{"id":112402,"date":"2020-03-06T10:21:12","date_gmt":"2020-03-06T15:21:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=112402"},"modified":"2020-03-06T10:35:10","modified_gmt":"2020-03-06T15:35:10","slug":"historia-obrzedu-udzielania-komunii-swietej-ks-martin-lugmayr-fssp","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=112402","title":{"rendered":"Historia obrz\u0119du udzielania Komunii \u015bwi\u0119tej – Ks. Martin Lugmayr FSSP<\/em>"},"content":{"rendered":"

Jako uzupe\u0142nienie przedstawionego w naszym serwisie o\u015bwiadczenia os\u00f3b zaniepokojonych perspektyw\u0105 wprowadzenia praktyki Komunii \u015bw. na r\u0119k\u0119 i dokumentu Kongregacji Kultu Bo\u017cego przedstawiamy ni\u017cej opracowanie na temat kszta\u0142towania si\u0119 praktyki komunijnej na przestrzeni dziej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a.<\/em> <\/strong><\/p>\r\n

\"\"<\/a><\/p>\r\n

1. Uwaga wst\u0119pna<\/h4>\r\n

Historyk mo\u017ce stara\u0107 si\u0119 wyja\u015bnia\u0107 wydarzenia z przesz\u0142o\u015bci, umiejscawiaj\u0105c je w szerszym kontek\u015bcie i ukazuj\u0105c ich przyczyny. Mo\u017ce je rzeczywi\u015bcie wyja\u015bni\u0107 lub zinterpretowa\u0107 tylko wtedy, je\u015bli osobi\u015bcie \u017cywi zainteresowanie dla okre\u015blonej dziedziny, je\u015bli rozumie odnosz\u0105ce si\u0119 do niej uwarunkowania wewn\u0119trzne, oraz je\u015bli mo\u017ce zaanga\u017cowa\u0107 si\u0119 osobi\u015bcie w ich studium[1]<\/a>. Temu, kogo nie interesuje absolutnie polityka, b\u0119dzie trudno napisa\u0107 histori\u0119 Anglii lub Francji. Ten, kto wyklucza mo\u017cliwo\u015b\u0107 cud\u00f3w, sam sobie zamyka dost\u0119p do dziej\u00f3w Izraela, naszego Pana Jezusa Chrystusa i Ko\u015bcio\u0142a. Nie tyle jako historyk, ile jako kiepski filozof. Jakie konsekwencje wynikaj\u0105 z tych rozwa\u017ca\u0144 dla naszego tematu? Dzieje obrz\u0119du Komunii nie mog\u0105 by\u0107 rozwa\u017cane z punktu widzenia czysto historycznego. Je\u015bli z jednej strony mamy Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament, a z drugiej cz\u0142owieka, zrozumienie obrz\u0119du polegaj\u0105cego na komunii Pana, obecnego w sakramencie, z wiernymi musi obj\u0105\u0107 zar\u00f3wno eucharystyczne misteria wiary, jak i rzeczywisto\u015bci zwi\u0105zane z relacj\u0105 istniej\u0105c\u0105 mi\u0119dzy Bogiem i cz\u0142owiekiem, oraz symboliczny wyraz wype\u0142nienia tej rzeczywisto\u015bci.<\/p>\r\n

2. \u015awiadectwo Nowego Testamentu<\/h4>\r\n

W Pi\u015bmie \u015aw. nie znajdujemy szczeg\u00f3\u0142owej relacji na temat sposobu przyjmowania Komunii. Mo\u017cemy jednak dokona\u0107 kilku interesuj\u0105cych spostrze\u017ce\u0144.<\/p>\r\n

<\/span><\/p>\r\n

Ze s\u0142\u00f3w Chrystusa: \u201eBierzcie i jedzcie, to jest cia\u0142o moje\u201d (Mt 26, 26), wywnioskowano, \u017ce \u201ebranie\u201d wyklucza \u201eprzyjmowanie\u201d – co musia\u0142o mie\u0107 p\u00f3\u017aniejsze konsekwencje w obrz\u0119dzie[2]<\/a>. Mo\u017cna na to odpowiedzie\u0107 nast\u0119puj\u0105co: po pierwsze, \u015bw. \u0141ukasz podkre\u015bla, \u017ce to Pan da\u0142 swe cia\u0142o uczniom (\u0141k 22, 19); po drugie, niedostatki t\u0142umacze\u0144 na j\u0119zyki wsp\u00f3\u0142czesne okazuj\u0105 si\u0119 ewidentne, gdy odniesiemy si\u0119 do pierwotnego tekstu natchnionego. S\u0142owo lambanein<\/em> oznacza co prawda etymologicznie \u201ebra\u0107, uchwyci\u0107\u201d, ale mo\u017ce by\u0107 rozumiane wed\u0142ug dw\u00f3ch znacze\u0144: albo – w sensie jakiej\u015b aktywno\u015bci – jako \u201ebra\u0107, umieszcza\u0107 w zasi\u0119gu swej w\u0142adzy\u201d; albo w sensie \u201eprzyjmowa\u0107, otrzymywa\u0107\u201d. To drugie znaczenie pojawia si\u0119 w Nowym Testamencie g\u0142\u00f3wnie wtedy, gdy chodzi o relacj\u0119 B\u00f3g-cz\u0142owiek. Jeste\u015bmy po prostu tymi, kt\u00f3rzy otrzymuj\u0105[3]<\/a>. Z teologicznego punktu widzenia jest nie do pomy\u015blenia, by cz\u0142owiek bra\u0142 cia\u0142o Chrystusa, aby je mie\u0107 do swej w\u0142asnej dyspozycji. Dlatego mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, \u017ce istnieje ryt zdolny do zado\u015b\u0107uczynienia tej zasadzie. S\u0142owo labete<\/em> powinno by\u0107 w\u00f3wczas rozumiane w znaczeniu \u201eprzyjmowa\u0107\u201d[4]<\/a>.<\/p>\r\n

Odpowiadaj\u0105ce s\u0142owu lambanein<\/em> hebrajskie s\u0142owo lkh<\/em> oznacza \u201ewzi\u0105\u0107, bra\u0107, naby\u0107\u201d, ale r\u00f3wnie\u017c \u201eprzyj\u0105\u0107, otrzyma\u0107, uzyska\u0107\u201d[5]<\/a>. Tak samo w innym wa\u017cnym j\u0119zyku, spokrewnionym z j\u0119zykiem Pana – w j\u0119zyku syryjskim. Termin nsb<\/em>, z powodu swego rdzenia znaczy \u201ebra\u0107\u201d, ale ma r\u00f3wnie\u017c sens \u201eprzyj\u0105\u0107\u201d, jak to mo\u017cna potwierdzi\u0107 na podstawie opisu Komunii \u015bw., podanego przez \u015bw. Efrema Syryjczyka[6]<\/a>.<\/p>\r\n

Potwierdzenie naszej tezy mo\u017cna znale\u017a\u0107 w pismach pierwotnego chrze\u015bcija\u0144stwa. I tak Orygenes podkre\u015bla, \u017ce Chrystus czyni nam dar ze swego cia\u0142a i krwi: \u201eJe\u015bli idziesz z Nim obchodzi\u0107 Pasch\u0119, ofiarowuje ci kielich nowego przymierza i chleb b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa, ofiarowuje tobie swe w\u0142asne cia\u0142o i swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 krew\u201d[7]<\/a>. Justyn M\u0119czennik podkre\u015bla ze swej strony, \u017ce Chrystus ofiarowuje swe cia\u0142o i krew jedynie swoim aposto\u0142om: \u201egdy\u017c aposto\u0142owie w swych pismach nazywanych Ewangeliami, przekazali to, co by\u0142o dla nich przeznaczone: Jezus wzi\u0105\u0142 chleb, z\u0142o\u017cy\u0142 dzi\u0119kczynienie i rzek\u0142: \u201eTo czy\u0144cie na moj\u0105 pami\u0105tk\u0119, to jest Cia\u0142o moje\u201d; w ten sam spos\u00f3b wzi\u0105\u0142 kielich, dzi\u0119ki czyni\u0142 i rzek\u0142: \u201eTo jest Krew moja\u201d. Oraz \u017ce da\u0142 je tylko im\u201d[8]<\/a>.<\/p>\r\n

Poza tym z fragmentu J 13, 26 wynika, \u017ce Pan po\u0142o\u017cy\u0142 zamoczony kawa\u0142ek na wargach Judasza (ale tekst nie pozwala na jasne sprecyzowanie, o co chodzi).<\/p>\r\n

Z pierwszego listu do Koryntian mo\u017cna wnioskowa\u0107, \u017ce wszyscy ci, kt\u00f3rzy \u017cyli w grzechu ci\u0119\u017ckim, byli wy\u0142\u0105czeni ze wsp\u00f3lnoty przyjmuj\u0105cych Komuni\u0119 (1 Kor 5, 6-13). Poza tym i ci, kt\u00f3rzy dopu\u015bcili si\u0119 grzech\u00f3w ukrytych, mieli si\u0119 powstrzyma\u0107 od komunikowania, o ile nie chcieli uczyni\u0107 si\u0119 winnymi Cia\u0142a Pa\u0144skiego (1 Kor 11, 27). Ze wzgl\u0119du na tak surowe napomnienie, kt\u00f3rego nieprzestrzeganie poci\u0105gn\u0119\u0142oby za sob\u0105 kary Bo\u017ce (por. 1 Kor 11, 30n), z pewno\u015bci\u0105 musia\u0142y istnie\u0107 odpowiednie obrz\u0119dy, (1) pozwalaj\u0105ce na to, by nie przyst\u0119powa\u0107 do Komunii, (2) i u\u015bwiadamiaj\u0105ce konieczno\u015b\u0107 zachowania szacunku i \u015bwi\u0119tej boja\u017ani. Jest to o tyle pewne, \u017ce – jak to zauwa\u017ca C.F.D.Moule – \u201ew Nowym Testamencie jedyne wyra\u017ane odniesienie do przygotowania uczty Pa\u0144skiej zosta\u0142o sformu\u0142owane w kontek\u015bcie s\u0105du (judgment<\/em>)\u201d[9]<\/a>.<\/p>\r\n

3. Obrz\u0119d Komunii w dziejach<\/h4>\r\n

1) Miejsce rozdzielania Komunii<\/em><\/p>\r\n

Prezbiterium by\u0142o oddzielone od reszty ko\u015bcio\u0142a przez przegrod\u0119 s\u0142u\u017c\u0105c\u0105 za zas\u0142on\u0119, kt\u00f3rej kszta\u0142t zmienia\u0142 si\u0119 w ci\u0105gu historii. Duchowni przyjmowali Komuni\u0119 \u015bw. przy o\u0142tarzu, a wierni przed krat\u0105 ch\u00f3ru[10]<\/a>. Synod w Laodycei w IV w. wspomina ju\u017c, \u017ce \u015bwieccy przyst\u0119puj\u0105 do Komunii przy o\u0142tarzu, podczas gdy podchodzenie tam kobiet jest wyra\u017anie zakazane[11]<\/a>. Udzielanie Komunii przed o\u0142tarzem, wzmiankowane jako zwyczaj w jakim\u015b stopniu utrwalony, jest wzmiankowane tylko w Galii[12]<\/a>. W epoce karoli\u0144skiej tak\u017ce tutaj przyj\u0119to norm\u0119 Ko\u015bcio\u0142a powszechnego[13]<\/a>. P\u00f3\u017aniej Komunii \u015bw. udzielano \u015bwieckim czasami przy o\u0142tarzu bocznym, a od czasu pojawienia si\u0119 lektorium[14]<\/a> dokonywano tego najcz\u0119\u015bciej przy ustawionym przed nim o\u0142tarzu \u015bw. Krzy\u017ca[15]<\/a>. Pocz\u0105wszy od XIII w. dw\u00f3ch akolit\u00f3w rozk\u0142ada\u0142o obrus z bia\u0142ego p\u0142\u00f3tna przed przyst\u0119puj\u0105cymi do Komunii, kt\u00f3rzy kl\u0119kali przed o\u0142tarzem[16]<\/a>; w XVI w. zacz\u0119to rozk\u0142ada\u0107 ten obrus na swego rodzaju \u0142awie, ustawionej na granicy prezbiterium i nawy, kt\u00f3r\u0105 potem zast\u0105pi\u0142y nasze balaski.<\/p>\r\n

2) Spos\u00f3b udzielania Komunii<\/em><\/p>\r\n

1\/ Przegl\u0105d historyczny[17]<\/a><\/p>\r\n

Pocz\u0105wszy od III w. napotykamy na \u015bwiadectwa z r\u00f3\u017cnych prowincji Ko\u015bcio\u0142a, pozwalaj\u0105ce na wnioskowanie o udzielaniu eucharystycznego Cia\u0142a Pa\u0144skiego osobom \u015bwieckim na r\u0119k\u0119.<\/p>\r\n

