{"id":121416,"date":"2020-12-24T14:25:15","date_gmt":"2020-12-24T19:25:15","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=121416"},"modified":"2020-12-24T14:25:15","modified_gmt":"2020-12-24T19:25:15","slug":"tradycje-swiateczne-znane-i-nieznane-poznaj-historie-bozonarodzeniowych-zwyczajow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=121416","title":{"rendered":"Tradycje \u015bwi\u0105teczne znane i nieznane. Poznaj histori\u0119 bo\u017conarodzeniowych zwyczaj\u00f3w"},"content":{"rendered":"

\u015awi\u0105teczny czas to wyj\u0105tkowy okres dla ka\u017cdego katolika. Zwi\u0105zane z nim zwyczaje znamy od lat. Niekt\u00f3re z nich wydaj\u0105 si\u0119 nam oczywiste, a co do innych \u2013 nie zdajemy sobie sprawy, \u017ce przyw\u0119drowa\u0142y do nas z bardzo daleka.<\/strong><\/p>\r\n

<\/p>\r\n

Wsp\u00f3\u0142czesne zwyczaje \u015bwi\u0105teczne si\u0119gaj\u0105 a\u017c do \u015bredniowiecza. Wiele z nich wi\u0105za\u0142o si\u0119 z jedzeniem. Na dworach \u015bwi\u0119towano i\u015bcie\u2026 po kr\u00f3lewsku. Jak podaje portal medievalists.net, w 1213 roku angielski kr\u00f3l Jan na jedn\u0105 ze \u015bwi\u0105tecznych uczt zabi\u0107 24 \u015bwinie, poda\u0107 200 \u015bwi\u0144skich \u0142b\u00f3w i 1000 kur. Ponadto zam\u00f3wi\u0142 500 funt\u00f3w wosku, 50 funt\u00f3w pieprzu, 2 funty szafranu, 100 funt\u00f3w migda\u0142\u00f3w, a tak\u017ce inne przyprawy, serwetki i len. W\u015br\u00f3d ch\u0142op\u00f3w biesiady bywa\u0142y oczywi\u015bcie skromniejsze. Na przyk\u0142ad w XIII-wiecznym hrabstwie Somerset ka\u017cdy pasterz mia\u0142 prawo do bochna chleba i mi\u0119snego dania. Chleb dawano tak\u017ce te\u017c psu \u2013 \u015bwi\u0119towa\u0142o ca\u0142e stworzenie. W innym za\u015b przypadku zapisy m\u00f3wi\u0105 o trzech wie\u015bniakach dziel\u0105cych si\u0119 chlebem, wo\u0142owin\u0105, bekonem z musztard\u0105 oraz kurczakiem. Jak to w \u015bredniowieczu, z pewno\u015bci\u0105 nie brakowa\u0142o tak\u017ce piwa.<\/p>\r\n

Za dni bo\u017conarodzeniowe uznawano kiedy\u015b 12 dni od Bo\u017cego Narodzenia. Na tyle w\u0142a\u015bnie przygotowywa\u0142 swe miasto renesansowy ksi\u0105\u017c\u0119 Mediolanu Galeazzo Maria Sforza (1466-1476). Siedem z nich by\u0142o wolnych od pracy. Co ciekawe, Sforza wysy\u0142a\u0142 pos\u0142\u00f3w po pomniejszych szlachcic\u00f3w, by sp\u0119dzali \u015bwi\u0119ta w Mediolanie, gdzie odbywa\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wne obchody. Ten \u015bwi\u0105teczny okres by\u0142 pe\u0142en biesiad, ale nie tylko. Sam ksi\u0105\u017c\u0119 w Bo\u017ce Narodzenie wys\u0142uchiwa\u0142 3 Mszy \u015bwi\u0119tych, jak mo\u017cemy przypuszcza\u0107 \u2013 nie on jeden!<\/p>\r\n

