{"id":114785,"date":"2020-06-11T21:22:06","date_gmt":"2020-06-12T01:22:06","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=114785"},"modified":"2020-06-15T18:19:37","modified_gmt":"2020-06-15T22:19:37","slug":"neokonserwatyzm-amerykanski-jego-geneza-rozwoj-i-wplyw-na-polityke-usa-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=114785","title":{"rendered":"Neokonserwatyzm ameryka\u0144ski: jego geneza, rozw\u00f3j i\u00a0wp\u0142yw na polityk\u0119 USA – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

N<\/strong>ale\u017cy wyj\u015b\u0107 od przypomnienia, \u017ce termin \u201eneokonserwatyzm\u201d nie jest bynajmniej autorskim samookre\u015bleniem zainteresowanych os\u00f3b i \u015brodowisk. Termin \u00f3w – w podmiotowej formie: \u201eneokonserwaty\u015bci\u201d – zosta\u0142 ukuty w 1973 roku1<\/a><\/sup> przez p\u00f3\u017aniejszego (w 1982) za\u0142o\u017cyciela organizacji Demokratyczni Socjali\u015bci Ameryki (Democratic Socialists of America) – Michaela Harringtona, kt\u00f3rego intencj\u0105 by\u0142o napi\u0119tnowanie nim \u201erenegat\u00f3w\u201d obozu lewicowego (czyli \u201eliberalnego\u201d, we wsp\u00f3\u0142czesnym, ameryka\u0144skim sensie tego s\u0142owa).<\/p>\r\n

Etykietk\u0105 \u201eneokonserwatyzmu\u201d obj\u0119ci zostali – nowojorscy i przewa\u017cnie nale\u017c\u0105cy do diaspory \u017cydowskiej – intelektuali\u015bci, na og\u00f3\u0142 ju\u017c w\u00f3wczas dobrze znani, jak: publicysta, za\u0142o\u017cyciel (w 1965) cenionego kwartalnika \u201eThe Public Interest\u201d – Irving Kristol (1920-2009), i jego \u017cona (autorka prac o klasykach liberalizmu: lordzie Actonie i J.S. Millu) – Gertrude Himmelfarb (1922-2019); redaktor, od 1960 roku, organu Ameryka\u0144skiego Komitetu \u017bydowskiego (American Jewish Commitee), miesi\u0119cznika \u201eCommentary\u201d – Norman Podhoretz (ur. 1930), jego \u017cona – Midge Decter (ur. 1927), oraz nast\u0119pca w \u201eCommentary\u201d w latach 1995-2009 – Neal Kozodoy (ur. 1942); reprezentuj\u0105cy szko\u0142\u0119 pragmatyzmu filozof Sidney Hook (1902-1989); autor koncepcji \u201eko\u0144ca ideologii\u201d2<\/a><\/sup> i analityk \u201espo\u0142ecze\u0144stwa postprzemys\u0142owego\u201d3<\/a><\/sup> – socjolog Daniel Bell (1919-2011); analityk \u201ewielokulturowo\u015bci\u201d – socjolog Nathan Glazer (1924-2019); socjolog polityki Seymour M. Lipset (1922-2006); politolog Aaron B. Wildavsky (1930-1993); historycy Walter Laqueur (1921-2018) i Donald Kagan (ur. 1932); historyk idei Michael A. Ledeen (ur. 1941); ekonomista Irwin M. Stelzer (ur. 1932); publicy\u015bci Victor Gilinsky (ur. 1934), Dan Himmelfarb, Ben[jamin] J. Wattenberg (1933-2015) i Seth Lipsky (ur. 1946) oraz pisarze David Horowitz (ur. 1939) i Mark Helprin4<\/a><\/sup> (ur. 1947). Nielicznymi nie-\u017bydami zaliczanymi do grona neokonserwatyst\u00f3w (potocznie: neocons<\/em>) s\u0105: katolicki libera\u0142, z pochodzenia S\u0142owak – Michael Novak (1933-2017); para lutera\u0144skich socjolog\u00f3w religii, pochodzenia niemieckiego – Brigitte (1928-2015) i Peter L. (1929-2017) Bergerowie; urodzony w Kanadzie ksi\u0105dz katolicki (do 1991 pastor lutera\u0144ski) – Richard J. Neuhaus (1936-2009); politolog James Q. Wilson (1931-2012); prawniczka i dyplomata Jeane J. Kirkpatrick (1926-2006) oraz pierwszy i d\u0142ugoletni faworyt polityczny neocons<\/em> – senator Daniel Patrick Moynihan (1927-2003), z pochodzenia Irlandczyk. Na sporz\u0105dzonej przez Ch. Kadushina li\u015bcie5<\/a><\/sup> siedemdziesi\u0119ciu wsp\u00f3\u0142czesnych intelektualist\u00f3w ameryka\u0144skich ciesz\u0105cych si\u0119 najwy\u017cszym presti\u017cem spo\u0142ecznym by\u0142o co najmniej dwudziestu nazwanych wkr\u00f3tce neokonserwatystami.<\/p>\r\n

1. Kontekst narodzin neokonserwatyzmu: rozpad \u201eliberalnego konsensusu\u201d<\/h4>\r\n

Geneza neokonserwatyzmu si\u0119ga rozpadu tzw. liberalnego konsensusu, wypracowanego po 1945 roku, a poprzedzonego ostrymi sporami od lat 30. ubieg\u0142ego wieku pomi\u0119dzy skrajnie lewicowym, prokomunistycznym od\u0142amem liberalizmu ameryka\u0144skiego, uznaj\u0105cym pa\u0144stwo sowieckie za \u015bmia\u0142y eksperyment spo\u0142eczno-gospodarczy i ostoj\u0119 antyfaszyzmu, i od\u0142amem umiarkowanym, zachowuj\u0105cym wiar\u0119 w demokracj\u0119 liberaln\u0105 oraz kapitalizm, acz zmodyfikowany reformami New Deal<\/em>\u2019u. Przes\u0142anki tego konsensusu zarysowa\u0142y si\u0119 ju\u017c po (szokuj\u0105cym dla wielu sympatyk\u00f3w komunizmu) pakcie Ribbentrop-Mo\u0142otow, kiedy to, z jednej strony, trockista Hook6<\/a><\/sup> i progresywista John Dewey za\u0142o\u017cyli w 1939 roku Komitet na rzecz Wolno\u015bci Kulturalnej (Committee for Cultural Freedom), wyra\u017caj\u0105cy sprzeciw wobec totalitaryzmu, zar\u00f3wno faszystowsko-nazistowskiego, jak i stalinowskiego; z drugiej za\u015b strony, czo\u0142owy autorytet libera\u0142\u00f3w umiarkowanych – lutera\u0144ski pastor i filozof Reinhold Niebuhr – za\u0142o\u017cy\u0142 w 1941 roku Uni\u0119 na rzecz Akcji Demokratycznej (UDA; Union for Democratic Action). Znalezienie si\u0119, napadni\u0119tego przez III Rzesz\u0119, ZSSR w koalicji antyhitlerowskiej nada\u0142o temu konsensusowi przej\u015bciowo charakter ponownie przychylny pa\u0144stwu sowieckiemu, pe\u0142en optymizmu co do jego demokratycznej ewolucji oraz mo\u017cliwo\u015bci powojennej wsp\u00f3\u0142pracy. Nawet Niebuhr og\u0142osi\u0142 w\u00f3wczas (w 1943 roku), \u017ce chocia\u017c \u201ekomunizm brutalnie pos\u0142uguje si\u0119 dyktatur\u0105, (\u2026) to jego moralny cynizm jest tylko tymczasowy i, w przeciwie\u0144stwie do nazist\u00f3w, komuni\u015bci nigdy nie s\u0105 moralnymi nihilistami\u201d7<\/a><\/sup>. Ju\u017c jednak w 1944 roku w wyk\u0142adach Dzieci \u015awiat\u0142a i Dzieci Ciemno\u015bci <\/em>(The Children of Light and the Children of Darkness<\/em>) powr\u00f3ci\u0142 do krytycznej oceny ustroju Rosji komunistycznej. Wyzbywanie si\u0119 iluzji przez libera\u0142\u00f3w jego pokroju zbieg\u0142o si\u0119 z usuni\u0119ciem (w 1946 roku) z urz\u0119du wiceprezydenta Henry\u2019ego Wallace\u2019a, publicznie kwestionuj\u0105cego antykomunistyczny kurs prezydenta Harry\u2019ego S. Trumana oraz patronuj\u0105cego tym post\u0119powcom, kt\u00f3rzy win\u0105 za pogorszenie stosunk\u00f3w z ZSSR obarczali Ameryk\u0119, a obawy o utrat\u0119 suwerenno\u015bci przez Polsk\u0119 i inne kraje Europy \u015arodkowej uwa\u017cali za \u201eurojone\u201d. Jedno\u015b\u0107 obozu liberalnego zosta\u0142a wprawdzie zniweczona, gdy\u017c zwolennicy Wallace\u2019a powo\u0142ali w grudniu 1946 roku organizacj\u0119 Post\u0119powi Obywatele Ameryki (Progressive Citizens of America), jednak UDA, przekszta\u0142cona w styczniu 1947 roku przez libera\u0142\u00f3w antykomunistycznych (Niebuhr, A.J. Schlesinger Jr., H. Humphrey, S. Alsop) w masow\u0105 organizacj\u0119 pod nazw\u0105 Amerykanie na rzecz Akcji Demokratycznej (ADA; Americans for Democratic Action), zdecydowanie wygra\u0142a rywalizacj\u0119 w liberalnym od\u0142amie spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\r\n

Koncepcyjnym wsparciem dla g\u0142oszonej przez Niebuhra idei walki ideologicznej z komunizmem oraz nawo\u0142ywa\u0144 Arthura J. Schlesingera Jr. do \u201ewalcz\u0105cej wiary\u201d w demokracj\u0119 okaza\u0142a si\u0119 og\u0142oszona (anonimowo), w artykule The Sources of Soviet Conduct<\/em>8<\/a><\/sup>, przez dyrektora sztabu planowania politycznego przy Departamencie Stanu (i by\u0142ego ambasadora w Moskwie), George\u2019a F. Kennana, doktryna \u201epowstrzymywania\u201d (containment<\/em>) komunizmu, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 wytyczn\u0105 polityki administracji Trumana. Antykomunistyczne i prodemokratyczne argumenty, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych zbudowany zosta\u0142 ostatecznie liberalny konsensus, zebra\u0142 w 1949 roku w ksi\u0105\u017cce \u0179ywotne centrum<\/em>9<\/a><\/sup> Schlesinger. Koncepcja ta zak\u0142ada\u0142a konieczno\u015b\u0107 istnienia i odgrywania wiod\u0105cej roli przez skupione wok\u00f3\u0142 Partii Demokratycznej \u201e\u017cywotne centrum\u201d pomi\u0119dzy konserwatywn\u0105 i izolacjonistyczn\u0105 prawic\u0105 republika\u0144sk\u0105 a lewicowymi radyka\u0142ami. Jego kanonem w polityce zagranicznej mia\u0142y by\u0107 antytotalitaryzm, powstrzymywanie komunizmu oraz sojusz i obrona pa\u0144stw demokratycznych, a w polityce wewn\u0119trznej – tak\u017ce zwalczanie wp\u0142yw\u00f3w komunistycznych, lecz r\u00f3wnie\u017c pe\u0142na akceptacja interwencjonizmu gospodarczego i spo\u0142ecznego pa\u0144stwa, wraz z siln\u0105 pozycj\u0105 zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych AFL-CIO. Wypracowanie liberalnego konsensusu zepchn\u0119\u0142o radyka\u0142\u00f3w w polityczny niebyt i pozwoli\u0142o kwitn\u0105\u0107 \u201e\u017cywotnemu centrum\u201d (resp<\/em>. \u201elibera\u0142om zimnowojennym\u201d), nawet mimo utraty przez Parti\u0119 Demokratyczn\u0105 na dwie kadencje (1953-1961) Bia\u0142ego Domu, poniewa\u017c w praktyce realizowa\u0142a go tak\u017ce administracja republika\u0144ska.<\/p>\r\n