W odniesieniu do Aleksandrii i diecezji egipskich mo\u017cna przytoczy\u0107 Klemensa Aleksandryjskiego (\u201d\u00a0 przed 216\/217)[18]<\/a> i Dionizego Aleksandryjskiego (\u201d\u00a0 264\/265)[19]<\/a>, w odniesieniu do Palestyny: \u015bw. Cyryla Jerozolimskiego (\u201d\u00a0 386)[20]<\/a>. W przypadku regionu syryjskiego znajdujemy odpowiednie teksty u Afrahata (\u201d\u00a0 ok. 345)[21]<\/a>, Efrema Syryjczyka (\u201d\u00a0 373)[22]<\/a>, Jana Chryzostoma (\u201d\u00a0 407)[23]<\/a> i prawdopodobnie u Cyryllonasa[24]<\/a>. W odniesieniu do V w. mo\u017cna wspomnie\u0107 np. o Teodorecie z Cyru (\u201d\u00a0 ok. 466)[25]<\/a>. Spo\u015br\u00f3d Kapadocczyk\u00f3w zacytujmy Bazylego Wielkiego (\u201d\u00a0 379)[26]<\/a> i Grzegorza z Nazjanzu (\u201d\u00a0 390)[27]<\/a>. Na Wschodzie znajdujemy jeszcze p\u00f3\u017aniejsze \u015bwiadectwa u Anastazego Synaity (\u201d\u00a0 nied\u0142ugo po 700)[28]<\/a> i Jana Damasce\u0144skiego (\u201d\u00a0 ok. 750)[29]<\/a>. W Afryce p\u00f3\u0142nocnej o wspomnianym zwyczaju[30]<\/a> \u015bwiadczy Tertulian (\u201d\u00a0 po 220)[31]<\/a>, Cyprian (\u201d\u00a0 258)[32]<\/a>, Augustyn (\u201d\u00a0 430)[33]<\/a> w dw\u00f3ch pismach polemicznych[34]<\/a>, oraz Quodvultusdeus (\u201d\u00a0 ok. 453)[35]<\/a>. W Rzymie i Italii to samo czyni\u0105: papie\u017c Korneliusz (251-253) – w li\u015bcie przekazanym przez Euzebiusza[36]<\/a>, Ambro\u017cy (\u201d\u00a0 397)[37]<\/a> w opisie cz\u0142owieka po przedstawieniu jego stworzenia[38]<\/a>, Gaudencjusz z Brescii (\u201d\u00a0 po 406)[39]<\/a>, Piotr Chryzolog (\u201d\u00a0 450)[40]<\/a> i Kasjodor (\u201d\u00a0 ok. 580)[41]<\/a>. W Hiszpanii znajdujemy odpowiednie teksty w aktach synodu w Saragossie (380)[42]<\/a> i w Toledo (400)[43]<\/a>. W Galii Cezary z Arles (\u201d\u00a0 542)[44]<\/a> wspomina w swych kazaniach ten spos\u00f3b udzielania Komunii[45]<\/a>. Beda Czcigodny (\u201d\u00a0 753) potwierdza go w odniesieniu do Anglii[46]<\/a>.<\/p>\r\n

Po roku 800 wspomniany spos\u00f3b przyst\u0119powania do Komunii jest po\u015bwiadczony jedynie jako przywilej duchowie\u0144stwa[47]<\/a>. Z powodu niebezpiecze\u0144stwa profanacji ze strony \u017cyd\u00f3w i heretyk\u00f3w synod w Kordobie z 839 r. odrzuca pretensje kassjanist\u00f3w do przyjmowania Komunii \u015bw. na r\u0119k\u0119 more levitarum<\/em>[48]<\/a>.<\/em> R\u00c3\u00a9ginon de Pr\u00fcm[49]<\/a> w swoim dziele De Synodalibus causis<\/em>, napisanym ok. 906 r.[50]<\/a>, przypisuje synodowi w Rouen nast\u0119puj\u0105cy kanon o obowi\u0105zkach kap\u0142ana:<\/p>\r\n

\u201eNiech nie k\u0142adzie [Komunii] ani na r\u0119k\u0119 \u015bwieckiego, ani na r\u0119k\u0119 kobiety, ale tylko do ust, wypowiadaj\u0105c nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa: Cia\u0142o i Krew Pa\u0144ska niech przyczyni\u0105 si\u0119 do przebaczenia twoich grzech\u00f3w i doprowadz\u0105 ci\u0119 do \u017cycia wiecznego<\/em>. Je\u015bli kto z\u0142amie to polecenie, niech b\u0119dzie od\u0142\u0105czony od o\u0142tarza, gdy\u017c gardzi Wszechmocnym i Jemu samemu czci nie okazuje\u201d[51]<\/a>. Chocia\u017c do dzi\u015b istnienie wspomnianego synodu jest przedmiotem dyskusji[52]<\/a>, mo\u017cemy uzna\u0107 ten tekst za wa\u017cne \u015bwiadectwo kanoniczne, gdy\u017c gro\u017aba kary tego rodzaju zak\u0142ada, \u017ce praktyka przeciwna, tzn. Komunia do ust, by\u0142a norm\u0105. Jest ona r\u00f3wnie\u017c przedstawiona jako jedyna dozwolona w Missa illyrica<\/em>[53]<\/a> i w liturgii bizanty\u0144skiej[54]<\/a>.<\/p>\r\n

Jednak \u015bwiadectwa na ten temat znajduj\u0105 si\u0119 ju\u017c u Grzegorza Wielkiego (\u201d\u00a0 604)[55]<\/a> i w relacjach dotycz\u0105cych chorych. Na podstawie tego, co ustali\u0142 Mario Righetti, wydaje si\u0119, \u017ce w VI w. Komunia do ust by\u0142a ju\u017c bardziej rozpowszechniona ni\u017c kiedy\u015b s\u0105dzono[56]<\/a>. Wed\u0142ug Klausa Gambera zniesienie Komunii na r\u0119k\u0119 dokonuje si\u0119 od V\/VI w.[57]<\/a><\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie praktykowanie Komunii na r\u0119k\u0119 by\u0142o niemo\u017cliwe wsz\u0119dzie tam, gdzie Komunii \u015bw. udzielano per intinctionem<\/em> (czyli z zanurzeniem w Przenajdro\u017cszej Krwi), a wi\u0119c wed\u0142ug zwyczaju – odrzuconego przez synod w Braga z 675 r.[58]<\/a> – kt\u00f3ry by\u0142 bardzo rozpowszechniony, zw\u0142aszcza w przypadku Komunii chorych[59]<\/a>, do tego stopnia, \u017ce ostatecznie przyj\u0105\u0142 si\u0119 w wielu parafiach. W tej samej epoce rozdzielanie Komunii dokonuje si\u0119 na Wschodzie zar\u00f3wno z zanurzeniem, jak z pomoc\u0105 \u0142y\u017ceczki.<\/p>\r\n

Jan z Avranche (\u201d\u00a0 1079) podkre\u015bla, \u017ce kap\u0142an nie ma prawa komunikowa\u0107 z zanurzeniem, za to zezwala si\u0119 na to ludowi, \u201enie z powodu w\u0142adzy, ale z powodu konieczno\u015bci wywo\u0142anej przez l\u0119k przed rozlaniem Krwi Chrystusa\u201d[60]<\/a>.<\/p>\r\n

Jednak aby \u017cadna kropla Przenajdro\u017cszej Krwi nie spad\u0142a na ziemi\u0119, kiedy kap\u0142an przenosi Komuni\u0119 \u015bw. do ust komunikuj\u0105cego, pod jego brod\u0119 podk\u0142adano obrus[61]<\/a>. W Cluny u\u017cywano w tym wypadku p\u0142askiej podstawki ze z\u0142ota, kt\u00f3r\u0105 akolita trzyma\u0142 poni\u017cej r\u0119ki kap\u0142ana, gdy ten ostatni – zanurza\u0142 fragment Hostii w kielichu trzymanym przez subdiakona i k\u0142ad\u0142 go do ust komunikuj\u0105cego[62]<\/a>. W tym przedmiocie liturgicznym mo\u017cemy widzie\u0107 pierwowz\u00f3r naszej pateny komunijnej.<\/p>\r\n

A\u017c do XII wieku Przenajdro\u017cszej Krwi udzielano tak\u017ce \u015bwieckim (niezale\u017cnie od przypadk\u00f3w Komunii z zanurzeniem). Jej uroczyste szafarstwo przys\u0142ugiwa\u0142o diakonowi. U\u017cywano albo kielicha konsekracyjnego, albo  kielicha specjalnie przeznaczonego do rozdzielania Sakramentu (ten ostatni jest wci\u0105\u017c w u\u017cyciu u Etiopczyk\u00f3w i wschodnich Syryjczyk\u00f3w).<\/p>\r\n

Z okre\u015blonych wzgl\u0119d\u00f3w musimy jednak teraz zaj\u0105\u0107 si\u0119 szczeg\u00f3\u0142owo pierwszym rodzajem obrz\u0119du udzielania Komunii.<\/p>\r\n

2\/ Obrz\u0119d udzielania Cia\u0142a Pa\u0144skiego<\/p>\r\n

Przez ponad 1000 lat ani na Zachodzie, ani na Wschodzie w Ko\u015bciele katolickim i we wsp\u00f3lnotach ciesz\u0105cych si\u0119 sukcesj\u0105 apostolsk\u0105, nie by\u0142o Komunii na r\u0119k\u0119 dla \u015bwieckich. Sprawy uleg\u0142y zmianie wraz z instrukcj\u0105 Memoriale Domini<\/em> z 1969 r.[63]<\/a> Uparte niepos\u0142usze\u0144stwo, wyst\u0119puj\u0105ce zw\u0142aszcza w Holandii, okaza\u0142o si\u0119 op\u0142acalne. Rzym zezwoli\u0142 na to, co nazwano \u201eKomuni\u0105 na r\u0119k\u0119\u201d[64]<\/a>. Uwa\u017cana pocz\u0105tkowo za efekt przyzwolenia udzielonego dla kilku nielicznych kraj\u00f3w (z zachowaniem formy tradycyjnej jako normy Ko\u015bcio\u0142a powszechnego), Komunia na r\u0119k\u0119 odby\u0142a niezwyk\u0142y marsz tryumfalny przez kraje znajduj\u0105ce si\u0119 w zasi\u0119gu rytu \u0142aci\u0144skiego. Ci za\u015b, kt\u00f3rzy j\u0105 zalecali, utrzymywali – i wci\u0105\u017c utrzymuj\u0105 – \u017ce chodzi jedynie o odrodzenie staro\u017cytnej praktyki. Zbadajmy to twierdzenie.<\/p>\r\n

Niezale\u017cnie od Komunii \u015bw. wierni adorowali Pana z najg\u0142\u0119bszym szacunkiem. \u015aw. Augustyn naucza nast\u0119puj\u0105co: \u201eA skoro chodzi\u0142 On w tym ciele i to cia\u0142o nam da\u0142 do zbawiennego spo\u017cywania (a nikt owego cia\u0142a nie po\u017cywa, dop\u00f3ki go nie uwielbi), wiadomo jak bardzo ma by\u0107 adorowany ten podn\u00f3\u017cek st\u00f3p Pa\u0144skich[65]<\/a>, tak \u017ce nie tylko nie grzeszymy adoruj\u0105c, ale grzeszymy nie adoruj\u0105c\u201d[66]<\/a>. \u015aw. Cyryl Jerozolimski powiada w odniesieniu do Komunii pod postaci\u0105 wina, \u017ce nale\u017cy komunikowa\u0107 \u201em\u00f3wi\u0105c Amen<\/em>, w postawie uwielbienia i szacunku\u201d (Cat. myst.<\/em>, 5, 19)[67]<\/a>.<\/p>\r\n

Oddaliwszy si\u0119 z miejsca rozdzielania Komunii, wznoszono otwarte d\u0142onie ku niebu[68]<\/a>, aby nast\u0119pnie po\u0142o\u017cy\u0107 je jedn\u0105 na drugiej[69]<\/a>. Wiernym nie by\u0142o wolno przynosi\u0107 naczynia dla przyj\u0119cia Cia\u0142a Pa\u0144skiego, zezwalano jedynie na d\u0142onie u\u0142o\u017cone na krzy\u017c[70]<\/a>. Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a nie omieszkali przypomina\u0107, \u017ce nie powinno zabrakn\u0105\u0107 szacunku i \u017ce nale\u017cy my\u015ble\u0107 o dobroci Boga. \u015aw. Jan Chryzostom naucza\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201eJak\u017ce jest cudowne to, \u017ce stajesz obok serafin\u00f3w, a B\u00f3g pozwala ci dotyka\u0107 swobodnie tego, czego serafiny nie wa\u017c\u0105 si\u0119 dotyka\u0107? \u00abI przylecia\u0142 do mnie jeden z serafin\u00f3w – czytamy – a w r\u0119ce jego kamyk, kt\u00f3ry by\u0142 wzi\u0105\u0142 kleszczami z o\u0142tarza\u00bb (Iz 6, 6). Tamten o\u0142tarz jest typem i obrazem tego o\u0142tarza, tamten ogie\u0144 jest obrazem tego ognia duchowego. Ale serafiny nie wa\u017cy\u0142y si\u0119 u\u017cywa\u0107 swych d\u0142oni (apsastai<\/em>), lecz jedynie kleszczy, tymczasem ty otrzymujesz (lambaneis<\/em>) go do r\u0119ki. Je\u015bli jednak teraz rozwa\u017cysz godno\u015b\u0107 obecnych dar\u00f3w, [zobaczysz, \u017ce] maj\u0105 one warto\u015b\u0107 o wiele wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c to, co trzyma\u0142y serafiny\u201d[71]<\/a>.<\/p>\r\n

