{"id":114476,"date":"2020-05-28T13:16:47","date_gmt":"2020-05-28T17:16:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=114476"},"modified":"2020-05-28T13:16:47","modified_gmt":"2020-05-28T17:16:47","slug":"swiatowid-spod-wawelu-neopoganski-kult-w-sercu-polskiego-kosciola","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=114476","title":{"rendered":"\u015awiatowid spod Wawelu. Neopoga\u0144ski kult w sercu polskiego Ko\u015bcio\u0142a"},"content":{"rendered":"<p><strong>W Krakowie, u st\u00f3p Wawelu &#8211; niezwykle wa\u017cnego dla historii Polski i Ko\u015bcio\u0142a miejsca kwitnie poga\u0144ski kult. Nies\u0142ychane? A jednak. Przedmiotem czci okazuje si\u0119 replika \u015awiatowida ze Zbrucza &#8211; XIX-wiecznego zabytkowego pos\u0105gu.<\/strong><\/p>\r\n<p>\u0141atwo go pomin\u0105\u0107. Nie ka\u017cdy spaceruj\u0105c pomi\u0119dzy wzg\u00f3rzem wawelskim, ko\u015bcio\u0142em bernardyn\u00f3w, a ulic\u0105 Grodzk\u0105 dostrze\u017ce ukryty w ga\u0142\u0119ziach roz\u0142o\u017cystego drzewa pos\u0105g. Kiedy jednak kto\u015b ju\u017c zwr\u00f3ci uwag\u0119&nbsp; na raczej nie pasuj\u0105c\u0105 do okolic Katedry Wawelskiej i pobliskich ko\u015bcio\u0142\u00f3w rze\u017ab\u0119, pewnie nie pomy\u015bli, \u017ce ma do czynienia z neopoga\u0144skim obiektem kultowym. Replika popularnego \u015awiatowida ze Zbrucza &#8211; albo m\u00f3wi\u0105c j\u0119zykiem rodzimowierc\u00f3w &#8211; <em>Kumir<\/em> ju\u017c dawno przesta\u0142a by\u0107 odczytywana jedynie w kategoriach historyczno-kulturowych, o czym \u015bwiadcz\u0105 regularnie ustawiane u jego st\u00f3p znicze i drobne ofiary.<\/p>\r\n<p><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"aligncenter\" src=\"https:\/\/www.pch24.pl\/files\/wawel%20pos%C4%85g.jpg\" alt=\"\" width=\"599\" height=\"344\"><\/p>\r\n<p style=\"text-align: center;\"><em>&nbsp;fot. PCh24.pl \/ Grzegorz Finowski<\/em><\/p>\r\n<h4>Walka o rz\u0105d dusz<\/h4>\r\n<p>Jak to si\u0119 w og\u00f3le sta\u0142o, \u017ce poga\u0144ska rze\u017aba stan\u0119\u0142a pod Wzg\u00f3rzem Wawelskim, ledwie kilkaset metr\u00f3w od kr\u00f3lewskiej Katedry? Wi\u0105\u017ce si\u0119 z tym ciekawa historia. Ot\u00f3\u017c za ca\u0142e zamieszanie odpowiedzialni s\u0105\u2026 komuni\u015bci.<\/p>\r\n<p>Aby rozwik\u0142a\u0107 t\u0119 zagadk\u0119, musimy cofn\u0105\u0107 si\u0119 do lat 60. XX w., kiedy pomi\u0119dzy parti\u0105 a Ko\u015bcio\u0142em zaostrzy\u0142a si\u0119 walka o dusz\u0119 Polak\u00f3w. Podczas gdy prymas tysi\u0105clecia kard. Stefan Wyszy\u0144ski og\u0142osi\u0142 przygotowania do obchod\u00f3w tysi\u0119cznej rocznicy Chrztu Polski, aparat w\u0142adzy wyszed\u0142 z w\u0142asn\u0105 inicjatyw\u0105 Tysi\u0105clecia Pa\u0144stwa Polskiego. Z tej okazji, opr\u00f3cz budowy popularnych <em>tysi\u0105clatek <\/em>&#8211; \u201etysi\u0105ca szk\u00f3\u0142 na tysi\u0105clecie\u201d &#8211; obficie fundowa\u0142 badania archeologiczne maj\u0105ce udowodni\u0107 niezale\u017cno\u015b\u0107 powstania zr\u0119b\u00f3w polskiej pa\u0144stwowo\u015bci od wp\u0142ywu Ko\u015bcio\u0142a katolickiego.