\u201eKonsensus liberalny\u201d trwa\u0142 a\u017c po po\u0142ow\u0119 lat 60., pod rz\u0105dami demokratycznych prezydent\u00f3w: Johna F. Kennedy\u2019ego i Lyndona B. Johnsona. Konsekwencj\u0105 rozk\u0142adu \u201e\u017cywotnego centrum\u201d sta\u0142o si\u0119 natomiast odrodzenie lewicowego skrzyd\u0142a (E. McCarthy, W. Fulbright, G. McGovern, E. Kennedy, J. Jackson) w Partii Demokratycznej, kt\u00f3re podj\u0119\u0142o skuteczn\u0105 walk\u0119 z \u201elibera\u0142ami zimnowojennymi\u201d (H. Humphrey, L. Kirkland, H.M. Jackson). Lewica demokratyczna proklamowa\u0142a Now\u0105 Polityk\u0119 (New Politics<\/em>), daj\u0105c\u0105 moralne alibi postulatom radykalnego egalitaryzmu spo\u0142ecznego i kulturowego w kwestiach wewn\u0119trznych, a \u201eodpr\u0119\u017cenia\u201d w stosunkach z ZSSR, usprawiedliwiaj\u0105c tak\u017ce roszczenia \u201eruch\u00f3w narodowowyzwole\u0144czych\u201d w tzw. Trzecim \u015awiecie i ustanawianie tam re\u017cim\u00f3w marksistowskich. Ideolodzy \u201eNowej Polityki\u201d (R.J. Barnet, M. Ruskin, J.K. Galbraith) g\u0142osili, \u017ce komunizm sprzyja procesom modernizacji w krajach takich jak Chiny czy Kuba, a lokalne rewolucje marksistowskie w niczym nie zagra\u017caj\u0105 Stanom Zjednoczonym, kt\u00f3re z kolei s\u0105 jedynym zagro\u017ceniem dla pokoju – gdy anga\u017cuj\u0105 si\u0119 przeciwko rewolucji, co jest i niebezpieczne, i niemoralne.<\/p>\r\n

2. Od trockizmu do \u201e\u017cywotnego centrum\u201d<\/h4>\r\n

Usytuowanie p\u00f3\u017aniejszych neocons <\/em>w krajobrazie politycznym liberalizmu ameryka\u0144skiego by\u0142o do\u015b\u0107 skomplikowane, jako \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich znajdowa\u0142a si\u0119 w m\u0142odo\u015bci na skrajnej lewicy, nale\u017c\u0105c do Ameryka\u0144skiej Partii Socjalistycznej (Socialist Party of America) Normana M. Thomasa, kt\u00f3ra swym radykalizmem dystansowa\u0142a partie europejskie nale\u017c\u0105ce do Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Socjalistycznej, albo wprost zwi\u0105zana by\u0142a z ruchem trockistowskim10<\/a><\/sup>. Sam godfather<\/em> neokonserwatyzmu – Kristol – i jego \u017cona byli od roku 1940 cz\u0142onkami IV Mi\u0119dzynarod\u00f3wki, nale\u017c\u0105c do frakcji \u201eshermanit\u00f3w\u201d, nazwanej tak od partyjnego pseudonimu socjologa Philipa Selznicka11<\/a><\/sup>, i nawet ju\u017c jako neokonserwatysta Kristol o\u015bwiadczy\u0142 (w 1977 roku), \u017ce jest z tego cz\u0142onkostwa \u201edumny\u201d12<\/a><\/sup>. Trockist\u0105 by\u0142 naonczas tak\u017ce jeden z p\u00f3\u017aniejszych tw\u00f3rc\u00f3w doktryny nuklearnej USA i mentor drugiego pokolenia neocons <\/em>– matematyk Albert Wohlstetter. Wattenberg, Kirkpatrick i Elliot Abrams dzia\u0142ali w trockistowskiej m\u0142odzie\u017c\u00f3wce Demokraci Spo\u0142eczni, za\u0142o\u017conej przez Maxa Shachtmana, a J. Muravchik by\u0142 w latach 60. cz\u0142onkiem Partii Socjalistycznej13<\/a><\/sup>. Ze zwi\u0105zku z trockizmem wynika\u0142 jednak od pocz\u0105tku ich antystalinizm14<\/a><\/sup>: Glazer, Lipset i Bell ju\u017c pod koniec lat 30. wiedli spory w \u015brodowisku studenckim z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 swoich stalinowskich koleg\u00f3w. Intelektualn\u0105 trybun\u0105 trockist\u00f3w by\u0142o pod\u00f3wczas, stoj\u0105ce na wysokim poziomie, pismo literackie \u201ePartisan Review\u201d.<\/p>\r\n

Na dalsz\u0105 ewolucj\u0119 ich pogl\u0105d\u00f3w w kierunku \u201ezimnowojennym\u201d wp\u0142yn\u0119\u0142y lektury Niebuhra i Schlesingera, i ostatecznie \u015brodowisko to przyj\u0119\u0142o liberalny konsensus, odnajduj\u0105c si\u0119 w \u201e\u017cywotnym centrum\u201d. Z inicjatywy Hooka utworzony zosta\u0142 w 1950 roku – sponsorowany przez CIA, co zosta\u0142o ujawnione w 1967 roku – Kongres Wolno\u015bci Kultury (Congress for Cultural Freedom) z siedzib\u0105 w Pary\u017cu, z kt\u00f3rym zwi\u0105zanych by\u0142o wielu znanych intelektualist\u00f3w europejskich (B. Croce, J. Maritain, J. Ortega y Gasset, B. Russell), w tym emigrant\u00f3w z Europy \u015arodkowo-Wschodniej, a Kristol – wraz z brytyjskim poet\u0105 o te\u017c trockistowskiej przesz\u0142o\u015bci, Stephenem Spenderem – za\u0142o\u017cy\u0142 w 1953 roku organ Kongresu, miesi\u0119cznik \u201eEncounter\u201d (redagowany przez Melvina J. Lasky\u2019ego). W obr\u0119bie \u201e\u017cywotnego centrum\u201d p\u00f3\u017aniejsi neocons <\/em>stanowili nurt zarazem najbardziej antysowiecki i spo\u0142ecznie lewicowy: Podhoretz, kt\u00f3ry ze wzgl\u0119du na wiek nie zd\u0105\u017cy\u0142 wzi\u0105\u0107 udzia\u0142u w sporach ze stalinowcami lat 30. i 40., jeszcze przejmuj\u0105c redakcj\u0119 \u201eCommentary\u201d – \u201eznudzony (\u2026) rozs\u0105dnie umiarkowanymi liberalnymi pogl\u0105dami\u201d15<\/a><\/sup> – mia\u0142 zamiar przesun\u0105\u0107 jego kierunek na lewo, do 1971 roku opowiada\u0142 si\u0119 za wycofaniem si\u0119 z Wietnamu, a dopiero dwana\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej napisa\u0142 apologetyczn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Dlaczego byli\u015bmy w Wietnamie?<\/em>16<\/a><\/sup>. Neuhaus pisa\u0142 przem\u00f3wienia dla pastora Martina Luthera Kinga, a Bell, Glazer i Novak jeszcze w 1972 roku agitowali za George\u2019em McGovernem.<\/p>\r\n

3. Pr\u00f3ba reformy Partii Demokratycznej<\/h4>\r\n

Momentem zwrotnym dla krystalizacji ideologicznej \u015brodowiska neocons <\/em>by\u0142a polityczna, spo\u0142eczna i kulturowa radykalizacja – g\u0142\u00f3wnie aktywist\u00f3w studenckich, murzy\u0144skich i pacyfistycznych – kulminuj\u0105ca w zamieszkach w \u201egettach\u201d murzy\u0144skich i na kampusach uniwersyteckich w 1968 roku, a trwalej i szerzej rozlewaj\u0105ca si\u0119 pod postaci\u0105 neotrybalistycznej \u201erewolucji seksualnej\u201d oraz barbaryzacji (pod eufemistyczn\u0105 nazw\u0105 \u201ekontrkultury\u201d), kt\u00f3rym to zjawiskom pseudofilozoficznego alibi dostarcza\u0142 najpopularniejszy z propagandyst\u00f3w Nowej Lewicy (autor m.in. Erosa i cywilizacji<\/em>17<\/a><\/sup>), przedstawiciel tzw. Szko\u0142y Frankfurckiej – \u017cydowski emigrant z Niemiec, Herbert Marcuse18<\/a><\/sup>. Wszystkie te ruchy, umiej\u0119tnie (z tolerowaniem werbalnie antymoskiewskiej retoryki) inspirowane i finansowane przez ZSSR, zbiega\u0142y si\u0119, z jednej strony, z ofensyw\u0105 komunizmu w Trzecim \u015awiecie i post\u0119puj\u0105c\u0105 \u201efinlandyzacj\u0105\u201d Europy Zachodniej, z drugiej za\u015b – z faktycznym porzuceniem przez polityk\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 strategii containment <\/em>na rzecz mira\u017cy ewolucyjnej \u201ekonwergencji\u201d system\u00f3w i \u201eodpr\u0119\u017cenia\u201d (detente<\/em>), kt\u00f3rego punktem szczytowym by\u0142a Konferencja Bezpiecze\u0144stwa i Wsp\u00f3\u0142pracy w Europie (KBWE) w 1975 roku. Oba te sprz\u0119\u017cone ze sob\u0105 zjawiska: wewn\u0119trzny kryzys spo\u0142eczny z powodu roszcze\u0144 egalitarnych, barbaryzacji kulturowej i rozwi\u0105z\u0142o\u015bci obyczajowej oraz zanik woli oporu przed ekspansj\u0105 komunizmu zadecydowa\u0142y o (stopniowym i roz\u0142o\u017conym w czasie u poszczeg\u00f3lnych przedstawicieli) zrywaniu p\u00f3\u017aniejszych neocons <\/em>z liberalizmem.<\/p>\r\n

Ostatecznie walk\u0119 Nowej Lewicy – na wszystkich frontach: polityki zagranicznej i wewn\u0119trznej (spo\u0142ecznej, edukacyjnej i kulturalnej) – \u015brodowisko to wypowiedzia\u0142o oko\u0142o 1970 roku, g\u0142\u00f3wnie na \u0142amach \u201ePublic Interest\u201d i \u201eCommentary\u201d, gdzie w nowej rubryce pt. Issues <\/em>Podhoretz systematycznie alarmowa\u0142 o zagro\u017ceniu wolno\u015bci przez lewicowy radykalizm. Jednocze\u015bnie neocons <\/em>rozpocz\u0119li kampani\u0119 antyizolacjonistyczn\u0105, dowodz\u0105c – g\u0142\u00f3wnie pi\u00f3rami Kristola, Laqueura i Carla Gershmana – \u017ce \u201e\u015bwiat potrzebuje si\u0142y Ameryki\u201d, kt\u00f3ra nie powinna rezygnowa\u0107 z roli przyw\u00f3dcy \u015bwiatowego, a u\u017cycie si\u0142y w obronie wolno\u015bci i interesu narodowego jest nie tylko moralnie dozwolone, lecz wr\u0119cz nakazane. Laqueur przekonywa\u0142 te\u017c, \u017ce \u201ejedynym pewnym rezultatem polityki skrajnej lewicy b\u0119dzie uzyskanie przez Rosj\u0119 dominacji w Europie i w niekt\u00f3rych innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata\u201d, a gdy to nast\u0105pi, Ameryka nie przetrwa sama, \u201ekiedy w pozosta\u0142ej cz\u0119\u015bci \u015bwiata zgasn\u0105 \u015bwiat\u0142a\u201d19<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Neocons <\/em>podj\u0119li te\u017c pr\u00f3b\u0119 przeciwstawienia si\u0119 przechy\u0142owi w lewo Partii Demokratycznej, poszukuj\u0105c w tym celu \u201enowego Trumana\u201d, czyli antykomunistycznego libera\u0142a i demokraty. Swoje nadzieje lokowali najpierw w senatorze Henrym M. Jacksonie20<\/a><\/sup> oraz w Moynihanie, kt\u00f3rzy to w 1973 roku utworzyli Koalicj\u0119 na rzecz Wi\u0119kszo\u015bci Demokratycznej (Coalition for A Democratic Majority), stawiaj\u0105c\u0105 sobie za cel odci\u0105gni\u0119cie demokrat\u00f3w od lewicowej New Politics<\/em>, personifikowanej przez \u201ego\u0142\u0119bia\u201d McGoverna, g\u0142osz\u0105cego pacyfistyczne has\u0142o Come Home, America!<\/em><\/p>\r\n