R\u0119ce powinny by\u0107 wolne od wszelkiego grzechu. Tertulian relacjonuje fakty godne ubolewania: \u201eGorliwy wierny mo\u017ce jedynie p\u0142aka\u0107 nad nast\u0119puj\u0105cymi faktami: wyobra\u017amy sobie chrze\u015bcijanina przechodz\u0105cego od bo\u017ck\u00f3w do ko\u015bcio\u0142a; id\u0105cego z wytw\u00f3rni nieprzyjaciela do domu Bo\u017cego; wznosz\u0105cego przed Bogiem Ojcem r\u0119ce, kt\u00f3rymi tworzy\u0142 bo\u017cki; okazuj\u0105cego uwielbienie r\u0119kami, kt\u00f3re na zewn\u0105trz podnosz\u0105 si\u0119 przeciw Bogu; zbli\u017caj\u0105cego do Cia\u0142a Pa\u0144skiego d\u0142onie, kt\u00f3re nadaj\u0105 cia\u0142o demonom? To nie wystarczy. Nie do\u015b\u0107, \u017ce z innych r\u0105k przyjmuj\u0105 to, co zaraz zbrudz\u0105; te same d\u0142onie daj\u0105 innym to, co zbrudzi\u0142y. Wytw\u00f3rcy bo\u017ck\u00f3w s\u0105 powo\u0142ywani do pos\u0142ugi ko\u015bcielnej. Co za zbrodnia! \u017bydzi tylko raz podnie\u015bli r\u0119ce na Chrystusa, ci za\u015b codziennie obra\u017caj\u0105 Jego cia\u0142o. O r\u0119ce odr\u0105bania godne! Niech zobacz\u0105 wreszcie, czy nie podobnie powiedziano: je\u015bli twoja r\u0119ka ciebie gorszy, odetnij j\u0105. A kt\u00f3re bardziej zas\u0142u\u017cy\u0142y na odci\u0119cie, jak te w kt\u00f3rych zgorszenie uderza w Cia\u0142o Pa\u0144skie?\u201d[72]<\/a>.<\/p>\r\n

Grzegorz z Nazjanzu pisze przeciw kobietom, kt\u00f3re staraj\u0105 si\u0119 kusi\u0107 m\u0119\u017cczyzn: \u201eCzy twoje r\u0119ce nie wstydz\u0105 si\u0119 wyci\u0105gaj\u0105c si\u0119 ku mistycznemu pokarmowi, podczas gdy s\u0142u\u017cy\u0142y tobie do malowania [na twej twarzy] pi\u0119kna godnego ubolewania\u201d[73]<\/a>.<\/p>\r\n

P\u00f3\u017aniejsze teksty wspominaj\u0105 o wcze\u015bniejszym umyciu d\u0142oni i k\u0142adzeniu r\u0119cznika na d\u0142oniach kobiet. \u015aw. Cezary z Arles: \u201eTo, co mam wam do powiedzenia na koniec, nie jest ani trudne, ani m\u0119cz\u0105ce. M\u00f3wi\u0119 o tym, co widzia\u0142em, \u017ce cz\u0119sto robicie. Wszyscy m\u0119\u017cczy\u017ani myj\u0105 sobie r\u0119ce, gdy chc\u0105 komunikowa\u0107,  a wszystkie kobiety rozk\u0142adaj\u0105 r\u0119czniczki z bia\u0142ego p\u0142\u00f3tna, na kt\u00f3re przyjmuj\u0105 Cia\u0142o Pa\u0144skie. To, co chc\u0119 wam powiedzie\u0107, bracia, nie jest trudne: jak m\u0119\u017cczy\u017ani umywaj\u0105 sobie r\u0119ce wod\u0105, tak powinni r\u00f3wnie\u017c oczy\u015bci\u0107 swe sumienie ja\u0142mu\u017cn\u0105; i jak kobiety rozk\u0142adaj\u0105 r\u0119czniczek z bia\u0142ego p\u0142\u00f3tna, tak powinny przynosi\u0107 czyste cia\u0142o i czyste serce, aby przyj\u0105\u0107 Cia\u0142o Chrystusa z sumieniem dobrze usposobionym. Bracia, czy kto\u015b chcia\u0142by w\u0142o\u017cy\u0107 sw\u0105 szat\u0119 do brudnej skrzyni? A skoro nie wk\u0142ada si\u0119 tam cennej szaty, to jakim zuchwalstwem by\u0142oby przyj\u0119cie Eucharystii Chrystusa do duszy zbrukanej grzechami!\u201d[74]<\/a> W innym kazaniu stwierdza: \u201eSkoro wstydzimy si\u0119 i obawiamy przyj\u0105\u0107 Eucharysti\u0119 brudnymi r\u0119kami, o ile\u017c bardziej powinni\u015bmy si\u0119 ba\u0107 przyjmowa\u0107 t\u0119 sam\u0105 Eucharysti\u0119 ze zbrukan\u0105 dusz\u0105\u201d[75]<\/a>.<\/p>\r\n

Synod w Auxerre nakaza\u0142 surowo kobietom przykrywa\u0107 r\u0119ce: \u201eNie jest dozwolone, aby kobiety przyjmowa\u0142y Eucharysti\u0119 go\u0142\u0105 r\u0119k\u0105\u201d[76]<\/a>.<\/p>\r\n

W ko\u0144cu zacz\u0119to te\u017c przykrywa\u0107 r\u0119ce m\u0119\u017cczyzn, co potwierdzaj\u0105 przedstawienia figuratywne[77]<\/a> i grawiury na srebrnych patenach[78]<\/a>. Wspomnijmy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce od ok. 350 r. t\u0119 sam\u0105 zasad\u0119 obserwujemy w scenach przedstawiaj\u0105cych \u201erozmno\u017cenie chleb\u00f3w\u201d. Mo\u017cna w tym widzie\u0107 wp\u0142yw liturgii[79]<\/a>.<\/p>\r\n

Przyjrzyjmy si\u0119 teraz z bliska owej r\u0119ce, na kt\u00f3r\u0105 k\u0142adziono Komuni\u0119 \u015bw. \u015aw. Cyryl w swej ostatniej katechezie mistagogicznej[80]<\/a>, kt\u00f3r\u0105 wyg\u0142osi\u0142 pod koniec \u017cycia (zmar\u0142 w 387r.), w okresie wielkanocnym, uczy nowo ochrzczonych w jaki spos\u00f3b maj\u0105 przyjmowa\u0107 Naj\u015bwi\u0119tszy Sakrament:<\/p>\r\n

\u201ePodchodz\u0105c wi\u0119c nie zbli\u017caj si\u0119 z roz\u0142o\u017conymi d\u0142o\u0144mi, ani z rozczapierzonymi palcami, lecz uczyniwszy z lewej r\u0119ki tron dla prawej, jako \u017ce ma ona przyj\u0105\u0107 Kr\u00f3la, i otworzywszy d\u0142o\u0144 przyjmij Cia\u0142o Chrystusa, odpowiadaj\u0105c Amen<\/em>. Nast\u0119pnie starannie u\u015bwi\u0119\u0107 swe oczy styczno\u015bci\u0105 ze \u015bwi\u0119tym Cia\u0142em, a potem we\u017a je i czuwaj, aby\u015b nic nie uroni\u0142. Albowiem gdyby\u015b co\u015b uroni\u0142, by\u0142oby tak, jakby\u015b uroni\u0142 kt\u00f3ry\u015b ze swych w\u0142asnych cz\u0142onk\u00f3w. Powiedz mi za\u015b: gdyby ci kto\u015b da\u0142 py\u0142 z\u0142ota, czy\u017c nie trzyma\u0142by\u015b go z ca\u0142\u0105 pilno\u015bci\u0105 i nie uwa\u017ca\u0142by\u015b, by\u015b nic z tego nie utraci\u0142 i nie dozna\u0142 szkody? Czy wi\u0119c nie b\u0119dziesz jeszcze troskliwiej pilnowa\u0142 tego, co jest dro\u017csze nad z\u0142oto i drogie kamienie, aby ani okruszynka nie upad\u0142a?\u201d[81]<\/a>.<\/p>\r\n

Na pierwszy rzut oka mo\u017cna by pomy\u015ble\u0107, \u017ce opis ten dotyczy obecnej praktyki Komunii na r\u0119k\u0119, lecz przy bli\u017cszym przyjrzeniu si\u0119 uderza w oczy pewna podstawowa r\u00f3\u017cnica.<\/p>\r\n

I tak: prawa r\u0119ka mia\u0142a by\u0107 po\u0142o\u017cona na lewej, a nie odwrotnie (jak to ma miejsce obecnie). Ma\u0142y szczeg\u00f3\u0142? Absolutnie nie. Podobnie jak dzi\u015b, r\u00f3wnie\u017c wtedy wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi by\u0142a prawor\u0119czna, a nikomu nie przysz\u0142oby do g\u0142owy przyjmowanie cennego daru lew\u0105 r\u0119k\u0105[82]<\/a>. Z opisu \u015bw. Cyryla Jerozolimskiego wida\u0107, \u017ce wierny nie mia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci wzi\u0105\u0107 i przenie\u015b\u0107 do swych ust Cia\u0142a Pa\u0144skiego. Do tego samego wniosku dochodzi Otto Nussbaum: \u201ePrzede wszystkim jednak jest wed\u0142ug mnie niewyobra\u017calne – wzi\u0105wszy pod uwag\u0119 preferencj\u0119 dla prawej r\u0119ki, wyst\u0119puj\u0105c\u0105 w staro\u017cytno\u015bci i w liturgii Ko\u015bcio\u0142a – \u017ceby to w\u0142a\u015bnie lewa r\u0119ka (uwa\u017cana za gorsz\u0105 jako symbol z\u0142a, a w konsekwencji uznawana tak\u017ce za nieodpowiedni\u0105 do pos\u0142ugi kultowej i niezdoln\u0105 do jej wykonywania) mia\u0142a prawo dotykania cia\u0142a eucharystycznego i k\u0142adzenia go do ust. Wed\u0142ug mnie chleb konsekrowany przyjmowano wprost do ust z prawej r\u0119ki. Na rzecz takiego wniosku przemawia poca\u0142unek udzielany temu pokarmowi przed jego spo\u017cyciem, a zw\u0142aszcza por\u00f3wnanie tego poca\u0142unku z lizaniem [ran] Pana\u201d[83]<\/a>.<\/p>\r\n

Prawa r\u0119ka s\u0142u\u017cy\u0142a wi\u0119c za swego rodzaju paten\u0119 komunijn\u0105, z kt\u00f3rej Cia\u0142o Chrystusa i ewentualne jego cz\u0105stki by\u0142y zbierane ustami, podczas gdy komunikuj\u0105cy znajdowa\u0142 si\u0119 w g\u0142\u0119bokim pok\u0142onie.<\/p>\r\n

Wracaj\u0105c do argumentu Nussbauma, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie przytoczyli\u015bmy, niekt\u00f3rzy stwierdzali, \u017ce podana przez Cyryla wzmianka o osobliwym zwyczaju u\u015bwi\u0119cania oczu zosta\u0142a wprowadzona do tekstu przez Jana Jerozolimskiego, nast\u0119pc\u0119 Cyryla. Mo\u017cna jednak dowie\u015b\u0107, \u017ce chodzi tu o zwyczaj rozpowszechniony w epoce tego ostatniego. W swoim obja\u015bnieniu na temat pokory, pochodz\u0105cym najp\u00f3\u017aniej z 337 r. po Chrystusie, Afrahat m\u00f3wi o tym zwyczaju w tonie napomnienia, przy okazji r\u00f3\u017cnych obrz\u0119d\u00f3w Komunii: \u201eTw\u00f3j j\u0119zyk powinien ukocha\u0107 milczenie, gdy\u017c li\u017ce rany Pa\u0144skie. Powstrzymaj swe usta od otwarcia, gdy\u017c to nimi w\u0142a\u015bnie dajesz poca\u0142unek Synowi Kr\u00f3lewskiemu\u201d[84]<\/a>. O lizaniu j\u0119zykiem m\u00f3wi tak\u017ce w komentarzu do Sdz 7, 5[85]<\/a>. W pouczeniu 20, 8 Afrahat m\u00f3wi r\u00f3wnie\u017c o u\u015bwi\u0119caniu oczu: \u201eBiedak w bramie symbolizuje naszego Zbawiciela (por. \u0141k 16, 20n). B\u0142aga On, \u017ceby Mu przynie\u015b\u0107 owoce [Jego ludu], aby m\u00f3g\u0142 je odda\u0107 Temu, kt\u00f3ry Go pos\u0142a\u0142. Ale nikt Mu ich nie przynosi (por. Mk 12, 2. 6). Powiedziano, \u017ce psy zbli\u017ca\u0142y si\u0119 i liza\u0142y jego rany (por. Mt 7, 6; 15, 26n). Psami, kt\u00f3re przybieg\u0142y, s\u0105 bowiem ludy, kt\u00f3re li\u017c\u0105 rany naszego Pana (por. Mt 7, 6; 15, 26n). Bior\u0105 Jego cia\u0142o i k\u0142ad\u0105 je na oczy\u201d[86]<\/a>.<\/p>\r\n

Pewien tekst, kt\u00f3rego brzmienie przypomina uderzaj\u0105co sformu\u0142owania \u015bw. Cyryla, znajduje si\u0119 w\u015br\u00f3d dzie\u0142 \u015bw. Jana Chryzostoma, ale nie mamy pewno\u015bci co do jego autorstwa[87]<\/a>.<\/p>\r\n

Jak to s\u0142usznie zaznacza F.G. D\u00f6lger, \u015bwiadectwa Cyryla, Chryzostoma i Afrahata dope\u0142niaj\u0105 si\u0119 (przy czym ten ostatni wspomina z osobna o u\u015bwi\u0119ceniu warg i j\u0119zyka, kt\u00f3re u pozosta\u0142ych zapewne jest przyj\u0119te domy\u015blnie[88]<\/a>). Poza tym Teodoret z Cyru m\u00f3wi o poca\u0142unku dawanym Cia\u0142u Pa\u0144skiemu[89]<\/a>.<\/p>\r\n

