{"id":113668,"date":"2020-04-21T21:22:12","date_gmt":"2020-04-22T01:22:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=113668"},"modified":"2020-04-21T21:22:12","modified_gmt":"2020-04-22T01:22:12","slug":"powtorka-z-orsona-wellsa-stanislaw-michalkiewicz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=113668","title":{"rendered":"Powt\u00f3rka z Orsona Wellsa? – Stanis\u0142aw Michalkiewicz<\/em>"},"content":{"rendered":"

\u0179yjemy w epoce globalizacji, kt\u00f3ra jest zjawiskiem wieloaspektowym i maj\u0105cym staro\u017cytny rodow\u00f3d. Tym s\u0142owem okre\u015blamy procesy i zjawiska wykraczaj\u0105ce poza wymiar lokalny. Zatem musz\u0105 one mie\u0107 wymiar przynajmniej mi\u0119dzykontynentalny. Na przyk\u0142ad staro\u017cytny Szlak Jedwabny, dzi\u0119ki kt\u00f3remu Cesarstwo Rzymskie by\u0142o zaopatrywane w delikatne tkaniny, barwniki, przyprawy kuchenne i tak dalej – \u0142\u0105czy\u0142 co najmniej trzy kontynenty: Azj\u0119, Europ\u0119 i Afryk\u0119 – bo tam dociera\u0142y towary transportowane wzd\u0142u\u017c Jedwabnego Szlaku. By\u0142o to wielkie przedsi\u0119wzi\u0119cie, bo towary by\u0142y przewo\u017cone na grzbietach setek wielb\u0142\u0105d\u00f3w, dla kt\u00f3rych trzeba by\u0142o po drodze gromadzi\u0107 pasz\u0119, a dla kupc\u00f3w budowa\u0107 karawanseraje. Poniewa\u017c przewo\u017cone by\u0142y towary wielkiej warto\u015bci, stanowi\u0105ce przyn\u0119t\u0119 dla wszelkiego rodzaju bandyt\u00f3w, Szlak musia\u0142 by\u0107 ochraniany przez \u017co\u0142nierzy, dla kt\u00f3rych trzeba by\u0142o budowa\u0107 koszary, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych powstawa\u0142y osiedla zamieszka\u0142e przez ludzi obs\u0142uguj\u0105cych t\u0119 infrastruktur\u0119. A przecie\u017c Szlak Jedwabny nie by\u0142 jedyny, bo jednocze\u015bnie funkcjonowa\u0142 Szlak Bursztynowy, kt\u00f3ry te\u017c \u0142\u0105czy\u0142 trzy kontynenty: Europ\u0119, Afryk\u0119 i Azj\u0119 – no i trzeci Szlak Z\u0142oty, ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 od po\u0142udniowej Afryki do Europy i Azji.<\/p>\r\n

Przerwanie Szlaku Jedwabnego w XV wieku pozbawi\u0142o Europ\u0119 sta\u0142ego dop\u0142ywu dalekowschodnich towar\u00f3w, przede wszystkim – przypraw kuchennych, bez kt\u00f3rych trudno by\u0142o si\u0119 obej\u015b\u0107, zw\u0142aszcza gdy si\u0119 zwa\u017cy, \u017ce w tamtym czasie jedynym sposobem konserwowania takiego np. mi\u0119sa by\u0142o jego solenie. Osiaga\u0142y one zawrotne ceny, co sk\u0142ania\u0142o nie tylko kr\u00f3l\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c odwa\u017cnych \u017ceglarzy do poszukiwania alternatywnej drogi na Daleki Wsch\u00f3d. Tak dosz\u0142o do wielkich odkry\u0107 geograficznych, w nast\u0119pstwie kt\u00f3rych Europa po\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 drog\u0105 morsk\u0105 nie tylko z Dalekim Wschodem, ale r\u00f3wnie\u017c – z Ameryk\u0105 P\u00f3\u0142nocn\u0105 i Po\u0142udniow\u0105 oraz z Australi\u0105. Wielkie odkrycia geograficzne zapocz\u0105tkowa\u0142y handel oceaniczny, kt\u00f3ry swoim zasi\u0119giem obejmowa\u0142 ju\u017c ca\u0142y znany pod\u00f3wczas \u015bwiat. Ale nie tylko handel. Wielkie odkrycia geograficzne spowodowa\u0142y przesiedlanie si\u0119 Europejczyk\u00f3w na inne kontynenty, a z kolei Europejczycy zapocz\u0105tkowali przesiedlanie Murzyn\u00f3w z Afryki do obydwu Ameryk, a nawet do Europy. Warto przypomnie\u0107, \u017ce kiedy Ludwika Maria Gonzaga przyp\u0142yn\u0119\u0142a do Gda\u0144ska gwoli po\u015blubienia polskiego kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa IV, to senat Gda\u0144ska urz\u0105dzi\u0142 na jej cze\u015b\u0107 widowisko, w ramach kt\u00f3rego na D\u0142ugim Targu ta\u0144czy\u0142o kilkudziesi\u0119ciu Murzyn\u00f3w, specjalnie w tym celu zakupionych. W rezultacie wiele milion\u00f3w Murzyn\u00f3w zosta\u0142o przesiedlonych do obydwu Ameryk i tak ju\u017c zosta\u0142o.<\/p>\r\n

