{"id":115194,"date":"2020-07-08T20:13:07","date_gmt":"2020-07-09T00:13:07","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=115194"},"modified":"2020-09-19T09:38:23","modified_gmt":"2020-09-19T13:38:23","slug":"w-sprawie-rasizmu-mariusz-matuszewski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=115194","title":{"rendered":"W sprawie rasizmu – Mariusz Matuszewski<\/em>"},"content":{"rendered":"

Rasizm rzadko pojawia si\u0119 w dyskursie nad zasadami kszta\u0142tuj\u0105cymi konserwatywny paradygmat. Chc\u0119 wierzy\u0107 (i w zasadzie wierz\u0119 w to g\u0142\u0119boko), \u017ce dzieje si\u0119 tak z uwagi na brak potrzeby takiej debaty, wynikaj\u0105cy z przejrzysto\u015bci i oczywisto\u015bci tego zagadnienia. Mimo to pozwol\u0119 sobie pokr\u00f3tce wy\u0142o\u017cy\u0107 je raz jeszcze. To, co dzieje si\u0119 obecnie w USA, ma – jak s\u0142yszmy pod\u0142o\u017ce rasowe. Podobne g\u0142osy pojawiaj\u0105 si\u0119 w Europie. W wielu wypadkach – po obydwu stronach barykady – temat jest ukazywany w spos\u00f3b wyra\u017anie wskazuj\u0105cy na brak zrozumienia podstawowych kwestii, wydaje si\u0119 zatem zasadnym, a\u017ceby ob\u00f3z zachowawczy, a przynajmniej ta jego cz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3ra trwa przy integralnie konserwatywnej wizji polityki i spo\u0142ecze\u0144stwa, nie da\u0142 si\u0119 zwie\u015b\u0107 i opiera\u0142 swoje rozumienie tocz\u0105cej si\u0119 dyskusji na w\u0142a\u015bciwym fundamencie.<\/p>\r\n

Czym jest rasizm? Jest to (by u\u017cy\u0107 klasycznej definicji poj\u0119cia) zesp\u00f3\u0142 pogl\u0105d\u00f3w przyjmuj\u0105cych wy\u017cszo\u015b\u0107 jednych ras nad drugimi. Przetrwanie ras \u201ewy\u017cszych\u201d staje si\u0119 dla nich warto\u015bci\u0105 nadrz\u0119dn\u0105, a \u015brodkiem do tego jest najcz\u0119\u015bciej zwykle podporz\u0105dkowanie lub eliminacja ras uznanych za ni\u017csze. A. S. Reber dodaje jeszcze, \u017ce w my\u015bl jednej z odmian tej doktryny \u201eu podstaw r\u00f3\u017cnic spo\u0142ecznych, ekonomicznych, r\u00f3\u017cnic w edukacji oraz traktowaniu przez prawo tkwi rasa danej jednostki\u201d<\/em>.<\/em><\/p>\r\n

Dla konserwatysty ka\u017cde zagadnienie polityczne wi\u0105\u017ce si\u0119 z jak\u0105\u015b kwesti\u0105 natury teologicznej. Id\u0105c tym tropem, chc\u0105c znale\u017a\u0107 fundament, na kt\u00f3rym wypadnie nam budowa\u0107 zachowawcze rozumienie i ocen\u0119 rasizmu, najlepiej odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do magisterium Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3ry wielokrotnie ju\u017c wypowiada\u0142 si\u0119 w tym zakresie, a kt\u00f3rego nauczanie winno przenika\u0107 katolick\u0105 my\u015bl polityczn\u0105 w celu skierowania jej w stron\u0119 zgodn\u0105 z Bo\u017cym planem dziej\u00f3w.<\/p>\r\n

