{"id":113642,"date":"2020-04-21T09:30:16","date_gmt":"2020-04-21T13:30:16","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=113642"},"modified":"2021-05-15T20:49:27","modified_gmt":"2021-05-16T00:49:27","slug":"krotkie-rozwazania-na-czas-zarazy-posluszenstwo-czy-tolerancja","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=113642","title":{"rendered":"Kr\u00f3tkie rozwa\u017cania na czas zarazy: pos\u0142usze\u0144stwo czy tolerancja?"},"content":{"rendered":"

Wedle zalece\u0144 prze\u0142o\u017conych Bractwa Kap\u0142a\u0144skiego \u015aw. Piusa X, mo\u017cliwo\u015b\u0107 uczestnictwa wiernych w Mszach \u015bw. i innych nabo\u017ce\u0144stwach zosta\u0142a tymczasowo ograniczona. Czy w ten spos\u00f3b okazujemy pos\u0142usze\u0144stwo wobec pa\u0144stwa by osi\u0105gn\u0105\u0107 dobro wsp\u00f3lne? Czy raczej mamy do czynienia z nadu\u017cyciem w\u0142adz, kt\u00f3re Ko\u015bci\u00f3\u0142 musi tolerowa\u0107 ze wzgl\u0119du na roztropny realizm? Poprosili\u015bmy o rozstrzygni\u0119cie tej kwestii ks. Jana Micha\u0142a Gleize\u2019a, wyk\u0142adowc\u0119 eklezjologii w seminarium \u015bw. Piusa X w \u00c9c\u00f4ne (Szwajcaria).<\/strong><\/p>\r\n

\"ks.<\/a><\/p>\r\n

ks. Jan Micha\u0142 Gleize FSSPX<\/em><\/p>\r\n

\r\n

\u201eJak wi\u0119c nikomu nie wolno zaniedbywa\u0107 swych obowi\u0105zk\u00f3w wzgl\u0119dem Boga, ale najpierwsz\u0105 powinno\u015bci\u0105 ka\u017cdego jest wyznawa\u0107 dusz\u0105 i \u017cyciem religi\u0119, i to nie jak\u0105 si\u0119 komu podoba, lecz t\u0119, kt\u00f3r\u0105 B\u00f3g przykaza\u0142 i wobec innych wy\u0142\u0105cznie nacechowa\u0142 znakami prawdy pewnymi a niew\u0105tpliwymi: podobnie\u017c i pa\u0144stwa nie mog\u0105 bez zbrodni tak sobie post\u0119powa\u0107, jak gdyby Boga zupe\u0142nie nie by\u0142o, lub odrzuca\u0107 od siebie trosk\u0119 o religi\u0119, jako niepotrzebn\u0105 i do niczego nieprzydatn\u0105, lub wreszcie oboj\u0119tnie dobiera\u0107 sobie z wielu religii to, co si\u0119 w\u0142a\u015bnie podoba\u201d[1]<\/a>.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

1.<\/strong> Te zdecydowane s\u0142owa papie\u017ca Leona XIII nie s\u0105 wyrazem przestarza\u0142ej wizji. Albowiem Wikariusz Chrystusa wskazuje w nich sedno zasady chrze\u015bcija\u0144skiego porz\u0105dku spo\u0142ecznego, porz\u0105dku koniecznego, gdy\u017c wyra\u017caj\u0105cego m\u0105dro\u015b\u0107 Bo\u017c\u0105. Kardyna\u0142 Billot obja\u015bnia teologicznie ten porz\u0105dek w drugiej cz\u0119\u015bci swego Traktatu o Ko\u015bciele Chrystusowym<\/em> [2]<\/a>.<\/p>\r\n