<\/p>\r\n<p>W tym celu obficie zaczerpni\u0119to z przedchrze\u015bcija\u0144skiej kultury S\u0142owian, popularyzuj\u0105c j\u0105 w ca\u0142ym spo\u0142ecze\u0144stwie. Przejawem takiego dzia\u0142ania by\u0142o stawianie w wielu parkach, skwerach i miejscach publicznych pos\u0105g\u00f3w \u015awiatowida. Jednym z nich jest replika rze\u017aby wy\u0142owionej w XIX w. z rzeki Zbrucz na Ukrainie, usadowiona w okolicy Wawelu. Realizacj\u0119 powsta\u0142ego w latach 1963-68 projektu zlecono funkcjonuj\u0105cej do dzi\u015b pracowni J\u00f3zefa i Waldemara Weso\u0142owskich, absolwent\u00f3w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Krakowie. Warto doda\u0107, \u017ce zbrucza\u0144ski orygina\u0142 znajduje si\u0119 w Muzeum Archeologicznym przy pobliskiej ul. Poselskiej. Wtedy chyba jednak nikt nie przypuszcza\u0142, \u017ce tworzone w celach kulturowo-historycznych dzie\u0142o pos\u0142u\u017cy jako element religijny.<\/p>\r\n<h4>O poga\u0144skich idolach s\u0142\u00f3w kilka<\/h4>\r\n<p>Naiwny, kto s\u0105dzi, \u017ce zainteresowania jakim neopoganie darz\u0105 podwawelski pos\u0105g ma jedynie wymiar symboliczny. Jak pisze etnograf z UJ Scott Simpson, idol (wyobra\u017cenie b\u00f3stwa) w indoeuropejskich systemach politeistycznych jest \u201eidentyczny z samym b\u00f3stwem\u201d; s\u0105 \u201ezamieszkiwane\u201d stale lub okresowo przez same b\u00f3stwa lub reprezentuj\u0105ce je duchy. Ponadto dzia\u0142aj\u0105 jako obiekty skupiaj\u0105ce uwag\u0119 b\u00f3stw, maj\u0105ce za zadanie r\u00f3wnie\u017c przyci\u0105ga\u0107 uwag\u0119 ludzi (<em>Czy istniej\u0105 poga\u0144skie piksele? Wsp\u00f3\u0142czesna ikona \u015bwiatowida i wyznaczniki jej \u015bwi\u0119to\u015bci, Krak\u00f3w 2009<\/em>).<\/p>\r\n<p>Powy\u017csz\u0105 argumentacj\u0119 zdaj\u0105 si\u0119 potwierdza\u0107 sami rodzimowiercy. \u201eTo nie pos\u0105g \u015awi\u0119towida, lecz \u015awiatowid\u201d &#8211; sugeruje w kontek\u015bcie figury moderator jednej z krakowskich, neopoga\u0144skich stron w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych. W innym wpisie nazywaj\u0105 pos\u0105g <em>Kumirem<\/em>, czyli wprost &#8211; b\u00f3stwem, bo\u017cyszczem.<\/p>\r\n<p>O ile zainteresowanie religi\u0105 przedchrze\u015bcija\u0144skich S\u0142owian si\u0119ga ju\u017c pocz\u0105tk\u00f3w XIX w., to w przeci\u0105gu ostatnich dwustu lat zmienia\u0142a si\u0119 jej forma, charakter jak i same motywacje. W fazie pierwszej dominowa\u0142 motyw poznawczy, potem narodowy-panslawistyczny, zwi\u0105zany z Wiosn\u0105 Lud\u00f3w, na prze\u0142omie lat 60. i 70. nast\u0105pi\u0142a identyfikacja wizerunku \u015awiatowida z narodem i oficjalnie prezentowan\u0105 \u201epolsko\u015bci\u0105\u201d, obecnie to zainteresowanie ma wymiar przede wszystkim religijny.<\/p>\r\n<h4>O co tyle ha\u0142asu?