Najpe\u0142niejsz\u0105 wyk\u0142adni\u0119 na temat b\u0119d\u0105cy powodem skre\u015blenia niniejszego tekstu podaje w swoim nauczaniu Ojciec \u015awi\u0119ty Pius XI. W encyklice Mit brennender Sorge<\/em> bez niedom\u00f3wie\u0144 pisze on, \u017ce kto z poj\u0119\u0107 takich, jak\u00a0 rasa, \u201eczyni (\u2026) najwy\u017csz\u0105 norm\u0119 wszelkich warto\u015bci, tak\u017ce religijnych, i oddaje si\u0119 im ba\u0142wochwalczo, ten przewraca i fa\u0142szuje porz\u0105dek rzeczy stworzony i ustanowiony przez Boga – Cz\u0142owieka i daleki jest od prawdziwej wiary w Boga i od \u015bwiatopogl\u0105du odpowiadaj\u0105cego takiej wierze\u201d. Dalej czytamy: \u201eTylko p\u0142ytkie umys\u0142y mog\u0105 popa\u015b\u0107 w ten b\u0142\u0105d, by m\u00f3wi\u0105c o bogu narodowym, o religii narodowej. Tylko one mog\u0105 podj\u0105\u0107 daremn\u0105 pr\u00f3b\u0119, by w granicach jednego tylko narodu, w ciasnocie krwi jednej rasy zamkn\u0105\u0107 Boga, Stw\u00f3rc\u0119 wszech\u015bwiata, Kr\u00f3la i Prawodawc\u0119 wszystkich narod\u00f3w, wobec wielko\u015bci kt\u00f3rego narody s\u0105 jakoby krople u wiadra. (\u2026) Objawienie w znaczeniu chrze\u015bcija\u0144skim oznacza s\u0142owo Bo\u017ce wypowiedziane do ludzi. U\u017cywanie tego s\u0142owa na okre\u015blenie podszept\u00f3w krwi i rasy, dla wyra\u017cenia promieniowania historii jakiego\u015b narodu, wprowadza w ka\u017cdym razie zamieszanie. Nie warto takiej fa\u0142szywej monety bra\u0107 do j\u0119zykowego skarbca wierz\u0105cego chrze\u015bcijanina\u201d.<\/p>\r\n

Ponad rok po publikacji Mit brennender sorge, 3 maja 1938, na \u0142amach L\u2019Osservatore Romano, zamieszczony zosta\u0142 list Piusa XI do rektor\u00f3w <\/em>uczelni wy\u017cszych, kt\u00f3ry prasa francuska okre\u015bli\u0142a mianem syllabusa przeciwko rasizmowi<\/em>. Papie\u017c nakazywa\u0142 w nim podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 zmierzaj\u0105cych do przeciwstawienia si\u0119 wp\u0142ywom tej ideologii, jak r\u00f3wnie\u017c wykazywania rozpowszechnianych pod jej sztandarem b\u0142\u0119d\u00f3w. Za sprzeczne z wiar\u0105 katolick\u0105 uznano w\u00f3wczas nast\u0119puj\u0105ce twierdzenia:<\/p>\r\n

    \r\n\t
  1. rasy ludzkie s\u0105 poprzez sw\u00f3j naturalny i niezmienny charakter tak r\u00f3\u017cne, \u017ce najni\u017cszym z nich jest dalej do najwy\u017cszych ni\u017c do najbardziej rozwini\u0119tego gatunku zwierz\u0105t;<\/li>\r\n\t
  2. nale\u017cy kultywowa\u0107 witalno\u015b\u0107 rasy i czysto\u015b\u0107 krwi, a wszelkie zabiegi s\u0142u\u017c\u0105ce temu celowi s\u0105 uczciwe i moralnie dozwolone;<\/li>\r\n\t
  3. wszelkie cechy intelektualne i moralne cz\u0142owieka uzale\u017cnione s\u0105 od krwi \u201ejako \u017ar\u00f3d\u0142a charakteru rasy\u201d;<\/li>\r\n\t
  4. celem wychowania jest rozw\u00f3j substancji rasowej oraz obudzenie mi\u0142o\u015bci do w\u0142asnej rasy, poniewa\u017c stanowi ona najwy\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107;<\/li>\r\n\t
  5. religia jest pochodna i zale\u017cna od biologicznie pojmowanych ras;<\/li>\r\n\t
  6. pra\u017ar\u00f3d\u0142em i najwy\u017csz\u0105 zasad\u0105 porz\u0105dku prawnego jest instynkt rasowy.<\/li>\r\n<\/ol>\r\n

    W li\u015bcie z 21 lipca 1938, w li\u015bcie do 150 asystent\u00f3w biskupich (cz\u0142onk\u00f3w m\u0142odzie\u017cowej Akcji Katolickiej), Pius XI m\u00f3wi\u0142 o konieczno\u015bci odrzucenia rasistowskiego separatyzmu, kt\u00f3remu przeciwstawi\u0142 katolicki uniwersalizm. Tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, w trakcie audiencji dla 200 seminarzyst\u00f3w rzymskiego kolegium Propaganda Fide, nadmieni\u0142, \u017ce w \u015bwietle Bo\u017cego porz\u0105dku dziej\u00f3w ludzie stanowi\u0105 jedn\u0105 wielk\u0105 rodzin\u0119 istot \u017cywych, w kt\u00f3rej, mimo wewn\u0119trznych r\u00f3\u017cnic, w aspekcie zbawczym nie ma podzia\u0142u na rasy.<\/p>\r\n