W jaki spos\u00f3b mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 to przyk\u0142adanie Komunii do organ\u00f3w zmys\u0142\u00f3w? Jak to ju\u017c m\u00f3wili\u015bmy, Cia\u0142a Pa\u0144skiego nie brano z pewno\u015bci\u0105 do lewej r\u0119ki. Pom\u00f3c mo\u017ce nam pewien tekst Jana Damasce\u0144skiego: \u201eZbli\u017camy si\u0119 do Niego o\u017cywieni gor\u0105cym pragnieniem, z r\u0119kami u\u0142o\u017conymi na krzy\u017c. Po dotkni\u0119ciu nim oczu, warg i czo\u0142a, spo\u017cywamy (metalabomen<\/em>) Boski w\u0119giel, aby ogie\u0144 naszego pragnienia, podsycony dodatkowo przez ogie\u0144 w\u0119gla, strawi\u0142 nasze grzechy, o\u015bwieci\u0142 nasze serca, \u017ceby\u015bmy zostali ca\u0142kowicie rozpaleni i przeb\u00f3stwieni przez udzia\u0142 w Boskim ogniu\u201d[90]<\/a>. W ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b, z g\u0142ow\u0105 pochylon\u0105 na znak adoracji wierni uczestniczyli w ceremonii.<\/p>\r\n

Nale\u017ca\u0142o oczywi\u015bcie czuwa\u0107 szczeg\u00f3lnie nad tym, aby w czasie tego nak\u0142adania Komunii na organy zmys\u0142\u00f3w nie upad\u0142a \u017cadna cz\u0105stka. Z powodu tego niebezpiecze\u0144stwa, oraz – jak mo\u017cna podejrzewa\u0107 – tak\u017ce z powodu niestosownych i zabobonnych nadu\u017cy\u0107, powy\u017cszy zwyczaj zanik\u0142[91]<\/a>. Przecie\u017c nie bez powodu synod w Toledo wyda\u0142 w 400 r. nast\u0119puj\u0105cy kanon: \u201eJe\u015bli kto\u015b nie spo\u017cyje Eucharystii otrzymanej od kap\u0142ana, ma by\u0107 odrzucony jako \u015bwi\u0119tokradca\u201d[92]<\/a>.<\/p>\r\n

Podsumowuj\u0105c mo\u017cemy powiedzie\u0107, \u017ce prawa r\u0119ka nie s\u0142u\u017cy\u0142a do brania Komunii, ale spe\u0142nia\u0142a rol\u0119 swego rodzaju pateny komunijnej, z kt\u00f3rej Cia\u0142o Pa\u0144skie by\u0142o zbierane przy pomocy ust.<\/p>\r\n

Jednak tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, ju\u017c po zniesieniu b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa organ\u00f3w zmys\u0142\u00f3w, je\u015bli Komunia by\u0142a udzielana na r\u0119k\u0119, mo\u017cna by\u0142o r\u00f3wnie\u017c stosunkowo \u0142atwo odej\u015b\u0107 z nie spo\u017cytym Cia\u0142em Pa\u0144skim. W spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy m\u00f3wi\u0105 o tym kanony Jakuba z Edessy, zredagowane przy ko\u0144cu VII w. w odpowiedzi na pytanie postawione Jakubowi przez kap\u0142ana Addai Filipona[93]<\/a>: \u201ePoniewa\u017c s\u0105 tacy, kt\u00f3rzy bior\u0105 cz\u0105stki sakramentu, a nawet \u0142\u0105cz\u0105 je w rodzaj opaski magicznej, kt\u00f3r\u0105 przywi\u0105zuj\u0105 do torby lub zawieszaj\u0105 na szyi jako amulet, albo wk\u0142adaj\u0105 do swego \u0142\u00f3\u017cka, czy do \u015bciany swego domu, chcia\u0142bym wiedzie\u0107 czy robienie czego\u015b takiego jest stosowne, oraz – je\u015bli to nie jest stosowne – jak\u0105 kar\u0119 powinni otrzyma\u0107 ci, kt\u00f3rzy tak robi\u0105?\u201d<\/p>\r\n

Oto jaka by\u0142a odpowied\u017a:<\/p>\r\n

\u201eAle ci, kt\u00f3rzy pope\u0142niaj\u0105 podobn\u0105 zniewag\u0119 wzgl\u0119dem godnych uwielbienia sakrament\u00f3w Cia\u0142a i Krwi Chrystusa Boga, albo uwa\u017caj\u0105c je tylko za jakie\u015b zwyk\u0142e rzeczy, godne szacunku wy\u0142\u0105cznie w oczach chrze\u015bcijan, albo zawieszaj\u0105c je na szyi razem z krzy\u017cem lub ko\u015b\u0107mi \u015bwi\u0119tych i po\u015bwi\u0119conymi przedmiotami, albo wk\u0142adaj\u0105c je do swych \u0142\u00f3\u017cek, \u015bcian swych dom\u00f3w, umieszczaj\u0105c w winnicach, ogrodach lub parkach, albo w og\u00f3le u\u017cywaj\u0105c ich jako ochrony rzeczy cielesnych – i nie zwa\u017caj\u0105c na to, \u017ce te sakramenty s\u0105 pokarmem duszy dla tych, kt\u00f3rzy nosz\u0105 znak krzy\u017ca Chrystusa, oraz \u017ce te sakramenty s\u0105 zaczynem i zastawem zmartwychwstania umar\u0142ych i \u017cycia wiecznego – ci, je\u015bli s\u0105 duchownymi, maj\u0105 by\u0107 deponowani, na trzy lata od\u0142\u0105czeni od Komunii eucharystycznej i umieszczeni w\u015br\u00f3d pokutnik\u00f3w. Ale je\u015bli s\u0105 to \u015bwieccy, maj\u0105 by\u0107 od\u0142\u0105czeni od Komunii eucharystycznej na cztery lata i umieszczeni w\u015br\u00f3d pokutnik\u00f3w\u201d[94]<\/a>.<\/p>\r\n

Skierujmy jeszcze raz uwag\u0119 ku temu, co m\u00f3wi \u015bw. Cyryl Jerozolimski, poniewa\u017c obok szczeg\u00f3\u0142owego opisu obrz\u0119du Komunii znajdujemy tam ci\u0105g\u0142e napomnienie, aby nie uroni\u0107 ma\u0142ych cz\u0105stek, nawet tak ma\u0142ych jak okruszki chleba. S\u0105 one bowiem bardziej cenne ni\u017c z\u0142oto i drogie kamienie. Jak\u017ce wielka wiara w Realn\u0105 Obecno\u015b\u0107!<\/p>\r\n

Cyryl nie jest jedynym \u015bwiadkiem, kt\u00f3rego mo\u017cemy zacytowa\u0107. Oko\u0142o 150 lat przed Cyrylem Tertulian (160-220) pisa\u0142 w swym dziele O koronie \u017co\u0142nierzy<\/em>: \u201ePrzyjmujemy r\u00f3wnie\u017c […] sakrament Eucharystii na zgromadzeniach, wcze\u015bnie rano, i z niczyjej innej r\u0119ki jak tylko z r\u0119ki przewodnicz\u0105cych [tzn. kap\u0142an\u00f3w i biskup\u00f3w]. […] Gdy co\u015b z naszego kielicha lub z naszego chleba upadnie na ziemi\u0119, wywo\u0142uje to nasz\u0105 boja\u017a\u0144\u201d (De Cor. mil.<\/em> 3, 4)[95]<\/a>.<\/p>\r\n

Orygenes – kt\u00f3ry zreszt\u0105 cz\u0119sto k\u0142adzie akcent na interpretacjach spirytualizuj\u0105cych[96]<\/a> – opisuje nast\u0119puj\u0105co zachowanie wiernych wzgl\u0119dem Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu: \u201eWy, kt\u00f3rzy nawykli\u015bcie do udzia\u0142u w Boskich misteriach, wiecie jak bardzo powinni\u015bcie by\u0107 uwa\u017cni kiedy przyjmujecie Cia\u0142o Pa\u0144skie, zachowuj\u0105c staranie i uszanowanie, aby nie upad\u0142a na ziemi\u0119 najmniejsza cz\u0105stka, ani nie wyla\u0142o si\u0119 nic z konsekrowanej ofiary. Uwa\u017cacie za grzech, je\u015bli co\u015b spadnie na ziemi\u0119 z powodu lekkomy\u015blno\u015bci. Ta wasza wiara jest dobra\u201d (In Ex. hom.<\/em> 13, 3)[97]<\/a>. Chodzi o \u201enajmniejsz\u0105 cz\u0105stk\u0119\u201d, kt\u00f3rej nie powinno si\u0119 rzuca\u0107 na ziemi\u0119. Zaniedbanie w tej dziedzinie jest grzechem. Czy mo\u017cna znale\u017a\u0107 s\u0142owa bardziej precyzyjne?<\/p>\r\n

4. Podsumowanie<\/h4>\r\n

Nie by\u0142o nigdy obrz\u0119du Komunii na r\u0119k\u0119 w tej postaci, jak jest ona praktykowana dzisiaj. W sensie \u015bcis\u0142ym w komentowanych wy\u017cej tekstach Ojc\u00f3w nie chodzi o Komuni\u0119 na r\u0119k\u0119, ale raczej o Komuni\u0119 do ust, gdzie prawa r\u0119ka s\u0142u\u017cy za paten\u0119. To stwierdzenie znajduje dodatkowe poparcie w obrz\u0119dzie Komunii diakona w liturgii bizanty\u0144skiej: g\u0142\u0119boko pochylony, przyjmuje on Cia\u0142o Pa\u0144skie ustami z prawej r\u0119ki. Pe\u0142ne szacunku przyjmowanie Cia\u0142a Pa\u0144skiego do ust, w pozycji pochylonej, ukazuje jasno, \u017ce cz\u0142owiek jest tutaj tym, kt\u00f3ry otrzymuje, a nie tym, kt\u00f3ry sam si\u0119 obs\u0142uguje i robi sobie sam podarunek. To samo by\u0142o przestrzegane nawet w przypadku Komunii na r\u0119k\u0119 – tam, gdzie by\u0142a ona przez jaki\u015b czas dozwolona[98]<\/a>. Kardyna\u0142 Ratzinger przedstawi\u0142 kiedy\u015b fundamentalne uwagi na temat natury sakramentalnego spotkania stworzenia z niesko\u0144czonym Bogiem, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie si\u0119 objawia:<\/p>\r\n

\u201eTo w\u0142a\u015bnie dlatego do istotnej formy sakramentu nale\u017cy i to, \u017ce jest on przyjmowany, a nikt nie mo\u017ce go da\u0107 sam sobie. Nikt nie mo\u017ce sam siebie ochrzci\u0107, udzieli\u0107 sobie \u015bwi\u0119ce\u0144 kap\u0142a\u0144skich, siebie samego rozgrzeszy\u0107. Z tej struktury spotkania wynika to, \u017ce doskona\u0142a skrucha ze swej natury nie mo\u017ce pozosta\u0107 wewn\u0119trzna, lecz wymaga tej formy spotkania, kt\u00f3r\u0105 jest sakrament. Dlatego dopuszczanie do tego, by Eucharystia kr\u0105\u017cy\u0142a mi\u0119dzy lud\u017ami, lub \u017ceby j\u0105 bra\u0107 samemu, nie jest tylko przekroczeniem przepis\u00f3w ko\u015bcielnych, ale r\u00f3wnie\u017c zamachem na najg\u0142\u0119bsz\u0105 struktur\u0119 sakramentu. To, \u017ce w wypadku tego jednego sakramentu kap\u0142an ma prawo udzieli\u0107 sobie samemu \u015bwi\u0119tego daru, wynika z mysterium tremendum<\/em>, z kt\u00f3rym zostaje on skonfrontowany w Eucharystii: misterium dzia\u0142ania in persona Christi<\/em>, polegaj\u0105ce na tym, \u017ce kap\u0142an zast\u0119puje Chrystusa, b\u0119d\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie grzesznym cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry \u017cyje ca\u0142kowicie z otrzymywania Jego daru\u201d[99]<\/a>.<\/p>\r\n

Poza tym od pocz\u0105tku zabiegano w Ko\u015bciele staro\u017cytnym o to, by nie straci\u0107 nawet najmniejszej cz\u0105stki Hostii. Teoretycznie rzecz bior\u0105c, tak\u017ce dzisiaj to staranie obowi\u0105zuje[100]<\/a>. W instrukcji z 1973 r. mo\u017cemy przeczyta\u0107:<\/p>\r\n

\u201eOd czasu wydanej przed trzema laty instrukcji Memoriale Domini<\/em> niekt\u00f3re konferencje episkopatu prosi\u0142y Stolic\u0119 Apostolsk\u0105 o pozwolenie na to, by ci, kt\u00f3rzy udzielaj\u0105 Komunii \u015bw., mogli k\u0142a\u015b\u0107 Postacie eucharystyczne na r\u0119ce wiernych. Jak to przypomina owa instrukcja, przepisy Ko\u015bcio\u0142a i teksty Ojc\u00f3w dostarczaj\u0105 obfitego \u015bwiadectwa o bardzo g\u0142\u0119bokim uszanowaniu i bardzo du\u017cej ostro\u017cno\u015bci, kt\u00f3re otacza\u0142y Naj\u015bwi\u0119tsz\u0105 Eucharysti\u0119[101]<\/a> i nadal powinny j\u0105 otacza\u0107. W szczeg\u00f3lno\u015bci, kiedy przyjmuje si\u0119 Komuni\u0119 we wspomniany spos\u00f3b, nale\u017cy zachowa\u0107 pewne \u015brodki ostro\u017cno\u015bci, tak jak tego wymaga samo do\u015bwiadczenie. Powinno si\u0119 zachowywa\u0107 ci\u0105g\u0142e staranie i uwag\u0119, zw\u0142aszcza w odniesieniu do cz\u0105stek, kt\u00f3re mog\u0142yby odpa\u015b\u0107 z Hostii. Dotyczy to zar\u00f3wno szafarza, jak i wiernego, o ile \u015bwi\u0119ta Posta\u0107 zostanie po\u0142o\u017cona na d\u0142oni komunikuj\u0105cego\u201d[102]<\/a>.<\/p>\r\n

