Narz\u0119dzia z zakresu nadzoru elektronicznego to \u015brodki, kt\u00f3re przez wiele kraj\u00f3w zosta\u0142y uznane za optymalny spos\u00f3b wykorzystania nowych technologii do walki z pandemi\u0105 koronawirusa. Nigdy jeszcze nie by\u0142o tak wielkiego konsensusu na poziomie mi\u0119dzynarodowym w kwestii tego, jak wykorzysta\u0107 usprawnienia cyfrowe dla szeroko poj\u0119tego wsp\u00f3lnego dobra – warto jednak przeanalizowa\u0107, jak w zale\u017cno\u015bci od kraju r\u00f3\u017cni si\u0119 podej\u015bcie do prywatno\u015bci, kt\u00f3ra niezale\u017cnie od wyst\u0119powania pandemii pozostaje jednym z podstawowych praw cz\u0142owieka.<\/p>\r\n
Niniejszy tekst zabierze Was w swoist\u0105 wirtualn\u0105 podr\u00f3\u017c dooko\u0142a \u015bwiata, podczas kt\u00f3rej przeanalizujemy wdro\u017cone ju\u017c w r\u00f3\u017cnych krajach rozwi\u0105zania technologiczne maj\u0105ce pom\u00f3c w walce z koronawirusem oraz ich wp\u0142yw na wolno\u015bci obywatelskie.<\/p>\r\n
Ju\u017c w lutym Chiny postanowi\u0142y zaprz\u0105c nowe technologie do walki z epidemi\u0105, korzystaj\u0105c w tym celu z mo\u017cliwo\u015bci \u015bledzenia telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych, ale tak\u017ce system\u00f3w rozpoznawania twarzy doposa\u017conych w funkcj\u0119 odczytu temperatury cia\u0142a na odleg\u0142o\u015b\u0107 czy dron\u00f3w czuwaj\u0105cych nad przestrzeganiem zasad kwarantanny.<\/p>\r\n
System, kt\u00f3ry ChRL wdro\u017cy\u0142a do monitorowania rozprzestrzeniania si\u0119 patogenu w spo\u0142ecze\u0144stwie jest silnie zwi\u0105zany z ju\u017c istniej\u0105cymi w kraju us\u0142ugami cyfrowymi, takimi jak Alipay czy multiplatforma WeChat<\/a>, z kt\u00f3rej w 2019 r. w ci\u0105gu miesi\u0105ca aktywnie korzysta\u0142o oko\u0142o miliarda u\u017cytkownik\u00f3w. Jego dzia\u0142anie opiera si\u0119 na trzech rodzajach kod\u00f3w QR, kt\u00f3re w zale\u017cno\u015bci od ryzyka epidemicznego mog\u0105 mie\u0107 kolor zielony – pozwalaj\u0105cy na swobodne przemieszczanie si\u0119 po miastach, korzystanie z transportu publicznego itd., pomara\u0144czowy – oznaczaj\u0105cy, i\u017c dana osoba powinna podda\u0107 si\u0119 siedmiodniowej izolacji ze wzgl\u0119du na mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaka\u017cenia si\u0119 koronawirusem, oraz czerwony – oznaczaj\u0105cy, i\u017c prawdopodobie\u0144stwo zetkni\u0119cia si\u0119 z kim\u015b, kto na COVID-19 choruje jest bardzo du\u017ce, w zwi\u0105zku z czym konieczna jest 14-dniowa kwarantanna.<\/p>\r\n Analiza kodu chi\u0144skiej aplikacji maj\u0105cej pom\u00f3c opanowa\u0107 zagro\u017cenie przeprowadzona przez dziennikarzy \u201eNew York Timesa\u201d wykaza\u0142a<\/a>, \u017ce system nie tylko decyduje o tym, kto mo\u017ce swobodnie porusza\u0107 si\u0119 w przestrzeni publicznej, ale bez wiedzy u\u017cytkownik\u00f3w wysy\u0142a ich dane policji oraz organom ochrony zdrowia. Jak podkre\u015bla dziennik, istnieje du\u017ce ryzyko, \u017ce wdro\u017cona w czasie epidemii technologia zostanie z mieszka\u0144cami ChRL na d\u0142u\u017cej, jako nowa, wprowadzona w bezprecedensowych warunkach forma kontroli spo\u0142ecznej i kolejne ograniczenie praw i wolno\u015bci obywatelskich.