    Opr\u00f3cz powy\u017cszego papie\u017c wielokrotnie krytykowa\u0142 konkretne przejawy rasizmu – na czele z antysemityzmem, a tak\u017ce wprowadzanymi we W\u0142oszech (na wz\u00f3r prawodawstwa III Rzeszy) ustawami rasowymi. Argumentowa\u0142, \u017ce koncepcja zr\u00f3\u017cnicowania rasowego stanowi zaprzeczenie teorii jedno\u015bci rodzaju ludzkiego w oczach Boga, a tak\u017ce wyra\u017ca pogard\u0119 dla godno\u015bci cz\u0142owieka oraz prawdziwych warto\u015bci moralnych i religijnych. Nadto uzna\u0142, \u017ce dyskryminacja rasowa wywiera zgubny wp\u0142yw na rozw\u00f3j spo\u0142ecze\u0144stw, a w szczeg\u00f3lno\u015bci na m\u0142odzie\u017c i jej edukacj\u0119. Stanowi te\u017c zagro\u017cenie dla idei mi\u0142osierdzia i pokoju, przynosz\u0105c jedynie nienawi\u015b\u0107, kt\u00f3rej Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mo\u017ce zaakceptowa\u0107 ze wzgl\u0119du na podstawowe za\u0142o\u017cenia chrze\u015bcija\u0144stwa. Ponadto, argumentowa\u0142 papie\u017c, zgodnie z doktryn\u0105 katolick\u0105 pa\u0144stwo, rasa lub nar\u00f3d nie mog\u0105 by\u0107 celem samym w sobie, nie mog\u0105 zatem stanowi\u0107 najwy\u017cszego etycznego wyznacznika dzia\u0142a\u0144 politycznych.<\/p>\r\n

    W tym samym duchu Ko\u015bci\u00f3\u0142 wypowiada\u0142 si\u0119 potem wielokrotnie. Papie\u017c Pius XII stwierdza\u0142, \u017ce \u201enie mo\u017ce by\u0107 \u017cadnego mo\u017cliwego pojednania pomi\u0119dzy chrze\u015bcija\u0144stwem i (\u2026) rasizmem; s\u0105 one jak ogie\u0144 i woda\u201d.<\/p>\r\n

    Sob\u00f3r watyka\u0144ski II, w dokumencie Nostra aetate<\/em>, stwierdza, \u017ce nie wolno wzywa\u0107 Boga jako Ojca wszystkich ludzi, je\u015bli odmawia si\u0119 braterstwa innym, stworzonym na obraz Bo\u017cy.<\/p>\r\n

    Jan Pawe\u0142 II uznaje, \u017ce \u201erasizm to grzech, kt\u00f3ry stanowi wielk\u0105 zniewag\u0119 Boga\u201d. Ideologi\u0119 t\u0119 pot\u0119pia\u0142 wielokrotnie, a w sierpniu 2001 zaapelowa\u0142, aby ka\u017cde „prawe sumienie zdecydowanie pot\u0119pi\u0142o rasizm bez wzgl\u0119du na to, w czyim sercu i w jakim miejscu by si\u0119 on nie zagnie\u017adzi\u0142\u201d. Papie\u017c przypomnia\u0142 w\u00f3wczas, \u017ce ostatnie dziesi\u0119ciolecia naznaczone by\u0142y agresywnym nacjonalizmem, przemoc\u0105 etniczn\u0105 oraz dyskryminacj\u0105 rasow\u0105. Jego zdaniem, mimo tylu do\u015bwiadcze\u0144 w przesz\u0142o\u015bci, rasizm ci\u0105gle pojawia si\u0119 w \u201enowych i nieoczekiwanych formach, obra\u017caj\u0105c i degraduj\u0105c rodzin\u0119 ludzk\u0105\u201d. Podkre\u015bla\u0142, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 stanowczo pot\u0119pia i pi\u0119tnuje, jako sprzeczne z wol\u0105 Bo\u017c\u0105, wszelkie formy dyskryminacji lub prze\u015bladowania z powodu rasy, koloru sk\u00f3ry, warunk\u00f3w spo\u0142ecznych czy religii.<\/p>\r\n

