{"id":122960,"date":"2021-02-16T21:00:53","date_gmt":"2021-02-17T02:00:53","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=122960"},"modified":"2021-02-16T21:36:12","modified_gmt":"2021-02-17T02:36:12","slug":"medytacja-o-wlasnosci-i-tradycji-prof-jacek-bartyzel-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=122960","title":{"rendered":"Medytacja o w\u0142asno\u015bci i tradycji  &#8211; <em>prof. Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"<p>W De republica Cyceron stawia mocn\u0105 tez\u0119, \u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 \u2013 zgodnie z nakazami m\u0105dro\u015bci \u2013 winna by\u0107 rozdzielana wed\u0142ug zdolno\u015bci do jej w\u0142a\u015bciwego u\u017cytkowania. Ale zaraz potem zauwa\u017ca, i\u017c jest to oczywi\u015bcie zasada niemo\u017cliwa do urzeczywistnienia. P\u0142ynie st\u0105d wniosek, \u017ce w prawie stanowionym nakazy prawa naturalnego mog\u0105 by\u0107 stosowane jedynie w postaci, by tak rzec, rozrzedzonej. Na gruncie prawa w\u0142asno\u015bci konkluzja ta, cho\u0107 do\u015b\u0107 smutna, wydaje si\u0119 oczywista; musimy na przyk\u0142ad pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 posiadaj\u0105 rozrzutnicy albo ci, kt\u00f3rzy \u017ale uprawiaj\u0105 ziemi\u0119, jednak czy nie prowadzi to do usprawiedliwiania podobnej praktyki w innych sferach \u2013 tam zw\u0142aszcza, gdzie w gr\u0119 wchodz\u0105 tzw. warto\u015bci nienegocjowalne? Tym, co przychodzi od razu na my\u015bl, jest cho\u0107by s\u0142awetny \u201ekompromis aborcyjny\u201d.<\/p>\r\n<p>Faktem niezaprzeczalnym jest natomiast zasadnicza i wieloraka r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy rozumieniem w\u0142asno\u015bci prywatnej w nauce katolickiej i przez konserwatyst\u00f3w a jej pojmowaniem przez libera\u0142\u00f3w. Po pierwsze, w\u0142asno\u015b\u0107 nie ma charakteru absolutnego, gdy\u017c jedynym w\u0142a\u015bcicielem sensu proprio wszystkiego jest B\u00f3g, a cz\u0142owiek to tylko \u201ew\u0142odarz\u201d maj\u0105cy u\u017cytkowa\u0107 t\u0119 w\u0142asno\u015b\u0107 najlepiej, jak potrafi. W stosunku do w\u0142asno\u015bci cz\u0142owiek ma ius procurandi et dispensandi, ale nie ius utendi et abutendi. Po drugie, posiadanie jest prywatne (rodzinne, rodowe etc.), ale u\u017cytkowanie ma by\u0107 spo\u0142eczne, ma s\u0142u\u017cy\u0107 bonum commune. Po trzecie, ta w\u0142asno\u015b\u0107, kt\u00f3ra ukszta\u0142towa\u0142a Europ\u0119 w \u015bredniowieczu, ma zwi\u0105zek z zas\u0142ug\u0105, zw\u0142aszcza wojenn\u0105 (st\u0105d nadania), i obowi\u0105zkami obdarowanego wobec seniora, wi\u0119c konfiskata za zdrad\u0119 jest zupe\u0142nie uzasadniona, ale to przecie\u017c nie to samo, co wyw\u0142aszczanie \u201eklasy\u201d posiadaczy. Po czwarte, w\u0142asno\u015b\u0107, zw\u0142aszcza nieruchoma i ziemska, nie jest zwyk\u0142ym towarem, bo wi\u0105\u017ce cz\u0142owieka z otoczeniem spo\u0142ecznym i naturalnym; jest ona zobowi\u0105zaniem do przekazania dziedzictwa potomstwu w stanie co najmniej nieuszczuplonym. Dlatego konserwaty\u015bci zawsze bronili majorat\u00f3w, a libera\u0142owie zaczynali wsz\u0119dzie od grabie\u017cy w\u0142asno\u015bci ziemskiej \u2013 feudalnej i przede wszystkim ko\u015bcielnej. Po pi\u0105te, dominuj\u0105cy dzi\u015b typ w\u0142asno\u015bci oligarchicznej, anonimowej i nieustannie przechodniej nie zas\u0142uguje w\u0142a\u015bciwie na miano prywatnej.