2.<\/strong> Porz\u0105dek ten jest zakorzeniony w samej ludzkiej naturze i jej darmo danym wyniesieniu do porz\u0105dku nadprzyrodzonego. Zewn\u0119trzne dobra cz\u0142owieka (bogactwa) s\u0105 nakierowane na jego cielesne dobro, ono z kolei jest skierowane na jego przyrodzone dobro duchowe, to znaczy na dobro jego duszy, za\u015b to dobro jest w pewnym sensie podporz\u0105dkowane ostatecznemu, nadprzyrodzonemu celowi cz\u0142owieka – nadprzyrodzonej wi\u0119zi z Bogiem, nad kt\u00f3r\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 roztacza opiek\u0119. Porz\u0105dek ten jest zwi\u0105zany z faktem, \u017ce przyrodzone dobro duszy jest koniecznym, cho\u0107 niewystarczaj\u0105cym warunkiem dobra nadprzyrodzonego, albowiem \u0142aska dzia\u0142a przez natur\u0119. Z tej hierarchii d\u00f3br wynika hierarchia w\u0142adz, do kt\u00f3rych nale\u017cy zapewnienie tych d\u00f3br[3]<\/a>.<\/p>\r\n

3.<\/strong> W prawid\u0142owym porz\u0105dku, w\u0142adza doczesna ma (mi\u0119dzy innymi) za zadanie zachowanie zdrowia publicznego (kt\u00f3re stanowi dobro cia\u0142a) i w tym celu musi zneutralizowa\u0107 szkodliwe skutki choroby zaka\u017anej, za\u015b jednym z obowi\u0105zk\u00f3w w\u0142adzy ko\u015bcielnej jest zagwarantowanie sprawowania kultu nale\u017cnego Bogu i okre\u015blenie poprzez nakazy konkretnych warunk\u00f3w \u015bwi\u0119towania niedzieli. Cho\u0107 odr\u0119bne w swoich kompetencjach, w\u0142adza doczesna i w\u0142adza duchowa nie powinny by\u0107 rozdzielane[4]<\/a>, albowiem dobro doczesne, nad kt\u00f3rym czuwa pa\u0144stwo, nie jest w rzeczywisto\u015bci celem ostatecznym – jest podporz\u0105dkowane celowi nadprzyrodzonemu. \u015awi\u0119ty Tomasz t\u0142umaczy to bardzo jasno w De regimine principium<\/em> (ksi\u0119ga I, rozdzia\u0142 XV): \u201eDo papie\u017ca nale\u017cy troska o cel ostateczny, jemu powinni wi\u0119c by\u0107 poddani ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 trosk\u0119 o cele po\u015brednie i podporz\u0105dkowywa\u0107 si\u0119 jego poleceniom\u201d (nr 819). Papie\u017c wi\u0119c sprawuje w\u0142adz\u0119 \u201earchitektoniczn\u0105\u201d wzgl\u0119dem rz\u0105dz\u0105cych, a wyra\u017cenie to oznacza, \u017ce jest odpowiedzialny za ostateczny cel, wedle kt\u00f3rego rz\u0105dz\u0105cy winni sprawowa\u0107 rz\u0105dy nad spo\u0142ecze\u0144stwem.<\/p>\r\n

