowa\u0107 w \u017cycie, wolno\u015b\u0107 lub dobytek innych os\u00f3b. Zadaniem rz\u0105du, samo- si\u0119-ograniczaj\u0105cego, by\u0142a ochrona tych praw, jako niezb\u0119dnych dla zachowania wolno\u015bci.<\/p>\r\n

Mo\u017cna nazwa\u0107 to rozumienie wolno\u015bci, \u201e\u015bwieckim\u201d, w tym sensie, \u017ce nie zale\u017cy ono od przynale\u017cno\u015bci do \u017cadnego wyznania religijnego, chocia\u017c w takim rozumieniu prawa naturalnego, B\u00f3g jako \u201eStw\u00f3rca\u201d jest uwa\u017cany za \u017ar\u00f3d\u0142o tych praw, jednak ten \u201eB\u00f3g w tle\u201d nie jest Bogiem Jezusa Chrystusa. To poj\u0119cie wolno\u015bci rezonowa\u0142o od pocz\u0105tk\u00f3w tego, co p\u00f3\u017aniej  sta\u0142o si\u0119 Stanami Zjednoczonymi Ameryki, czyli wolno\u015bci\u0105 od jakiejkolwiek \u201etyranii\u201d.<\/p>\r\n

Ludzie, kt\u00f3rych my, Amerykanie, nazywamy \u201epielgrzymami\u201d, przybyli do tego kraju, uciekaj\u0105c przed tym, co uwa\u017cali za religijn\u0105 tyrani\u0119, a kt\u00f3r\u0105 dzier\u017cy\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 anglika\u0144ski, kt\u00f3ry dla puryta\u0144skich dysydent\u00f3w znajdowa\u0142 si\u0119 zaledwie o stopie\u0144 ni\u017cej od papiestwa. Ironia polega na tym, \u017ce purytanie, kt\u00f3rzy przybyli do Plymouth Rock i Nowej Anglii, nie tolerowali \u017cadnej innej \u201ewersji\u201d chrze\u015bcija\u0144stwa poza ich w\u0142asn\u0105, ma\u0142o sobie robi\u0105c z tego, co obecnie jest znane pod poj\u0119ciem \u201ewolno\u015bci religijnej\u201d. Jak si\u0119 okaza\u0142o, ponury moralizm puryta\u0144skiej odmiany chrze\u015bcija\u0144stwa nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 r\u00f3wna\u0107 z post\u0119puj\u0105cym w \u201enowym \u015bwiecie\u201d, rozkwitem romantycznego rozumienia wolno\u015bci, kt\u00f3rego wyrazem by\u0142 Cz\u0142owiek Wolny pragn\u0105cy \u201e\u017cy\u0107 wolnym lub umrze\u0107\u201d (Jean-Jacques Dessalines) i prosperowa\u0107 w kraju nieograniczonych mo\u017cliwo\u015bci. Ta wolno\u015b\u0107, nawet je\u015bli by\u0142a praktykowana przez takich czy innych chrze\u015bcijan, by\u0142a \u015bwiecka i by\u0142a podejrzliwa wobec jakichkolwiek dogmat\u00f3w religijnych. By\u0142 to \u017cyzny grunt dla powstania wielu sekt protestanckich, kilku importowanych, ale w wi\u0119kszo\u015bci lokalnych. Wszystkie jednak przyjmowa\u0142y \u015bwieckie rozumienie wolno\u015bci religii: wolno\u015b\u0107 wielbienia Boga w dowolny spos\u00f3b, rozumienia i praktykowania w\u0142asnej religii w dowolny spos\u00f3b i tolerancji wszystkich religii, byle nie wtr\u0105ca\u0142y si\u0119  w czyje\u015b \u017cycie.<\/p>\r\n