<\/h4>\r\n<p>Neopoganie rosn\u0105 w si\u0142\u0119. Ich szeregi zwi\u0119kszaj\u0105 si\u0119 z ka\u017cdym rokiem, a ich liczba wynosi ju\u017c &#8211; wed\u0142ug oblicze\u0144 Simpsona &#8211; ponad 3 tys. cz\u0142onk\u00f3w. Ale do grupy okre\u015blanej mianem \u201erodzimowierc\u00f3w\u201d zaliczaj\u0105 si\u0119 nie tylko oficjalni cz\u0142onkowie zarejestrowanych zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych, takich jak Rodzimy Ko\u015bci\u00f3\u0142 Polski czy Rodzima Wiara, ale i liczni sympatycy. Co prawda jest w\u015br\u00f3d nich wielu fantast\u00f3w i larpowc\u00f3w, jednak nie brakuje os\u00f3b na serio traktuj\u0105cych wiar\u0119 w Welesa i Peruna, stawiaj\u0105cych Chramy, odprawiaj\u0105cych swa\u0107b\u0119, zapleciny, \u015bwi\u0119tuj\u0105cych Noc Kupa\u0142y czy Jare Gody. \u0141\u0105cznie liczba ta mo\u017ce wynosi\u0107 ju\u017c co najmniej 12 tysi\u0119cy &#8211; mniej wi\u0119cej tylu wiernych, ilu zrzesza protestancki Ko\u015bci\u00f3\u0142 Adwentyst\u00f3w Dnia Si\u00f3dmego, i kilka razy wi\u0119cej, ni\u017c ma w swoich szeregach Ko\u015bci\u00f3\u0142 Ewangelicko-Reformowany.<\/p>\r\n<p>Stanowisko Ko\u015bcio\u0142a katolickiego wobec ruch\u00f3w neopoga\u0144skich jest powszechnie znane. Panteistyczna wiara w emanacje si\u0142 natury zawieraj\u0105ca w swojej \u201edoktrynie\u201d (chocia\u017c nie wiadomo czy w tym przypadku jest to odpowiednie s\u0142owo) politeizm, szamanizm i nosz\u0105c\u0105 znamiona okultyzmu wiar\u0119 w duchy przodk\u00f3w, to nie niewinna zabawa, ale ogromne zagro\u017cenie dla duszy cz\u0142owieka. Czczenie stworzenia i jego przedstawie\u0144 &#8211; nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o demonach &#8211; jest zaprzeczeniem pierwszego przykazania (KKK, 2112-2113), podobnie jak wr\u00f3\u017cbiarstwo i inne magiczne rytua\u0142y. \u201eWszystkie praktyki magii lub czar\u00f3w, przez kt\u00f3re d\u0105\u017cy si\u0119 do pozyskania tajemnych si\u0142, by pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 nimi i osi\u0105ga\u0107 nadnaturaln\u0105 w\u0142adz\u0119 nad bli\u017anim &#8211; nawet w celu zapewnienia mu zdrowia &#8211; s\u0105 w powa\u017cnej sprzeczno\u015bci z cnot\u0105 religijno\u015bci. Praktyki te nale\u017cy pot\u0119pi\u0107 tym bardziej wtedy, gdy towarzyszy im intencja zaszkodzenia drugiemu cz\u0142owiekowi lub uciekanie si\u0119 do interwencji demon\u00f3w. Jest r\u00f3wnie\u017c naganne noszenie amulet\u00f3w\u201d (KKK, 2117).<\/p>\r\n<p>W zwi\u0105zku z procesem chrystianizacji Europy, kt\u00f3rego efektem by\u0142o ca\u0142kowite wyplenienie wierze\u0144 poga\u0144skich, u podstaw rosn\u0105cych jak grzyby po deszczu w ca\u0142ej Europie ruch\u00f3w; nordyckich, germa\u0144skich, celtyckich czy s\u0142owia\u0144skich le\u017cy przede wszystkim silny antychrystianizm. Dzisiaj, w czasach powszechnej dyktatury tolerancjonizmu nieco u\u015bpiony, lub tylko na chwil\u0119 zdj\u0119ty z pierwszego planu. A nie zawsze tak by\u0142o.<\/p>\r\n<p>Wiemy jak znacz\u0105cy wp\u0142yw na hitlerowsk\u0105 \u201ereligi\u0119 krwi\u201d mia\u0142y wierzenia poga\u0144skie. Narracja o pradawnym ludzie Ari\u00f3w &#8211; nieustraszonych germanach i ich wielkiej rasie, os\u0142abionej przez \u201ewp\u0142ywy \u017cydowskie\u201d, przejawem kt\u00f3rych mia\u0142a by\u0107 wiara katolicka &#8211; stanowi\u0142a ideologiczne podglebie dramat\u00f3w pierwszej po\u0142owy XX w. W Polsce po\u0142\u0105czenie wierze\u0144 przedchrze\u015bcija\u0144skich z antysemityzmem i antykatolicyzmem prezentowa\u0142o najwi\u0119ksze w mi\u0119dzywojniu stowarzyszenie rodzimowiercze \u201eZadruga\u201d. W III RP kontynuatorami my\u015bli J. Stachiuka by\u0142o stowarzyszenie \u201eNiklot\u201d.