4.<\/strong> Zdrowie, kt\u00f3re jest jednym z podstawowych aspekt\u00f3w dobra cielesnego, nie jest zupe\u0142nie oderwane od \u015bwi\u0119to\u015bci, bowiem jest w pewnym sensie skierowane ku sprawowaniu kultu i \u015bwi\u0119towaniu niedzieli. W rzeczy samej: je\u015bli nie wystarczy by\u0107 zdrowym, aby by\u0107 \u015bwi\u0119tym, i cho\u0107 mo\u017cna by\u0107 \u015bwi\u0119tym nie ciesz\u0105c si\u0119 zdrowiem, zazwyczaj jednym z koniecznych warunk\u00f3w, aby m\u00f3c uda\u0107 si\u0119 na Msz\u0119, jest bycie zdrowym. Rol\u0105 pa\u0144stwa jest wi\u0119c zachowanie zdrowia publicznego (i neutralizacja epidemii), by zapewni\u0107 najlepsze warunki sprawowania kultu, nad kt\u00f3rym Ko\u015bci\u00f3\u0142 roztacza opiek\u0119 i umo\u017cliwienie zwyczajnych warunk\u00f3w u\u015bwi\u0119cania si\u0119. Bowiem papie\u017c Leon XIII naucza, \u017ce \u201eprawdziwa wolno\u015b\u0107 w spo\u0142ecze\u0144stwie ludzi polega na tym, aby zachowuj\u0105c cywilne prawa, mo\u017cna \u0142atwiej \u017cy\u0107 wedle przepis\u00f3w prawa wiecznego\u201d[5]<\/a>. Pa\u0144stwo jest wi\u0119c pod tym wzgl\u0119dem, jak i w innych przypadkach, zale\u017cne od Ko\u015bcio\u0142a i podporz\u0105dkowane mu w takim zakresie, by m\u00f3c odda\u0107 dobra doczesne na s\u0142u\u017cb\u0119 dobru wiecznemu. \u201eW\u0142adza doczesna – pisze kardyna\u0142 Billot – powinna czuwa\u0107, aby nic nie uniemo\u017cliwia\u0142o spe\u0142niania powinno\u015bci duchowych i stwarza\u0107 warunki, dzi\u0119ki kt\u00f3rym to co duchowe mo\u017ce by\u0107 otrzymane w zupe\u0142nej wolno\u015bci\u201d. Dodaje, \u017ce cel doczesny \u201enie powinien narzuca\u0107 jakichkolwiek utrudnie\u0144 celowi duchowemu, a je\u015bli jeden sprzeciwia\u0142by si\u0119 drugiemu, powinno si\u0119 przedk\u0142ada\u0107 to, co duchowe, nawet za cen\u0119 w\u0142asnej szkody\u201d[6]<\/a>. S\u0105 to s\u0142owa zdumiewaj\u0105ce, je\u015bli postrzega si\u0119 je oczami samego rozumu, ale s\u0142owa prawdziwe, je\u015bli spojrzymy na nie rozumem o\u015bwieconym przez wiar\u0119. Albowiem \u201elepiej ci jest z jednym okiem wej\u015b\u0107 do \u017cycia, ani\u017celi maj\u0105c dwoje oczu, by\u0107 wrzuconym do piek\u0142a ognistego\u201d[7]<\/a>.<\/p>\r\n

5.<\/strong> W konsekwencji zakazywanie albo ograniczanie kultu celem neutralizacji epidemii by\u0142oby ze strony w\u0142adzy pa\u0144stwowej nie tylko bezprawiem (poprzez nadu\u017cycie w\u0142adzy doczesnej, do kt\u00f3rej, jako takiej, nie nale\u017cy sprawowanie kultu), ale nawet absurdem, gdy\u017c neutralizacja epidemii winna mie\u0107 za ostateczny cel sprzyjanie kultowi. Inaczej zachodzi\u0142aby radykalna zamiana cel\u00f3w i zast\u0105pienie porz\u0105dku nieporz\u0105dkiem: zamiast skierowa\u0107 wysi\u0142ki ku zapewnieniu zdrowia (w tym neutralizacji epidemii) w celu sprawowania kultu, to sprawowanie kultu (z jego ograniczeniem b\u0105d\u017a zakazem) sta\u0142oby si\u0119 warunkiem zdrowia. I niestety to w\u0142a\u015bnie obserwujemy w obecnej sytuacji, co w pe\u0142ni uzasadnia niedawn\u0105 uwag\u0119 bpa Schneidera: \u201eReakcja ludzi Ko\u015bcio\u0142a na epidemi\u0119 wykaza\u0142a, \u017ce po\u015bwi\u0119caj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119 \u015bmiertelnemu cia\u0142u ni\u017c nie\u015bmiertelnej duszy cz\u0142owieka\u201d[8]<\/a>. Co z kolei mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 radykalnym odwr\u00f3ceniem porz\u0105dku rzeczy wprowadzonym przez II Sob\u00f3r Watyka\u0144ski: pa\u0144stwo nie jest ju\u017c podporz\u0105dkowane Ko\u015bcio\u0142owi i nie s\u0142u\u017cy mu; to Ko\u015bci\u00f3\u0142 sta\u0142 si\u0119 zale\u017cny od pa\u0144stwa.<\/p>\r\n