Moynihan po raz pierwszy wyp\u0142yn\u0105\u0142 szerzej na wody wielkiej polityki w 1965 roku, gdy jako asystent sekretarza Departamentu Pracy i szef Biura Planowania Polityki i Bada\u0144 w administracji prezydenta Johnsona opracowa\u0142 raport na temat sytuacji rodziny murzy\u0144skiej (The Negro Family: The Case for National Action<\/em>), w kt\u00f3rym wykorzysta\u0142 te\u017c tezy napisanej wsp\u00f3lnie z Glazerem ksi\u0105\u017cki Beyond the Melting Pot: The Negroes, Puerto Ricans, Jews, Italians and Irish of New York City<\/em> (Cambridge Mass, 1963). Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 statystykami obrazuj\u0105cymi liczb\u0119 rozwod\u00f3w i nie\u015blubnych dzieci, wykaza\u0142 tam, i\u017c g\u0142\u00f3wnymi przyczynami bol\u0105czek Czarnych s\u0105 rozk\u0142ad rodziny, jej struktura matriarchalna i uzale\u017cnienie od pomocy spo\u0142ecznej. Wzbudzi\u0142 tym gwa\u0142towne ataki lewicy, kt\u00f3ra trudno\u015bci te chcia\u0142a t\u0142umaczy\u0107 \u201edyskryminacj\u0105\u201d. W konkluzji Moynihan g\u0142osi\u0142, \u017ce programy rz\u0105dowe winny by\u0107 nakierowane nie na zwi\u0119kszanie \u015bwiadcze\u0144 socjalnych, kt\u00f3re tylko zacie\u015bniaj\u0105 zamkni\u0119te ko\u0142o patologii spo\u0142ecznej, ale na odbudowanie murzy\u0144skiej rodziny. Jeszcze dalej poszed\u0142 Moynihan ju\u017c jako doradca ds. miejskich republika\u0144skiego prezydenta21<\/a><\/sup> Richarda M. Nixona, zg\u0142aszaj\u0105c w Senacie (odrzucony w 1970 roku) projekt reformy ubezpiecze\u0144 spo\u0142ecznych Family Assistance Plan<\/em>, maj\u0105cy likwidowa\u0107 centralizacj\u0119 pomocy spo\u0142ecznej na rzecz przekazywania zasi\u0142k\u00f3w bezpo\u015brednio w r\u0119ce ubogich. Ch\u00f3ralny zgie\u0142k moralnego oburzenia lewicy wywo\u0142a\u0142o przenikni\u0119cie do prasy w marcu 1970 roku jego poufnego memorandum do prezydenta w kwestii stosunk\u00f3w rasowych i problem\u00f3w przest\u0119pczo\u015bci, gdzie zaleca\u0142 \u201e\u017cyczliwe zaniedbanie\u201d (benign neglect<\/em>) administracji, aby os\u0142abi\u0107 temperatur\u0119 konflikt\u00f3w rasowych, podsycanych przez \u201ehisteryk\u00f3w, paranoik\u00f3w i chuligan\u00f3w\u201d z obu stron. Po zdymisjonowaniu okrzyczany rasist\u0105 Moynihan obj\u0105\u0142 jednak w 1973 roku plac\u00f3wk\u0119 dyplomatyczn\u0105 w New Delhi, a w kwietniu 1975 roku zosta\u0142 mianowany przez republika\u0144skiego prezydenta Geralda Forda ambasadorem USA przy ONZ, gdzie energicznie przeciwstawia\u0142 si\u0119 antyameryka\u0144skiej agresji propagandowej, uprawianej na tym forum przez kraje komunistyczne i lewicowe re\u017cimy Trzeciego \u015awiata (cho\u0107 jego pora\u017ck\u0105 by\u0142o przeg\u0142osowanie rezolucji uznaj\u0105cej syjonizm za form\u0119 rasizmu), czym zyska\u0142 sobie wielk\u0105 popularno\u015b\u0107 w kraju, poturbowanym moralnie propagandow\u0105 wojn\u0105 wietnamsk\u0105. Wskutek zabieg\u00f3w niech\u0119tnego mu osobi\u015bcie i preferuj\u0105cego tradycyjn\u0105 dyplomacj\u0119 sekretarza stanu Henry\u2019ego A. Kissingera Moynihan musia\u0142 wprawdzie w lutym 1976 roku poda\u0107 si\u0119 do dymisji, ale ju\u017c wkr\u00f3tce (czerwiec 1976) wygra\u0142 wybory do Senatu ze stanu Nowy Jork, staj\u0105c si\u0119 tym samym pierwszym neokonserwatyst\u0105 zajmuj\u0105cym wysoki urz\u0105d publiczny. Jako senator krytykowa\u0142 nieustannie prezydenta Jimmy\u2019ego Cartera za \u201epartaczenie\u201d kampanii promuj\u0105cej prawa cz\u0142owieka, czyli traktowanie jej jako \u201eszczeg\u00f3lnego rodzaju mi\u0119dzynarodowej pracy socjalnej\u201d22<\/a><\/sup> zamiast jako pola ideologicznej konfrontacji z totalitaryzmem.<\/p>\r\n

Koalicja na rzecz Demokratycznej Wi\u0119kszo\u015bci ponios\u0142a kl\u0119sk\u0119 na zje\u017adzie Partii Demokratycznej w Kansas City w 1974 roku, staj\u0105c si\u0119 jej zmarginalizowan\u0105 frakcj\u0105. Kolejn\u0105 pora\u017ck\u0105 neocons <\/em>by\u0142a przegrana ich kandydata (H.M. Jacksona) na prezydenta w prawyborach w 1976 roku, kiedy nominacj\u0119 partii otrzyma\u0142 outsider <\/em>z Po\u0142udnia i naiwny, lewicuj\u0105cy moralista – Jimmy Carter; w administracji tego\u017c z przedstawionych mu nominacji tylko jeden neokonserwatysta (Peter R. Rosenblatt) na sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu proponowanych otrzyma\u0142 urz\u0105d, i to marginalny, ambasadora w Mikronezji.<\/p>\r\n

Od 1977 roku neocons <\/em>bezustannie atakowali Cartera i jego lewicowych doradc\u00f3w, jak Paul Warnke i ambasador przy ONZ Andrew Young – publicznie akceptuj\u0105cy re\u017cimy socjalistyczne w krajach Trzeciego \u015awiata, a nawet usprawiedliwiaj\u0105cy zbrojn\u0105 \u201epomoc\u201d Kuby dla komunist\u00f3w w Angoli – szczeg\u00f3lnie w kwestii kontroli zbroje\u0144 (uk\u0142ady SALT II) i iluzji prezydenta co do mo\u017cliwo\u015bci partnerskiej wsp\u00f3\u0142pracy z Moskw\u0105, ale tak\u017ce za postrzegan\u0105 przez nich ch\u0119\u0107 zmuszenia Izraela do opuszczenia terytori\u00f3w okupowanych w zamian za pok\u00f3j z Arabami. Glazer i Laqueur, odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do filozofii politycznej Hannah Arendt, stanowczo przeciwstawiali si\u0119 te\u017c pr\u00f3bie zamazywania przez lewicowych libera\u0142\u00f3w r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy totalitaryzmem i autorytaryzmem oraz zaliczania ZSSR do tej drugiej kategorii re\u017cim\u00f3w, z kt\u00f3rymi nale\u017cy \u201enauczy\u0107 si\u0119 \u017cy\u0107\u201d. Gershman w 1978 roku stwierdzi\u0142, \u017ce rozr\u00f3\u017cnienie tych dwu typ\u00f3w ustroju i spo\u0142ecze\u0144stwa nie jest \u201eakademickie\u201d, gdy\u017c pozwala ono zrozumie\u0107, \u017ce prawicowe re\u017cimy \u201emo\u017cna by\u0142o tak szybko i bezproblemowo zast\u0105pi\u0107 demokratycznymi w\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce nie by\u0142y totalitarne w sensie kontrolowania ka\u017cdego aspektu ludzkiego istnienia\u201d23<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Szczeg\u00f3lny rozg\u0142os zyska\u0142 artyku\u0142 Jeane Kirkpatirck z 1979 roku pt. Dyktatury i podw\u00f3jne standardy<\/em>24<\/a><\/sup>, b\u0119d\u0105cy nie tylko druzgoc\u0105c\u0105 krytyk\u0105 Cartera, ale sformu\u0142owaniem przyj\u0119tej przez neocons <\/em>g\u0142\u00f3wnej wytycznej w polityce zagranicznej, kt\u00f3ra zaleca\u0142a wspieranie przez USA autorytarnych dyktatur prawicowych, stawiaj\u0105cych op\u00f3r wspomaganym przez Moskw\u0119 lub Pekin marksistowskim rebeliantom. Wychodz\u0105c z przes\u0142anki, i\u017c ustroje demokratyczne powstaj\u0105 powoli, w d\u0142ugim okresie do\u015bwiadcze\u0144, a pr\u00f3by forsowania rozwi\u0105za\u0144 demokratycznych z dnia na dzie\u0144 przynios\u0142yby skutki odwrotne do zamierzonych, Kirkpatrick akcentowa\u0142a fakt rzeczywistego ewoluowania ustroj\u00f3w autorytarnych w kierunku demokratycznym w polityce, a liberalnym w gospodarce, podczas gdy \u201euzbrojeni intelektuali\u015bci cytuj\u0105cy Marksa\u201d zmierzaj\u0105 zawsze w kierunku ustanowienia totalitarnej tyranii.<\/p>\r\n

4. Przej\u015bcie do Partii Republika\u0144skiej<\/h4>\r\n

Pomimo krytyki polityki demokrat\u00f3w neocons <\/em>d\u0142ugo wzdragali si\u0119 przed przej\u015bciem do republikan\u00f3w – zapewne g\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119d\u00f3w etniczno-rasowych, czego dowodzi artyku\u0142 Kirkpatrick w \u201eCommon Sense\u201d pt. Dlaczego nie jeste\u015bmy republikanami?<\/em>, w kt\u00f3rym wyja\u015bnia\u0142a ona, \u017ce Partia Republika\u0144ska jest ekspozytur\u0105 WASP-\u00f3w (White-Anglo-Saxon-Protestants<\/em>), dyskryminuj\u0105cych \u017byd\u00f3w, katolik\u00f3w i Murzyn\u00f3w. Pocz\u0105tkowo tylko Kristol samotnie, ju\u017c w 1972 roku, przeszed\u0142 do Partii Republika\u0144skiej i popar\u0142 w wyborach prezydenckich Nixona. Gremialna zmiana barw partyjnych – ale ze znacz\u0105cymi wyj\u0105tkami, jak Jim Wright i Tom Foley w obu izbach Kongresu oraz Bell, Glazer, Novak i redaktor \u201eThe New Republic\u201d Marty Peretz po\u015br\u00f3d intelektualist\u00f3w – nast\u0105pi\u0142a dopiero w 1979 roku, po rezygnacji Moynihana z ubiegania si\u0119 o nominacj\u0119 z ramienia Partii Demokratycznej; dzi\u0119ki niej jednak neocons <\/em>stali si\u0119 po raz pierwszy wa\u017cnym segmentem prawicowej koalicji, kt\u00f3ra w 1980 roku wynios\u0142a do w\u0142adzy Ronalda W. Reagana.<\/p>\r\n

Wej\u015bcie do koalicji reaganowskiej neocons <\/em>wykorzystali do zdobycia mocnej pozycji w g\u0142\u00f3wnych think tanks <\/em>konserwatywnych, jak American Enterprise Institute, Center for Strategic and International Studies, Heritage Foundation, Hoover Institute. Z inicjatywy Midge Decter w lutym 1981 roku powsta\u0142 Komitet na rzecz Wolnego \u015awiata (Committee for the Free World), kt\u00f3rego deklaracj\u0119 podpisa\u0142o oko\u0142o 400 intelektualist\u00f3w z USA i Europy (honorowym przewodnicz\u0105cym zosta\u0142 Raymond Aron) i kt\u00f3ry przez pierwszy rok istnienia pozyska\u0142 od rozmaitych fundacji prawie 0,5 mld dolar\u00f3w. Neocons <\/em>uzyskali tak\u017ce wiele wa\u017cnych przycz\u00f3\u0142k\u00f3w w urz\u0119dach federalnych: m.in. Bill Bennett (ur. 1943) zosta\u0142 przewodnicz\u0105cym Narodowego Funduszu Nauk Humanistycznych (National Endowment for the Humanities), a nast\u0119pnie sekretarzem o\u015bwiaty.<\/p>\r\n