Co kraj to obyczaj<\/strong><\/p>\r\n

W wielkiej Brytanii 26 grudnia to tak zwany boxing day<\/em>. To dopiero wtedy obdarowywano dzieci czy s\u0142u\u017c\u0105cych podarunkami. R\u00f3wnie\u017c w tym dniu wie\u015bniacy dekorowali swe domy – podobnie i arystokracja. Brytyjskie tradycje \u015bwi\u0105teczne obejmuj\u0105 tak\u017ce pisanie list\u00f3w do \u015bwi\u0119tego Miko\u0142aja i nast\u0119pnie\u2026 palenie ich w kominku. Dzieciom m\u00f3wiono, \u017ce ich darczy\u0144ca wyczyta pismo z dymu. Brytyjskie zwyczaje obejmuj\u0105 tak\u017ce noszenie na g\u0142owach papierowych koron oraz s\u0142uchanie \u017cycze\u0144 od kr\u00f3la czy kr\u00f3lowej. Na sto\u0142ach nie mo\u017ce za\u015b zabrakn\u0105\u0107 s\u0142odkiego puddingu.<\/p>\r\n

Z kolei w Niemczech nie obowi\u0105zuje przed\u015bwi\u0105teczny post. Podczas wigilijnej kolacji zajadano si\u0119 za\u015b par\u00f3wkami i kie\u0142baskami. Z tego te\u017c kraju wywodzi si\u0119 zwyczaj ubierania choinki. Nawi\u0105zuje ona do rajskiego drzewa \u017cycia a jej ubi\u00f3r do panuj\u0105cej w raju obfito\u015bci. R\u00f3wnie\u017c bombki choinkowe to zwyczaj wywodz\u0105cy si\u0119 od naszych zachodnich s\u0105siad\u00f3w. Niemcy s\u0142yn\u0105 tak\u017ce z jarmark\u00f3w \u015bwi\u0105tecznych, zwi\u0105zanych z ozdobami, dekoracjami, a tak\u017ce potrawami \u015bwi\u0105tecznymi i grzanym winem. Prezenty nasi zachodni s\u0105siedzi otrzymuj\u0105 25 grudnia.<\/p>\r\n

W p\u00f3\u0142nocnych regionach Europy pomi\u0119dzy Wigili\u0105 a dwunast\u0105 noc\u0105 po \u015bwi\u0119tach istnia\u0142 zwyczaj straszenia ludzi na ulicach lub gospodarstwach. Przebiera\u0144cy udawali \u201ekoz\u0142a Yule\u201d, trolle, tudzie\u017c inne dziwne stwory wywo\u0142uj\u0105ce przestrach u dzieci podczas tych d\u0142ugich i mro\u017anych nocy. Zwyczaj ten kwit\u0142 mi\u0119dzy innymi na \u015bredniowiecznej Islandii, gdzie dni trwa\u0142y 4 do 5 godzin.<\/p>\r\n

Tradycja szopki<\/strong><\/p>\r\n

Bardziej pobo\u017cn\u0105 tradycj\u0105 jest natomiast tworzenie bo\u017conarodzeniowej szopki. Pierwsz\u0105 skonstruowa\u0142 \u015bwi\u0119ty Franciszek z Asy\u017cu w 1223 roku. Kolejne powsta\u0142y w 1272 roku w Rzymie i 1343 w Neapolu. Ciekawe okazuje si\u0119 prze\u015bledzenie rozwoju szopki. Do XVI wieku niekiedy sk\u0142ada\u0142a si\u0119 tylko z Bo\u017cego Dzieci\u0105tka i 2 zwierz\u0105t. Dopiero p\u00f3\u017aniej zacz\u0119to wprowadza\u0107 postaci Matki Bo\u017cej i \u015bwi\u0119tego J\u00f3zefa. Wprowadzano tak\u017ce innowacje, takie jak ruchome postaci czy muzyka w szopce. Wigilia natomiast stanowi szczeg\u00f3lnie polski dzie\u0144. To prawdziwa, cho\u0107 bezmi\u0119sna uczta, na kt\u00f3rej wszystko ma swoje znaczenie symboliczne. Zar\u00f3wno rodzaj jak i liczba potraw. W\u015br\u00f3d tradycyjnych da\u0144 wymieniamy barszcz, ryby, grzyby, ko\u0142acz, strucle czy kluski z makiem. Na terenach wschodnich kr\u00f3luje kutia \u2013 pszenica z mlekiem i miodem. Obecnie uznajemy, \u017ce potraw powinno by\u0107 dwana\u015bcie. Nie zawsze jednak tak by\u0142o. Ongi\u015b ich liczba zale\u017ca\u0142a od stanu spo\u0142ecznego. Ch\u0142opi jedli siedem potraw, szlachcice \u2013 dziewi\u0119\u0107, a wielcy panowie \u2013 jedena\u015bcie.<\/p>\r\n