6.<\/strong> W porz\u0105dku przygodno\u015bci, kt\u00f3ry odpowiada konkretnym okoliczno\u015bciom, zapewnienie wystarczaj\u0105cego zdrowia publicznego i neutralizacja rozprzestrzeniania si\u0119 choroby, tak, aby sprawowanie kultu by\u0142o mo\u017cliwe w zwyczajny spos\u00f3b, mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107 rzecz\u0105 niemo\u017cliw\u0105. W\u00f3wczas do w\u0142adzy ko\u015bcielnej, i jedynie do niej, nale\u017cy okre\u015blenie w\u0142a\u015bciwej dla okoliczno\u015bci formy sprawowania kultu i jej umo\u017cliwienie z pomoc\u0105 w\u0142adzy doczesnej. Pa\u0144stwo mog\u0142oby na przyk\u0142ad odda\u0107 do dyspozycji Ko\u015bcio\u0142a wystarczaj\u0105co du\u017ce przestrzenie, na kt\u00f3rych wierni mogliby uczestniczy\u0107 we Mszy \u015bw. pozostaj\u0105c w swoich samochodach. W najgorszym wypadku, Ko\u015bci\u00f3\u0142 m\u00f3g\u0142by udzieli\u0107 dyspensy wiernym od uczestnictwa we Mszy \u015bw. i w tym przypadku, r\u00f3wnie\u017c korzystaj\u0105c z pomocy pa\u0144stwa, transmitowano by jej celebracj\u0119 przy pomocy \u015brodk\u00f3w masowego przekazu. Sytuacje i rozwi\u0105zania mog\u0105 by\u0107 najr\u00f3\u017cniejsze, ale w ka\u017cdym wypadku Ko\u015bci\u00f3\u0142 posiada w\u0142adz\u0119, aby decydowa\u0107, jaki zaprowadzi\u0107 porz\u0105dek, \u017ceby sprawowanie kultu pozosta\u0142o dobrem wy\u017cszym w stosunku do podporz\u0105dkowanego mu zdrowia publicznego. To nie do pa\u0144stwa nale\u017cy zakazywanie lub ograniczanie kultu w imi\u0119 zdrowia, to Ko\u015bci\u00f3\u0142 winien decydowa\u0107 o warunkach sprawowania kultu wedle okoliczno\u015bci, domagaj\u0105c si\u0119, co nale\u017cy do obowi\u0105zk\u00f3w i powinno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a, wsparcia i pomocy ze strony w\u0142adzy doczesnej.<\/p>\r\n