Prezydentura Reagana okaza\u0142a si\u0119 jednak dla neocons <\/em>w du\u017cej mierze rozczarowaniem; w szczeg\u00f3lno\u015bci Podhoretz i Kristol uwa\u017cali prezydenta za zbyt \u201emi\u0119kkiego\u201d. Jak wyznawa\u0142 Kristol, \u201emieli\u015bmy nadziej\u0119, \u017ce Ronald Reagan b\u0119dzie si\u0119 zachowywa\u0142 w polityce zagranicznej bardziej jak kowboj z wielk\u0105 i \u015bmia\u0142\u0105 wizj\u0105 (\u2026), a mniej jak tradycyjny dyplomata. Tymczasem nadal przewa\u017ca, niestety, tradycyjna dyplomacja Departamentu Stanu\u201d25<\/a><\/sup>. Reaganowi mieli za z\u0142e nie do\u015b\u0107 stanowcze wspieranie partyzant\u00f3w afga\u0144skich i si\u0142 antykomunistycznych w Ameryce \u0141aci\u0144skiej (w\u0142adz Salwadoru i nikaragua\u0144skich contras<\/em>) oraz stwarzanie zagro\u017cenia dla Izraela przez sprzeda\u017c broni Arabii Saudyjskiej. Podhoretz przekonywa\u0142, \u017ce Zwyci\u0119stwo jest mo\u017cliwe<\/em>26<\/a><\/sup>, a w walce z Moskw\u0105 nie mo\u017ce by\u0107 kompromis\u00f3w, poniewa\u017c jest ono \u201estarciem pomi\u0119dzy cywilizacj\u0105 a barbarzy\u0144stwem\u201d27<\/a><\/sup>. Jego zdaniem jednoznacznie zdefiniowanym celem zmodyfikowanej strategii \u201eodstraszania\u201d winno by\u0107 zniszczenie ZSSR, wszelako bez uciekania si\u0119 do bezpo\u015bredniej konfrontacji militarnej, lecz przez zmasowan\u0105 ofensyw\u0119 przeciwko komunizmowi w Trzecim \u015awiecie oraz ca\u0142kowite zamro\u017cenie stosunk\u00f3w handlowych i odmow\u0119 udzielania pomocy gospodarczej Moskwie i jej satelitom (w tym PRL). Podhoretz ocenia\u0142, \u017ce w\u00f3wczas \u201esi\u0142y, kt\u00f3re ju\u017c teraz napieraj\u0105 na imperialne granice [ZSSR], samoczynnie wzrosn\u0105\u201d, co \u201estworzy nadziej\u0119 na rozpad imperium sowieckiego\u201d28<\/a><\/sup>. Gani\u0105c Reagana za niezerwanie stosunk\u00f3w gospodarczych z Moskw\u0105 i Warszaw\u0105 po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce, twierdzi\u0142: \u201eWystarczy\u0142o tylko przesta\u0107 pomaga\u0107 Sowietom i ich polskim kolaborantom, aby trudniej by\u0142o im ustabilizowa\u0107 sytuacj\u0119\u201d29<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Mniej krytyczni byli neocons <\/em>zatrudnieni w administracji: Kirkpatrick (ambasador w ONZ), Novak (delegat do Komisji Praw Cz\u0142owieka ONZ), Max Kampelman (1920-2013) – delegat na madryckie obrady KBWE i Abrams (asystent sekretarza stanu ds. organizacji mi\u0119dzynarodowych), kt\u00f3rzy (w przeciwie\u0144stwie do \u0142atwo wygrywaj\u0105cych wojny na papierze publicyst\u00f3w) rozumieli mechanizmy i ograniczenia realnej polityki, tote\u017c gotowi byli zadowoli\u0107 si\u0119 stopniowymi sukcesami. Tymczasem Podhoretz \u201esta\u0142 si\u0119 ofiar\u0105 w\u0142asnych cel\u00f3w i wzrastaj\u0105cej nieelastyczno\u015bci ideologicznej. Ustanowi\u0142 bezwzgl\u0119dne kryterium oceny polityki zagranicznej Reagana – zwyci\u0119stwo nad komunizmem – i wszystko, co tego kryterium nie spe\u0142nia\u0142o, automatycznie uznawane by\u0142o za pora\u017ck\u0119\u201d30<\/a><\/sup>. Za drugiej kadencji Reagana pozycj\u0105 neokonserwatyst\u00f3w zachwia\u0142o te\u017c odej\u015bcie Kirkpatrick i zamieszanie Abramsa w afer\u0119 \u201eIran – contras\u201d (po\u015bredniczenia w nielegalnej sprzeda\u017cy broni z wrogiego Iranu antykomunistycznym partyzantom w Nikaragui), a Moynihan (kt\u00f3ry pocz\u0105tkowo te\u017c krytykowa\u0142 Reagana za zbytni\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107) po z\u0142agodzeniu swego antykomunizmu zosta\u0142 w 1983 roku demonstracyjnie wykluczony z grona neocons<\/em>.<\/p>\r\n

5. Neorealizm i \u201ekoniec historii\u201d<\/h4>\r\n

Zacietrzewienie Podhoretza i Laqueura oraz pewna dezorientacja z powodu pieriestrojki <\/em>Michai\u0142a Gorbaczowa, w kt\u00f3rej widzieli oni wzmocnienie, a nie kryzys komunizmu (Laqueur jeszcze w 1985 roku twierdzi\u0142, \u017ce w\u0142adza komunistyczna w Moskwie jest bezpieczna jak nigdy31<\/a><\/sup>), zachwia\u0142o powa\u017cnie politycznymi wp\u0142ywami neocons<\/em>, niemal wyeliminowanych za drugiej kadencji Reagana. Ich pozycj\u0119 uratowa\u0142 – wskazuj\u0105c zarazem po raz kolejny nowy cel strategiczny – Kristol, kt\u00f3ry najwcze\u015bniej zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce ideologiczny ekstremizm prowadzi do marginalizacji politycznej. W 1985 roku Kristol za\u0142o\u017cy\u0142 pismo \u201eThe National Interest\u201d, gdzie proklamowa\u0142 tzw. neorealizm, kt\u00f3rego ide\u0105 przewodni\u0105 by\u0142o prowadzenie polityki po\u015bredniej pomi\u0119dzy izolacjonizmem Starej Prawicy a ideologicznymi \u201ekrucjatami\u201d propagowanymi przez \u201eCommentary\u201d. Zdaniem Kristola i Roberta W. Tuckera (ur. 1925), kt\u00f3ry przestrzega\u0142 przed \u201eimperialn\u0105 pokus\u0105\u201d32<\/a><\/sup>, USA powinny \u201ekrzewi\u0107 demokracj\u0119\u201d za granic\u0105 raczej w\u0142asnym przyk\u0142adem, natomiast si\u0142y u\u017cywa\u0107 tylko w\u00f3wczas, gdy wymaga tego ich narodowy interes. Dlatego te\u017c Kristol studzi\u0142 eufori\u0119 \u201eko\u0144ca historii\u201d po upadku komunizmu sowieckiego, chocia\u017c to w\u0142a\u015bnie na \u0142amach \u201eNational Interest\u201d (w numerze 16 z 1989) ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy zarys s\u0142ynnego eseju Koniec historii? <\/em>Francisa Fukuyamy, kt\u00f3ry og\u0142osi\u0142 – acz asekuruj\u0105c si\u0119 trybem warunkowym – \u017ce \u201ejeste\u015bmy, by\u0107 mo\u017ce, \u015bwiadkami nie po prostu ko\u0144ca zimnej wojny, czy te\u017c przemijania pewnego szczeg\u00f3lnego okresu w powojennej historii \u015bwiata, lecz ko\u0144ca historii jako takiej, to jest – ko\u0144cowego punktu ideologicznej ewolucji ludzko\u015bci i uniwersalizacji zachodniej liberalnej demokracji jako ostatecznej formy rz\u0105du\u201d33<\/a><\/sup>. W odpowiedzi na to Kristol – witaj\u0105c, nie bez ironii, \u201eG.W.F. Hegla w Waszyngtonie\u201d – przestrzega\u0142 przed mira\u017cami heglowskiej wyobra\u017ani i zaleca\u0142 \u201epowr\u00f3t do Arystotelesa i jego pogl\u0105du, i\u017c wszelkie formy rz\u0105d\u00f3w (\u2026) s\u0105 zasadniczo nietrwa\u0142e, \u017ce wszelkie re\u017cimy polityczne s\u0105 z natury przej\u015bciowe, \u017ce stabilno\u015b\u0107 ka\u017cdego z nich podlega korozyjnemu dzia\u0142aniu czasu\u201d34<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Okres pewnego zamieszania w obozie neokonserwatywnym po 1989 wynika\u0142 z tego, \u017ce – jak przyzna\u0142 Kristol – \u201ebardzo trudno jest okre\u015bli\u0107 polityk\u0119 zagraniczn\u0105, kiedy si\u0119 nie ma wroga\u201d, a \u201eobecnie Stany Zjednoczone nie maj\u0105 \u017cadnego wroga\u201d, cho\u0107 s\u0105 kraje, kt\u00f3re (jak Iran czy Libia) prowadz\u0105 polityk\u0119 nieprzyjazn\u0105, \u201eale nie zrobi\u0142y one dot\u0105d nic takiego, co przesun\u0119\u0142oby je do kategorii wrog\u00f3w\u201d35<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

6. Drugie pokolenie neokonserwatyst\u00f3w<\/h4>\r\n

Jednakowo\u017c, wbrew przedwczesnym (z 1996 roku) obwieszczeniom obu \u201eojc\u00f3w-za\u0142o\u017cycieli\u201d (Kristola i Podhoretza), neokonserwatyzm nie umar\u0142 z powodu wielkiego sukcesu, jako \u017ce bezkrwawe zwyci\u0119stwo w \u201ezimnej wojnie\u201d uczyni\u0142o USA jedynym supermocarstwem w \u015bwiecie, tote\u017c si\u0142\u0105 rzeczy wzmog\u0142o w polityce ameryka\u0144skiej – obecn\u0105 przynajmniej od prezydentury W. Wilsona – tendencj\u0119 \u201edemokratyczno-misjonistyczn\u0105\u201d w ideologii pa\u0144stwowej oraz d\u0105\u017cenie do stworzenia globalnego imperium (Imperium Mundi<\/em>). W tej sytuacji, drugie pokolenie neokonserwatyst\u00f3w dokona\u0142o od pocz\u0105tku lat 90. syntezy \u201emisjonizmu\u201d Podhoretza i \u201eneorealizmu\u201d Kristola. Synteza ta – nazwana przez36<\/a><\/sup> Maxa Boota (ur. 1969) \u201etwardym wilsonizmem\u201d37<\/a><\/sup> (hard Wilsonianism<\/em>), a przez Adama Wolfsona \u201ewilsonizmem na sterydach\u201d38<\/a><\/sup> – polega\u0142a na zrozumieniu, \u017ce ideologia demoliberalna i \u201ekult\u201d praw cz\u0142owieka nie mog\u0105 by\u0107 samoistnymi celami politycznymi, gdy\u017c kierowanie si\u0119 fanatyzmem ideologicznym mo\u017ce prowadzi\u0107 do katastrofy, s\u0105 one natomiast przydatnym narz\u0119dziem i kamufla\u017cem dla budowania Imperium Americanum <\/em>oraz dyscyplinowania i karania pa\u0144stw opornych, desygnowanych na wrog\u00f3w Imperium (zaliczonych do \u201eosi z\u0142a\u201d), nadto za\u015b pewien poziom rzeczywistej homogenizacji ustrojowej, zbli\u017caj\u0105cy wszystkie \u201eprowincje\u201d imperium \u015bwiatowego do modelu ustrojowego \u201ecentrum\u201d, u\u0142atwia sprawowanie nad nimi kontroli. Do wyznawc\u00f3w \u201ereligii\u201d praw cz\u0142owieka adresowana jest te\u017c argumentacja Novaka, i\u017c skoro USA \u201es\u0105 demokracj\u0105, kt\u00f3rej fundamentem jest zabezpieczenie praw jednostki\u201d, to \u201ew naturalny spos\u00f3b (\u2026) nasz kraj czuje si\u0119 bezpieczniejszy, gdy r\u00f3wnie\u017c w innych krajach, w jak najwi\u0119kszej liczbie kraj\u00f3w, panuje system demokratyczny\u201d39<\/a><\/sup>; do zwolennik\u00f3w globalizacji gospodarczej za\u015b – argument o potrzebach handlu mi\u0119dzynarodowego, lecz najbardziej propagandzie neocons <\/em>sprzyja zjawisko – i jego \u201eumi\u0119dzynarodowienie\u201d – terroryzmu i wywo\u0142ane przeze\u0144 poczucie zagro\u017cenia, tak\u017ce ze strony \u201epa\u0144stw zb\u00f3jeckich\u201d. Dla cel\u00f3w tej syntezy neocons <\/em>potrafili nawet odebra\u0107 tradycyjnej prawicy has\u0142o America first!<\/em>, zmieniaj\u0105c jego sens z izolacjonistycznego na imperialny, co nazwano \u201eunilateralizmem aktywnym\u201d.<\/p>\r\n