Nied\u0142ugo potem Kongregacja Nauki Wiary w deklaracja dotycz\u0105cej rozmaitych w\u0105tpliwo\u015bci potwierdzi\u0142a raz jeszcze, \u017ce realna obecno\u015b\u0107, a zatem prawdziwa obecno\u015b\u0107 Chrystusa, dotyczy r\u00f3wnie\u017c cz\u0105stek, kt\u00f3re oddzieli\u0142y si\u0119 od konsekrowanej Hostii, i \u017ce w konsekwencji przepisy odnosz\u0105ce si\u0119 do puryfikacji pateny i kielicha powinny by\u0107 szanowane[103]<\/a>.<\/p>\r\n

Czy dzi\u015b otacza si\u0119 \u201eNaj\u015bwi\u0119tsz\u0105 Eucharysti\u0119 najg\u0142\u0119bszym uszanowaniem i najwi\u0119ksz\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105\u201d, jak to czynili Ojcowie? Czy zachowuje si\u0119 \u201eci\u0105g\u0142e staranie i uwag\u0119\u201d, zw\u0142aszcza w odniesieniu do cz\u0105stek? Wszyscy ci, kt\u00f3rzy mog\u0105 i chc\u0105 dobrze si\u0119 przyjrze\u0107, wiedz\u0105 jak mo\u017cna odpowiedzie\u0107 na te pytania. Nie chodzi o kilka nadu\u017cy\u0107 lub wykrocze\u0144, kt\u00f3re zdarza\u0142yby si\u0119 tu i \u00f3wdzie. Notoryczna beztroska sta\u0142a si\u0119 regu\u0142\u0105, a to pozwala wnioskowa\u0107 o braku szacunku i o niewystarczaj\u0105cej wierze w Realn\u0105 Obecno\u015b\u0107. Wszystkie niebezpiecze\u0144stwa wi\u0105\u017c\u0105ce si\u0119 z Komuni\u0105 na r\u0119k\u0119, kt\u00f3re zosta\u0142y wymienione przez instrukcj\u0119 Memoriale Domini<\/em> (umniejszenie szacunku, zniewa\u017cenie sakramentu i zmiana wiary[104]<\/a>), ujawni\u0142y si\u0119 i ujawniaj\u0105 si\u0119 w dalszym ci\u0105gu.<\/p>\r\n

Dlaczego we wszystkich Ko\u015bcio\u0142ach chrze\u015bcija\u0144skich, we wszystkich rytach zrezygnowano z udzielania Komunii na r\u0119k\u0119? Nie dlatego, \u017ce zmieni\u0142 si\u0119 kszta\u0142t hostii, jak s\u0105dz\u0105 niekt\u00f3rzy (np. Jungmann my\u015bla\u0142, \u017ce jedna z przyczyn polega\u0142a na wprowadzeniu chleba nie kwaszonego[105]<\/a>). Nie mo\u017ce by\u0107 to prawd\u0105, chocia\u017cby w odniesieniu do Wschodu, gdzie to  nie nast\u0105pi\u0142o: z zasady u\u017cywano tam zawsze chleba nie kwaszonego. Je\u015bli – jak Nussbaum[106]<\/a> – chciano by wyja\u015bni\u0107 modyfikacj\u0119 praktyki eucharystycznej zmian\u0105 kszta\u0142tu hostii (kt\u00f3re stawa\u0142y si\u0119 p\u0142askim op\u0142atkiem), trzeba by wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 pewn\u0105 decyduj\u0105c\u0105 okoliczno\u015b\u0107: na Wschodzie ten kszta\u0142t si\u0119 nie zmieni\u0142. Czemu zatem zmiana nie nast\u0105pi\u0142a we wszystkich obrz\u0105dkach? \u201ePrawdziwej przyczyny nale\u017ca\u0142oby szuka\u0107 raczej w tym, \u017ce z Komuni\u0105 udzielan\u0105 na r\u0119ce \u015bwieckich by\u0142y z\u0142e do\u015bwiadczenia. […] S\u0105 to te same do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re mamy i dzisiaj, i to w coraz wi\u0119kszym stopniu: do\u015bwiadczenia wynikaj\u0105ce z braku szacunku, poczynaj\u0105c od samego przyj\u0119cia a\u017c do charakterystycznych wykrocze\u0144, w kt\u00f3rych Naj\u015bwi\u0119tsza Eucharystia jest wykorzystywana do cel\u00f3w zabobonnych, a nawet satanicznych (czarne msze)\u201d[107]<\/a>. Klaus Gamber napisa\u0142 to w roku 1970. Jego prorocze s\u0142owa ca\u0142kowicie si\u0119 spe\u0142ni\u0142y.<\/p>\r\n

Szacunek przejawiany przez Ojc\u00f3w oraz ci\u0105gle pog\u0142\u0119biaj\u0105ca si\u0119 wiara, wytworzy\u0142y – zar\u00f3wno na Wschodzie, jak na Zachodzie – Komuni\u0119 do ust, czyli spos\u00f3b przyjmowania Komunii, kt\u00f3ry wyra\u017ca lepiej wiar\u0119 w Realn\u0105 Obecno\u015b\u0107 oraz szacunek nale\u017cny oddzielonym cz\u0105stkom postaci eucharystycznych.<\/p>\r\n

Szacunek i wiara oraz staranie o to, aby obie te rzeczywisto\u015bci zawsze by\u0142y w pe\u0142ni wyra\u017cane przez obrz\u0119d – oto jaki jest duch Ko\u015bcio\u0142a pierwotnego, duch Ojc\u00f3w. Komunia do ust jest owocem tego starania, zwi\u0105zanego z mi\u0142o\u015bci\u0105. Instrukcja Memoriale Domini<\/em> k\u0142adzie nacisk na to, \u017ce Komunia do ust powinna by\u0107 zachowana, \u201enie tylko dlatego, \u017ce ma za sob\u0105 wielowiekow\u0105 tradycj\u0119, ale przede wszystkim dlatego, \u017ce wyra\u017ca szacunek wiernych wzgl\u0119dem Eucharystii\u201d[108]<\/a>.<\/p>\r\n

Komunia do ust \u201eskuteczniej gwarantuje, \u017ce Komunia \u015bw. b\u0119dzie rozdzielana z czci\u0105, pi\u0119knem i godno\u015bci\u0105, oraz \u017ce oddalone zostanie wszelkie niebezpiecze\u0144stwo profanacji postaci eucharystycznych, w kt\u00f3rych \u201ejest obecny w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b substancjalnie oraz trwale ca\u0142y i niepodzielony Chrystus, B\u00f3g i cz\u0142owiek\u201d[109]<\/a>, aby w ko\u0144cu zachowana by\u0142a pilna troska o cz\u0105stki konsekrowanej Hostii, kt\u00f3rej Ko\u015bci\u00f3\u0142 zawsze wymaga\u0142\u201d[110]<\/a>.<\/p>\r\n

Ks. Martin Lugmayr FSSP <\/strong><\/em><\/p>\r\n

(t\u0142umaczy\u0142 Pawe\u0142 Milcarek)<\/p>\r\n

Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w numerze 1\/2 kwartalnika „Christianitas\u201d.<\/em><\/p>\r\n

Na podstawie: Histoire du rite de la distribution de la communion<\/em>, w: V\u00c3\u00a9n\u00c3\u00a9ration et administration de l\u2019Eucharistie. Actes du second colloque d\u2019\u00c3\u00a9tudes historiques, th\u00c3\u00a9ologiques et canoniques sur le rite catholique romain<\/em>, Pary\u017c 1997.<\/p>\r\n

[1]<\/a>  \u201eS\u0142owo \u00abinter-pretacja\u00bb wprowadza nas na \u015blady nast\u0119puj\u0105cego zagadnienia: wszelka interpretacja wymaga pewnego \u00abinter\u00bb, wnikania, blisko\u015bci, towarzyszenia temu, kto interpretuje. Czysty obiektywizm jest absurdaln\u0105 abstrakcj\u0105. Ten kto, nie uczestniczy, niczego nie do\u015bwiadcza. Poznanie zachodzi tylko wtedy, gdy ma miejsce uczestnictwo\u201d (J.Ratzinger, Schriftauslegung im Widerstreit. <\/em>Zur Frage nach Grundlagen und Weg der Exegese heute<\/em>, w: Schriftauslegung im Widerstreit<\/em>, opr. J.Ratzinger, Freiburg i. Br. 1989, Herder, 23.<\/p>\r\n

[2]<\/a>  Rzeczywi\u015bcie, w li\u015bcie Kongregacji Kultu Bo\u017cego, zredagowanym po francusku i do\u0142\u0105czonym do instrukcji Memoriale Domini<\/em>, udzielono zgody na to, by wierni brali Cia\u0142o Pa\u0144skie bezpo\u015brednio z cyborium (\u201eMo\u017cna jednak r\u00f3wnie\u017c przyj\u0105\u0107 spos\u00f3b prostszy, pozwalaj\u0105c wiernemu wzi\u0105\u0107 Hosti\u0119 bezpo\u015brednio ze \u015bwi\u0119tego naczynia\u201d – AAS 61 [1969], 547). Cztery lata p\u00f3\u017aniej, 21 czerwca 1973 ta mo\u017cliwo\u015b\u0107 zosta\u0142a zniesiona przez komunikat De sacra Communione et cultu mysterii Eucharistici extra missam<\/em> (por. EDIL, I, n.3082).<\/p>\r\n

[3]<\/a>  Por. 1 Kor 4, 7.<\/p>\r\n

[4]<\/a>  Por. Th WBNT, IV, art. Lambano<\/em> (Delling), 5n.<\/p>\r\n

[5]<\/a>  Por. H.Seebass, Th WBAT, IV, 590.<\/p>\r\n

[6]<\/a>  Por. Pierre Youssif, L\u2019Eucharistie chez saint Ephrem de Nisibe<\/em>, Orientalia Christiana Analecta, 224, Rzym 1984, s.298.<\/p>\r\n

[7]<\/a> Hom.<\/em> XIX. In Jer., GCS, Orig\u00c3\u00a8nes, III, 13, s.169, l. 30n.<\/p>\r\n

[8]<\/a>  Apologia<\/em>, I, 66.<\/p>\r\n

[9]<\/a>  \u201eThe only explicit reference in the New Testament to preparation for the Lord\u2019s Supper is in terms of judgment\u201d (C.F.D.Moule, The judgment theme in the sacraments<\/em>, w: The Background of the New Testament and its eschatology. Studies in honour of C.H.Dodd<\/em>, Cambridge 1956, University Press, s.456.<\/p>\r\n

[10]<\/a>  To dlatego np. \u015bw. Augustyn przestrzega tych, kt\u00f3rzy z powodu win utracili prawo do Komunii, aby \u201enie trzeba by\u0142o ich odsy\u0142a\u0107, gdy przyst\u0105pi\u0105 do kraty (de cancellis<\/em>)\u201d (Kazanie 392, 5 – PL, 39, 1712).<\/p>\r\n

[11]<\/a>  Synod w Laodycei, kan. 44, wyd. Mansi, II, 571.<\/p>\r\n

[12]<\/a>  Bez ogranicze\u0144 zwyczaj ten jest wymieniony na synodzie w Tours (567), w kanonie 4 (Mansi, IX, 793): \u201eUt laici secus altare, quo sancta mysteria celebrantur, inter clericos tam ad vigilias, quam ad missas, stare penitus non praesumant: sed pars illa, quae a cancellis versus altare dividitur, choris tantum psallentium pateat clericorum. <\/em>Ad orandum vero et communicandum, laicis et feminis, sicut mos est, pateant sancta sanctorum<\/em>\u201d. (\u201e\u015awieccy nie powinni sobie w \u017cadnym razie pozwala\u0107 na podchodzenie razem z duchownymi w pobli\u017ce o\u0142tarza, gdzie s\u0105 celebrowane \u015bwi\u0119te misteria w czasie wigilii i mszy: ale przestrze\u0144 mi\u0119dzy zas\u0142on\u0105 ch\u00f3ru i o\u0142tarzem powinna by\u0107 otwarta tylko dla duchowie\u0144stwa \u015bpiewaj\u0105cego psalmy. Za to podczas modlitwy i komunii prezbiterium powinno pozostawa\u0107 otwarte dla \u015bwieckich i kobiet, jak to jest w zwyczaju\u201d).<\/p>\r\n

[13]<\/a>  W Hiszpanii ju\u017c IV synod w Toledo zadecydowa\u0142 \u201eut sacerdos et levita ante altare communicent, in choro clericus, extra chorum populus<\/em>\u201d (\u201eaby kap\u0142ani i lewici komunikowali przy o\u0142tarzu, kler w ch\u00f3rze, a lud poza ch\u00f3rem\u201d).<\/p>\r\n