7.<\/strong> Ta hierarchia w\u0142adz, konieczna a zarazem normalna, w znacznym stopniu by\u0142a jeszcze zachowana w katolickich kantonach Szwajcarii na pocz\u0105tku XX wieku. Nawet w nast\u0119pstwie wielkich przewrot\u00f3w, kt\u00f3re wstrz\u0105sn\u0119\u0142y chrze\u015bcija\u0144skim porz\u0105dkiem spo\u0142ecznym w ca\u0142ej Europie, w\u0142adze polityczne – na przyk\u0142ad w kantonie w Valais – mia\u0142y ograniczone mo\u017cliwo\u015bci prawne w stosunku do ko\u015bcio\u0142\u00f3w i mog\u0142y interweniowa\u0107 jedynie w spos\u00f3b dyplomatyczny, aby zaleca\u0107 w\u0142adzom ko\u015bcielnym \u015brodki sanitarne, narzucone w zwi\u0105zku z panuj\u0105c\u0105 epidemi\u0105 hiszpa\u0144skiej grypy. \u201eDlatego nie dziwi, \u017ce w rozporz\u0105dzeniu Rady kantonu z 25 pa\u017adziernika 1918 r. czytamy co nast\u0119puje: \u00abW\u0142adza ko\u015bcielna zaleci konieczne \u015brodki higieny je\u015bli chodzi o ko\u015bcio\u0142y i sprawowanie Bo\u017cego kultu\u00bb. Duchowie\u0144stwo mia\u0142o swobod\u0119 doboru odpowiednich \u015brodk\u00f3w i nie by\u0142o mowy o karach finansowych b\u0105d\u017a konsekwencjach prawnych. Dlatego r\u00f3\u017cne pisma wysy\u0142ane do parafii wygl\u0105da\u0142y raczej jak lista zalece\u0144 z jednoczesnym unikaniem napi\u0119\u0107, ni\u017c stanowcze decyzje polityczne. Drugie pismo tycz\u0105ce si\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo pogrzeb\u00f3w ustanawia, \u017ce trumna b\u0119dzie bezpo\u015brednio zaprowadzona na cmentarz celem poch\u00f3wku, a Msza pogrzebowa winna by\u0107 sprawowana jedynie w obecno\u015bci bliskiej rodziny i po samym poch\u00f3wku. I tym razem pismo ko\u0144czy si\u0119 w dyplomatyczny spos\u00f3b: \u00abMamy nadziej\u0119, \u017ce zrozumie Ksi\u0105dz potrzeb\u0119 tych \u015brodk\u00f3w, kt\u00f3rych celem jest jak najbardziej oddali\u0107 niebezpiecze\u0144stwo zara\u017cenia, i \u017ce podda si\u0119 Ksi\u0105dz moim instrukcjom\u00bb, co brzmi zupe\u0142nie inaczej ni\u017c ko\u0144c\u00f3wki ok\u00f3lnik\u00f3w wysy\u0142anych do przedstawicieli r\u00f3\u017cnych rzemios\u0142 i zawod\u00f3w, przypominaj\u0105cych mo\u017cliwe sankcje je\u015bli nie zostan\u0105 wdro\u017cone zalecane \u015brodki. Co ciekawe, takie samo pismo, z 20 lipca 1918 r., zosta\u0142o odnalezione w archiwum biskupim w Sion, ale widnieje na nim odr\u0119czny przypis na ko\u0144cu strony: \u00abChcieliby\u015bmy otrzyma\u0107 w tym wzgl\u0119dzie wskaz\u00f3wki od wikariusza generalnego\u00bb. W\u0142adza polityczna nie uzurpowa\u0142a sobie prawa do stanowienia wsz\u0119dzie w\u0142asnego porz\u0105dku\u201d[9]<\/a>. Gdy sto lat p\u00f3\u017aniej pa\u0144stwa-apostaci XXI wieku jednostronnie decyduj\u0105 o zakazie czy ograniczaniu sprawowania kultu w imi\u0119 zdrowia, katoliccy wierni reaguj\u0105, oczywi\u015bcie pod przyw\u00f3dztwem swych pasterzy, nie jako reakcyjni fanatycy, ale jako ludzie rozwa\u017cni i reali\u015bci, toleruj\u0105c[10]<\/a>, czyli znosz\u0105c w cierpliwo\u015bci niesprawiedliwe decyzje, sprzeczne z nadprzyrodzon\u0105 roztropno\u015bci\u0105. Jednak\u017ce w \u017cadnym wypadku nie mog\u0105 by\u0107 zobowi\u0105zani do rzeczywistego aktu cnoty pos\u0142usze\u0144stwa wzgl\u0119dem tego, co w rzeczywisto\u015bci pozostaje nadu\u017cyciem w\u0142adzy.<\/p>\r\n