Europejczycy, dzi\u0119ki zdobyczom nauki, kt\u00f3rej ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 w \u015aredniowieczu podtrzyma\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, zak\u0142adaj\u0105c uniwersytety i upowszechniaj\u0105c jej zdobycze poprzez szko\u0142y, zyskali technologiczn\u0105 przewag\u0119 nad innymi ludami i w rezultacie stopniowo je ujarzmiali, zak\u0142adaj\u0105c na innych kontynentach kolonie, gdzie sprawowali w\u0142adz\u0119 w imieniu metropolii. Sta\u0142o si\u0119 to mo\u017cliwe r\u00f3wnie\u017c dzi\u0119ki wynalazkom w dziedzinie militarnej w postaci broni palnej, a wi\u0119c armat i karabin\u00f3w, kt\u00f3re te\u017c by\u0142y udoskonalane. Kiedy w karabinach zastosowane zosta\u0142y naboje scalone, mo\u017cliwe sta\u0142o si\u0119 skonstruowanie karabinu maszynowego, dzi\u0119ki kt\u00f3remu okrzep\u0142y imperia kolonialne, z kt\u00f3rych najwi\u0119ksze by\u0142o Imperium Brytyjskie; w szczytowym okresie brytyjska kr\u00f3lowa Wiktoria mia\u0142a ponad 400 milion\u00f3w poddanych, czyli wi\u0119cej, ni\u017c wynosi\u0142a wtedy ludno\u015b\u0107 Chin. Milowym krokiem by\u0142o wynalezienie silnika parowego, kt\u00f3ry nie tylko u\u0142atwi\u0142 \u017ceglug\u0119 oceaniczn\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c zrewolucjonizowa\u0142 komunikacj\u0119 l\u0105dow\u0105, za\u015b wynalezienie telegrafu, a potem upowszechnienie \u0142\u0105czno\u015bci radiowej, umo\u017cliwi\u0142o intensywn\u0105 globalizacj\u0119 obrotu pieni\u0119\u017cnego.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