Klimat ten, by\u0142 postrzegany przez niekt\u00f3rych cz\u0142onk\u00f3w hierarchii wczesnego Ko\u015bcio\u0142a w Stanach Zjednoczonych jako idealny dla rozwoju Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w tym kraju. Nadzieja ta jednak zosta\u0142a ufundowana na ameryka\u0144skiej filozofii \u201e\u017cyj i pozw\u00f3l \u017cy\u0107\u201d, kt\u00f3rej cz\u0119sto jednak w praktyce odmawiano. Nie opiera\u0142a si\u0119 rozumieniu Ko\u015bcio\u0142a katolickiego jako Ko\u015bcio\u0142a za\u0142o\u017conego przez Jezusa Chrystusa i posiadacza prawd niezb\u0119dnych do zbawienia i \u017cycia wiecznego. Wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej te dwa przeciwstawne za\u0142o\u017cenia musia\u0142y si\u0119 zderzy\u0107. Tak si\u0119 rzeczywi\u015bcie sta\u0142o i ma miejsce nadal, nie zawsze w oczywisty spos\u00f3b, ale zderzenie to mia\u0142o miejsce w czasach nowo\u017cytnych i trwa nadal w czasach ponowoczesnych, cz\u0119sto  dezorientuj\u0105c  wielu ludzi, a zw\u0142aszcza chrze\u015bcijan.<\/p>\r\n

Ostatnie starcie i jego konsekwencje, rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w pierwszej dekadzie po zako\u0144czeniu drugiej wojny \u015bwiatowej. Lata sze\u015b\u0107dziesi\u0105te XX wieku by\u0142y burzliwymi pocz\u0105tkami upadku kultury judeochrze\u015bcija\u0144skiej, kt\u00f3ra legitymizowa\u0142a i nadawa\u0142a znaczenie fundamentom prawa cywilnego. W tym samym dziesi\u0119cioleciu rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 tak\u017ce, pog\u0142\u0119biaj\u0105ca  si\u0119 centralizacja w\u0142adzy i wzrastaj\u0105ce poczucie jego paternalistycznej misji. Po zniszczeniu podstaw kultury, kt\u00f3re to zniszczenie by\u0142o po cz\u0119\u015bci samozniszczeniem w procesie szybkiej sekularyzacji oraz polityki rz\u0105du, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 postrzega\u0107 siebie jako upowa\u017cnionego do wprowadzania zmian w obyczajach i postrzeganiu rzeczywisto\u015bci  wed\u0142ug zasad progresywizmu, ca\u0142kowicie oderwanego od pod\u0142o\u017ca religijnego, dosz\u0142o do sytuacji, z jak\u0105 mamy do czynienia w naszym kraju w 2021 roku.<\/p>\r\n

Prawo do aborcji, prawo do „ma\u0142\u017ce\u0144stw” homoseksualnych, ca\u0142y temat transp\u0142ciowo\u015bci, s\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej postrzegane jako prawo do decydowania o w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci, neguj\u0105c obiektywn\u0105 natur\u0119 ludzkiej seksualno\u015bci: wszystko to w kategoriach \u015bwieckiego rozumienia wolno\u015bci, kt\u00f3ra nie ma korzeni ani w filozofii, ani religii, ani niczym innym, co mog\u0142oby przeciwstawi\u0107 si\u0119 radykalnemu indywidualizmowi. To, co umo\u017cliwia to szczeg\u00f3lne rozumienie ludzkiej wolno\u015bci, to zdecydowany nacisk rz\u0105du, kt\u00f3ry naby\u0142 takiego rozumienia wolno\u015bci, kt\u00f3re zaprzecza zar\u00f3wno prawu naturalnemu, jak i wierze chrze\u015bcija\u0144skiej czy innej . Z tego punktu widzenia,  zadaniem rz\u0105du jest usuni\u0119cie wszelkich ogranicze\u0144 dotycz\u0105cych wolno\u015bci osobistej, przynajmniej w zakresie decydowania o sobie. W\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105ce wolno\u015bci musz\u0105 zosta\u0107 brutalnie usuni\u0119te za pomoc\u0105 liberalnych medi\u00f3w i  lewego skrzyd\u0142a Partii Demokratycznej. Nie mo\u017ce by\u0107 tutaj \u017cadnej dwuznaczno\u015bci. Nie ma o czym rozmawia\u0107. Ta wersja wolno\u015bci \u201eAlicji w Krainie Czar\u00f3w\u201d nie znosi prawdziwego braterstwa mi\u0119dzy lud\u017ami; domaga si\u0119 bezwzgl\u0119dnego zastosowania si\u0119 do \u015blepego relatywizmu, kt\u00f3ry jest destrukcyjny dla kultury, ludzko\u015bci i religii. Jest zaprzeczeniem tego, czym jest ludzka wolno\u015b\u0107: darem od Boga, z kt\u00f3rego maj\u0105 korzysta\u0107 ci, kt\u00f3rych stworzy\u0142, pami\u0119taj\u0105c, \u017ce ta wolno\u015b\u0107 mo\u017ce zosta\u0107 wykorzystana zar\u00f3wno w dobry, jak i z\u0142y spos\u00f3b. W pewnym sensie mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce ludzka wolno\u015b\u0107 jest cz\u0119\u015bci\u0105 chaosu, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce jest to dobry chaos,  poniewa\u017c wynika z  \u0142aski Bo\u017cej, kt\u00f3ra stworzy\u0142a nas, wraz z woln\u0105 wol\u0105, kt\u00f3ra niew\u0142a\u015bciwie wykorzystana obna\u017ca grzeszno\u015b\u0107, przebieg\u0142o\u015b\u0107 i egoizm cz\u0142owieka. Tylko dzi\u0119ki cnotom uczciwo\u015bci i pokory mo\u017cemy przeciwdzia\u0142a\u0107 nadu\u017cyciom ludzkiej wolno\u015bci, kt\u00f3re wyp\u0142ywaj\u0105 z odmowy wzajemnej mi\u0142o\u015bci. Bez prawdziwej pokory nie mo\u017cna uzna\u0107 ludzkiej grzeszno\u015bci, kt\u00f3ra jest zakorzeniona w odmowie \u017cycia zgodnie z prawem naturalnym i prawem Bo\u017cym.<\/p>\r\n