[14]<\/a>  Na temat jego historii i znaczenia zob. Klaus Gamber, Die Funktion des gotischen Lettners aufgezeigt am einstigen \u201eLectorium\u201d des Regensburger Domes<\/em>, w: Sancta Sanctorum. Studien zur liturgischen Ausstattung der Kirche, vor allem des Altarraums<\/em>, Friedrich Pustet, Regensburg 1981, s.109-119.<\/p>\r\n

[15]<\/a>  Por. J.A.Jungmann, Missarum sollemnia<\/em>, t.III, Pary\u017c 1958, Aubier, 307.<\/p>\r\n

[16]<\/a>  Wzmianka, \u017ce na balaskach nale\u017cy po\u0142o\u017cy\u0107 obrus, figuruje po raz ostatni w instrukcji z 26 marca 1929 (AAS, 21 [1929] n. 638).<\/p>\r\n

[17]<\/a>  Cenne studium dotycz\u0105ce ca\u0142ego tego zagadnienia znajduje si\u0119 w: Otto Nussbaum, Die Handkommunion<\/em>, Kolonia 1969, J.P.Bachem, 9n.<\/p>\r\n

[18]<\/a>  Stromata<\/em>, 1, 1, 5 (GCS Clem. 2, 18n St\u00c3\u00a4hlin).<\/p>\r\n

[19]<\/a>  Eusebius<\/em>, h. E. 7, 9, 4; GCS Euseb. 2, 2, 648.<\/p>\r\n

[20]<\/a>  Cat. myst.<\/em>, 5, 21; FC 7, 162.<\/p>\r\n

[21]<\/a>  Hom.<\/em> 7, 21 i 20, 8.<\/p>\r\n

[22]<\/a>  Hymny de Fide<\/em>, 10, 8; 10, 15 CSCO 154\/155; Seq II, 2, Naqpayata<\/em> (= Suplement do Misteri\u00f3w chaldejskich), Mossul 1901.<\/p>\r\n

[23]<\/a>  In Math. hom. <\/em>82, 4 (PG 58, 743); In illud: Vidi Dominum<\/em>, hom. 6, 3 (PG 56, 138n).<\/p>\r\n

[24]<\/a>  \u015apiew suplikacji na Wszystkich \u015awi\u0119tych w roku \u015bwi\u0119tym 396 na temat plagi szara\u0144czy, BKV 6, 14: \u201eTwa wola stworzy\u0142a nas jednym s\u0142owem, i porodzi\u0142em. Jedn\u0105 kropl\u0105 Twej \u0142aski uzdrawiasz me dzieci i wyganiasz bole\u015b\u0107! Je\u015bli niewiasta cierpi\u0105ca na krwotok, kt\u00f3ra dotkn\u0119\u0142a si\u0119 Twej szaty, zosta\u0142a uzdrowiona przez Tw\u00f3j p\u0142aszcz, o ile\u017c wi\u0119cej uczestnicz\u0119 w pomocy i zbawieniu ja, kt\u00f3ry dotkn\u0105\u0142em ca\u0142e Twoje cia\u0142o!\u201d. Moim zdaniem nie mo\u017cna z tego wnioskowa\u0107 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105, \u017ce chodzi tu o Komuni\u0119 na r\u0119k\u0119, skoro osoba, kt\u00f3ra wypowiada powy\u017csze s\u0142owa, nie jest jednostk\u0105, lecz Ko\u015bcio\u0142em miasta Konstantynopola, ponownie zagro\u017conym kar\u0105 Bo\u017c\u0105 po naje\u017adzie Hun\u00f3w.<\/p>\r\n

[25]<\/a>  Cant.<\/em> 1, 2 (PG 81, 53).<\/p>\r\n

[26]<\/a>  Ep. 93, PG 32, 484n.<\/p>\r\n

[27]<\/a>  Adv. Mulieres<\/em> 299n, PG 37, 906.<\/p>\r\n

[28]<\/a>  Oratio de S. Synaxi<\/em>, PG 89, 832.<\/p>\r\n

[29]<\/a>  De fide<\/em> 4, 13; PG 94, 1149.<\/p>\r\n

[30]<\/a>  Fragment z opisu m\u0119cze\u0144stwa \u015bw. Perpetui 4, 9 (chodzi o widzenie odnosz\u0105ce si\u0119 do przysz\u0142ego m\u0119cze\u0144stwa), cytowany przez Nussbauma, jest wed\u0142ug mnie zbyt niejasny, aby mo\u017cna go wymieni\u0107 jako \u015bwiadectwo.<\/p>\r\n

[31]<\/a>  De idol.<\/em> 7, 1; CCSL 2, 1106.<\/p>\r\n

[32]<\/a>  Ep. 58, 9; CSEL 3, 2, 665; De lapsis<\/em> 22, CSEL 3, 1, 253n; De lapsis<\/em> 26, CSEL 3, 13, 256.<\/p>\r\n

[33]<\/a>  Por. Wunibald Roetzer, Des Heiligen Augustinus Schriften als liturgiegeschichtliche Quelle<\/em>, Monachium 1930, 131-135.<\/p>\r\n

[34]<\/a>  Contra ep. Parm.<\/em> 2, 7, 13, CSEL 51, 58; Contra lit. Petil.<\/em> 2, 23, 53, CSEL 52, 51n.<\/p>\r\n

[35]<\/a>  De Tempore barbarico<\/em>, II, IV, 1-2; CCSL 60, 475.<\/p>\r\n

[36]<\/a>  Hist. Eccl.<\/em>, VI, 43, 18.<\/p>\r\n

[37]<\/a>  Bardziej precyzyjny opis mszy \u015bw. w Mediolanie – por. Joseph Schmitz, Gottesdienst in altchristlichen Mailand<\/em>, Kolonia-Bonn 1975, Peter Hanstein Verlag.<\/p>\r\n

[38]<\/a>  Exameron<\/em> VI, 9, 69; CSEL 32, 257.<\/p>\r\n

[39]<\/a>  Tract. Paschal.<\/em> 2 in Ex 31; CSEL 68, 31.<\/p>\r\n

[40]<\/a>  Sermo<\/em> 33, PL 52, 295n; Sermo<\/em> 34, PL 52, 297.<\/p>\r\n

[41]<\/a>  Hist. Eccl.<\/em> 9, 30; PL 69, 1145.<\/p>\r\n

[42]<\/a>  Kan. 3; Mansi 3, 634.<\/p>\r\n

[43]<\/a>  Kan. 14; Mansi 3, 1000.<\/p>\r\n

[44]<\/a>  Por. Karl Berg, C\u00c3\u00a4sarius von Arles. <\/em>Ein Bischof des sechsten Jahrhunderts erschliesst das liturgische Leben seiner Zeit<\/em> (Dissertatio ad lauream in facultate theologica pontificae universitatis Gregorianae Urbis, Romae 1935\/1944\/1946), Salzburg 1994, Kulturverlag.<\/p>\r\n

[45]<\/a>  Sermo<\/em> 44, 6, CCSL 103, 199; Sermo<\/em> 227, 5, CCSL 104, 899n.<\/p>\r\n

[46]<\/a>  De Tabernaculo et vasis eius<\/em>, l. III, c. 14; PL 91, 498.<\/p>\r\n

[47]<\/a>  Por. Nussbaum, Die Handkommunion<\/em>, op. cit., 25.<\/p>\r\n

[48]<\/a>  Por. C.J.Hefele, Conciliengeschichte<\/em>, IV, 2. Aufl., Fryburg 1879, 99.<\/p>\r\n

[49]<\/a>  Na temat jego dzie\u0142a z zakresu prawa kanonicznego zob. Paul Fournier, L\u2019oeuvre canonique de R\u00c3\u00a9ginon de Pr\u00fcm<\/em>, w: M\u00c3\u00a9langes de droit canonique<\/em>, t. II, Aalen 1983, Scientia Verlag, 333n.<\/p>\r\n

[50]<\/a>  Wyd. F.G.A.Wasserschleben, Lipsk 1840.<\/p>\r\n

[51]<\/a>  \u201eNulli autem laico aut feminae Eucharistiam in manibus ponat, sed tantum in ore eius cum his verbis ponat: corpus Domini et sanguis prosit tibi ad remissionem et ad vitam aeternam. Si quis haec transgressus fuerit, quia Deum omnipotentem contemnit, et quantum in ipso est inhonorat, ab altari removeatur<\/em>\u201d (Mansi 10, 1199n).<\/p>\r\n

[52]<\/a>  \u201eDo dzisiaj wci\u0105\u017c nie wyja\u015bniono czy ten synod si\u0119 odby\u0142 i kiedy\u201d (Odette Pontal, Die Synoden in Merowingerreich<\/em>, Paderborn 1986, Sch\u00f6ningh, 204). Synod ten datuje si\u0119 albo na 650 r., albo na 688\/89.<\/p>\r\n

[53]<\/a>  Missa Illyrica<\/em>, PL 138, 1333.<\/p>\r\n

[54]<\/a>  Jest prawd\u0105, \u017ce cesarz otrzymywa\u0142 Komuni\u0119 na r\u0119k\u0119, ale mimo wszystko nie stanowi to wyj\u0105tku, gdy\u017c nale\u017ca\u0142 on do kleru.<\/p>\r\n

[55]<\/a> W zwi\u0105zku z uzdrowieniem pewnego niepe\u0142nosprawnego przez papie\u017ca Agapita I (535-536), papie\u017c Grzegorz opowiada, \u017ce Agapit najpierw uwolni\u0142 chorego od parali\u017cu, \u201ecumque ei Dominicum corpus in os mitteret, illa diu muta ad loquendum lingua soluta est. Mirati omnes flere prae gaudio coeperunt, eorumque mentes illico metus et reverentia invasit, cum videlicet cernerent quid Agapitus facere in virtute Domini ex adiutorio Petri potuisset<\/em>\u201d (\u201ea kiedy w\u0142o\u017cy\u0142 mu do ust Cia\u0142o Pa\u0144skie, jego j\u0119zyk, od dawna niezdolny do m\u00f3wienia, zosta\u0142 rozwi\u0105zany. Wszyscy zadziwieni, zacz\u0119li p\u0142aka\u0107 z rado\u015bci, a ich umys\u0142y nape\u0142ni\u0142y si\u0119 l\u0119kiem i szacunkiem, gdy poj\u0119li co m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 Agapit moc\u0105 Pana z pomoc\u0105 Piotra\u201d). Dial.<\/em>, lib. III; PL 77, 224.<\/p>\r\n

[56]<\/a>  Por. Manuale di Storia Liturgica<\/em>, III, Milano 1966, Ancora, 516.<\/p>\r\n

[57]<\/a>  Klaus Gamber, Ritus Modernus. Gesammelte Aufs\u00c3\u00a4tze zur Liturgiereform<\/em>, Regensburg 1972, F.Pustet, 30.<\/p>\r\n

[58]<\/a>  \u201eIllud vero quod pro complemento communionis intinctam tradunt eucharistiam populis, nec hoc prolatum ex evangelio testimonium recipit, ubi apostolis corpus suum et sanguinem commendavit; seorsum enim panis, et seorsum calicis commendatio memoratur<\/em>\u201d (\u201eTo za\u015b, \u017ce [niekt\u00f3rzy] dla dope\u0142nienia Komunii  podaj\u0105 ludowi zamoczon\u0105 Eucharysti\u0119, nie znajduje \u015bwiadectwa pochodz\u0105cego z Ewangelii: gdy [Pan] dawa\u0142 aposto\u0142om cia\u0142o swoje i krew, wspomniane jest osobno podanie chleba i kielicha\u201d). Mansi XI, 155.<\/p>\r\n

[59]<\/a>  W ko\u0144cu X w. znajdujemy u Burcharda z Wormacji (\u201d\u00a0 1025) fragment zawieraj\u0105cy polecenie zachowania Hostii konsekrowanych, kt\u00f3re wcze\u015bniej zosta\u0142y zamoczone w Przenajdro\u017cszej Krwi – w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na Komuni\u0119 chorych: \u201eUt omnis presbyter habeat pixidem, aut vas tanto sacramento dignum, ubi corpus Dominicum diligenter recondatur, ad viaticum recedentibus a saeculo. <\/em>Quae tantum sacra oblatio intincta debet esse in sanguine Christi, ut veraciter presbyter possit dicere infirmo, corpus et sanguis Domini proficiat tibi, etc. Semperque sit super altare obserata propter mures et nefarios homines, et de septimo in septimum diem semper mutetur, id est, illa a presbytero sumatur, et alia, quae eodem die consecrata est, in locum eius subrogetur, ne forte diutius reservata, mucida, quod absit, fiat<\/em>\u201d (\u201eKa\u017cdy kap\u0142an niech ma puszk\u0119 lub inne naczynie godne tak wielkiego sakramentu, w kt\u00f3rym ma by\u0107 przechowywane starannie Cia\u0142o Pa\u0144skie jako Wiatyk dla odchodz\u0105cych ze \u015bwiata. T\u0119 \u015bwi\u0119t\u0105 Obiat\u0119 powinno si\u0119 wcze\u015bniej zamoczy\u0107 we Krwi Chrystusa, aby kap\u0142an m\u00f3g\u0142 zgodnie z prawd\u0105 powiedzie\u0107 do chorego: Cia\u0142o i Krew Pa\u0144ska niech ci przyczyni… itd. Niech zawsze znajduje si\u0119 zamkni\u0119ta nad o\u0142tarzem z powodu psot i ludzi bezbo\u017cnych, a ka\u017cdego si\u00f3dmego dnia niech j\u0105 si\u0119 zmieni, tzn. niech kap\u0142an j\u0105 spo\u017cyje, a zast\u0105pi t\u0105, kt\u00f3ra by\u0142a tego dnia konsekrowana, aby z powodu d\u0142u\u017cszego przechowywania nie popsu\u0142a si\u0119, czego niech B\u00f3g broni\u201d). Decretorum liber quintus<\/em>, PL 140, 754.<\/p>\r\n