T\u0119 unowocze\u015bnion\u0105 wersj\u0119 ideologii demokratyczno-imperialnej, g\u0142osz\u0105c\u0105 w szeregu tekst\u00f3w40<\/a><\/sup>, i\u017c na USA spoczywa moralny obowi\u0105zek \u201eeksportowania demokracji\u201d, a zarazem w mniej lub bardziej otwarty spos\u00f3b przyznaj\u0105cych, \u017ce \u201eobdarowywanie\u201d ca\u0142ej ludzko\u015bci demokracj\u0105 liberaln\u0105 pokrywa si\u0119 z nadrz\u0119dnym interesem imperialnym, zbudowali przedstawiciele drugiej, jeszcze bardziej wojowniczej, generacji neokonserwatyst\u00f3w, do kt\u00f3rej zaliczaj\u0105 si\u0119 m.in.: za\u0142o\u017cyciel i redaktor \u201eThe Weekly Standard\u201d – (syn Irvinga) Bill [William] Kristol (ur. 1952); kolumnista \u201eThe New York Post\u201d i obecny (od 2009) redaktor \u201eCommentary\u201d – (syn Normana) John Podhoretz (ur. 1961); historyk dyplomacji (syn Donalda) Robert Kagan (ur. 1958); redaktor \u201eOrbis\u201d i blogger – Daniel Pipes41<\/a><\/sup> (ur. 1949); profesor studi\u00f3w strategicznych w John Hopkins University42<\/a><\/sup> – Eliot A. Cohen (ur. 1955); analityk strategii obronnej w American Enterprise Institute – Thomas Donnelly (ur. 1953); internacjolodzy Joshua Muravchik (ur. 1947) i Aaron L. Friedberg (ur. 1956); redaktor \u201eWorld Affairs\u201d – Lawrence F. Kaplan (ur. 1969); pisarz i krytyk literacki Leon Wieselter (ur. 1952); kolumnista \u201eThe Washington Post\u201d i redaktor \u201eThe New Republic\u201d – Charles Krauthammer (1950-2018); kolumnista wielu pism (obecnie \u201eThe New York Times\u201d) – David Brooks (ur. 1961); kolumnista periodyk\u00f3w kanadyjskich i ameryka\u0144skich oraz speechwriter<\/em> prezydenta Busha Jr. – David Frum (ur. 1960); kolumnista \u201eNewsweeka\u201d – Fareed Zakaria43<\/a><\/sup> (ur. 1964); redaktor \u201eNational Review Online\u201d – Jonah J. Goldberg (ur. 1969); redaktor FutureOfCapitalism.com<\/a> – Ira Stoll (ur. 1972).<\/p>\r\n

Z administracj\u0105 George\u2019a H.W. Busha stosunki neocons <\/em>nie by\u0142y najlepsze44<\/a><\/sup>, cho\u0107 Bill Kristol by\u0142 dyrektorem gabinetu wiceprezydenta Dana Quayle\u2019a, a w 1994 roku przyczyni\u0142 si\u0119 do zwyci\u0119stwa republikan\u00f3w w wyborach do obu izb Kongresu, gdzie liderem wi\u0119kszo\u015bci zosta\u0142, zwi\u0105zany z neocons<\/em>, Newt [Newton L.] Gingrich (ur. 1943). Z administracj\u0105 demokraty Billa Clintona byli oni45<\/a><\/sup> w otwartym konflikcie (popierali prezydenta jedynie wtedy, gdy decydowa\u0142 si\u0119 na interwencje zbrojne, jak w Bo\u015bni-Hercegowinie). Bill Kristol napisa\u0142 nawet, \u017ce \u201eka\u017cdy neokonserwatysta, kt\u00f3ry wr\u00f3ci do Partii Demokratycznej, jest pseudoneokonserwatyst\u0105\u201d46<\/a><\/sup>, jednak 26 I 1998 roku i on sam, i wielu innych czo\u0142owych neocons <\/em>(Abrams, Bennett, Bolton, Kagan, Perle, Wolfowitz) obiecywa\u0142o Clintonowi \u201epe\u0142ne poparcie\u201d, je\u015bli w or\u0119dziu o stanie pa\u0144stwa wska\u017ce odsuni\u0119cie od w\u0142adzy Saddama Husajna jako g\u0142\u00f3wny punkt polityki zagranicznej.<\/p>\r\n

Pomimo chwilowego zej\u015bcia z pierwszego planu ostatni\u0105 dekad\u0119 XX wieku neocons <\/em>wykorzystali tak\u017ce w pe\u0142ni do zbudowania solidnych podstaw finansowych i medialnych dla oczekiwanego powrotu do w\u0142adzy wraz z Parti\u0105 Republika\u0144sk\u0105. Od rozmaitych fundacji otrzymywali rocznie ponad 30 mln dolar\u00f3w47<\/a><\/sup>. Na za\u0142o\u017cenie \u201eThe Weekly Standard\u201d 10 mln dolar\u00f3w wy\u0142o\u017cy\u0142 – nazywany \u201efinansowym ojcem chrzestnym\u201d neokonserwatyzmu – magnat prasowy Rupert Murdoch. Nowym, czysto neokonserwatywnym dziennikiem, na kt\u00f3ry 20 mln dolar\u00f3w da\u0142 Kanadyjczyk Conrad M. Black, jest \u201eThe New York Sun\u201d. Neokonserwaty\u015bci dominuj\u0105 te\u017c w (wydawanym przez \u201ewielebnego\u201d Sun Myung Moona) \u201eThe Washington Times\u201d, kontroluj\u0105 \u201eThe New Republic\u201d, nadaj\u0105 ton w \u201eThe Wall Street Journal\u201d, \u201eThe New York Post\u201d, \u201eThe American Spectator\u201d i \u201eThe National Review\u201d oraz na kanale Fox News (te\u017c nale\u017c\u0105cym do Murdocha). Dzi\u0119ki koncernowi prasowemu Murdocha – Hollinger International Inc. – maj\u0105 wp\u0142yw na ton komentarzy m.in. w \u201eThe Daily Telegraph\u201d, \u201eThe Spectator\u201d i \u201eThe Jerusalem Post\u201d.<\/p>\r\n