<\/p>\r\n<p>Rozr\u00f3\u017cnienie prywatne\/publiczne jest staro\u017cytne, szczeg\u00f3lnie rzymskie (res privata \/ res publica) i nie ma nic wsp\u00f3lnego z nowo\u017cytnym rozdzia\u0142em na \u201espo\u0142eczne\u201d i \u201epa\u0144stwowe\u201d: rzymski pater familias i dominus w domu oraz civis w republice to ta sama osoba, bo res publica to \u201emury\u201d chroni\u0105ce domostwa. Ich pomieszanie oraz atakowanie tej konkretnej, realnej tradycji (oraz jej spadkobierczyni, czyli tradycji zachodnio-chrze\u015bcija\u0144skiej) w imi\u0119 \u201etradycji\u201d sztucznie wykoncypowanej, kt\u00f3ra jednocze\u015bnie (s\u0105dz\u0105c po podawanych zwykle przyk\u0142adach, czyli spo\u0142ecze\u0144stw pierwotnych albo dawno ju\u017c nieistniej\u0105cych, albo zatrzymanych w rozwoju) jest jakim\u015b \u201earcheologizmem\u201d raczej ani\u017celi tradycjonalizmem. Bardzo to, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, przypomina podej\u015bcie tych liturgicznych nowator\u00f3w, kt\u00f3rzy zniszczyli ryt tradycyjny w imi\u0119 powrotu do wyimaginowanych albo \u017ale zrozumianych \u201enajstarszych zwyczaj\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n<p>Je\u015bli arche szuka si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwach pierwotnych, to jest to tylko \u201e(pre)historyczne\u201d, podczas gdy arche to zasada transhistoryczna, transcendentna, spoza kosmosu i historii. \u201eNa pocz\u0105tku\u201d nie byli Irokezi czy Maorysi, tylko S\u0142owo (Logos), a S\u0142owo nie by\u0142o na Polinezji czy na Syberii, tylko u Boga. Odczytanie sensu tradycji wcale zatem nie musia\u0142o zaj\u015b\u0107 \u201eu zarania dziej\u00f3w\u201d, lecz przeciwnie \u2013 wymaga\u0142o odpowiedniego stopnia dojrza\u0142o\u015bci, czyli tego, co Voegelin nazywa leap in being, pozwalaj\u0105cego odczyta\u0107 transcendentne \u017ar\u00f3d\u0142a porz\u0105dku duszy i spo\u0142ecze\u0144stwa, osobist\u0105 (a nie tylko kolektywn\u0105) wi\u0119\u017a cz\u0142owieka z Bogiem, a co dokona\u0142o si\u0119 jednocze\u015bnie i niezale\u017cnie od siebie w r\u00f3\u017cnych cywilizacjach, przede wszystkim jednak w do\u015bwiadczeniu religijnym Izraela oraz w greckiej tragedii (jako \u201eliturgii\u201d Dike politycznej) i filozofii \u2013 czyli jednak przez nous\/ratio. Rozum noetyczny racjonalizmu klasycznego jest czym\u015b innym ni\u017c nowo\u017cytny rozum instrumentalny. To Nietzsche szalenie upro\u015bci\u0142 relacj\u0119 mythos i logos w kulturze greckiej, zupe\u0142nie b\u0142\u0119dnie oskar\u017caj\u0105c Sokratesa i Platona o zatrucie Hellady racjonalizmem. Tymczasem wystarczy przestudiowa\u0107 pod tym k\u0105tem zar\u00f3wno pocz\u0105tek Pa\u0144stwa, jak i Timajosa, \u017ceby przekona\u0107 si\u0119, \u017ce Platon nie deprecjonuje ani mitu, ani tradycji (w sensie obyczaju przodk\u00f3w), co wi\u0119cej \u2013 uwa\u017ca, \u017ce mity wyra\u017ca\u0142y prawd\u0119 duszy, tylko na ma\u0142o zr\u00f3\u017cnicowanym poziomie \u015bwiadomo\u015bci. Jednocze\u015bnie zdaje sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce w zepsutej polis tradycja ju\u017c nie dzia\u0142a samoczynnie, nie chroni wi\u0119c te\u017c m\u0142odego pokolenia przed sofistycznym k\u0142amstwem, konieczne jest zatem wzbudzenie rozumnej (logistikon) cz\u0119\u015bci duszy, wzniesienie \u015bwiadomo\u015bci na wy\u017cszy poziom \u2013 a\u017c do poznania noetycznego. Kiedy jednak prawda duszy zostanie odkryta w ten spos\u00f3b, filozof dostrzega, \u017ce nie jest w stanie