{"id":114327,"date":"2020-05-19T10:32:34","date_gmt":"2020-05-19T14:32:34","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=114327"},"modified":"2020-05-19T12:26:02","modified_gmt":"2020-05-19T16:26:02","slug":"niemcy-nasza-konserwatywna-praojczyzna-adam-danek","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=114327","title":{"rendered":"Niemcy, nasza (konserwatywna) praojczyzna – Adam Danek<\/em>"},"content":{"rendered":"

W 1934 r. W\u0142adys\u0142aw Studnicki zamie\u015bci\u0142 na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Literackich\u201d artyku\u0142 \u201eWyznanie germanofila polskiego\u201d<\/em>. Pocz\u0105tkowo zamierza\u0142em tutaj powt\u00f3rzy\u0107 jego tytu\u0142. Ale Studnicki w swoim tek\u015bcie da\u0142 wyraz germanofilii p\u0142ytkiej, b\u0119d\u0105cej tylko programem politycznym, podobnie jak potem Adolf Boche\u0144ski w znakomitej sk\u0105din\u0105d  ksi\u0105\u017cce \u201eMi\u0119dzy Niemcami a Rosj\u0105\u201d<\/em> z 1937 r.<\/strong><\/p>\r\n

<\/a><\/p>\r\n

Dzisiaj konserwatysta nie musi by\u0107 politycznym germanofilem. Mo\u017ce nawet nie powinien. Z perspektywy konserwatywnej, czy tym bardziej tradycjonalistycznej, zjednoczenie Niemiec w 1871 r. to jedna z najwi\u0119kszych tragedii w dziejach Europy, bo przekre\u015bli\u0142o i odrzuci\u0142o tradycj\u0119 archetypicznego pa\u0144stwa niemieckiego, jakim by\u0142o \u015awi\u0119te Cesarstwo Rzymskie, pogrzeba\u0142o \u201estare\u201d Niemcy, tak pi\u0119knie upami\u0119tnione przez barona Josepha von Eichendorffa w ksi\u0105\u017cce \u201eNiegdy\u015b prze\u017cy\u0142em\u201d <\/em>(1)<\/strong>, i zablokowa\u0142o drog\u0119 do przywr\u00f3cenia prawdziwego, powszechnego cesarstwa, podmienionego na prusk\u0105 atrap\u0119. Mo\u017ce nawet ponowne rozcz\u0142onkowanie pa\u0144stwowe Niemiec przynios\u0142oby dzisiejszej Europie zmian\u0119 na lepsze, a na pewno pozwoli\u0142oby jej zrzuci\u0107 z siebie paso\u017cytnicze brzemi\u0119 Unii Europejskiej.<\/p>\r\n

Wsp\u00f3\u0142czesny konserwatysta nie musi wi\u0119c by\u0107 germanofilem politycznym, natomiast – w moim najg\u0142\u0119bszym przekonaniu – powinien reprezentowa\u0107 germanofili\u0119 metapolityczn\u0105, germanofili\u0119 ideow\u0105. Dla europejskiego konserwatysty Niemcy stanowi\u0105 bowiem duchowe centrum, pozostaj\u0105 podstawowym punktem odniesienia. Charles Maurras nie by\u0142 konserwatyst\u0105 ani tradycjonalist\u0105 mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce nie by\u0142 germanofilem.<\/p>\r\n