Wszyscy ogl\u0105dali\u015bmy ceremonie, kt\u00f3re upami\u0119tnia\u0142y \u015bmier\u0107 kogo\u015b, kto w jaki\u015b symboliczny spos\u00f3b zaznaczy\u0142 si\u0119 w \u017cyciu naszego  kraju. Widzieli\u015bmy wielokrotnie, jak przedstawiciele rz\u0105du, w swoich wyst\u0105pieniach, w m\u0119tny spos\u00f3b nawi\u0105zuj\u0105 do Boga i do modlitwy, wszyscy z ponurymi twarzami, kt\u00f3re maj\u0105 wyra\u017ca\u0107 ich szczer\u0105  religijno\u015b\u0107. Nawet ci, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce s\u0105 praktykuj\u0105cymi chrze\u015bcijanami, nigdy nie wspominaj\u0105 o Krzy\u017cu i Zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa jako podstawie \u201es\u0142\u00f3w wiary\u201d, kt\u00f3re powtarzaj\u0105. Do tego sprowadzono ameryka\u0144sk\u0105 \u201ereligi\u0119\u201d w sferze publicznej: frazesy, \u0142adne zwroty, niejasna religijno\u015b\u0107 i straszny bezmy\u015blny romantyzm; \u201ekierujemy do was nasze my\u015bli i modlitwy\u201d.<\/p>\r\n

Schizofreniczna dychotomia, kt\u00f3ra zaprzecza rzeczywisto\u015bci wiary, jest  oczywista nie tylko w pustce nocnych program\u00f3w telewizyjnych, ale tak\u017ce w\u015br\u00f3d katolickich polityk\u00f3w na wszystkich szczeblach w\u0142adzy, kt\u00f3rzy ulegli przekonaniu o prywatyzacji  wiary. Dla katolik\u00f3w jest to bezpo\u015brednio zwi\u0105zane z sekularyzacj\u0105 pojmowania wolno\u015bci, nawet w Ko\u015bciele katolickim.<\/p>\r\n