    Magisterium nie pozostawia tu wi\u0119c \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci. Etyka katolicka, kt\u00f3ra przenika\u0107 ma swoim wp\u0142ywem ka\u017cdy aspekt zdrowego \u017cycia politycznego, wyklucza rasizm w ka\u017cdej jego postaci.<\/p>\r\n

    Dla konserwatysty wprowadzanie podzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych podstaw\u0105 jest pochodzenie etniczne, stanowi nonsens tak\u017ce w uj\u0119ciu historiozoficznym. Ka\u017cda bowiem wsp\u00f3lnota cywilizacyjna to przede wszystkim jej duch. Etnogeneza – jakkolwiek wa\u017cna, sama w sobie nie by\u0142a w stanie wytworzy\u0107 Tradycji, z kolei historia uczy, \u017ce poszczeg\u00f3lne cywilizacje \u0142\u0105czy\u0142y w zasi\u0119gu swoich wp\u0142yw\u00f3w r\u00f3\u017cne nacje i grupy etniczne. Tym, co je formowa\u0142o, by\u0142 nie kolor sk\u00f3ry, a religia i wyp\u0142ywaj\u0105ca z niej etyka, filozofia, prawo, a tak\u017ce kultura. Chrze\u015bcija\u0144stwo sk\u0142ada si\u0119 z nacji zupe\u0142nie odmiennych pod wzgl\u0119dem etnicznym, podobnie islam.<\/p>\r\n

    Problem z rasizmem polega te\u017c na tym, \u017ce w spos\u00f3b sztuczny upraszczaj\u0105c rzeczywisto\u015b\u0107 dokonuje on jej zniekszta\u0142cenia, a tak\u017ce wypacza z\u0142o\u017con\u0105 materi\u0119 historyczn\u0105, biologiczn\u0105, a tak\u017ce antropologiczn\u0105. Jednym ze \u017ar\u00f3de\u0142 z\u0142a rasizmu jest w\u0142a\u015bciwy jego wyznawcom fa\u0142szywy, sentymentalny, prawie mistyczny spos\u00f3b wypowiadania si\u0119 na ten temat, a tak\u017ce b\u0142\u0119dne kategoryzowanie, hierarchizowanie i warto\u015bciowanie ludzi. Prowadzi to do wytworzenia podzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3re z jednej strony niszcz\u0105 jedno\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty ludzkiej – o kt\u00f3r\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 zabiega, z drugiej natomiast prowadz\u0105 do radykalnego wypaczenia i zak\u0142amania obrazu cz\u0142owieka.<\/p>\r\n

    Rasizm nie bierze pod uwag\u0119 sfery duchowej. Zamiast tego redukuje osob\u0119 ludzk\u0105 do krwi i koloru sk\u00f3ry. Ignoruje nadrz\u0119dny wp\u0142yw kultury i otoczenia na formacj\u0119 jednostki. Podobnie, jak inne ideologie budowane na odrzuceniu naturalnego porz\u0105dku rzeczy, nie tyle stara si\u0119 opisa\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107, co prawem kaduka dopasowa\u0107 j\u0105 do swoich tez. To troch\u0119 tak, jak w przypadku r\u00f3wno\u015bci, b\u0119d\u0105cej postulatem tw\u00f3rc\u00f3w rewolucji francuskiej – pami\u0119tamy, \u017ce podstawowym narz\u0119dziem jej zaprowadzania by\u0142a gilotyna.<\/p>\r\n