W kontynentalnej historiozofii konserwatywnej rol\u0119 epoki wzorcowej, \u201ez\u0142otego wieku\u201d czy wr\u0119cz \u201eraju utraconego\u201d, odgrywa z regu\u0142y \u015bredniowiecze – i s\u0142usznie. \u015aredniowiecze za\u015b od X wieku i wczesn\u0105 nowo\u017cytno\u015b\u0107 mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem epoki \u201eniemieckiej\u201d w naszych dziejach. Europa Ludolfing\u00f3w, dynast\u00f3w saskich i salickich, Hohenstauf\u00f3w i Habsburg\u00f3w jest \u201eEurop\u0105 niemieck\u0105\u201d. Hegel czwart\u0105 wielk\u0105 epok\u0119 w dziejach powszechnych – po \u015bwiecie wschodnim, greckim i rzymskim – nazywa\u0142 \u201e\u015bwiatem chrze\u015bcija\u0144sko-germa\u0144skim\u201d. Polska przyjmuje chrze\u015bcija\u0144stwo \u201ez Ratyzbony\u201d, czyli z Niemiec, po czym cesarz Otton III wprowadza j\u0105 do Europy. W Ewangeliarzu Ottona III zachowa\u0142a si\u0119 ilustracja ukazuj\u0105ca jego koncepcj\u0119 imperium, to\u017csamego z Europ\u0105 i z Christianitas<\/em>: ho\u0142d cesarzowi sk\u0142adaj\u0105 – wyobra\u017cone jako cztery niewiasty – Germania, Galia (Francja), Roma (Rzym, Italia) i Sclavinia (S\u0142owia\u0144szczyzna). My\u015bl Ottona III przetrwa\u0142a d\u0142ugo; jeszcze Ulrich von Hassell, jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w konserwatywnej opozycji przeciw Hitlerowi, w artykule z 1943 r. napisa\u0142, \u017ce Europa to \u201egerma\u0144sko-roma\u0144sko-s\u0142owia\u0144ska triada\u201d<\/em>. Z ca\u0142ym podziwem nale\u017cnym Zygmuntowi III Wazie, najwi\u0119kszemu z polskich kr\u00f3l\u00f3w elekcyjnych, \u017ca\u0142owa\u0107, wielce \u017ca\u0142owa\u0107 trzeba, i\u017c w 1588 r. arcyksi\u0105\u017c\u0119 Maksymilian nie wyr\u0105ba\u0142 sobie pod Byczyn\u0105 drogi na polski tron, by potem w\u0142\u0105czy\u0107 Rzeczpospolit\u0105 Obojga Narod\u00f3w do habsburskiego imperium, nad kt\u00f3rym nie zachodzi\u0142o S\u0142o\u0144ce.<\/p>\r\n

Schy\u0142ek epoki \u201eniemieckiej\u201d nast\u0119puje w XVII wieku. Wojna trzydziestoletnia (1618-1648) zalewa \u015awi\u0119te Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego ogniem i krwi\u0105, os\u0142abia w\u0142adz\u0119 cesarza i powoduje wyniesienie Francji. Ostateczne zamkni\u0119cie epoki \u201eniemieckiej\u201d dokonuje si\u0119, gdy Cesarstwo przegrywa z Francj\u0105 wojn\u0119 o sukcesj\u0119 hiszpa\u0144sk\u0105 (1701-1714) – Habsburgowie trac\u0105 tron Hiszpanii na rzecz Burbon\u00f3w, a Francja staje si\u0119 pierwszym mocarstwem w Europie i nie zostanie str\u0105cona z tej pozycji a\u017c do wybuchu II wojny \u015bwiatowej. Koniec \u201eEuropy niemieckiej\u201d zbiega si\u0119 wi\u0119c z ko\u0144cem \u015bredniowiecza, jaki w swojej oryginalnej periodyzacji dziej\u00f3w naznaczy\u0142 Gaetano Mosca. W\u0142oski uczony krytykowa\u0142 stosowan\u0105 najcz\u0119\u015bciej datacj\u0119 wiek\u00f3w \u015brednich. Proponowa\u0142, by za ich cezur\u0119 ko\u0144cow\u0105 zamiast zdobycia Konstantynopola przez Turk\u00f3w w 1453 r. czy odkrycia Ameryki przez Kolumba w 1492 r. uznawa\u0107 zako\u0144czenie panowania Ludwika XIV z jego \u015bmierci\u0105 w 1715 r. (2)<\/strong>. W \u015bwietle jego koncepcji zatem \u015bredniowiecze r\u00f3wnie\u017c jawi si\u0119 jako najbardziej \u201eniemiecka\u201d epoka w historii.<\/p>\r\n