<\/p>\r\n W kraju tym bardzo szybko zdecydowano o wdro\u017ceniu najsilniejszych dost\u0119pnych \u015brodk\u00f3w do walki z zagro\u017ceniem. W zwi\u0105zku z tym Seul zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do dzia\u0142aj\u0105cych w kraju operator\u00f3w sieci telekomunikacyjnych z pro\u015bb\u0105 o mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania danych abonent\u00f3w do monitorowania ich kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych, a w oparciu o pozyskane w ten spos\u00f3b informacje stworzono interaktywn\u0105 map\u0119 pozwalaj\u0105c\u0105 na \u015bledzenie nowowykrytych zaka\u017ce\u0144.<\/p>\r\n Wiadomo\u015bci pozwalaj\u0105ce na identyfikacj\u0119 chorych os\u00f3b prowadz\u0105 do stygmatyzacji spo\u0142ecznej i strat dla w\u0142a\u015bcicieli lokalnych dzia\u0142alno\u015bci gospodarczych<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n Administracja pa\u0144stwowa wysy\u0142a r\u00f3wnie\u017c do u\u017cytkownik\u00f3w telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych wiadomo\u015bci SMS informuj\u0105ce o tym, \u017ce mogli zetkn\u0105\u0107 si\u0119 z osob\u0105 zara\u017con\u0105 koronawirusem. Wiadomo\u015bci nierzadko pozwalaj\u0105 na identyfikacj\u0119 konkretnych os\u00f3b, informuj\u0105c szczeg\u00f3\u0142owo o miejscach, w kt\u00f3rych przebywa\u0142y – i jak wskazuje dziennik \u201eGuardian\u201d<\/a>, prowadz\u0105 do stygmatyzacji spo\u0142ecznej oraz\u2026 strat dla w\u0142a\u015bcicieli lokalnych dzia\u0142alno\u015bci gospodarczych takich jak gastronomia czy punkty us\u0142ugowe.<\/p>\r\n \u0179ycie prywatne mieszka\u0144c\u00f3w Korei Po\u0142udniowej zosta\u0142o wynikiem decyzji w\u0142adz po\u015bwi\u0119cone na rzecz walki ze zbiorowym zagro\u017ceniem. Mieszka\u0144cy kraju nie mieli wp\u0142ywu na to, czy i jak ich dane zostan\u0105 wykorzystane, a to, jak Seul walczy z epidemi\u0105, dla wielu \u201ejest straszniejsze, ni\u017c sam wirus\u201d.<\/p>\r\n Z rz\u0105dowej aplikacji Trace Together, kt\u00f3ra w Singapurze efektywnie zast\u0105pi\u0142a masow\u0105 izolacj\u0119, w pocz\u0105tku kwietnia korzysta\u0142o ponad milion u\u017cytkownik\u00f3w<\/a>. Model wykorzystania nowych technologii do walki z epidemi\u0105 zastosowany w Singapurze sta\u0142 si\u0119 inspiracj\u0105 dla wielu kraj\u00f3w, kt\u00f3re wskazuj\u0105 jego skuteczno\u015b\u0107 oraz jednocze\u015bnie obecne poszanowanie dla praw i wolno\u015bci obywatelskich, w tym – prawo do prywatno\u015bci. Na czym opiera si\u0119 wdro\u017cenie?