Z kolei \u0142amanie si\u0119 op\u0142atkiem to zwyczaj wy\u0142\u0105cznie polski i litewski. Jednak dzielenie si\u0119 nim nawi\u0105zuje do starochrze\u015bcija\u0144skiego zwyczaju zanoszenia chleba ofiarnego w ramach dar\u00f3w mszalnych. Cz\u0119\u015b\u0107 tego chleba kap\u0142an konsekrowa\u0142 podczas Mszy. Pozosta\u0142o\u015b\u0107 po\u015bwi\u0119cano (nie konsekrowano) po jej zako\u0144czeniu i rozdawano osobom, kt\u00f3re nie przyst\u0105pi\u0142y do Komunii b\u0105d\u017a przesy\u0142ano do dom\u00f3w wiernych, z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w nieobecnych na liturgii. Obecnie zwyczaj ten przetrwa\u0142 w okrojonej nieco formie przesy\u0142ania op\u0142atk\u00f3w wraz z \u017cyczeniami.<\/p>\r\n

Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w polskiej tradycji odgrywa te\u017c puste miejsce dla nieznanego go\u015bcia. Okazywa\u0142o si\u0119 ono szczeg\u00f3lnie istotne podczas zabor\u00f3w, przypomina\u0142o o tych, kt\u00f3rym nie by\u0142o dane powr\u00f3ci\u0107\u2026 Tak\u017ce liczba potraw mia\u0142a sw\u00f3j symboliczny wyd\u017awi\u0119k, wskazuj\u0105c na dwunastu aposto\u0142\u00f3w.  Przypomina to o g\u0142\u0119boko religijnym charakterze \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia.<\/p>\r\n

Marcin Jendrzejczak<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Za: PoloniaChristiana – pch24.pl (2020-12-22)<\/a><\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

 <\/h4>\r\n

Wigilia i Bo\u017ce Narodzenie w dworku i chacie. Zobacz rozmowy z prof. Krzysztofem Koehlerem<\/h2>\r\n

Szlacheckie zwyczajne przenika\u0142y z dwork\u00f3w do ch\u0142opskich domostw i odwrotnie \u2013 kultura ludowa, silnie zwi\u0105zana z wiar\u0105 i natur\u0105, mia\u0142a pewien wp\u0142yw na tradycje bogatszej cz\u0119\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. O Wigilii i \u015awi\u0119tach w nowo\u017cytnej Polsce m\u00f3wi w rozmowach z Micha\u0142em Wa\u0142achem profesor Krzysztof Koehler, znawca literatury staropolskiej.<\/strong><\/p>\r\n

<\/p>\r\n

Temat historii polskiej obyczajowo\u015bci zwi\u0105zanej z obchodami Bo\u017cego Narodzenia jest niezwykle interesuj\u0105cy, a jednocze\u015bnie bardzo rozbudowany i ci\u0105gle nie w pe\u0142ni poznany. Tym niemniej z tego, co wiemy, wy\u0142ania si\u0119 obraz Wigilii i \u015awi\u0105t cz\u0119\u015bciowo podobnych, a cz\u0119\u015bciowo ca\u0142kowicie innych od celebracji znanych z naszej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci.<\/p>\r\n

W rozmowie z PCh24 prof. Krzysztof Koehler opisuje wigilijne i bo\u017conarodzeniowe zwyczajne w dawnej Polsce, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem dwork\u00f3w \u2013 kulturowego centrum polsko\u015bci w czasach nowo\u017cytnych.<\/p>\r\n

Rozmowa I.<\/strong><\/p>\r\n

WIGILIA<\/strong><\/p>\r\n