Osiowymi wydarzeniami epoki \u201efrancuskiej\u201d s\u0105 rewolucja 1789 r. i zniszczenie Europy podczas wojen napoleo\u0144skich (a najbardziej chyba tragiczny ich skutek to ca\u0142kowita ju\u017c likwidacja \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego przez Napoleona w 1806 r.). Po zako\u0144czeniu napoleo\u0144skiej hekatomby w roku 1815, Niemcy ponownie wlewaj\u0105 \u017cycie w dogorywaj\u0105cego trupa Europy. Ocalaj\u0105 j\u0105 potr\u00f3jnie. Po pierwsze, Zacharias Werner, Friedrich H\u00f6lderlin, Clemens Brentano, Achim von Arnim, baron Friedrich de la Motte Fouqu\u00c3\u00a9, Justinus Kerner, baron Georg Friedrich Philip von Hardenberg zwany Novalisem odbudowuj\u0105 w kulturze i upowszechniaj\u0105 tradycyjny \u015bwiatopogl\u0105d, wyp\u0119dzony z niej wcze\u015bniej przez francuski o\u015bwieceniowy racjonalizm, a ten sam Novalis, Friedrich von Gentz, Franz Xaver Benedikt von Baader, August Wilhelm Schlegel i jego brat Friedrich, Adam Heinrich M\u00fcller, Johann Joseph von G\u00f6rres ucz\u0105 karmione dot\u0105d wolterianizmem elity rz\u0105dz\u0105ce zasad konserwatywnego porz\u0105dku politycznego, obficie czerpi\u0105c z dziedzictwa \u015bredniowiecza. I nauki niemieckich \u201eromantyk\u00f3w politycznych\u201d przetrwa\u0142y d\u0142ugo: jeszcze Werner Sombart w ksi\u0105\u017cce \u201eNiemiecki socjalizm\u201d<\/em> (1934) pisa\u0142, \u017ce Niemcy to nar\u00f3d, kt\u00f3ry za naturaln\u0105 uwa\u017ca w\u0142adz\u0119 wywodz\u0105c\u0105 swe prawa z \u0142aski i woli Boga. Po drugie, niemieccy intelektuali\u015bci ponownie uprawomocniaj\u0105 wiar\u0119 na gruncie filozofii, przezwyci\u0119\u017caj\u0105c francuskie o\u015bwieceniowe bezbo\u017cnictwo. Szczeg\u00f3lne zas\u0142ugi po\u0142o\u017cy\u0142y tu filozofia religii Friedricha Schleiermachera, \u201efilozofia Absolutu\u201d i \u201efilozofia Objawienia\u201d Friedricha Wilhelma Josepha von Schellinga, \u201espekulatywny teizm\u201d Christiana Hermanna Weissego i Immanuela Hermanna Fichtego, aczkolwiek my\u015bl filozoficzna nad Renem pracuje nad rozwi\u0105zaniem tego problemu ju\u017c od chwili, gdy w 1796 r. Hegel, Schelling i H\u00f6lderlin pisz\u0105 wsp\u00f3lnie tekst znany dzi\u015b jako \u201eNajstarszy program systemu niemieckiego idealizmu\u201d<\/em>. Po trzecie, w Europie przeoranej przez O\u015bwiecenie i antyko\u015bcieln\u0105 rewolucj\u0119 Niemcy przyczyniaj\u0105 si\u0119 do odrodzenia katolickiej teologii. Nowego oparcia dostarcza jej zar\u00f3wno heglizm, jak i schellingianizm. Heglistami s\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cy si\u0119 teolodzy katoliccy pierwszej po\u0142owy XIX wieku, Johann Adam M\u00f6hler i Franz Anton Staudenmaier. Najwybitniejsi przedstawiciele naszej rodzimej \u201efilozofii narodowej\u201d, kt\u00f3ra sama siebie woli nazywa\u0107 \u201efilozofi\u0105 polsk\u0105\u201d lub \u201es\u0142owia\u0144sk\u0105\u201d – Karol Libelt, Bronis\u0142aw Trentowski, hrabia August Cieszkowski – s\u0105 intelektualnymi germanofilami; Trentowski w og\u00f3le nie uznaje innej filozofii poza niemieck\u0105 i polsk\u0105.<\/p>\r\n

W XIX i wczesnym XX wieku kultura niemiecka lubi podkre\u015bla\u0107 \u201ekontrast mi\u0119dzy czyst\u0105 wol\u0105 Niemc\u00f3w, a rzekomym kramarskim duchem, zw\u0142aszcza Anglosas\u00f3w\u201d<\/em>, jak wyrazi\u0142 si\u0119 Theodor Adorno (3)<\/strong>. W okresie mi\u0119dzywojennym my\u015bliciele tradycjonalistyczni s\u0105 germanofilami: niemieckoj\u0119zyczny Szwajcar Carl Gustav Jung, W\u0142och baron Julius Evola, kt\u00f3ry na potrzeby pisarskie zgermanizowa\u0142 form\u0119 swego imienia, Francuz hrabia Alphonse de Ch\u00c3\u00a2teaubriant; to samo w zasadzie mo\u017cna powiedzie\u0107 o chyba najbli\u017cszym temu kierunkowi w \u00f3wczesnej Polsce Marianie Zdziechowskim (4)<\/strong>, a Ludwig Klages i hrabia Hermann von Keyserling sami s\u0105 Niemcami. Ale oto epoka \u201efrancuska\u201d w dziejach kontynentu ko\u0144czy si\u0119 tak samo, jak wcze\u015bniej epoka \u201eniemiecka\u201d, a od II wojny \u015bwiatowej bierze pocz\u0105tek epoka \u201eanglosaska\u201d w Europie, kt\u00f3ra trwa do dzi\u015b. Lecz c\u00f3\u017c si\u0119 sta\u0142o z Niemcami?<\/p>\r\n