Radio, telewizja i internet doprowadzi\u0142y do globalizacji nie tylko w sferze informacji, ale r\u00f3wnie\u017c, a mo\u017ce nawet przede wszystkim, w wytwarzaniu masowych nastroj\u00f3w i to od razu w skali globalnej. Znakomitym przyk\u0142adem roli radia w wytwarzaniu takich nastroj\u00f3w by\u0142a audycja Orsona Wellsa, kt\u00f3ry 30 pa\u017adziernika 1938 roku za po\u015brednictwem CBS, przedstawi\u0142 s\u0142uchowisko o ataku Marsjan na Ziemi\u0119. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 ono od informacji, \u017ce na Marsie zaobserwowano dziwne wybuchy, a wkr\u00f3tce potem na terenie stanu New Jersey spad\u0142 jaki\u015b dziwny obiekt. Reporter radiowy dotar\u0142 na miejsce i relacjonowa\u0142 rozw\u00f3j wydarze\u0144 na \u017cywo. W pewnym momencie do obiektu zbli\u017cyli si\u0119 \u017co\u0142nierze Gwardii Narodowej, ale zostali w jednej chwili spaleni jakimi\u015b tajemniczymi promieniami. Nast\u0119pnie obiekt si\u0119 otworzy\u0142, wysz\u0142y z niego jakie\u015b istoty, kt\u00f3re biegiem ruszy\u0142y w stron\u0119 t\u0142umu gapi\u00f3w. Przera\u017cony reporter zd\u0105\u017cy\u0142 jeszcze krzykn\u0105\u0107: \u201eO Bo\u017ce!<\/i>\u201d – i transmisja si\u0119 urwa\u0142a. Jednak nie na d\u0142ugo, bo pojawi\u0142y si\u0119 doniesienia, \u017ce podobne obiekty wyl\u0105dowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c z innych rejonach, do kt\u00f3rych natychmiast po\u015bpieszyli reporterzy – ale ich relacje by\u0142y podobne do tej pierwszej. Wreszcie dziennikarz ulokowany w punkcie obserwacyjnym na dachu drapacza chmur pe\u0142nym niepokoju g\u0142osem poda\u0142 wiadomo\u015b\u0107, \u017ce \u201eco\u015b<\/i>\u201d zbli\u017ca si\u0119 do miasta. Reakcja s\u0142uchaczy by\u0142a niesamowita. Tysi\u0105ce ludzi rzuci\u0142y si\u0119 do ucieczki samochodami. W jednej chwili wszystkie drogi wylotowe z Jersey City zosta\u0142y zakorkowane, wiele os\u00f3b zmar\u0142o na zawa\u0142 serca pod wp\u0142ywem tej audycji, inni dzwonili do redakcji pytaj\u0105c, co maja robi\u0107, a gubernator New Jersey, kt\u00f3remu jakim\u015b cudem uda\u0142o si\u0119 dodzwoni\u0107 do rozg\u0142o\u015bni CBS grozi\u0142, \u017ce obije mord\u0119 ka\u017cdemu, kogo tylko tam zastanie. Podobno tylko Clint Eastwood kt\u00f3ry mia\u0142 wtedy 8 lat nie uwierzy\u0142, \u017ce to prawda. Straty spowodowane panik\u0105 i towarzysz\u0105cymi jej zniszczeniami si\u0119gn\u0119\u0142y setek tysi\u0119cy dolar\u00f3w.<\/p>\r\n

Audycja Orsona Wellsa pokaza\u0142a, jak przy pomocy stosunkowo prostych \u015brodk\u00f3w mo\u017cna doprowadzi\u0107 tysi\u0105ce ludzi do stanu ob\u0142\u0105kania, co nawiasem m\u00f3wi\u0105c, wykorzystane zosta\u0142o na masow\u0105 skal\u0119 ju\u017c wkr\u00f3tce potem zar\u00f3wno w Rzeszy Niemieckiej, jak i w Zwi\u0105zku Sowieckim. Jeszcze bardziej sugestywne od radia by\u0142o kino, a znakomit\u0105 ilustracj\u0105 takiego wp\u0142ywu jest relacja Karola Olgierda Borchardta. W latach mi\u0119dzywojennych by\u0142 pierwszym oficerem na transatlantyku \u201ePolonia<\/i>\u201d, kt\u00f3ry obs\u0142ugiwa\u0142 lini\u0119 \u201epalesty\u0144sk\u0105<\/i>\u201d, czyli z rumu\u0144skiego portu Konstanca do Hajfy. Kt\u00f3rej\u015b nocy pe\u0142ni\u0142 wacht\u0119 na mostku i w pewnym momencie podesz\u0142a do niego para m\u0142odych ludzi z pro\u015bb\u0105, czy nie m\u00f3g\u0142by ich wpu\u015bci\u0107 na mostem, bo stamt\u0105d roztacza\u0142 si\u0119 pi\u0119kny widok na morze i \u015bwietlist\u0105 drog\u0119 od ksi\u0119\u017cyca. Borchardt si\u0119 zgodzi\u0142 i po chwili panienka powiedzia\u0142a do niego: panu to dobrze! – A komu \u017ale? – zapyta\u0142 Borchardt gwoli podtrzymania rozmowy. – Tym, co na dole wios\u0142uj\u0105 – odpar\u0142a panienka. – Jak to: wios\u0142uj\u0105? – zapyta\u0142 zdumiony Borchartd. – My nie mamy do pana pretensji, my wiemy, \u017ce panu nie wolno o tym m\u00f3wi\u0107, ale my wiemy, jak panowie ich tam m\u0119cz\u0105 i bij\u0105 – powiedzia\u0142a panienka. – Ale przecie\u017c s\u0105 maszyny, przecie\u017c dymi\u0105 kominy – przekonywa\u0142 Borchardt, ale panienka wiedzia\u0142a swoje i jeszcze raz powt\u00f3rzy\u0142a, \u017ce oni rozumiej\u0105, \u017ce nie maj\u0105 pretensji, ale te\u017c nie maj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce na dole statku dziej\u0105 si\u0119 dantejskie sceny. Z dalszej rozmowy okaza\u0142o si\u0119, \u017ce ogl\u0105dali takie sceny w kinie.<\/p>\r\n