[60]<\/a>  Joannis Abricensis Episcopi liber De officiis ecclesiasticis<\/em>: \u201eSi autem opus non fuerit (pro viatico), tertiam (particulam hostiae), aut unus ministrorum accipiat. Non autem intincto pane, sed iuxta definitionem Toletani concilii seorsum corpore, seorsum sanguine, sacerdos communicet, excepto populo, quem intincto pane, non auctoritate, sed summa necessitate timoris sanguinis Christi effusionis permittitur communicare<\/em>\u201d (PL 147, 37).<\/p>\r\n

[61]<\/a>  Wed\u0142ug tekst\u00f3w koptyjskich ka\u017cdy komunikuj\u0105cy trzyma przy swojej brodzie podp\u00f3rk\u0119, kt\u00f3r\u0105 otrzymuje od ministranta.<\/p>\r\n

[62]<\/a>  Por. Udalrici, Consuet. Clun.<\/em> II, 30; PL 149, 721.<\/p>\r\n

[63]<\/a>  AAS 61 [1969], 541-545.<\/p>\r\n

[64]<\/a>  Kilka przyk\u0142ad\u00f3w w: May, Mund-oder Handkommunion<\/em>, op. cit., 75n.<\/p>\r\n

[65]<\/a>  \u015aw. Augustyn stosuje fragment Ps 99, 5 (\u201eEt adorate scabellum pedum eius<\/em>\u201d – \u201eI upadnijcie na kolana przed podn\u00f3\u017ckiem st\u00f3p Jego\u201d) do Cia\u0142a Chrystusa.<\/p>\r\n

[66]<\/a>  \u201eEt quia in ipsa carne hic ambulavit, et ipsam carnem nobis manducandam ad salutem dedit; nemo autem illam carnem manducat, nisi prius adoraverit; inventum est quemadmodum adoretur tale scabellum pedum Domini, et non solum non peccemus adorando, sed peccamus non adorando<\/em>\u201d (Enarr. in Ps. 98, 9<\/em>; CSEL 39, 1385).<\/p>\r\n

[67]<\/a>  Przytoczmy kilka przyk\u0142ad\u00f3w adoracji poprzedzaj\u0105cej przyj\u0119cie Komunii, pochodz\u0105cych z nast\u0119pnej epoki: w regule \u015bw. Kolumbana (\u201d\u00a0 615) przykazano potr\u00f3jny pok\u0142on; gdzie indziej ca\u0142uje si\u0119 ziemi\u0119; Consuetudines<\/em> z Cluny, pochodz\u0105ce z ok. 1080, wymagaj\u0105 ukl\u0119kni\u0119cia. Por. Jungmann, Missarum Sollemnia<\/em>, III, op. cit., 458.<\/p>\r\n

[68]<\/a>  Zob. Komuni\u0119 Aposto\u0142\u00f3w<\/em> z Russano (VI w.).<\/p>\r\n

[69]<\/a>  Np. \u015bw. Augustyn m\u00f3wi w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b o z\u0142o\u017conych d\u0142oniach (\u201emanibus coniunctis\u201d): \u201eSed interim attendant utrum saltem Optatus habuerit aliquam maculam aut aliquod vitium; non usque adeo caeci sunt, ut et istius vitam omnino immaculatam et omni vitio carentem fuisse respondeant. cur ergo accedebat offerre dona deo et ab eo ceteri conciunctis manibus accipiebant, quod maculosus et vitiosus obtulerat?<\/em>\u201d (\u201eAle niech pilnuj\u0105, aby przynajmniej Optatus nie by\u0142 zbrukany jak\u0105\u015b zmaz\u0105 lub wad\u0105, gdy\u017c nie s\u0105 a\u017c na tyle \u015blepi, aby mogli odpowiedzie\u0107, \u017ce jego \u017cycie jest zupe\u0142nie niepokalane i wolne od wszelkiej wady. A wi\u0119c dlaczego przyst\u0105pi\u0142 on do z\u0142o\u017cenia Bogu ofiary, a pozostali dlaczego przyj\u0119li ze z\u0142\u0105czonymi d\u0142o\u0144mi to, co ofiarowa\u0142 cz\u0142owiek obci\u0105\u017cony zmaz\u0105 i wad\u0105?\u201d). Contra ep. Parm.<\/em> 2, 7, 13, CSEL 51, 58.<\/p>\r\n

[70]<\/a>  Por. II synod w Trulio (692), kan. 101, Mansi 11, 985n: Je\u015bli kto\u015b chce przyj\u0105\u0107 Komuni\u0119 \u015bw., \u201eniech z\u0142o\u017cy d\u0142onie na krzy\u017c i zbli\u017cy si\u0119 dla przyj\u0119cia Komunii bogatej w \u0142aski. Nie udzielamy jednak zgody tym, kt\u00f3rzy zamiast swych r\u0105k przynosz\u0105 jakie\u015b naczynie ze z\u0142ota lub z czego innego, aby wzi\u0105\u0107 do niego niepokalan\u0105 Komuni\u0119, gdy\u017c zamiast obrazu Boga wol\u0105 materi\u0119 nieo\u017cywion\u0105 i poddan\u0105 [ludziom]\u201d. II synod w Trulio nie zosta\u0142 uznany przez papie\u017ca Sergiusza ze wzgl\u0119du na to, \u017ce zosta\u0142y na nim og\u0142oszone pewne kanony antyrzymskie; Jan VIII zaakceptowa\u0142 powy\u017csze decyzje tam, gdzie nie sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 one nauczaniu i praktyce Rzymu (por. K.Baus, LTHK\u00b2, 10, 381n).<\/p>\r\n

[71]<\/a>  In illud: \u201eVidi Dominum\u201d hom. <\/em>6, 3; PG 56, 138n.<\/p>\r\n

[72]<\/a>  De idolatria<\/em>, c.7, CCSL 2, 1106: \u201eAd hanc partem zelus fidei perorabit ingemens: Christianum ab idolis in ecclesiam venire, de adversaria officina in domum dei venire, attollere ad deum patrem manus matres idolorum, his manibus adorare, quae foris adversus deum adorantur; eas manus admovere corpori Domini, quae daemoniis corpora conferunt? Nec hoc sufficit. Parum sit, si ab aliis manibus accipiant quod contaminent, sed etiam ipsae tradunt aliis quod contaminaverunt. Adleguntur in ordinem ecclesiasticum artifices idolorum. Pro scelus! Semel Iudaei Christo manus intulerunt, isti quotidie corpus eius lacessunt. O manus praecidendae! Viderint iam, an per similitudinem dictum sit: si te manus tua scandalizat, amputa eam. Quae magis amputandae, quam in quibus Domini corpus scandalizatur?<\/em>\u201d<\/p>\r\n

[73]<\/a>  Adv. mulieres<\/em> 299f., PG 37, 906.<\/p>\r\n

[74]<\/a>  Sermo<\/em> 227, 5, CCSL 104, 899f.: \u201eAd extremum, fratres carissimi, non est grave nec laboriosum quod suggero: hoc dico, quod vos frequenter facere aspicio. Omnes viri, quando communicare desiderant, lavant manus suas et omnes mulieres nitida exhibent linteamenta, ubi corpus Christi accipiant. Non est grave quod dico, fratres: quomodo viri lavant aqua manus suas, sic de elemosinis lavent conscientias suas; similiter et mulieres, quomodo nitidum exhibent linteolum, ubi corpus Christi accipiant, sic corpus castum et cor mundum exhibeant, ut cum bona conscientia Christi sacramenta suscipiant. Rogo vos, fratres, numquid est aliquis, qui in arca sordibus plena velit mittere vestem suam? Et si in arca sordibus plena vestis non mittitur pretiosa, qua fronte in anima quae peccatorum sordibus inquinatur Christi eucharistia suscipitur?<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

[75]<\/a>  \u201eEt si erubescimus ac timemus Eucharistiam manibus sordidis tangere, plus debemus timere ipsam Eucharistiam intus in anima polluta suscipere<\/em>\u201d (Sermo<\/em> 44, 6).<\/p>\r\n

[76]<\/a>  Synod w Auxerre (mi\u0119dzy 561 i 605 r.), kan. 36: \u201eNon licet mulieri nuda manu Eucharistiam accipere<\/em>\u201d (Mansi 9, 91).<\/p>\r\n

[77]<\/a>  Np. Komunia Aposto\u0142\u00f3w<\/em> z kodeksu z Rossano (VI w.).<\/p>\r\n

[78]<\/a>  Na patenie z Dum. Oaks widzimy wyra\u017anie Aposto\u0142\u00f3w przyjmuj\u0105cych Komuni\u0119 z r\u0119kami przykrytymi r\u0119cznikiem (zob. LCI, 1, 174n).<\/p>\r\n

[79]<\/a>  Dom Gabriel M. Braso (La Velacio de la mans. Recul d\u2019un tema d\u2019arqueologia christiana<\/em>, w: Liturgia I. Cardinali I.A. Schuster in memoriam<\/em>, Montserrat 1956, 311-386) dostarcza szczeg\u00f3\u0142owego studium tematu nakrytych d\u0142oni.<\/p>\r\n

[80]<\/a>  Tradycja przypisa\u0142a pi\u0119\u0107 jerozolimskich katechez mistagogicznych \u015bw. Cyrylowi. Dopiero na podstawie opracowania W.J.Swaana (1942) zacz\u0119to je przypisywa\u0107 nast\u0119pcy Cyryla, Janowi Jerozolimskiemu. Najstarszy r\u0119kopis, Codex Monacensis<\/em> z X w. podaje rzeczywi\u015bcie Jana jako autora, podczas gdy w prawie r\u00f3wnie starym r\u0119kopisie (Ottobonianus<\/em> 86) znajdujemy imi\u0119 Cyryla dopisane inn\u0105 r\u0119k\u0105 przy imieniu Jana. Posiadamy jednak inne r\u0119kopisy (Coisilianus<\/em> 227, XI w.?; Marcianus<\/em> II, 35, XIII w.?; Ottobonianus<\/em> 220, XVI\/XVII w.), kt\u00f3re wymieniaj\u0105 jako autora Cyryla. Inne zastrze\u017cenia, natury liturgicznej i teologicznej, wed\u0142ug Auguste\u2019a Pi\u00c3\u00a9dagnel (por. SG 120, 33n) nie s\u0105 przekonuj\u0105ce. R\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy 18 katechezami i katechezami mistagogicznymi mo\u017cna wyja\u015bni\u0107 bior\u0105c pod uwag\u0119 disciplina Arcani<\/em> i p\u00f3\u017aniejsze pog\u0142\u0119bienie teologiczne. Nawet je\u015bli Jan troch\u0119 je przepracowa\u0142, nie mo\u017cna podwa\u017ca\u0107 faktu, \u017ce pochodz\u0105 one od Cyryla. W ka\u017cdym razie katechezy te \u015bwiadcz\u0105 o zwyczajach liturgicznych, przyj\u0119tych u ko\u0144ca IV w.<\/p>\r\n

[81]<\/a>  Cat. myst.<\/em> 5, 21. Tekst grecki znajduje si\u0119 w wydaniu krytycznym, np. w Fontes Christiani<\/em>, t. VII, s.162.<\/p>\r\n

[82]<\/a>  Na temat obecnej w staro\u017cytno\u015bci i w Pi\u015bmie \u015aw. preferencji dla prawej r\u0119ki – por. ThWBNT, II, 37n i IX, 415.<\/p>\r\n

[83]<\/a>  Otto Nussbaum, Die Handkommunion<\/em>, op. cit., 18n.<\/p>\r\n

[84]<\/a>  Afrahat, Unterweisungen<\/em>, 9, 10; t\u0142um. i wst\u0119p Peter Bruns, FC 5\/1, 265.<\/p>\r\n

[85]<\/a>  We wst\u0119pie (7, 21) m\u00f3wi o tych, kt\u00f3rych mia\u0142 wybra\u0107 Gedeon, zgodnie z rozkazem Boga: \u201eTych, kt\u00f3rzy j\u0119zykiem ch\u0142epta\u0107 b\u0119d\u0105 wod\u0119, jak psy zwyk\u0142y ch\u0142epta\u0107, oddzielisz osobno\u201d (Sdz 7, 5): \u201eSpo\u015br\u00f3d wszelkich zwierz\u0105t, kt\u00f3re zosta\u0142y stworzone razem z cz\u0142owiekiem, \u017cadne nie kocha tak bardzo swego pana jak pies, kt\u00f3ry czuwa dzie\u0144 i noc. Nawet gdy otrzymuje razy od swego pana, nie porzuca go. A gdy wyjdzie na \u0142owy razem ze swym panem, a stanie przeciw nim silny lew, pies ryzykuje \u015bmier\u0107 dla swego pana. Tak samo odwa\u017cni s\u0105 ci, kt\u00f3rzy zostali oddzieleni od wody. Id\u0105 za swoim panem jak psy, nie l\u0119kaj\u0105 si\u0119 \u015bmierci i walcz\u0105 dzielnie. Pe\u0142ni\u0105 sw\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 dzie\u0144 i noc oraz ujadaj\u0105 jak psy, gdy dniem i noc\u0105 rozmy\u015blaj\u0105 nad Prawem (Ps 1, 2). Kochaj\u0105 naszego Pana i swymi j\u0119zykami li\u017c\u0105 Jego rany, jak pies li\u017ce swego pana. Lecz ci, kt\u00f3rzy nie rozmy\u015blaj\u0105 nad Prawem, nazywani s\u0105 kalekimi psami, poniewa\u017c nie mog\u0105 szczeka\u0107; ci, kt\u00f3rzy nie poszcz\u0105 gorliwie, nazywani s\u0105 psami \u0142akomymi, poniewa\u017c nie mog\u0105 zaspokoi\u0107 g\u0142odu\u201d (Iz 56, 10n), FC 5\/1, 229n.<\/p>\r\n