Do grup konserwatywnej opozycji antyhitlerowskiej rozbitych przez Gestapo po zamachu Stauffenberga nale\u017ca\u0142 r\u00f3wnie\u017c \u201ekr\u0105g z Krzy\u017cowej\u201d (Kreisauer Kreis<\/em>). Jeden z krzy\u017cowian, hrabia Peter Yorck von Wartenburg, w lipcu 1944 r., czyli na kr\u00f3tko przed swoj\u0105 egzekucj\u0105, zezna\u0142 podczas \u015bledztwa: \u201eJestem przekonany, \u017ce zjednoczenie Europy pod przyw\u00f3dztwem Niemiec jest zgodne z duchem czasu, jednak da si\u0119 zrealizowa\u0107 na wsp\u00f3lnym gruncie historii Zachodu, kt\u00f3ra zasadniczo przepojona jest duchem hellenizmu, chrze\u015bcija\u0144stwa i osi\u0105gni\u0119ciami ducha niemieckiego\u201d<\/em>. (5)<\/strong>. Ot\u00f3\u017c to: kiedy Niemcy odrywaj\u0105 si\u0119 od swoich hellenistycznych i chrze\u015bcija\u0144skich korzeni, wstrz\u0105sy ogarniaj\u0105 ca\u0142\u0105 Europ\u0119. Europa bowiem b\u0119dzie taka, jakie b\u0119d\u0105 Niemcy. Kiedy Niemcy s\u0105 monarchiczne, Europa pozostaje monarchiczna – ani Szwajcarii, ani nawet porewolucyjnej Francji nie uda\u0142o si\u0119 zarazi\u0107 Europy republikanizmem. Kiedy Niemcy dzieli roz\u0142am religijny, linia tego roz\u0142amu przecina ca\u0142\u0105 Europ\u0119. Kiedy monarchia upada w Niemczech, w ca\u0142ej Europie wyrastaj\u0105 republiki; dlatego listopad 1918 r. by\u0142 og\u00f3lnoeuropejsk\u0105 tragedi\u0105. Kiedy Niemcy faszyzuj\u0105, faszyzuje ca\u0142a Europa. Kiedy Niemcy si\u0119 liberalizuj\u0105 i demokratyzuj\u0105, Europa czyni to samo. Kiedy Niemcy si\u0119 sodomizuj\u0105 i id\u0105 w multi-kulti\u2026 No w\u0142a\u015bnie. Nie wiem, czy Europa zdo\u0142a si\u0119 jeszcze odrodzi\u0107, ale je\u015bli tak, to jej odrodzenie musi wyj\u015b\u0107 z Niemiec, a ju\u017c z pewno\u015bci\u0105 nie b\u0119dzie mo\u017cliwe bez nich.<\/p>\r\n

Najbardziej konserwatywnym ruchem malarskim w ca\u0142ych dziejach byli dzia\u0142aj\u0105cy w pierwszej po\u0142owie XIX wieku Nazare\u0144czycy. Grupa sk\u0142ada\u0142a si\u0119 z kilkunastu malarzy, kt\u00f3rym przewodzili Peter von Cornelius, Franz Pforr, Friedrich Wilhelm von Schadow, Friedrich Overbeck i Julius Schnorr von Carolsfeld. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Nazare\u0144czyk\u00f3w to czysty reakcjonizm, archaizm w malarstwie. Odrzucaj\u0105c nowo\u017cytne techniki malarskie, chcieli wskrzesi\u0107 sztuk\u0119 sakraln\u0105 znan\u0105 ze \u015bredniowiecza. Zamieszkali w papieskim Rzymie, w budynku klasztoru. Pracowali tam we wsp\u00f3lnocie zorganizowanej na wz\u00f3r zakonny. Byli katolikami i – bez wyj\u0105tku – Niemcami. Malarstwo Nazare\u0144czyk\u00f3w najlepiej ilustruje to, co sam uwa\u017cam za swoj\u0105 duchow\u0105 ojczyzn\u0119. Do moich ulubionych nale\u017cy Philipp Veit, a ulubionym moim jego dzie\u0142em jest fresk wykonany na \u015bcianie muzeum sztuki we Frankfurcie nad Menem, przedstawiaj\u0105cy alegori\u0119 Niemiec. Germania ma na nim posta\u0107 jasnow\u0142osej niewiasty, spowitej w monarszy z\u0142oty p\u0142aszcz. Siedzi na gotyckim krze\u015ble pod d\u0119bem, a na g\u0142owie ma wieniec z d\u0119bowych li\u015bci. Jedn\u0105 r\u0119k\u0105 opiera si\u0119 o z\u0142ot\u0105 tarcz\u0119 z cesarskim dwug\u0142owym czarnym or\u0142em, drug\u0105 trzyma na kolanach miecz i otwart\u0105 ksi\u0119g\u0119 Ewangelii. U jej st\u00f3p spoczywa Reichskrone<\/em> – korona \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego. Na horyzoncie za jej plecami rysuj\u0105 si\u0119 strzeliste sylwetki gotyckich gmach\u00f3w.<\/p>\r\n