<\/p>\r\n<p>Konfrontacja wyznawc\u00f3w religii poga\u0144skich z Ko\u015bcio\u0142em trwa do dzisiaj. W Skandynawii dochodzi\u0142o do s\u0142ynnych ju\u017c akt\u00f3w palenia zabytkowych, \u015bredniowiecznych ko\u015bcio\u0142\u00f3w. W 2013 r. zdewastowano sanktuarium Matki Bo\u017cej Trzykro\u0107 Przedziwnej na G\u00f3rze Che\u0142mskiej w Koszalinie. Zniszczone zosta\u0142y stacje drogi krzy\u017cowej, drzwi, tablice pami\u0105tkowe, u\u0142o\u017cony z g\u0142az\u00f3w r\u00f3\u017caniec. Na \u015bcianie kaplicy i terenie ca\u0142ego sanktuarium namalowane zosta\u0142y satanistyczne symbole, runy i has\u0142a przewrotnie odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do poga\u0144stwa nordyckiego. Na \u015bcianie ko\u015bcio\u0142a wypisano has\u0142o \u201eA furore normannorum libera nos domin\u201d czyli \u201euchro\u0144 nas Panie od w\u015bciek\u0142o\u015bci Norman\u00f3w\u201d &#8211; rzekom\u0105 modlitw\u0119 \u015bredniowiecznych chrze\u015bcijan z okresu wypraw Wiking\u00f3w.<\/p>\r\n<p>Konrad Lewandowski, jeden z by\u0142ych lider\u00f3w Rodzimego Ko\u015bcio\u0142a Polskiego, twierdzi\u0142 nawet, \u017ce tylko ust\u0119pstwa ze strony Ko\u015bcio\u0142a katolickiego mog\u0105 zapobiec dzia\u0142aniom rodzimowierczych radyka\u0142\u00f3w. Sam Lewandowski wraz ze swoim zwi\u0105zkiem wyznaniowym protestowa\u0142 w 2016 r. przeciw obchodom rocznicy Chrztu Polski i odprawianej z tej okazji Mszy \u015awi\u0119tej na g\u00f3rze \u015al\u0119\u017cy.<\/p>\r\n<p>Domagano si\u0119 tak\u017ce by na terenie tamtejszej parafii powsta\u0142o sta\u0142e miejsca kultu i by policja przesta\u0142a usuwa\u0107 z jej terenu neopogan odprawiaj\u0105cych swoje rytua\u0142y nocami bez pozwolenia proboszcza.<\/p>\r\n<p>W 2017 r. Rodzimy Ko\u015bci\u00f3\u0142 Polski protestowa\u0142 przed postawieniem kaplicy na \u201e\u015bwi\u0119tym\u201d wzg\u00f3rzu Rokow\u00f3\u0142, znajduj\u0105cym si\u0119 w S\u0142owi\u0144skim parku narodowym, mimo \u017ce w\u00f3jt otrzyma\u0142 pozwolenie na budow\u0119 od Ministerstwa \u015arodowiska. W 2018 r. w Choroszczy poga\u0144scy \u201e\u017cercy\u201d odprawiali gus\u0142a w pobli\u017cu zabytkowego klasztoru dominikan\u00f3w. W okolicach pobliskiego Tykocina dochodzi\u0142o do regularnych dewastacji siedmiu kapliczek \u201eDr\u00f3\u017cek Maryjnych\u201d ustawionych w\u015br\u00f3d p\u00f3l, \u0142\u0105k i las\u00f3w. Odczytywano to jako duchowe efekty kultu \u015awiatowida, Peruna czy Mokoszy.