<\/p>\r\n Trace Together to aplikacja, kt\u00f3ra do monitorowania kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych wykorzystuje sygna\u0142y radiowe emitowane przez telefony kom\u00f3rkowe – opiera swoje dzia\u0142anie na technologii Bluetooth. U\u017cytkownicy po dobrowolnym zainstalowaniu aplikacji co pewien czas otrzymuj\u0105 losowo generowane, zmieniaj\u0105ce si\u0119 numery ID, kt\u00f3re Trace Together dzia\u0142aj\u0105ca na ich urz\u0105dzeniu \u201ewymienia\u201d z innymi telefonami napotykanych os\u00f3b. Chc\u0105c zapobiec b\u0142\u0119dom w dzia\u0142aniu systemu, tw\u00f3rcy ocenili, i\u017c nale\u017cy monitorowa\u0107 kontakty z osobami, z kt\u00f3rymi przebywa\u0142o si\u0119 ponad 15 minut w odleg\u0142o\u015bci dw\u00f3ch metr\u00f3w, oraz te, gdy w towarzystwie drugiej osoby sp\u0119dzi\u0142o si\u0119 minimum p\u00f3\u0142 godziny w odleg\u0142o\u015bci nieprzekraczaj\u0105cej pi\u0119ciu metr\u00f3w. Wszystkie dane o \u201ewymianach\u201d identyfikator\u00f3w z innymi urz\u0105dzeniami zapisywane s\u0105 lokalnie, na telefonie u\u017cytkownik\u00f3w – i jak obiecuj\u0105 tw\u00f3rcy, rejestrowane informacje obejmuj\u0105 jedynie te maj\u0105ce znaczenie w kontek\u015bcie walki z pandemi\u0105.<\/p>\r\n W sytuacji dodatniego wyniku testu u\u017cytkownicy \u201eproszeni\u201d s\u0105 przez organy ochrony zdrowia o przekazanie zgromadzonych przez ich smartfony danych po to, aby m\u00f3c \u0142atwiej prze\u015bledzi\u0107 mo\u017cliw\u0105 drog\u0119 os\u00f3b zaka\u017conych. Je\u015bli odm\u00f3wi\u0105 – nara\u017caj\u0105 si\u0119 na kar\u0119 z tytu\u0142u naruszenia przepis\u00f3w ustawy o ochronie przed rozprzestrzenianiem si\u0119 chor\u00f3b zaka\u017anych.<\/p>\r\n 14 marca premier Izraela Benjamin Netanjahu oznajmi\u0142, \u017ce planuje wnie\u015b\u0107 pod obrady swojego gabinetu mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania do walki z epidemi\u0105 specjalnych \u015brodk\u00f3w przeznaczonych do tej pory do walki z terroryzmem. Dwa dni p\u00f3\u017aniej, po \u201eponad sze\u015bciogodzinnej dyskusji\u201d by\u0142o ju\u017c jasne, \u017ce technologie, jakimi dysponuj\u0105 izraelskie si\u0142y wywiadowcze i tamtejsza agencja bezpiecze\u0144stwa, zostan\u0105 wykorzystane <\/a>do \u015bledzenia chorych na COVID-19 mimo sprzeciwu aktywist\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na rzecz ochrony praw cz\u0142owieka i demokracji, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej zg\u0142aszali swoje w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105ce mo\u017cliwych nadu\u017cy\u0107. Netanjahu wdro\u017cy\u0142 swoj\u0105 decyzj\u0119 w \u017cycie bez uzyskania zgody parlamentu.<\/p>\r\n Izraelska s\u0142u\u017cba kontrwywiadu Szin Bet zyska\u0142a niczym nieskr\u0119powany dost\u0119p do danych telekomunikacyjnych obywateli, kt\u00f3re mo\u017ce wykorzystywa\u0107 do cel\u00f3w monitorowania ich kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n Izraelska s\u0142u\u017cba kontrwywiadu Szin Bet zyska\u0142a tym samym niczym nieskr\u0119powany dost\u0119p do danych telekomunikacyjnych obywateli, kt\u00f3re mo\u017ce wykorzystywa\u0107 do cel\u00f3w monitorowania ich kontakt\u00f3w spo\u0142ecznych, ale – jak podkre\u015bla Tel Awiw – nie do kontroli nad przestrzeganiem regu\u0142 obowi\u0105zkowej kwarantanny os\u00f3b podejrzewanych o zaka\u017cenie.