Tak\u0105 ci\u0119 widz\u0119, Germanio. Tak\u0105 widz\u0119 ci\u0119 zawsze.<\/p>\r\n

Redukowa\u0107 Niemcy do Merkel czy do Hitlera mo\u017ce tylko idiota. To jak redukowa\u0107 Polsk\u0119 do Tuska czy do Bieruta.<\/p>\r\n

Adam Danek<\/em><\/strong><\/p>\r\n

P.S. Tytu\u0142 niniejszego tekstu zaczerpn\u0105\u0142em – na zasadzie przer\u00f3bki – z cudzego artyku\u0142u. Mam nadziej\u0119, \u017ce jego Autor, kt\u00f3rego wysoko ceni\u0119 i kt\u00f3remu, w moim odczuciu, wiele zawdzi\u0119czam, zechce mi \u0142askawie wybaczy\u0107 to zapo\u017cyczenie.<\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n

[Przypisy:]<\/p>\r\n

1. <\/strong>Joseph von Eichendorff, Niegdy\u015b prze\u017cy\u0142em<\/em>, prze\u0142. Wojciech Kunicki, Krak\u00f3w 2007.<\/p>\r\n

2. <\/strong>Gaetano Mosca, Historia doktryn politycznych od staro\u017cytno\u015bci do naszych czas\u00f3w<\/em>, prze\u0142. Stanis\u0142aw Kozicki, Warszawa b. d. w., s. 55-57. Mosca zaleca\u0142 te\u017c, by za cezur\u0119 pocz\u0105tkow\u0105 \u015bredniowiecza przyjmowa\u0107 nie zdobycie Rzymu przez Odoakra w 476 r., lecz rozpad imperium rzymskiego na cesarstwa zachodnie i wschodnie w 395 r.<\/p>\r\n

3. <\/strong>Theodor W. Adorno, W kwestii: co jest niemieckie<\/em>, prze\u0142. Krystyna G\u00f3rniak, [w:] Jerzy W. Borejsza, Stefan H. Kaszy\u0144ski (red.), Po upadku Trzeciej Rzeszy. Niemieccy intelektuali\u015bci a tradycja narodowa<\/em>, Warszawa 1981, s. 274.<\/p>\r\n

4. <\/strong>Co nie przeszkadza\u0142o mu r\u00f3wnocze\u015bnie by\u0107 s\u0142owianofilem i hungarofilem. I s\u0142usznie.<\/p>\r\n

5. <\/strong>Cyt. za: G\u00fcnter Brakelmann, Helmuth James von Moltke 1907-1945. Biografia<\/em>, prze\u0142. Roman Dziergwa, Pozna\u0144 2009, s. 337.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W 1934 r. W\u0142adys\u0142aw Studnicki zamie\u015bci\u0142 na \u0142amach \u201eWiadomo\u015bci Literackich\u201d artyku\u0142 \u201eWyznanie germanofila polskiego\u201d. Pocz\u0105tkowo zamierza\u0142em tutaj powt\u00f3rzy\u0107 jego tytu\u0142. Ale Studnicki w swoim tek\u015bcie da\u0142 wyraz germanofilii p\u0142ytkiej, b\u0119d\u0105cej tylko programem politycznym, podobnie jak potem Adolf Boche\u0144ski w znakomitej sk\u0105din\u0105d  ksi\u0105\u017cce \u201eMi\u0119dzy Niemcami a Rosj\u0105\u201d z 1937 r. Dzisiaj konserwatysta nie musi by\u0107 politycznym […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[328,9],"tags":[195],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114327"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=114327"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/114327\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=114327"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=114327"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=114327"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}