[86]<\/a>  Afrahat, Unterweisungen<\/em>, 20, 8; FC 5\/2, S. 465.<\/p>\r\n

[87]<\/a>  \u201eKiedy b\u0119dziesz si\u0119 zbli\u017ca\u0142, nie czy\u0144 tego z roz\u0142o\u017conymi ramionami, lecz po\u0142\u00f3\u017c swoj\u0105 lew\u0105 d\u0142o\u0144 jako tron dla prawicy, krzy\u017cuj\u0105c je, aby przygotowa\u0107 si\u0119 w ten spos\u00f3b do przyj\u0119cia Kr\u00f3la. Przyjmij Cia\u0142o Chrystusa z wielk\u0105 boja\u017ani\u0105, tak aby \u017cadna cz\u0105stka nie spad\u0142a z r\u0119ki i nie dozna\u0142a b\u00f3lu od kt\u00f3rego\u015b z twych cz\u0142onk\u00f3w. Podobnie, przybli\u017c si\u0119 do kielicha, nie podnosz\u0105c r\u0105k do g\u00f3ry, ale m\u00f3wi\u0105c Amen<\/em>. O ile b\u0119dzie jeszcze troch\u0119 wilgoci na twoich wargach, twoje r\u0119ce dotkn\u0105 twych oczu i czo\u0142a – a w ten spos\u00f3b tak\u017ce pozosta\u0142e zmys\u0142y zostan\u0105 u\u015bwi\u0119cone. I z\u0142\u00f3\u017c dzi\u0119kczynienie Bogu, kt\u00f3ry ci\u0119 dopu\u015bci\u0142 do tak wielkiego misterium\u201d (Ecloga<\/em> 47, PG 63, 898).<\/p>\r\n

[88]<\/a>  F.J. D\u00f6lger, Das Segnen der Sinne mit der Eucharistie. Antike und Christentum<\/em>, t. III, M\u00fcnster in Westf. 1932, Aschendorff, 231-244 (tutaj: 237). W wymienionym artykule znajdujemy r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadectwo odnosz\u0105ce si\u0119 do b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa organ\u00f3w zmys\u0142\u00f3w.<\/p>\r\n

[89]<\/a>  W Cant.<\/em> 1, 2 (PG 81, 53). W zwi\u0105zku z fragmentem Osculetur me osculis suis<\/em>: \u201eAle \u017ceby \u017cadna poni\u017caj\u0105ca my\u015bl przyziemna nie zacz\u0119\u0142a wprowadza\u0107 niepokoju w odniesieniu do tego, co powiedziano o poca\u0142unkach, pomy\u015blmy, \u017ce to w spos\u00f3b mistyczny (en t\u00c3\u00b4 mustik\u00c3\u00b4 kair\u00c3\u00b4<\/em>) przyjmujemy, przytulamy, obejmujemy i \u015bciskamy cz\u0142onki oblubie\u0144ca w swym sercu. Jest tu jakby pieszczota ma\u0142\u017ce\u0144ska, gdy wierzymy, \u017ce nale\u017cymy w ca\u0142o\u015bci do Niego. Obejmujemy Go i okrywamy poca\u0142unkami, gdy\u017c – wed\u0142ug Pisma – mi\u0142o\u015b\u0107 usuwa l\u0119k\u201d.<\/p>\r\n

[90]<\/a>  Jan Damasce\u0144ski, De Fide<\/em>, 4, 13 (PG 94, 1149).<\/p>\r\n

[91]<\/a>  \u201ePewien zwyczaj, rozpowszechniony w Niemczech od XIV w., przypomina b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwo oczu za pomoc\u0105 Eucharystii, b\u0119d\u0105ce w u\u017cyciu tysi\u0105c lat wcze\u015bniej: po obmyciu palc\u00f3w, k\u0142adziono je na oczy m\u00f3wi\u0105c: Lutum fecit Dominus ex sputo et linivit oculos meos et abii et vidi et credidi Deo<\/em> (por. J 9, 11). Ten zwyczaj,  kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 bardzo \u0142atwo obr\u00f3ci\u0107 si\u0119 w zabobon i nadu\u017cycie, w p\u00f3\u017aniejszym okresie zanik\u0142\u201d (Jungmann, Missarum Sollemnia<\/em>, III, 312).<\/p>\r\n

[92]<\/a>  \u201eSi quis autem acceptam a sacerdote Eucharistiam non sumpserit, velu sacrilegus propellatur<\/em>\u201d (kan. 14; Mansi 3, 1000).<\/p>\r\n

[93]<\/a>  Ur. ok. 633, zm. 708 w klasztorze Tel\u2019eda. Pomimo swych pogl\u0105d\u00f3w monofizyckich nale\u017ca\u0142 do wybitnych pisarzy syryjskich.<\/p>\r\n

[94]<\/a>  C.Kayser, Die Canones Jacob\u2019s von Edessa<\/em>, (Lipsk 1886), 13, 14; cyt. F.J.D\u00f6lger, Die Eucharistie als Reiseschutz. Die Eucharistie in der H\u00c3\u00a4nden der Laien. Antike un Christentum<\/em>, 5. Bd, 2. Aufl, M\u00fcnster 1974, Aschendorff, 241.<\/p>\r\n

[95]<\/a>  De Corona militum<\/em>, c.3, CCSL 2, 1043: \u201eEucharistiae sacramentum (…) etiam antelucanis coetibus nec de aliorum manu quam praesidentium sumimus. (…) Calicis aut panis etiam nostri aliquid decuti in terram anxie patimur<\/em>\u201d.<\/p>\r\n

[96]<\/a>  Por. Werner Sh\u00fctz, Der christliche Gottesdienst bei Origenes<\/em>, Stuttgart 1984, Calwer Verlag, 156-172.<\/p>\r\n

[97]<\/a>  PG 12, 391; S.C. 321, 384, 69-72.<\/p>\r\n

[98]<\/a>  \u015aw. Bazyli Wielki, list 93 (PG 32, 484n): \u201ePrzyst\u0119pujemy do Komunii cztery razy w tygodniu: w dzie\u0144 Pa\u0144ski, w \u015brod\u0119, pi\u0105tek i sobot\u0119, a tak\u017ce w inne dni, je\u015bli obchodzimy wspomnienie jakiego\u015b \u015bwi\u0119tego. Ale to, \u017ce w czasie prze\u015bladowa\u0144 kto\u015b – pod nieobecno\u015b\u0107 kap\u0142ana lub diakona – m\u00f3g\u0142 by\u0107 zmuszony do przyj\u0119cia Komunii ze swej w\u0142asnej r\u0119ki, nie przedstawia w \u017cadnym razie jakiego\u015b obci\u0105\u017cenia. Zbyteczne jest to wykazywa\u0107. Przecie\u017c potwierdza to w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b zwyczaj o dawnym pochodzeniu. Wszyscy pustelnicy maj\u0105 bowiem u siebie Eucharysti\u0119, i pod nieobecno\u015b\u0107 kap\u0142ana sami ni\u0105 szafuj\u0105. Nawet w Aleksandrii i w Egipcie ka\u017cdy wtajemniczony z ludu (`ekastos ka\u00c3\u00ac t\u00c3\u00b4n en la\u00c3\u00b4 telo\u00c3\u00banton<\/em>) przez d\u0142ugi czas zachowuje u siebie Eucharysti\u0119 i kiedy chce udziela sobie Komunii. Gdy bowiem dokona si\u0119 ofiara kap\u0142ana, a dar ofiarny zostanie rozdzielony, ten kto go otrzyma najpierw jako ca\u0142o\u015b\u0107, a potem codziennie przyjmuje po cz\u0119\u015bci, powinien m\u00f3c s\u0142usznie wierzy\u0107, \u017ce uczestniczy w nim i go przyjmuje od tego, kto mu go udzieli\u0142. Albowiem tak\u017ce w ko\u015bciele kap\u0142an udziela cz\u0119\u015bci, a ten kto go przyjmuje s\u0142usznie go dotyka, a to w ten spos\u00f3b, \u017ce wk\u0142ada go swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0105 do ust. Oba przypadki s\u0105 zatem r\u00f3wnowa\u017cne: albo kto\u015b przyjmuje od kap\u0142ana jak\u0105\u015b cz\u0119\u015b\u0107, albo przyjmuje od razu pewn\u0105 ich ilo\u015b\u0107\u201d. Otto Nussbaum zauwa\u017ca, \u017ce naczynia u\u017cywane przy Komunii na r\u0119k\u0119 by\u0142y zwykle tak pomy\u015blane, aby bra\u0107 Cia\u0142o Pa\u0144skie ustami (por. Die Handkommunion<\/em>, op. cit., 21). Jednak ze wzgl\u0119du na nadu\u017cycia prze\u0142o\u017cony klasztoru w Atripie, Szenuta (\u201d\u00a0 466), kt\u00f3rego chrze\u015bcijanie egipscy wysoko powa\u017cali, uzna\u0142 si\u0119 za zmuszonego do \u201estanowczego przeciwstawienia si\u0119 temu, \u017ceby jakikolwiek cz\u0142onek wsp\u00f3lnoty, opuszczaj\u0105c celebracj\u0119 eucharystyczn\u0105 bra\u0142 ze sob\u0105 Hostie. \u201eKap\u0142an lub diakon nie powinien udziela\u0107 tego przywileju temu, kto o to prosi; nawet cz\u0105stki o wielko\u015bci ziarnka gorczycy\u201d\u201d. Leipordt, Schenute von Atripe und die Entschtehung des national\u00c3\u00a4gyptischen M\u00f6nchtums<\/em>, TU NF, X, 1 (Lipsk 1903), 184; por. tak\u017ce s. 31. Cyt. F.J.D\u00f6lger, Die Eucharistie als Reiseschutz<\/em>, op. cit., 240n.<\/p>\r\n

[99]<\/a>  Kirche, \u00c3\u2013kumene, Politik<\/em>, Einsiedeln 1987, Johannes Verlag, 19.<\/p>\r\n

[100]<\/a>  W prawos\u0142awiu w dalszym ci\u0105gu bierze si\u0119 powa\u017cnie ostrze\u017cenie \u015bw. Cyryla Jerozolimskiego, wymagaj\u0105cego, aby czuwano, \u017ceby nie spad\u0142a najmniejsza cz\u0105stka Cia\u0142a i najmniejsza kropla Krwi Chrystusa. I to nie tylko w teorii, ale tak\u017ce w praktyce, jak o tym \u015bwiadcz\u0105 r\u00f3\u017cne przepisy bezpiecze\u0144stwa. Por. Christian Felmy, Customs and practices surrounding holy Communion in the eastern orthodox Churches<\/em>, w: Bread of Heaven. Customs and Practices Surrounding Holy Communion<\/em>, wyd. Charles Caspers, Gerard Lukken, Gerrard Rouwhorst, Kampen 1995, Kok Pharos Publishing House, 41-59 (tutaj: 47n).<\/p>\r\n

[101]<\/a>  Instr. Memoriale Domini<\/em>, 29 maja 1969, AAS 61 [1969], 542.<\/p>\r\n

[102]<\/a>  Instr. Immensae caritatis<\/em>, 29 stycznia 1973, AAS 65 [1973], 264-271 (tutaj: 270).<\/p>\r\n

[103]<\/a>  Deklaracja z 2 maja 1972, Notitiae<\/em> 8 [1972], 227.<\/p>\r\n

[104]<\/a>  Por. AAS 61 [1969], 544.<\/p>\r\n

[105]<\/a>  Por. Missarum Sollemnia<\/em>, II, op. cit., 463.<\/p>\r\n

[106]<\/a>  Die Handkommunion<\/em>, op. cit., 28.<\/p>\r\n

[107]<\/a>  Klaus Gamber, Ritus Modernus<\/em>, op. cit., 52.<\/p>\r\n

[108]<\/a>  AAS, 61 [1969], 543.<\/p>\r\n

[109]<\/a>  Instr. Eucharisticum mysterium<\/em>, n.9, AAS, 59 [1967], 547.<\/p>\r\n

[110]<\/a>  Memoriale Domini<\/em>, AAS, 61 [1969], 543.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Jako uzupe\u0142nienie przedstawionego w naszym serwisie o\u015bwiadczenia os\u00f3b zaniepokojonych perspektyw\u0105 wprowadzenia praktyki Komunii \u015bw. na r\u0119k\u0119 i dokumentu Kongregacji Kultu Bo\u017cego przedstawiamy ni\u017cej opracowanie na temat kszta\u0142towania si\u0119 praktyki komunijnej na przestrzeni dziej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a.  1. Uwaga wst\u0119pna Historyk mo\u017ce stara\u0107 si\u0119 wyja\u015bnia\u0107 wydarzenia z przesz\u0142o\u015bci, umiejscawiaj\u0105c je w szerszym kontek\u015bcie i ukazuj\u0105c ich przyczyny. Mo\u017ce […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[123],"tags":[119],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112402"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=112402"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/112402\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=112402"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=112402"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=112402"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}