Ale do kina to jednak trzeba by\u0142o p\u00f3j\u015b\u0107, trzeba by\u0142o kupi\u0107 bilet i normalny cz\u0142owiek wiedzia\u0142, \u017ce obejrzy tam obraz, kt\u00f3ry kto\u015b wymy\u015bli\u0142, w kt\u00f3rym zagrali aktorzy, a nie relacj\u0119 z jakiego\u015b wydarzenia. Telewizja t\u0119 granic\u0119 stopniowo zaciera, dlatego z chwil\u0105 upowszechnienia tego medium mo\u017cliwo\u015bci manipulowania ogromnymi masami ludzi w skali globalnej nie nastr\u0119czaj\u0105 \u017cadnych trudno\u015bci zw\u0142aszcza w sytuacji, kiedy w\u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 do tego rz\u0105dy. Dlatego te\u017c wielu ludzi podejrzewa, \u017ce i teraz mamy do czynienia z powt\u00f3rk\u0105 z Orsona Wellsa, tylko nie na skal\u0119 regionaln\u0105, a globaln\u0105. Poszlak\u0105 sprzyjaj\u0105c\u0105 takiej teorii spiskowej jest nie tylko okoliczno\u015b\u0107, \u017ce z powodu koronawirusa zmar\u0142y jak dot\u0105d jakie\u015b dwie dziesi\u0119ciotysi\u0119czne procenta ludno\u015bci \u015bwiata, co te\u017c nie jest do ko\u0144ca pewne, bo wielu zwraca uwag\u0119, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 ofiar \u015bmiertelnych cierpia\u0142a na przewlek\u0142e i powa\u017cne choroby towarzysz\u0105ce i \u017ce to one mog\u0142y by\u0107 przyczyn\u0105 \u015bmierci. – Je\u015bli wypadnie pani z 10 pi\u0119tra, a jednocze\u015bnie b\u0119dzie pani przezi\u0119biona, to przyczyn\u0105 \u015bmierci nie b\u0119dzie przezi\u0119bienie, tylko upadek z 10 pi\u0119tra – t\u0142umaczy\u0142 dziennikarce pewien w\u0142oski wirusolog. Drug\u0105 poszlak\u0105, o znacznie wi\u0119kszym ci\u0119\u017carze gatunkowym jest fakt, \u017ce pod pretekstem epidemii koronawirusa rz\u0105dy przejmuj\u0105 dyktatorsk\u0105 w\u0142adz\u0119 i to nie tyko nad obywatelami, kt\u00f3rych bez ceregieli tresuj\u0105, ale przede wszystkim – nad gospodark\u0105. To mo\u017ce mie\u0107 znacznie donio\u015blejsze i d\u0142ugotrwa\u0142e konsekwencje, bo wobec post\u0119puj\u0105cej komunizacji ustroju w wi\u0119kszo\u015bci je\u015bli nie we wszystkich pa\u0144stwach \u015bwiata, mo\u017cna spodziewa\u0107 si\u0119, \u017ce ca\u0142kowita kontrola rz\u0105d\u00f3w nad gospodark\u0105 ju\u017c si\u0119 utrzyma w my\u015bl zasady, \u017ce \u201ew\u0142adzy raz zdobytej nie oddamy nigdy<\/i>\u201d.<\/p>\r\n