<\/p>\r\n Dodatkowo, mieszka\u0144cy Izraela maj\u0105 do dyspozycji rz\u0105dow\u0105 aplikacj\u0119 mobiln\u0105, kt\u00f3ra w swoim dzia\u0142aniu opiera si\u0119 na wykorzystaniu technologii Bluetooth na wz\u00f3r singapurskiej Trace Together, jednocze\u015bnie natomiast korzysta z danych telekomunikacyjnych i wysy\u0142a alerty do os\u00f3b mog\u0105cych mie\u0107 kontakt z innymi, nara\u017conymi na zaka\u017cenie.<\/p>\r\n Monitorowanie kontakt\u00f3w to jeden z kluczowych element\u00f3w strategii USA do walki z pandemi\u0105. Jego zalety jeszcze w lutym wychwala\u0142 publicznie<\/a> wiceprezydent kraju Mike Pence. Administracja prezydenta Donalda Trumpa postanowi\u0142a jednak posun\u0105\u0107 si\u0119 o krok dalej i za\u017c\u0105da\u0107 odg\u00f3rnego dost\u0119pu do danych obywateli kraju od wielkich firm technologicznych. Rozmowy w tej sprawie<\/a> mia\u0142y by\u0107 prowadzone m. in. z Facebookiem i Google. Daniel Castro, wiceprezes Information Technology and Innovation Foundation argumentowa\u0142, \u017ce \u201eskupianie si\u0119 na prywatno\u015bci i ignorowanie interesu zdrowia publicznego by\u0142oby b\u0142\u0119dem\u201d, co w pierwszych dniach poszukiwania rozwi\u0105za\u0144 technologicznych na czas pandemii narzuci\u0142o ton dyskusjom toczonym w USA.<\/p>\r\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 rozm\u00f3w koncern\u00f3w technologicznych z rz\u0105dem federalnym utajniono, dlatego opinia publiczna nie ma dost\u0119pu do informacji o tym, co dzieje si\u0119 w tej sprawie. Mo\u017cemy opiera\u0107 si\u0119 jedynie na zapewnieniach Google\u2019a i Facebooka, kt\u00f3re twierdz\u0105 publicznie i\u017c nie przeka\u017c\u0105 danych u\u017cytkownik\u00f3w swoich us\u0142ug rz\u0105dowi w takiej formie, jak ten tego oczekuje. Obie firmy stworzy\u0142y natomiast interaktywne mapy maj\u0105ce pozwala\u0107 na \u015bledzenie masowych ruch\u00f3w du\u017cych grup spo\u0142ecznych. Us\u0142uga raport\u00f3w o mobilno\u015bci spo\u0142ecznej Google\u2019a obejmuje obecnie<\/a> ponad 130 kraj\u00f3w. Jak podkre\u015bla firma, dane s\u0105 anonimizowane i agregowane, a tak\u017ce gromadzone jedynie od tych u\u017cytkownik\u00f3w us\u0142ug koncernu, kt\u00f3rzy w ustawieniach swojego konta \u015bwiadomie aktywowali us\u0142ug\u0119 gromadzenia danych o historii lokalizacji. Jak tego rodzaju narz\u0119dzia maj\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 do walki z pandemi\u0105? Koncerny twierdz\u0105, i\u017c mo\u017ce z nich skorzysta\u0107 administracja, analizuj\u0105c zawarte tam dane do podejmowania decyzji o ograniczaniu mo\u017cliwo\u015bci swobodnego przemieszczania si\u0119 w niekt\u00f3rych obszarach.<\/p>\r\n Dw\u00f3ch ameryka\u0144skich senator\u00f3w z ramienia Partii Demokratycznej nie jest jednak zadowolonych z poziomu zapewnie\u0144, jakie odno\u015bnie poszanowania prywatno\u015bci u\u017cytkownik\u00f3w swoich us\u0142ug z\u0142o\u017cy\u0142o Google. Richard Blumenthal i Edward J. Markey postanowili zapyta\u0107 koncern oficjalnie<\/a> o to, czy zamierza przekazywa\u0107 szczeg\u00f3\u0142owe dane na temat u\u017cytkownik\u00f3w rz\u0105dowi, a tak\u017ce o to, czy dane prezentowane przez firm\u0119 s\u0105 w istocie reprezentatywne. Do czasu pisania tego tekstu Google nie ustosunkowa\u0142o si\u0119 do sprawy.