Aby zrozumie\u0107 t\u0119 zmian\u0119 w rozumieniu wolno\u015bci, musimy spojrze\u0107 na najnowsz\u0105 histori\u0119 Ko\u015bcio\u0142a. To, co widzieli\u015bmy w ci\u0105gu ostatnich stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu lat, to coraz wi\u0119ksza centralizacja w\u0142adzy w Rzymie. Teraz ju\u017c nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Rzym jest centrum Ko\u015bcio\u0142a. Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Papie\u017c ma bezpo\u015bredni\u0105 jurysdykcj\u0119 nad ca\u0142ym Ko\u015bcio\u0142em. Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ci, kt\u00f3rych Papie\u017c delegowa\u0142 do czuwania nad r\u00f3\u017cnymi dziedzinami \u017cycia Ko\u015bcio\u0142a, takimi jak doktryna i liturgia, maj\u0105 prawowit\u0105 w\u0142adz\u0119. Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce biskupi Ko\u015bcio\u0142a maj\u0105 udzia\u0142 w charyzmacie nauczania Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry chroni Ko\u015bci\u00f3\u0142 od doktrynalnych b\u0142\u0119d\u00f3w. Ale negatywnym skutkiem rzymskiej centralizacji w\u0142adzy jest to, \u017ce w umys\u0142ach wielu \u015bwieckich katolik\u00f3w pojawi\u0142o si\u0119 przekonanie, \u017ce Rzym JEST Ko\u015bcio\u0142em. Zadaniem Rzymu jest przemawianie i stanowienie prawa. \u201eNaszym\u201d zadaniem jest poddanie si\u0119 temu prawu i pod\u0105\u017canie za nim.<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie, taka postawa z pewno\u015bci\u0105 usuwa troch\u0119 chaosu z rzeczywisto\u015bci ludzkiej wolno\u015bci, no ale je\u015bli nie trzeba my\u015ble\u0107 o wolno\u015bci,  staje si\u0119 ona kwesti\u0105 sporn\u0105. Usuwa to tak\u017ce element kreatywno\u015bci w ramach wolno\u015bci, kreatywno\u015bci, kt\u00f3ra nie opiera si\u0119 na indywidualnym gu\u015bcie lub uzdolnieniach intelektualnych, ale raczej na kreatywno\u015bci, kt\u00f3ra opiera si\u0119 na akcie \u017cycia wiar\u0105 i wynika z tego aktu \u017cycia wiar\u0105, w ramach Tradycji katolickiej, tej Tradycji, kt\u00f3ra ma „wiele pokoi w r\u00f3\u017cnych stylach”, z wieloma r\u00f3\u017cnymi d\u017awi\u0119kami i kolorami, z wieloma r\u00f3\u017cnymi twarzami o r\u00f3\u017cnych kolorach i kszta\u0142tach, ale wszystkie s\u0105 g\u0142\u0119boko zwi\u0105zane Tradycj\u0105 przekazan\u0105 przez Chrystusa i Aposto\u0142\u00f3w.<\/p>\r\n

By\u0107 mo\u017ce jest jeszcze za wcze\u015bnie, aby ktokolwiek w obiektywny spos\u00f3b opisa\u0142 rewolucj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce w naszym kraju i wi\u0119kszo\u015bci  \u015bwiata zachodniego w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych XX wieku. Jest jednak oczywistym, \u017ce w tym okresie,  wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b bardzo wa\u017cnego i \u017ce to, co si\u0119 wydarzy\u0142o, wywar\u0142o g\u0142\u0119boki i trwa\u0142y wp\u0142yw zar\u00f3wno na \u015bwiat, jak i na Ko\u015bci\u00f3\u0142. Dokumenty Soboru Watyka\u0144skiego II nale\u017cy rozumie\u0107 w kontek\u015bcie rewolucji spo\u0142ecznej. Kiedy si\u0119 czyta dokument Soboru Watyka\u0144skiego II o \u201eKo\u015bciele w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnym\u201d Gaudium et spes, nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107 w nim refleksji na temat  „optymizmu-dzieci kwiat\u00f3w\u201d, kt\u00f3re naznaczy\u0142y rewolucj\u0119 lat 60., a kt\u00f3ry to optymizm ma niewielkie znaczenie dla \u015bwiata. w kt\u00f3rym obecnie \u017cyjemy.<\/p>\r\n