7. Na szczycie w\u0142adzy: administracja G.W. Busha Jr. (2001-2009)<\/h4>\r\n

Chocia\u017c w prawyborach republikan\u00f3w neocons <\/em>popierali kandydatur\u0119 senatora Johna McCaina, po nominacji i zwyci\u0119stwie wyborczym George\u2019a W. Busha stali si\u0119 jednym z g\u0142\u00f3wnych (obok tzw. chrze\u015bcija\u0144skich syjonist\u00f3w, wywodz\u0105cych si\u0119 spo\u015br\u00f3d \u201eewangelikalnych\u201d protestant\u00f3w48<\/a><\/sup>) sektor\u00f3w jego administracji, wsp\u00f3\u0142tworz\u0105c pot\u0119\u017cn\u0105 (mocno powi\u0105zan\u0105 nie tylko etnicznie, ale i rodzinnie49<\/a><\/sup>) sie\u0107 w\u0142adzy (network of power<\/em>)50<\/a><\/sup>. Sprzyja\u0142a im okoliczno\u015b\u0107, \u017ce z powodu s\u0105dowego sporu o wynik wybor\u00f3w prezydenckich, w okresie przej\u015bciowym (XI 2000-I 2001) jeden z ich politycznych protektor\u00f3w – wiceprezydent Dick Cheney – mia\u0142 woln\u0105 r\u0119k\u0119 w obsadzaniu stanowisk. Drugim ich protektorem by\u0142 sekretarz obrony Donald H. Rumsfeld. W ten spos\u00f3b na decyzyjnie kluczowych stanowiskach w administracji Busha ulokowali si\u0119 nast\u0119puj\u0105cy neocons<\/em>: zast\u0119pca Rumsfelda – Paul Wolfowitz (ur. 1943); szef politycznej rady konsultacyjnej Pentagonu (i g\u0142\u00f3wny strateg \u201ewojny z terroryzmem\u201d51<\/a><\/sup>) – Richard N. Perle (ur. 1941); szef Rady Bezpiecze\u0144stwa Narodowego – Elliott Abrams (ur. 1948); zast\u0119pca sekretarza stanu Richard Armitage (ur. 1945); szef gabinetu Cheneya – Lewis \u201eScooter\u201d Libby (ur. 1950); podsekretarz obrony – Eric S. Edelman (ur. 1951); reprezentantka USA w NATO -Victoria Nuland (ur. 1961); trzeci w kolejno\u015bci urz\u0119dnik w Departamencie Obrony52<\/a><\/sup> – Douglas J. Feith (ur. 1953), oraz jego wsp\u00f3\u0142pracownicy: Stephen Cambone, Peter W. Rodman, Dov Zakheim i Michael Rubin; odpowiedzialny za kontrol\u0119 zbroje\u0144 w Departamencie Stanu John R. Bolton (ur. 1948) i jego asystent David Wurmser; szef specjalnej kom\u00f3rki wywiadowczej w Pentagonie (w m\u0142odo\u015bci r\u00f3wnie\u017c trockista) – Abram Shulsky (ur. 1942); specjalny pe\u0142nomocnik prezydenta do kontakt\u00f3w z opozycj\u0105 irack\u0105, a nast\u0119pnie ambasador USA przy ONZ – muzu\u0142manin53<\/a><\/sup> Zalmay Khalilzad (ur. 1951). Ze wzgl\u0119du na szczeg\u00f3lnie siln\u0105 pozycj\u0119 w Pentagonie neocons <\/em>okre\u015bla si\u0119 czasem skr\u00f3tem Pentacons<\/em>; w okresie prezydentury Busha Jr. by\u0142o ich co najmniej dziewi\u0119ciu (w tym Perle, Cohen, Gingrich, Quayle i Woolsey) na trzydziestu cz\u0142onk\u00f3w Rady Polityki Obronnej (Defence Policy Board), kt\u00f3ra debatuje nad d\u0142ugofalowymi celami polityki militarnej oraz nad tym, jakie nowe typy broni maj\u0105 by\u0107 rozwijane. Koncepcje neocons<\/em> realizowa\u0142a r\u00f3wnie\u017c z pe\u0142nym przekonaniem i zaanga\u017cowaniem przewodnicz\u0105ca Rady Bezpiecze\u0144stwa Narodowego w pierwszej (2001-2005) i sekretarz stanu w drugiej (2005-2009) administracji Busha Jr. – Condoleezza Rice54<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Mimo i\u017c stosunkowo nieliczni, neocons <\/em>byli znakomicie zorganizowani i mieli jasno sprecyzowane i dalekosi\u0119\u017cne cele polityczne. Pracuj\u0105cy w Pentagonie ju\u017c w latach 1982-1986 M.A. Ledeen sformu\u0142owa\u0142 s\u0142ynn\u0105 doktryn\u0119 swojego imienia, g\u0142osz\u0105c\u0105, \u017ce \u201emniej wi\u0119cej co dziesi\u0119\u0107 lat Stany Zjednoczone musz\u0105 znale\u017a\u0107 sobie jakie\u015b g\u00f3wniane pa\u0144stewko i rzuci\u0107 nim o \u015bcian\u0119, ot tak po prostu, \u017ceby pokaza\u0107, kto tu rz\u0105dzi\u201d55<\/a><\/sup>. W 1992 roku Wolfowitz i Libby opracowali dokument Pentagonu: Wytyczne Planowania Obronnego <\/em>(Defence Planning Guidance<\/em>), w kt\u00f3rym postulowali zast\u0105pienie \u201edoktryny odstraszania\u201d now\u0105 strategi\u0105 hegemonii globalnej oraz wzywali do \u201epermanentnej obecno\u015bci militarnej USA na sze\u015bciu kontynentach, a\u017ceby wybi\u0107 z g\u0142owy wszystkim potencjalnym konkurentom aspiracje o wi\u0119kszej roli w skali regionalnej lub globalnej\u201d; chocia\u017c projekt ten zosta\u0142 w\u00f3wczas odrzucony, jego tezy sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 Strategii Bezpiecze\u0144stwa Narodowego<\/em> og\u0142oszonej 21 IX 2001 roku przez prezydenta G.W. Busha. W 1996 roku R. Kagan i W. Kristol og\u0142osili propozycj\u0119 \u201eneoreganowskiej\u201d polityki zagranicznej56<\/a><\/sup>. W 1997 roku neocons <\/em>(m.in. Abrams, Bennett, Cheney, Decter, Fukuyama, Libby, Podhoretz, Rodman, Rumsfeld, Wolfowitz) powo\u0142ali instytucj\u0119 Project for The New American Century (PNAC), z Billem Kristolem jako prezesem, kt\u00f3ra postawi\u0142a sobie za cel sformu\u0142owanie strategii dla osi\u0105gni\u0119cia globalnej hegemonii USA. We wrze\u015bniu 2000 roku PNAC opublikowa\u0142 obszerny (90 stron), programowy dokument (kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym autorem by\u0142 Th. Donnelly), zawieraj\u0105cy postulat przebudowy ameryka\u0144skich si\u0142 zbrojnych tak, aby mog\u0142y one s\u0142u\u017cy\u0107 realizacji cel\u00f3w imperialnych57<\/a><\/sup>. Realizacji tego scenariusza dopom\u00f3g\u0142 atak terrorystyczny na WTC, kt\u00f3ry potwierdzi\u0142 s\u0142uszno\u015b\u0107 przewidywania I. Kristola, \u017ce \u015bwiat \u201eobfituje wci\u0105\u017c w mo\u017cliwo\u015bci dostarczania wrog\u00f3w. W ko\u0144cu wi\u0119c na pewno zn\u00f3w b\u0119dziemy mieli wroga czy wrog\u00f3w i zn\u00f3w b\u0119dziemy mogli wobec nich okre\u015bli\u0107 nasz\u0105 polityk\u0119 zagraniczn\u0105\u201d58<\/a><\/sup>. E.A. Cohen og\u0142osi\u0142, \u017ce walka przeciwko \u201ewojuj\u0105cemu islamowi\u201d stanowi pocz\u0105tek IV wojny \u015bwiatowej59<\/a><\/sup>, a M.A. Ledeen wskaza\u0142 list\u0119 pa\u0144stw, kt\u00f3re nale\u017cy zniszczy\u0107: \u201eNajpierw i przede wszystkim musimy obali\u0107 terrorystyczne re\u017cimy, poczynaj\u0105c od Wielkiej Tr\u00f3jki, czyli Iranu, Iraku i Syrii. Nast\u0119pnie zabierzemy si\u0119 za Arabi\u0119 Saudyjsk\u0105. Po usuni\u0119ciu tyran\u00f3w nie wycofamy si\u0119 (\u2026). Musimy dopilnowa\u0107 realizacji cel\u00f3w demokratycznej rewolucji (\u2026). Stabilizowanie sytuacji jest zadaniem nieprzynosz\u0105cym Ameryce \u017cadnych korzy\u015bci i myln\u0105 koncepcj\u0105, kt\u00f3r\u0105 trzeba odrzuci\u0107. Nie chcemy stabilizacji w Iranie, Iraku, Syrii, Libanie ani Arabii Saudyjskiej. Chcemy zmian. Rzeczywisty problem nie polega na tym, \u00abczy\u00bb, ale \u00abjak\u00bb zdestabilizowa\u0107\u201d60<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Jeszcze dalej szed\u0142 Bill Bennett, kt\u00f3ry jako cel ataku wymieni\u0142 te\u017c Chiny. Samo\u015bwiadomo\u015b\u0107 neocons <\/em>wyrazi\u0142 w s\u0142ynnym ju\u017c przeciwstawieniu postaw Amerykan\u00f3w i Europejczyk\u00f3w R. Kagan, kt\u00f3ry oznajmi\u0142, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do wychodz\u0105cej poza logik\u0119 si\u0142y Europy, wkraczaj\u0105cej do \u201eraju \u00abko\u0144ca historii\u00bb, b\u0119d\u0105cego urzeczywistnieniem kantowskiego \u00abwiecznego pokoju\u00bb – do \u015bwiata, w kt\u00f3rym panuje spok\u00f3j i wzgl\u0119dny dobrobyt\u201d, USA \u201enadal tkwi\u0105 w historii, w anarchicznym hobbesowskim \u015bwiecie, w kt\u00f3rym nie mo\u017cna liczy\u0107 na mi\u0119dzynarodowe prawa i regu\u0142y, a prawdziwe bezpiecze\u0144stwo oraz obrona i szerzenie liberalnego porz\u0105dku wymagaj\u0105 posiadania i stosowania zbrojnej si\u0142y\u201d61<\/a><\/sup>, czyli – pomijaj\u0105c retoryk\u0119 liberaln\u0105 – gotowo\u015bci prowadzenia wiecznej wojny dla wiecznego pokoju<\/em>62<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Pierwodruk w: \u201eDialogi Polityczne \/ Political Dialogues. Journal of Political Theory\u201d nr 27\/2019, ss. 11-28.<\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

 <\/h4>\r\n

[Przypisy:<\/strong>]<\/p>\r\n

1<\/a><\/sup> Zob. M. Harrington, The Welfare State and Its Neoconservatives Critics<\/em>, \u201eDissent\u201d, 20\/1973; przedruk w ksi\u0105\u017cce tego\u017c autora: The Twilight of Capitalism<\/em>, Simon & Schuster, New York 1976, ss. 165-272.<\/p>\r\n

2<\/a><\/sup> Zob. D. Bell, The End of Ideology: On the Exhaustion of Political Ideas in the Fifties<\/em>, The Free Press, Glencoe 1960.<\/p>\r\n

3<\/a><\/sup> Zob. ten\u017ce, Nadej\u015bcie spo\u0142ecze\u0144stwa postindustrialnego. Pr\u00f3ba prognozowania spo\u0142ecznego<\/em>, Warszawa 1975 [The Coming of Post-Industrial Society: A Venture in Social Forecasting<\/em>, Basic Books, New York 1973].<\/p>\r\n

4<\/a><\/sup> By\u0142y \u017co\u0142nierz izraelskich si\u0142 powietrznych.<\/p>\r\n

5<\/a><\/sup> Zob. Ch. Kadushin, The American Intellectual Elite<\/em>, Little Brown, Boston 1974.<\/p>\r\n

6<\/a><\/sup> Z tego w\u0142a\u015bnie powodu Lew Trocki w ostatnim sygnowanym przez siebie tek\u015bcie z grudnia 1939 roku: Drobnomieszcza\u0144ska opozycja w Robotniczej Partii Socjalistycznej Stan\u00f3w Zjednoczonych<\/em>, pot\u0119pi\u0142 \u201edrobnomieszcza\u0144sk\u0105 recydyw\u0119\u201d Hooka, polegaj\u0105c\u0105 na uznaniu, i\u017c cel strategiczny, jakim jest pokonanie J\u00f3zefa Stalina – zdrajcy rewolucji, zawieraj\u0105cego sojusz z Adolfem Hitlerem, wymaga nowej taktyki, tj. oparcia si\u0119 na demokratycznej pot\u0119dze USA, zdolnej pokona\u0107 zar\u00f3wno \u201ebiurokracj\u0119 faszystowsk\u0105\u201d, jak i \u201ebiurokracj\u0119 stalinowsk\u0105\u201d; cel ten jednakowo\u017c wymaga przej\u015bcia r\u00f3wnie\u017c na pozycje \u201eterminologii demokracji\u201d, co, zdaniem Hooka, nie sprzeniewierza si\u0119 idea\u0142om marksizmu, albowiem Marks ju\u017c w Manife\u015bcie komunistycznym<\/em> g\u0142osi\u0142, \u017ce ka\u017cda rewolucja demokratyczna prowadzi do rewolucji komunistycznej. Podobne pogl\u0105dy g\u0142osili tak\u017ce dwaj inni trocki\u015bci: (z pochodzenia Grek) Michel Pablo [w\u0142a\u015bc. Michalis Raptis, 1911-1996] oraz Ted [Edward] Grant [w\u0142a\u015bc. Izaak Blank, 1913-2006], nazywaj\u0105c to \u201eentryzmem\u201d (entryism<\/em>), czyli koncepcj\u0105 infiltracji przez trockist\u00f3w umiarkowanych organizacji socjalistycznych oraz demokratycznych; ostatecznie jednak \u201eentryzm\u201d doprowadzi\u0142 samych trockist\u00f3w do rozp\u0142yni\u0119cia si\u0119 w socjaldemokratycznym \u201emorzu\u201d – zob. R. Mozgol, Katolik wobec neokonserwatyzmu<\/em>, \u201eZawsze Wierni\u201d, nr 2(117)\/2009, ss. 40-41.<\/p>\r\n

7<\/a><\/sup> R. Niebuhr, Russia and the West<\/em>, \u201eNation\u201d, January 16, 1943, cyt. za: J. Ehrman, Neokonserwatyzm. <\/em>Intelektuali\u015bci i sprawy zagraniczne 1945-1994<\/em>, prze\u0142. T. Biero\u0144, Pozna\u0144 2000 [The Rise of Neoconservatism: Intellectuals and Foreign Affairs, 1945-1994<\/em>, Yale University Press, New Haven 1995], s. 19.<\/p>\r\n

8<\/a><\/sup> \u201eForeign Affairs\u201d, vol. 25, July 1947, nr 4, ss. 566-582.<\/p>\r\n

9<\/a><\/sup> Zob. A.J. Schlesinger Jr., The Vital Center: the Politics of Freedom<\/em>, Houghton Mifflin, Boston 1949.<\/p>\r\n

10<\/a><\/sup> Nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce od wrze\u015bnia 1939 roku centrala trockistowskiej IV Mi\u0119dzynarod\u00f3wki (tzw. Rezyduj\u0105cy Mi\u0119dzynarodowy Komitet Wykonawczy) – za\u0142o\u017conej 3 IX 1938 pod Pary\u017cem, kt\u00f3rej obradom pod nieobecno\u015b\u0107 Trockiego przewodzi\u0142 Max Shachtman – mia\u0142a swoj\u0105 siedzib\u0119 w Nowym Jorku; zob. U. \u0141ugowska, A. Grabski, Trockizm. Doktryna i ruch polityczny<\/em>, Warszawa 2003, ss. 101-108.<\/p>\r\n

11<\/a><\/sup> Urodzonego jako Philip Schechter.<\/p>\r\n

12<\/a><\/sup> W artykule Memoire of a Trotskyist<\/em>, \u201eNew York Times Magazine\u201d, January 23, 1977 [przedruk w: Neoconservatism: the Autobiography of an Idea<\/em>, The Free Press, New York 1995, ss. 478-479]. Problem ten w spos\u00f3b do\u015b\u0107 typowy dla pewnych swojej pozycji, \u201esalonowych\u201d intelektualist\u00f3w usi\u0142uje zbagatelizowa\u0107 Podhoretz, kt\u00f3ry podczas debaty na Uniwersytecie Warszawskim 26 I 2007 roku powiedzia\u0142: \u201enie wszyscy jeste\u015bmy ekstrockistami, chocia\u017c paru z nas za m\u0142odu mia\u0142o epizod trockistowski, kt\u00f3ry polega\u0142 g\u0142\u00f3wnie na tym, \u017ce pr\u00f3bowali\u015bmy podrywa\u0107 dziewczyny na radykalne pogl\u0105dy\u201d – Czy Ameryka rz\u0105dzi \u015bwiatem, zastanawiaj\u0105 si\u0119 Norman Podhoretz, Ryszard Legutko i Rados\u0142aw Sikorski<\/em>, \u201eEuropa\u201d, nr 5(148), 3 II 2007, s. 3.<\/p>\r\n