<\/p>\r\n<h4>Ona depcze g\u0142ow\u0119 w\u0119\u017ca<\/h4>\r\n<p>\u201eOd kilku dni zauwa\u017cyli\u015bmy niepokoj\u0105ce zjawisko: znicz pod \u015awiatowidem u st\u00f3p Wawelu, gdzie podtrzymujemy ogie\u0144 od wrze\u015bnia, jest regularnie przek\u0142adany pod stoj\u0105c\u0105 50 metr\u00f3w dalej figur\u0119 Maryji (pisownia oryginalna)\u201d &#8211; pisze na Facebooku krakowski oddzia\u0142 rodzimowierczej gromady MIR. Jak wida\u0107 nie wszystkim w smak jest kultywowanie poga\u0144skich wierze\u0144 w tym miejscu. Administratorzy strony dalej w komunikacie nazywaj\u0105 ten czyn \u201ehaniebnym\u201d, a sw\u00f3j stosunek do Ko\u015bcio\u0142a rzymsko-katolickiego okre\u015blaj\u0105 w kategorii \u201efundamentalnych r\u00f3\u017cnic\u201d.<\/p>\r\n<p>Mimo hase\u0142 o tolerancji i poszanowaniu, konfrontacja wyznawc\u00f3w \u201estarych bog\u00f3w\u201d z Ko\u015bcio\u0142em jest nieunikniona. Wystarczy przeczyta\u0107 cho\u0107by wpisy w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych wspomnianego ju\u017c Lewandowskiego, pisarza, publicysty i filozofa. \u201eSiejecie ciemnot\u0119, strach i zabobonne l\u0119ki. Z tego posiewu wyrasta nienawi\u015b\u0107, coraz bujniejsza i coraz bardziej jadowita. Przez was ju\u017c p\u0142on\u0105 ksi\u0105\u017cki, za chwil\u0119 mo\u017ce pola\u0107 si\u0119 krew\u201d &#8211; pisze w manife\u015bcie \u201eDo katolickich egzorcyst\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n<p>\u201eDr\u0119czycie psychicznie chorych, za\u015b chorych neurologicznie nara\u017cacie na \u015bmiertelne niebezpiecze\u0144stwo, op\u00f3\u017aniaj\u0105c postawienie prawid\u0142owej diagnozy i rozpocz\u0119cie prawdziwej terapii. Wi\u0119cej szkodzicie ni\u017c pomagacie. Realnie sprawiacie to, przed czym rzekomo ludzi bronicie. Jeste\u015bcie k\u0142amcami\u201d &#8211; kontynuuje. \u201eRodzimowiercy wypowiadaj\u0105 wam moraln\u0105 wojn\u0119! Do\u015b\u0107 by\u0142o unikania konflikt\u00f3w i wo\u0142ania o wolno\u015b\u0107 religijn\u0105 (\u2026) zatem pora stan\u0105\u0107 z wami w pe\u0142nym \u015bwietle, twarz\u0105 w twarz i pokaza\u0107 wam nasz\u0105 moraln\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107! Tak, moraln\u0105 wy\u017cszo\u015b\u0107 polskiego rodzimowierstwa nad katolicyzmem, poga\u0144stwa nad chrze\u015bcija\u0144stwem. Poniewa\u017c my mamy j\u0105!\u201d &#8211; przekonuje.<\/p>\r\n<p>To tylko jeden z bardziej \u201ewywa\u017conych\u201d g\u0142os\u00f3w. Na forach i stronach internetowych nie brakuje oskar\u017ce\u0144 du\u017co ci\u0119\u017cszych gatunkowo. Gdyby wymieni\u0107 jeden, niezmienny element wy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z mozaiki rodzimowierczych wierze\u0144, to b\u0119dzie nim sprzeciw wobec Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Katolicki resentyment stanowi spoiwo \u0142\u0105cz\u0105ce cz\u0119sto pok\u0142\u00f3cone co do \u201edoktryny\u201d, sposob\u00f3w dzia\u0142ania czy pogl\u0105d\u00f3w politycznych \u015brodowiska. Nawet je\u017celi nie traktuj\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa jako bezpo\u015bredniego wroga, to s\u0105 zgodni co do tego, \u017ce jest ono na polskich ziemiach tworem obcym, wr\u0119cz narzuconym.