Kiedy por\u00f3wnuje si\u0119 tradycyjn\u0105 liturgi\u0119 rzymsk\u0105 z rytua\u0142em Novus Ordo, kt\u00f3ry by\u0142 wytworem lat 60., ponownie mo\u017cna dostrzec \u015blady tamtej rewolucyjnej epoki, kt\u00f3re w tym przypadku mia\u0142y tak przygn\u0119biaj\u0105cy wp\u0142yw na \u017cycie liturgiczne Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Dzisiejsza liturgia utkn\u0119\u0142a w 1970 roku i nie ma sposobu, aby wydosta\u0142a si\u0119 z tej zakrzywionej czasoprzestrzeni , poniewa\u017c nie ma ona podstaw w organicznym rozwoju liturgii, kt\u00f3ra jest \u017cyw\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tradycji katolickiej. Jest to raczej \u201edzie\u0142o r\u0105k ludzkich\u201d w komisji liturgicznej.<\/p>\r\n

Okropna pora\u017cka hierarchii ko\u015bcielnej w tych postmodernistycznych czasach, w kt\u00f3rych \u017cyjemy, sama w sobie b\u0119d\u0105ca produktem rewolucji lat 60., w przekonuj\u0105cym, intelektualnym i wiernym stawieniu czo\u0142a coraz bardziej zdecydowanemu atakowi na chrze\u015bcija\u0144skie rozumienie moralno\u015bci i wolno\u015bci jest g\u0142\u00f3wnym dowodem tego parali\u017cu, kt\u00f3ry jest jednym z trwa\u0142ych skutk\u00f3w \u015bwiadomego zapominania o istocie wiary katolickiej. Ten akt zapomnienia jest odbiciem kultury negacji, w kt\u00f3rej \u017cyjemy. Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry neguje swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 i \u017cyje tylko tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, pr\u00f3buj\u0105c dogoni\u0107 kierunek, w jakim zmierza kultura, nie mo\u017ce nadal by\u0107 Ko\u015bcio\u0142em za\u0142o\u017conym przez Jezusa Chrystusa. Istnieje niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce stanie si\u0119 nieistotn\u0105, pust\u0105 religijn\u0105 skorup\u0105. Ale bior\u0105c pod uwag\u0119 to wszystko, nigdy nie mo\u017cemy traci\u0107 nadziei, nigdy nie mo\u017cemy sta\u0107 si\u0119 zgorzkniali, musimy robi\u0107 wszystko, co w naszej mocy, aby \u017cy\u0107 katolickim \u017cyciem, kt\u00f3re jest wierne i radosne, szczeg\u00f3lnie w obecnych  czasach, kiedy jest to trudne. Jest to jednak g\u0142\u0119boko i absolutnie mo\u017cliwe, je\u015bli b\u0119dziemy pami\u0119ta\u0107 o tym:<\/p>\r\n

I cho\u0107 glob na zachodzie czarna czelu\u015b\u0107 wch\u0142ania,
\r\nSp\u00f3jrz, brzask bryzga nad wschodu rumiane rubie\u017ce \u2013
\r\nJasnoskrzyd\u0142y Duch \u015awi\u0119ty ogrzewa, os\u0142ania
\r\nPiskl\u0119-\u015bwiat piersi\u0105 \u015bwitu i ach! \u015bwiat\u0142a pierzem[1].  <\/p>\r\n

G.M. Hopkins ” Blask Boga” <\/p>\r\n

ks. Richard Gennaro Cipolla<\/em><\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Rorate Caeli (5\/15\/2021)  – „Freedom: Secular and Catholic. The Crisis and Where do we go from here”<\/a><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Lektura „Wyzna\u0144” \u015bw. Augustyna to nie tylko konfrontacja z niezwykle osobist\u0105 histori\u0105 nawr\u00f3cenia ale r\u00f3wnie\u017c przypomnienie zawi\u0142o\u015bci jakie dotycz\u0105 kwestii ludzkiej wolno\u015bci. Nikt poza nim, przynajmniej z mojego punktu widzenia, nie przedstawi\u0142 z wi\u0119ksz\u0105 klarowno\u015bci\u0105 i wnikliwo\u015bci\u0105, batalii, kt\u00f3ra toczy si\u0119 w ludzkim sercu, nie tylko mi\u0119dzy wol\u0105 a rozumem, ale tak\u017ce batalii, kt\u00f3ra toczy […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[119,131,221,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/125337"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=125337"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/125337\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":125340,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/125337\/revisions\/125340"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=125337"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=125337"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=125337"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}