13<\/a><\/sup> Zob. M. Warcha\u0142a, Joshua Muravchik – nawr\u00f3cony neokonserwatysta<\/em>, \u201eDziennik\u201d, 22 VI 2008. Muravchik, sk\u0105din\u0105d, wyj\u0105tkowo alergicznie reaguje na wskazywanie trockistowskich \u017ar\u00f3de\u0142 ruchu, twierdz\u0105c, \u017ce \u201espo\u015br\u00f3d wszystkich wa\u017cniejszych neokon\u00f3w (\u2026) tylko jedna osoba (\u2026) swego czasu sporo flirtowa\u0142a z trockizmem – to Irving Kristol\u201d; o sobie samym powiada natomiast, \u017ce chocia\u017c dzia\u0142a\u0142 w m\u0142odzie\u017c\u00f3wce Partii Socjalistycznej i zna\u0142 Maxa Shachtmana, to jednak nigdy nie by\u0142 \u201eshachtmanit\u0105\u201d, co wi\u0119cej za\u015b, Shachtman przesta\u0142 by\u0107 trockist\u0105 ju\u017c dziesi\u0119\u0107 lat przed ich poznaniem si\u0119 – J. Muravchik, Neokonserwatywna klika<\/em>, prze\u0142. D. Suwik, w: R.L. Bartley i in., Neokonserwatyzm<\/em>, oprac. i wprowadzenie I. Stelzer, wprowadzenie do wydania polskiego R. Legutko, prze\u0142. D. Suwik, A. Warso, T. \u0179yro, Warszawa 2007 [Neoconservatism<\/em>, Atlantic Books, London 2004], s. 285. Trudno okre\u015bli\u0107 te wyja\u015bnienia inaczej, jak mianem pokr\u0119tnych.<\/p>\r\n

14<\/a><\/sup> Aczkolwiek sam Shachtman ju\u017c po wojnie w referacie wyg\u0142oszonym na II Zje\u017adzie Czwartej Mi\u0119dzynarod\u00f3wki w Pary\u017cu (III\/IV 1948) przeprowadzi\u0142 krytyk\u0119 twierdze\u0144 Trockiego na temat \u201ebiurokracji stalinowskiej\u201d, dowodz\u0105c, \u017ce: 1\u00ba biurokracja ta wcale nie uleg\u0142a dezintegracji w czasie wojny; 2\u00ba nie tylko \u017ce walczy\u0142a w obronie w\u0142asno\u015bci znacjonalizowanej w Rosji, ale doprowadzi\u0142a te\u017c do zniszczenia fundament\u00f3w gospodarki bur\u017cuazyjnej w innych krajach i przeprowadzi\u0142a tam nacjonalizacj\u0119; 3\u00ba kontroluje ona nadal, i jeszcze pewniej ni\u017c przed wojn\u0105, stosunki produkcji i dystrybucj\u0119 warto\u015bci dodatkowej. Dopiero brak poparcia dla jego tez sprawi\u0142, \u017ce Shachtman oddali\u0142 si\u0119 od mi\u0119dzynarod\u00f3wki trockistowskiej – zob. U. \u0141ugowska, A. Grabski, dz. cyt., ss. 119-120.<\/p>\r\n

15<\/a><\/sup> Cyt. za: J. Ehrman, dz. cyt., s. 57.<\/p>\r\n

16<\/a><\/sup> Zob. N. Podhoretz, Dlaczego byli\u015bmy w Wietnamie<\/em>, przek\u0142ad zb., Gdynia – Warszawa 1991 [Why We Were in Vietnam<\/em>, Simon & Schuster, New York 1982].<\/p>\r\n

17<\/a><\/sup> Zob. H. Marcuse, Eros i cywilizacja<\/em>, prze\u0142. H. Jankowska, A. Pawelski, Warszawa 1998 [Eros and Civilization: A Philosophical Inquiry into Freud<\/em>, Beacon Press, Boston 1955].<\/p>\r\n

18<\/a><\/sup> Aktywi\u015bci owych ruch\u00f3w \u201ekontestacyjnych\u201d w\u0142\u0105czyli go do wymownej tr\u00f3jcy swoich patron\u00f3w: \u201eMarks – Mao – Marcuse\u201d.<\/p>\r\n

19<\/a><\/sup> Cyt. za: J. Ehrman, dz. cyt., s. 70.<\/p>\r\n

20<\/a><\/sup> Maj\u0105cym przydomek \u201eScoop\u201d. Ta, zapomniana dzi\u015b nieco, posta\u0107 demokratycznego senatora ze stanu Washington, stoj\u0105cego na czele opozycji przeciwko \u201erealistycznej\u201d polityce d\u00c3\u00a9tente<\/em> i domagaj\u0105cego si\u0119 \u201etwardej\u201d polityki w stosunkach ze Zwi\u0105zkiem Sowieckim (w tym – co r\u00f3wnie\u017c wa\u017cne w interesuj\u0105cym nas kontek\u015bcie – uzale\u017cniania stosunk\u00f3w handlowych od zezwalania na emigracj\u0119 pragn\u0105cym tego \u017bydom) mia\u0142a bez w\u0105tpienia wielkie znaczenie dla ukszta\u0142towania si\u0119 pogl\u0105d\u00f3w przysz\u0142ych neocons<\/em>. Irwin Stelzer (maj\u0105c na my\u015bli takich ludzi, jak m.in. Richard Perle) pisze wprost o \u201etych wszystkich, kt\u00f3rzy szlify zdobyli w s\u0142u\u017cbie (\u2026) Jacksona\u201d – ten\u017ce, Neokonserwaty\u015bci i ich krytycy<\/em>, prze\u0142. A. Warso, w: R.L. Bartley i in., dz. cyt., s. 65; r\u00f3wnie\u017c Joshua Muravchik identyfikuje Jacksona – wraz z Ronaldem Reaganem i Winstonem Churchillem – jako \u201ewzorcowe postacie \u00abpolityki si\u0142y\u00bb\u201d – J. Muravchik, dz. cyt., s. 296; zob. tak\u017ce: M. Boot, Prawdy i mity o neokonserwatyzmie<\/em>, prze\u0142. A. Warso, w: R.L. Bartley i in., dz. cyt., s. 83.<\/p>\r\n

21<\/a><\/sup> Nadal jednak pozostaj\u0105c demokrat\u0105.<\/p>\r\n

22<\/a><\/sup> Cyt. za: J. Ehrman, dz. cyt., s. 109.<\/p>\r\n

23<\/a><\/sup> Cyt. za: tam\u017ce, s. 131.<\/p>\r\n

24<\/a><\/sup> J. Kirkpatrick, Dictatorship and Double Standards<\/em>, \u201eCommentary Magazine\u201d, vol. 68, November 1979, nr 5, ss. 34-45.<\/p>\r\n

25<\/a><\/sup> Superkonserwatysta – antyradziecki, ale nie proatlantycki<\/em>, \u201eForum\u201d, 2 VIII 1984, s. 7 [wywiad dla \u201eLe Figaro\u201d].<\/p>\r\n

26<\/a><\/sup> Zob. N. Podhoretz, Victory is Possible<\/em>, \u201eForeign Policy\u201d, vol. 39, Summer 1980, ss. 14-27.<\/p>\r\n

27<\/a><\/sup> N. Podhoretz, The Future Danger<\/em>, \u201eCommentary\u201d, vol. 71, April 1981, ss. 29-47, cyt. za: J. Ehrman, dz. cyt., s. 158.<\/p>\r\n

28<\/a><\/sup> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

29<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 161.<\/p>\r\n

30<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 163.<\/p>\r\n

31<\/a><\/sup> Zob. W. Lacquer, Is There Now, or Has There Ever Been, Such a Thing as Totalitarianism?<\/em>, \u201eCommentary\u201d, October 1985, s. 32.<\/p>\r\n

32<\/a><\/sup> Zob. R.W. Tucker, D.C. Hendrickson, The Imperial Temptation: The New World Order and America\u2019s Purpose<\/em>, NYU Press, New York 1992.<\/p>\r\n

33<\/a><\/sup> F. Fukuyama, Koniec historii?<\/em> [1989], prze\u0142. B. Stanosz, w: Czy koniec historii? Konfrontacje 13<\/em>, red. I. Lasota, New York – Warszawa 1991, s. 8.<\/p>\r\n

34<\/a><\/sup> I. Kristol, Hegel, Heidegger, Arystoteles<\/em> [1989], prze\u0142. B. Stanosz, w: Czy koniec\u2026<\/em>, s. 52.<\/p>\r\n

35<\/a><\/sup> Stany Zjednoczone: Powr\u00f3t do narodowego interesu. Rozmowa z Irvingiem Kristolem, Jeane Kirkpatrick i Michaelem Novakiem<\/em>, \u201eArka\u201d, nr 39-40\/1992, s. 86.<\/p>\r\n

36<\/a><\/sup> Urodzonego w Moskwie, syna pary \u017byd\u00f3w rosyjskich, emigrant\u00f3w do USA.<\/p>\r\n

37<\/a><\/sup> Boot zgadza si\u0119 wprawdzie (\u201ez jednym, za to wa\u017cnym \u00abale\u00bb\u201d) z twierdzeniem, i\u017c \u00abneokoni to wilsonowscy ideali\u015bci\u00bb, ale chwil\u0119 potem ju\u017c bez ogr\u00f3dek o\u015bwiadcza: \u201eNeokonserwaty\u015bci nie maj\u0105 Wilsona w wielkim powa\u017caniu i sceptycznie odnosz\u0105 si\u0119 do jego ogromnej naiwno\u015bci. S\u0105 \u00abtwardymi\u00bb idealistami i wierz\u0105 nie w s\u0142owa na kawa\u0142ku papieru, ale we w\u0142adz\u0119<\/span> [podkr. moje – J.B.], a szczeg\u00f3lnie w\u0142adz\u0119 Stan\u00f3w Zjednoczonych. Naszymi bohaterami s\u0105 Theodore Roosevelt, Franklin Roosevelt, Harry Truman i Ronald Reagan – liderzy, kt\u00f3rzy skutecznie u\u017cywali w\u0142adzy w imi\u0119 wy\u017cszych cel\u00f3w\u201d – ten\u017ce, dz. cyt., s. 56. Z kolei I. Stelzer, chocia\u017c nazywa Wilsona prekursorem neokonserwatyzmu, te\u017c zaznacza, i\u017c \u201eneokonserwatyzm to pogl\u0105dy wilsonowskie z bardzo du\u017cym zastrze\u017ceniem. Wilson wierzy\u0142, \u017ce jego cele uda si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 dzi\u0119ki sile perswazji instytucji mi\u0119dzynarodowych, takich jak Liga Narod\u00f3w. Neokonserwaty\u015bci nie zgadzaj\u0105 si\u0119 z tym za\u0142o\u017ceniem. Chc\u0105 propagowa\u0107 demokracj\u0119 przez usuwanie dyktatur zagra\u017caj\u0105cych ameryka\u0144skiemu bezpiecze\u0144stwu i pokojowi na \u015bwiecie przy u\u017cyciu si\u0142y – je\u015bli wszystko inne zawiedzie (\u2026)\u201d – ten\u017ce, dz. cyt., s. 48.<\/p>\r\n

38<\/a><\/sup> A. Wolfson, Konserwaty\u015bci i neokonserwaty\u015bci<\/em>, prze\u0142. D. Suwik, w: R.L. Bartley i in., dz. cyt., s. 253.<\/p>\r\n

39<\/a><\/sup> Stany Zjednoczone\u2026<\/em>, s. 79.<\/p>\r\n

40<\/a><\/sup> Zob. zw\u0142aszcza: J. Muravchik, Exporting Democracy: Fullfilling America\u2019s Destiny<\/em>, AEI Press, Washington D.C. 1991; ten\u017ce, The Imperative of American Leadership: A Challenge to Neo-Isolationism<\/em>, AEI Press, Washington D.C. 1996; R. Kagan, W. Kristol (red.), Present Dangers: Crisis and Opportunity in America\u2019s Foreign and Defense Policy<\/em>, Encounter Books, San Francisco 2000; L.F. Kaplan, W. Kristol, The War Over Iraq: America\u2019s Mission and Saddam\u2019s Tyranny<\/em>, Encounter Books, San Francisco 2003.<\/p>\r\n