<\/p>\r\n<p>W dobie &#8211; jak pisa\u0142 w 1950 r. kard. Joseph Ratzinger &#8211; \u201ewsp\u00f3\u0142czesnych neopogan\u201d, odartych z misterium prze\u017cywanej wiary, w spo\u0142ecze\u0144stwach Zachodu dominuje niesamowita pustka duchowa. Cz\u0142owiek szukaj\u0105cy transcendentnej Prawdy nara\u017ca si\u0119 na z zewn\u0105trz mo\u017ce i atrakcyjne alternatywy, ale prowadz\u0105ce jednak w ciemno\u015b\u0107. Jak przypomina \u015bw. Pawe\u0142 \u201eAle\u017c w\u0142a\u015bnie to, co ofiaruj\u0105 poganie, demonom sk\u0142adaj\u0105 w ofierze, a nie Bogu. Nie chcia\u0142bym, by\u015bcie mieli co\u015b wsp\u00f3lnego z demonami. Nie mo\u017cecie pi\u0107 z kielicha Pana i z kielicha demon\u00f3w; nie mo\u017cecie zasiada\u0107 przy stole Pana i przy stole demon\u00f3w\u201d (1 Kor, 20-21).<\/p>\r\n<p>\u201eNiespokojne jest serce cz\u0142owieka, dop\u00f3ki nie spocznie w Bogu\u201d &#8211; pisze \u015bw. Augustyn. Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma \u015bwi\u0119ty obowi\u0105zek przestrzega\u0107 przed tego typu praktykami, tu przecie\u017c chodzi o Zbawienie dusz. Pod tym wzgl\u0119dem nasi s\u0142owia\u0144scy przodkowie byli du\u017co m\u0105drzejsi od ich dzisiejszych na\u015bladowc\u00f3w. Kiedy ich serca pozna\u0142y Prawd\u0119 &#8211; na z\u0142o\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym rodzimowiercom &#8211;&nbsp; stopniowo przyjmowali nauk\u0119 Chrystusa, b\u0119d\u0105cego Drog\u0105, Prawd\u0105 i \u0179yciem, a romantyczne rozwa\u017cania o olbrzymiej skali <em>reakcji poga\u0144skiej <\/em>w XI &#8211; wiecznej Polsce nale\u017cy w\u0142o\u017cy\u0107 mi\u0119dzy bajki.<\/p>\r\n<p>A historia z wawelskim \u015awiatowidem posiada niezwyk\u0142y wymiar symboliczny. Tak oto ustawiony przez nieprzejednanego wroga Ko\u015bcio\u0142a pos\u0105g, dzisiaj sta\u0142 si\u0119 obiektem poga\u0144skiego kultu. Zbrucza\u0144ska figura, u\u017cyta przez komunistyczne w\u0142adze w walce o \u201erz\u0105d dusz\u201d przetrwa\u0142a sam re\u017cim i dzi\u015b nadal pe\u0142ni swoj\u0105 mroczn\u0105 rol\u0119.<\/p>\r\n<p><strong><em>Piotr Relich<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W Krakowie, u st\u00f3p Wawelu &#8211; niezwykle wa\u017cnego dla historii Polski i Ko\u015bcio\u0142a miejsca kwitnie poga\u0144ski kult. Nies\u0142ychane? A jednak. Przedmiotem czci okazuje si\u0119 replika \u015awiatowida ze Zbrucza &#8211; XIX-wiecznego zabytkowego pos\u0105gu. \u0141atwo go pomin\u0105\u0107. Nie ka\u017cdy spaceruj\u0105c pomi\u0119dzy wzg\u00f3rzem wawelskim, ko\u015bcio\u0142em bernardyn\u00f3w, a ulic\u0105 Grodzk\u0105 dostrze\u017ce ukryty w ga\u0142\u0119ziach roz\u0142o\u017cystego drzewa pos\u0105g. Kiedy jednak [&hellip;]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,98,171],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114476"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=114476"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114476\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=114476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=114476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=114476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}