zakomunikowa\u0107 tego do\u015bwiadczenia duszy inaczej, jak poprzez mit, tyle \u017ce teraz musi ju\u017c sam stworzy\u0107 nowy zestaw mitycznych symboli, bo stare \u2013 przedfilozoficzne \u2013 mity s\u0105 zbyt proste i \u201enaiwne\u201d, aby to wyrazi\u0107. Mit zatem jest zawsze prawdziwy \u2013 bo wyra\u017ca jakie\u015b poruszenia duszy \u2013 tote\u017c g\u0142upi jest scjentystyczny pozytywizm, g\u0142osz\u0105cy \u201epokonanie\u201d mitu przez nauk\u0119, ale zatrzymywanie si\u0119, czy tym bardziej wzywanie do powrotu do mit\u00f3w archaicznych, jest przedsi\u0119wzi\u0119ciem absurdalnym i redukcjonistycznym, zaprzepaszczaj\u0105cym zdobycze poznania noetycznego. Aby uchroni\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo przed zgubn\u0105 pych\u0105 rozumu i wypaczeniem osobowo\u015bci przez materializm, filozof musi przywr\u00f3ci\u0107 prawd\u0119 mitu, lecz na wy\u017cszym poziomie bardziej zr\u00f3\u017cnicowanej \u015bwiadomo\u015bci.<\/p>\r\n<p>A \u201esmarowanie klejem\u201d spo\u0142ecze\u0144stwa modo fascista to raczej przepis na takie jego zaklajstrowanie, \u017ce wprawdzie mo\u017ce ono od \u015brodka gni\u0107 dalej nie b\u0119dzie, ale wskutek martwicy ju\u017c si\u0119 nie obudzi i nie odrodzi. Platon te\u017c przestrzega\u0142, \u017ce polis upadnie, gdy b\u0119dzie ni\u0105 rz\u0105dzi\u0142 archont, kt\u00f3rego dusza b\u0119dzie mia\u0142a przymieszk\u0119 \u017celaza lub br\u0105zu. Cho\u0107 niew\u0105tpliwie w trudnych czasach potrzebny jest \u201ezbawca z mieczem\u201d, kt\u00f3ry przywr\u00f3ci porz\u0105dek, a wi\u0119c raczej kr\u00f3l odnowiciel z Polityka, znaj\u0105cy logos basilikos, walcz\u0105cy z zepsuciem spo\u0142ecze\u0144stwa, wi\u0119c niewahaj\u0105cy si\u0119 dokonywa\u0107 \u201eprzeczyszcze\u0144\u201d w\u015br\u00f3d obywateli, gdy to konieczne, ani\u017celi znaj\u0105cy episteme politike \u2013 lecz nie basilike techne \u2013 filozof-kr\u00f3l z Politei le\u017c\u0105cej \u201eu st\u00f3p bog\u00f3w\u201d w niebie (en ourano). Cykl upadku (timokracja \u2013 oligarchia \u2013 demokracja \u2013 tyrania) musi by\u0107 odwr\u00f3cony nie przez powr\u00f3t do idyllicznego Z\u0142otego Wieku, lecz przez cz\u0142owieka, kt\u00f3ry stanowi mocno trzymaj\u0105ce ster narz\u0119dzie Idei Dobra.<\/p>\r\n<p><strong><em>Profesor Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W De republica Cyceron stawia mocn\u0105 tez\u0119, \u017ce w\u0142asno\u015b\u0107 \u2013 zgodnie z nakazami m\u0105dro\u015bci \u2013 winna by\u0107 rozdzielana wed\u0142ug zdolno\u015bci do jej w\u0142a\u015bciwego u\u017cytkowania. Ale zaraz potem zauwa\u017ca, i\u017c jest to oczywi\u015bcie zasada niemo\u017cliwa do urzeczywistnienia. P\u0142ynie st\u0105d wniosek, \u017ce w prawie stanowionym nakazy prawa naturalnego mog\u0105 by\u0107 stosowane jedynie w postaci, by tak rzec, [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,119],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122960"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=122960"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122960\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":122961,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/122960\/revisions\/122961"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=122960"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=122960"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=122960"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}