41<\/a><\/sup> Syn znanego historyka i sowietologa (polskiego \u017byda, urodzonego w Cieszynie) Richarda Pipesa (1923-2018).<\/p>\r\n

42<\/a><\/sup> Autor ulubionej ksi\u0105\u017cki prezydenta G.W. Busha Jr. o cywilnych przyw\u00f3dcach politycznych w czasach wojen: Supreme Command: Soldiers, Statesmen and Leadership in Wartime<\/em>, Anchor Press, New York 2003.<\/p>\r\n

43<\/a><\/sup> Muzu\u0142manin z Indii, urodzony w Bombaju. W ksi\u0105\u017cce Koniec hegemonii Ameryki<\/em> [prze\u0142. S. Kroszczy\u0144ski, Warszawa 2009 (2008)] wzywa Stany Zjednoczone, aby przesta\u0142y \u201ekuli\u0107 si\u0119 ze strachu\u201d [sic!].<\/p>\r\n

44<\/a><\/sup> Zw\u0142aszcza odk\u0105d do prasy przedosta\u0142a si\u0119 uwaga sekretarza stanu J. Bakera: \u201ePieprzy\u0107 \u017byd\u00f3w. Nie g\u0142osowali na nas\u201d – cyt. za: J. Ehrman, dz. cyt., s. 211.<\/p>\r\n

45<\/a><\/sup> Wyj\u0105wszy – lecz tylko do 1993 roku – Muravchika, Wattenberga i Penna Kemble\u2019a.<\/p>\r\n

46<\/a><\/sup> Cyt. za: J. Ehrman, dz. cyt., s. 211.<\/p>\r\n

47<\/a><\/sup> Neocons<\/em> bagatelizuj\u0105 swoje zaplecze finansowe, wskazuj\u0105c, i\u017c roczny bud\u017cet grant\u00f3w ich fundacji (Bradley, John M. Olin, Smith Richardson) wynosi \u0142\u0105cznie 68 mln dolar\u00f3w, co stanowi mniej ni\u017c dziesi\u0105t\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 analogicznego bud\u017cetu (883 mln) trzech fundacji liberalnych (Ford, Rockefeller, MacArthur), a ich g\u0142\u00f3wny think tank<\/em> (PNAC) zatrudnia pi\u0119\u0107 os\u00f3b, co jest niczym w por\u00f3wnaniu z trzema innymi think tankami<\/em> waszyngto\u0144skimi (Brooking Institution, Heritage Foundation i libertaria\u0144ski Cato Institute), nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o American Enterprise Institute, zatrudniaj\u0105cym 65 uczonych – zob. M. Boot, dz. cyt., s. 85 i I. Stelzer, dz. cyt., s. 69. Autorzy ci taktownie jednak przemilczaj\u0105, i\u017c znaczna cz\u0119\u015b\u0107 owych naukowc\u00f3w i stypendyst\u00f3w AEI to te\u017c neokonserwaty\u015bci.<\/p>\r\n

48<\/a><\/sup> Kt\u00f3rzy te\u017c, cho\u0107 z zupe\u0142nie innych powod\u00f3w ni\u017c neokonserwaty\u015bci, bardzo mocno popieraj\u0105 Izrael – zob. H. Hajducki, \u201eKreatywna destrukcja\u201d prezydenta Busha<\/em>, \u201eZawsze Wierni\u201d, nr 3(52)\/2003, ss. 86-105 oraz J. Koronacki, Konserwaty\u015bci pod pr\u0119gierzem, protestancka prawica za Izraelem<\/em>, \u201eArcana\u201d, nr 53(5)\/2003, ss. 190-192, przedruk pt. Imperium zaatakowa\u0142o, konserwaty\u015bci pod pr\u0119gierzem, protestancka prawica za Izraelem<\/em> w: ten\u017ce, Ameryka\u0144ski konserwatyzm na progu XXI wieku<\/em>, Radzymin 2015. Nie bacz\u0105c na ich motywacje (naznaczone apokaliptycznymi spekulacjami, upatruj\u0105cymi w eskalacji konfliktu w Palestynie nadziej\u0119 na rych\u0142e ziszczenie si\u0119 Armagedonu) postawa \u201echrze\u015bcija\u0144skich syjonist\u00f3w\u201d budzi uznanie neocons<\/em>; m.in. Norman Podhoretz komplementuje ich nast\u0119puj\u0105co: \u201eCi ludzie maj\u0105 mocne przekonania i walcz\u0105 o nie na tyle, na ile mog\u0105. Jako \u017byd i zwolennik Izraela dzi\u0119kuj\u0119 Bogu, \u017ce istniej\u0105 – bo s\u0105 najsilniejsz\u0105 grup\u0105 wyborc\u00f3w popieraj\u0105c\u0105 Izrael. Bardziej nawet ni\u017c ameryka\u0144ska wsp\u00f3lnota \u017cydowska\u201d – Republikanie zas\u0142u\u017cyli na wygran\u0105 w wyborach, uwa\u017ca Norman Podhoretz, lider neokonserwatyzmu<\/em>, rozmow\u0119 prowadzi K. Iszkowski, \u201eEuropa\u201d, nr 44(136), 4 XI 2006, ss. 4-5. Z drugiej strony, paleokonserwatywny protestant James Kurth, kt\u00f3ry w polityce globalnej neocons<\/em> widzi zupe\u0142nie \u015bwieckie – demokratyczno-liberalne i ameryka\u0144skie – \u201ewyznanie wiary\u201d, ostrzega swoich wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w, \u017ce \u201eje\u015bli wina za kl\u0119sk\u0119 polityki zagranicznej spadnie na ewangelikan\u00f3w, nie powinni by\u0107 zdziwieni\u201d, albowiem przecie\u017c \u201eod dawna sceptycznie odnosz\u0105 si\u0119 do doczesnych pr\u00f3b zreformowania ludzko\u015bci i doskonale wiedz\u0105, \u017ce bezbo\u017cny \u015bwiat zawsze znajdzie nowe sposoby na obarczenie prawdziwych chrze\u015bcijan odpowiedzialno\u015bci\u0105 za w\u0142asne b\u0142\u0119dy\u201d – cyt. za: F. Memches, Biedny chrze\u015bcijanin duma nad neokonserwatyzmem (i si\u0119 dopytuje)<\/em>, \u201eFronda\u201d, nr 41\/2006, ss. 11-12.<\/p>\r\n

49<\/a><\/sup> Dla przyk\u0142adu: Elliot Abrams to zi\u0119\u0107 Normana i szwagier Johna Podhoretz\u00f3w, a Victoria Nuland to \u017cona Roberta Kagana.<\/p>\r\n

50<\/a><\/sup> Zob. K. Darewicz, Pretorianie ameryka\u0144skiego imperium. Kim s\u0105 jastrz\u0119bie George\u2019a W. Busha<\/em>, \u201eRzeczpospolita\u201d, nr 98(6478), 26-27 IV 2003, ss. A8-A9 (dodatek \u201ePlus+-Minus\u201d).<\/p>\r\n

51<\/a><\/sup>  Nazywany przez przeciwnik\u00f3w \u201eKsi\u0119ciem Ciemno\u015bci\u201d (The Prince of Darkness<\/em>).<\/p>\r\n

52<\/a><\/sup> Syn Dalcka Feitha, bliskiego wsp\u00f3\u0142pracownika szefa organizacji Syjonist\u00f3w – Rewizjonist\u00f3w, Zeeva \u0179aboty\u0144skiego, i bojownika Betaru.<\/p>\r\n

53<\/a><\/sup> Etnicznie Pasztun z Afganistanu.<\/p>\r\n

54<\/a><\/sup> M. Boot twierdzi wszelako, \u017ce ani prezydent Bush, ani wiceprezydent Cheney, ani sekretarze stanu (Colin Powell, Rice) i obrony (Rumsfeld) nie s\u0105 neokonserwatystami – ten\u017ce, dz. cyt., ss. 81-82; nikt jednak przecie\u017c nie nazywa\u0142 neokonserwatyst\u0105 Busha, natomiast pozostali (wyj\u0105wszy Powella) z pewno\u015bci\u0105 co najmniej sprzyjali neocons<\/em> i w znacznej mierze realizowali ich pomys\u0142y, a nazywanie ich \u201etradycyjnymi konserwatystami\u201d (tam\u017ce) jest wr\u0119cz humorystyczne.<\/p>\r\n

55<\/a><\/sup> Cyt. za: P.J. Buchanan, Prawica na manowcach. Jak neokonserwaty\u015bci zniweczyli Reaganowsk\u0105 rewolucj\u0119 i zaw\u0142aszczyli prezydentur\u0119 Busha<\/em>, prze\u0142. J. Morka, Wroc\u0142aw 2005 [Where the Right Went Wrong: How Neoconservatives Subverted the Reagan Revolution and Hijacked the Bush Presidency<\/em>, St. Martin\u2019s Griffin, New York 2004], s. 55.<\/p>\r\n

56<\/a><\/sup> Zob. W. Kristol, R. Kagan, Toward a Neo-Reaganite Foreign Policy<\/em>, \u201eForeign Affairs\u201d, vol. 75, July\/August 1996, nr 5, ss. 18-32.<\/p>\r\n

57<\/a><\/sup> Zob. Rebuilding America\u2019s Defences. Strategy, Force and Resources. For a New Century<\/a><\/em>, A Report of the Project for the New American Century, September 2000.<\/p>\r\n

58<\/a><\/sup> Stany Zjednoczone\u2026<\/em>, s. 86.<\/p>\r\n

59<\/a><\/sup> III wojn\u0105 w tej numeracji by\u0142a \u201ezimna wojna\u201d z ZSSR, natomiast okre\u015blenie \u201eIV wojna \u015bwiatowa\u201d (kt\u00f3r\u0105 \u201eAmeryka musi wygra\u0107\u201d) wesz\u0142o ju\u017c do sta\u0142ego repertuaru retorycznego neocons<\/em> – zob. N. Podhoretz, Zbombardujmy Iran<\/em>, prze\u0142. T. Biero\u0144, \u201eEuropa\u201d, nr 22(165), 2 VI 2007, ss. 5-6.<\/p>\r\n

60<\/a><\/sup> M.A. Ledeen, The War Against the Terror Master: Why It Happened. <\/em>Where We Are Now. How We\u2019ll Win<\/em>, St. Martin\u2019s Griffin, New York 2003, cyt. za: P. Buchanan, dz. cyt., s. 55.<\/p>\r\n

61<\/a><\/sup> R. Kagan, Pot\u0119ga i Raj. Ameryka i Europa w nowym porz\u0105dku \u015bwiata<\/em>, prze\u0142. W. Turopolski, Warszawa 2003 [Of Paradise and Power: America and Europe in the New World Order<\/em>, Alfred A. Knopf, New York 2003], s. 9.<\/p>\r\n

62<\/a><\/sup> Kontynuacj\u0105 niniejszego artyku\u0142u b\u0119dzie tekst pt. \u015awiat ideowy ameryka\u0144skiego neokonserwatyzmu <\/em>w nast\u0119pnym numerze \u201eDialog\u00f3w Politycznych\u201d.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Nale\u017cy wyj\u015b\u0107 od przypomnienia, \u017ce termin \u201eneokonserwatyzm\u201d nie jest bynajmniej autorskim samookre\u015bleniem zainteresowanych os\u00f3b i \u015brodowisk. Termin \u00f3w – w podmiotowej formie: \u201eneokonserwaty\u015bci\u201d – zosta\u0142 ukuty w 1973 roku1 przez p\u00f3\u017aniejszego (w 1982) za\u0142o\u017cyciela organizacji Demokratyczni Socjali\u015bci Ameryki (Democratic Socialists of America) – Michaela Harringtona, kt\u00f3rego intencj\u0105 by\u0142o napi\u0119tnowanie nim \u201erenegat\u00f3w\u201d obozu lewicowego (czyli \u201eliberalnego\u201d, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,195,221],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114785"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=114785"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114785\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=114785"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=114785"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=114785"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}