<\/p>\r\n W ko\u0144cu marca w dzienniku \u201eWall Street Journal\u201d pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c doniesienia<\/a> o planach budowy centralnej bazy danych, kt\u00f3ra docelowo mia\u0142aby zawiera\u0107 informacje obrazuj\u0105ce sytuacj\u0119 zagro\u017cenia epidemicznego dla 500 miast i by\u0107 budowana w oparciu o dane gromadzone z ameryka\u0144skich telekom\u00f3w – zn\u00f3w bez mo\u017cliwo\u015bci wyra\u017cenia przez u\u017cytkownik\u00f3w sieci telekomunikacyjnych jakiejkolwiek mo\u017cliwo\u015bci sprzeciwu.<\/p>\r\n Doniesienia z innych kraj\u00f3w pozwoli\u0142y Europejskiemu Inspektorowi Danych Osobowych na szybkie sformu\u0142owanie wezwania do stworzenia wsp\u00f3lnego rozwi\u0105zania technologicznego do monitorowania kontakt\u00f3w w obliczu pandemii. Komisja Europejska uzna\u0142a, \u017ce sam proces monitoringu jest jednym z kluczowych element\u00f3w wychodzenia z fazy masowej izolacji w pa\u0144stwach cz\u0142onkowskich i sformu\u0142owa\u0142a szereg wytycznych<\/a>, kt\u00f3re maj\u0105 towarzyszy\u0107 krajowym wdro\u017ceniom.<\/p>\r\n S\u0105 one zgodne z tym, co m\u00f3wi 7 filar\u00f3w zaufania<\/a>, a tym samym – z obowi\u0105zuj\u0105cymi w UE regulacjami ochrony danych osobowych i prywatno\u015bci. Najwa\u017cniejsze jest jednak, \u017ce wsp\u00f3lne prace na poziomie Unii Europejskiej obiecuj\u0105 stworzenie standardu, kt\u00f3ry dzi\u0119ki swojej powszechno\u015bci b\u0119dzie chroni\u0142 obywateli pa\u0144stw unijnych przed mo\u017cliwymi nadu\u017cyciami w stosunku do ich danych.<\/p>\r\n Przejrzysto\u015b\u0107, ograniczenie czasu przechowywania i przetwarzania danych a tak\u017ce ilo\u015bci gromadzonych informacji przy jednoczesnych gwarancjach bezpiecze\u0144stwa oraz publicznej kontroli nad procesem rozwoju narz\u0119dzi nadzoru to minimum, kt\u00f3re powinny spe\u0142nia\u0107 technologie wykorzystywane do walki z pandemi\u0105. Nie ma tu miejsca na narodow\u0105 dum\u0119 czy ch\u0119\u0107 wykazania pierwsze\u0144stwa w liczbie opracowanych patent\u00f3w czy oddanych do u\u017cytku rozwi\u0105za\u0144. Sukces wykorzystania rozwi\u0105za\u0144 technologicznych do ograniczenia rozprzestrzeniania si\u0119 koronawirusa b\u0119dzie mierzony nie tylko w ich skuteczno\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c w szacunkach zaufania spo\u0142ecznego do rz\u0105d\u00f3w oraz stabilno\u015bci mechanizm\u00f3w demokratycznych kraj\u00f3w, kt\u00f3re na tego rodzaju wdro\u017cenia si\u0119 zdecyduj\u0105.<\/p>\r\n Ma\u0142gorzata Fraser<\/em><\/strong><\/p>\r\n Autorka jest dziennikark\u0105 pisz\u0105c\u0105 o prywatno\u015bci, cyberbezpiecze\u0144stwie i o tym, jak pod wp\u0142ywem nowych technologii zmienia si\u0119 geopolityka i \u017cycie spo\u0142eczne, redaguje serwis Mediaphilia.pl<\/a><\/p>\r\nKorea Po\u0142udniowa<\/strong><\/h4>\r\n
\r\n
Singapur<\/strong><\/h4>\r\n
Izrael<\/strong><\/h4>\r\n
\r\n
Stany Zjednoczone<\/strong><\/h4>\r\n
Unia Europejska<\/strong><\/h4>\r\n