    O ile jednak rasa nie stanowi (i stanowi\u0107 nie mo\u017ce) podstawy do jakiejkolwiek formy dyskryminacji, o tyle nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce r\u00f3\u017cnic cywilizacyjnych zignorowa\u0107 nie spos\u00f3b. Czynniki, o kt\u00f3rych wspomnia\u0142em wy\u017cej, decyduj\u0105 o odr\u0119bno\u015bci opartych na nich struktur spo\u0142ecznych, o tym, \u017ce nie mo\u017cna ich po\u0142\u0105czy\u0107 z innymi, opartymi na zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych podstawach religijnych i filozoficznych, tradycjami. Feliks Koneczny s\u0142usznie dowodzi, \u017ce zgodnie z podstawowym prawem dziej\u00f3w odmienne cywilizacje w chwili zetkni\u0119cia si\u0119, niejako naturalnie, b\u0119d\u0105 d\u0105\u017cy\u0107 do dominacji (o tym, \u017ce mia\u0142 racj\u0119, \u015bwiadczy chocia\u017cby przyk\u0142ad wsp\u00f3\u0142czesnej Europy, w kt\u00f3rej islam \u015bwi\u0119ci coraz wi\u0119ksze triumfy). R\u00f3\u017cne fundamenty religijne i kulturowe, na kt\u00f3rych je zbudowano, s\u0105 przyczyn\u0105 \u201eznacz\u0105cego si\u0119 poprzez ca\u0142e wieki roz\u0142amu, powodem tworz\u0105cym nieprzebyt\u0105 zapor\u0119 dla zbli\u017cenia si\u0119 duchowego i jakiejkolwiek gruntownej asymilacji\u201d – dodaje Konstanty Broel-Plater.<\/p>\r\n

    Trzeba zatem rozr\u00f3\u017cni\u0107 mi\u0119dzy zagadnieniami czysto etnicznymi, a cywilizacyjnymi, w kt\u00f3rych rasa nie powinna stanowi\u0107 powodu i podmiotu sporu, ale te\u017c obawa przed pos\u0105dzeniem o rasizm nie mo\u017ce powodowa\u0107 ust\u0105pienia z pola obrony w\u0142asnego systemu warto\u015bci, a przede wszystkim – w\u0142asnej religii. Podkre\u015blmy jednak raz jeszcze, \u017ce nie mo\u017ce tu by\u0107 mowy o nienawi\u015bci wobec innych wiar lub kultur, a jedynie o REAKCJI w sytuacji, gdy zagro\u017cone s\u0105 filary, na kt\u00f3rych przez ostatnie dwa i p\u00f3\u0142 tysi\u0105ca lat wznoszono gmach naszej cywilizacji. Ten, kto wraz z nami stanie w jej obronie, b\u0119dzie nam bratem, z kt\u00f3rym staniemy w jednym szeregu i z kt\u00f3rym \u0142ama\u0107 b\u0119dziemy chleb. B\u0119dzie nam r\u00f3wny – bez wzgl\u0119du na kolor sk\u00f3ry i etnos, kt\u00f3ry go zrodzi\u0142.<\/p>\r\n

    Mariusz Matuszewski<\/em><\/strong><\/p>\r\n

    Bibliografia:<\/p>\r\n

    Kozerska E., Scheffler T., Kryzys cywilizacji i rasizm w nauczaniu Piusa XI oraz w projekcie encykliki Humani generis unitas<\/em> z 1939 r., \u201eStudia nad faszyzmem i Zbrodniami Hitlerowskimi\u201d, t. 31(2009).<\/p>\r\n

    Polewska A., Humani generis unitas<\/em> – projekt antyrasistowskiej encykliki Piusa XI, \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 i Prawo\u201d nr 2(2016).<\/p>\r\n

    Reber A. S.,\u00a0S\u0142ownik <\/em>psychologii<\/em>, Warszawa 2000.<\/p>\r\n

    Pius XI, Encyklika Mit brennender Sorge<\/em><\/p>\r\n

    Pius XII and the Jews, \u201eThe Weekly Standard Magazine\u201d nr 23, 26 lutego 2001.<\/p>\r\n

    Deklaracja Nostra Aetate, za: https:\/\/religie.wiara.pl\/doc\/471908.Nostra-aetate-Deklaracja-Soboru-Watykanskiego-II-o-stosunku<\/p>\r\n

    https :\/\/ekai.pl\/papiez-rasizm-obraza-boga\/<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Rasizm rzadko pojawia si\u0119 w dyskursie nad zasadami kszta\u0142tuj\u0105cymi konserwatywny paradygmat. Chc\u0119 wierzy\u0107 (i w zasadzie wierz\u0119 w to g\u0142\u0119boko), \u017ce dzieje si\u0119 tak z uwagi na brak potrzeby takiej debaty, wynikaj\u0105cy z przejrzysto\u015bci i oczywisto\u015bci tego zagadnienia. Mimo to pozwol\u0119 sobie pokr\u00f3tce wy\u0142o\u017cy\u0107 je raz jeszcze. To, co dzieje si\u0119 obecnie w USA, ma […]","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[31],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/115194"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=115194"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/115194\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117795,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/115194\/revisions\/117795"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=115194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=115194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=115194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}