8.<\/strong> Wszystko to t\u0142umaczy si\u0119 racj\u0105 przyczyny celowej. Pod tym wzgl\u0119dem w\u0142adza Ko\u015bcio\u0142a wzgl\u0119dem rz\u0105dz\u0105cych pa\u0144stwami jest jak w\u0142adza lekarza wzgl\u0119dem jego pomocnik\u00f3w. Lekarz sam aplikuje lekarstwa potrzebne dla zdrowia organizmu, nad kt\u00f3rym czuwa. Podobnie i rz\u0105dz\u0105cy winni dba\u0107 o w\u0142a\u015bciwy porz\u0105dek spo\u0142eczny, konieczny dla zbawienia dusz, za kt\u00f3re odpowiedzialny jest Ko\u015bci\u00f3\u0142. Cz\u0142owiek powinien po\u017c\u0105da\u0107 zdrowia i bogactwa tylko na tyle, na ile jest to konieczne – jak m\u00f3wi \u015bw. Ignacy – aby zbawi\u0107 swoj\u0105 dusz\u0119: \u201eC\u00f3\u017c bowiem pomo\u017ce cz\u0142owiekowi, cho\u0107by ca\u0142y \u015bwiat pozyska\u0142, a na duszy swojej szkod\u0119 poni\u00f3s\u0142?\u201d (Mt 16, 26). Na c\u00f3\u017c zda si\u0119 cz\u0142owiekowi zwyci\u0119stwo nad epidemi\u0105, je\u015bli zaniedba u\u015bwi\u0119canie swej duszy, zatracaj\u0105c zwyczaj uczestnictwa w niedzielnej Mszy \u015bw.? Dawna liturgia Ko\u015bcio\u0142a przewidywa\u0142a specjaln\u0105 Msz\u0119 na czas epidemii, a rubryki wskazywa\u0142y, \u017ce tego typu Msze winne by\u0107 sprawowane \u201ez licznym uczestnictwem ludu\u201d\u2026<\/p>\r\n

Ks. Jan Micha\u0142 Gleize<\/em><\/strong><\/p>\r\n

[Przypisy:]<\/p>\r\n

[1]<\/a> Leon XIII, encyklika Immortale Dei<\/em> z 1 listopada 1885 r., ASS XVIII (1885), ss. 163-164.<\/p>\r\n

[2]<\/a> Kard. Louis Billot, L\u2019Eglise. III. – L\u2019Eglise et l\u2019Etat<\/em>, Courrier de Rome, Versailles 2011. (przyp. red. WTK – L. Billot, Tractatus de Ecclesia Christi, t. 2, De habitudine Ecclesiae ad civilem societatem<\/em>).<\/p>\r\n

[3]<\/a> Tam\u017ce, nr 1183.<\/p>\r\n

[4]<\/a> Rozdzia\u0142 Ko\u015bcio\u0142a od pa\u0144stwa zosta\u0142 pot\u0119piony przez papie\u017ca \u015bw. Piusa X w encyklice Vehementer<\/em> z 11 lutego 1906 r.<\/p>\r\n

[5]<\/a> Leon XIII, encyklika Libertas<\/em> z 20 czerwca 1888 r., ASS, XX (1887), s. 598.<\/p>\r\n

[6]<\/a> Kard. Louis Billot, op. cit<\/em>., nr 1182.<\/p>\r\n

[7]<\/a> Mt 18, 9.<\/p>\r\n

[8]<\/a> Bp Athanasius Schneider, wywiad przeprowadzony przez Diane Montagna, \u201e The Remnant\u201d 27 marca 2020 r.<\/p>\r\n

[9]<\/a> Laura Marino, La Grippe espagnole en Valais (1918-1919)<\/em>, rozprawa doktorska obroniona na Wydziale biologii i medycyny Uniwersytetu w Lozannie w 2014 roku, ss. 182-183. Tekst dost\u0119pny w archiwum uniwersytetu: [online] http:\/\/serval.unil.ch sous la r\u00e9f\u00e9rence BIB_860E861187545.<\/p>\r\n

[10]<\/a> W ten spos\u00f3b dosz\u0142o do powstania konkordat\u00f3w i zdefiniowania niekt\u00f3rych kwestii jako tzw. materii-prerogatyw \u201emieszanych\u201d. Zob. kard. Louis Billot, op. cit<\/em>., nr 1247 et sq<\/em>.<\/p>\r\n

\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o<\/strong><\/p>\r\n