Bo nawet w sposobie walki jak\u0105 rz\u0105dy prowadz\u0105 z w\u0142asnymi obywatelami pod pretekstem epidemii, mo\u017cna to pragnienie zauwa\u017cy\u0107. Protestuj\u0105cy przeciwko rz\u0105dowym metodom polscy przedsi\u0119biorcy powiadaj\u0105, \u017ce nie chc\u0105 od rz\u0105du ani z\u0142ot\u00f3wki, a domagaj\u0105 si\u0119 tylko tego, by rz\u0105d przesta\u0142 ich \u201e\u0142upi\u0107<\/i>\u201d , przynajmniej przez okres, kiedy z powodu zarz\u0105dze\u0144 w\u0142adzy, ca\u0142e segmenty gospodarki zosta\u0142y wy\u0142\u0105czone. Tymczasem jest odwrotnie; przyj\u0119ta w\u0142a\u015bnie z wielki przytupem \u201etarcza antykryzysowa<\/i>\u201d wyra\u017anie preferuje rozwi\u0105zania sprzyjaj\u0105ce rozwojowi biurokracji. Pomoc rz\u0105dowa jest obstawiona tyloma bardzo szczeg\u00f3\u0142owymi warunkami, \u017ce ka\u017cdy wspomo\u017cony b\u0119dzie musia\u0142 przedstawi\u0107 wiele formularzy, ze on te warunki spe\u0142nia – a potem urz\u0119dnicy b\u0119d\u0105 to wszystko kontrolowa\u0107, czy aby przypadkiem nie oszuka\u0142. Je\u015bli taki stan potrwa dostatecznie d\u0142ugo, to prywatni przedsi\u0119biorcy zostan\u0105 trwale uzale\u017cnieni od w\u0142adzy publicznej, to znaczy – od biurokracji, poniewa\u017c w praktyce to ona tworzy \u201epa\u0144stwo<\/i>\u201d. Tymczasem gdyby rz\u0105d nie przeszkadza obywatelom w odbudowie swoich przedsi\u0119biorstw i warsztat\u00f3w, to uda\u0142oby si\u0119 to i szybciej i taniej, ni\u017c w sytuacji, gdy wszystkim zajmowa\u0107 si\u0119 b\u0119dzie biurokracja, w dodatku zaanga\u017cowana w polityczne przepychanki, co w\u0142a\u015bnie z irytacj\u0105, ale i nie bez rozbawienia obserwujemy.<\/p>\r\n

Stanis\u0142aw Michalkiewicz<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Sta\u0142y komentarz Stanis\u0142awa Michalkiewicza ukazuje si\u0119 w ka\u017cdym numerze tygodnika \u201eNajwy\u017cszy Czas!\u201d.<\/i><\/p>\r\n

Felieton  \u2022<\/b>  tygodnik \u201eNajwy\u017cszy Czas!\u201d  \u2022<\/b>  21 kwietnia 2020<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u0179yjemy w epoce globalizacji, kt\u00f3ra jest zjawiskiem wieloaspektowym i maj\u0105cym staro\u017cytny rodow\u00f3d. Tym s\u0142owem okre\u015blamy procesy i zjawiska wykraczaj\u0105ce poza wymiar lokalny. Zatem musz\u0105 one mie\u0107 wymiar przynajmniej mi\u0119dzykontynentalny. Na przyk\u0142ad staro\u017cytny Szlak Jedwabny, dzi\u0119ki kt\u00f3remu Cesarstwo Rzymskie by\u0142o zaopatrywane w delikatne tkaniny, barwniki, przyprawy kuchenne i tak dalej – \u0142\u0105czy\u0142 co najmniej trzy kontynenty: […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[433,106,34,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/113668"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=113668"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/113668\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=113668"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=113668"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=113668"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}