{"id":111316,"date":"2019-12-24T11:24:42","date_gmt":"2019-12-24T16:24:42","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=111316"},"modified":"2019-12-24T11:24:42","modified_gmt":"2019-12-24T16:24:42","slug":"nieznosna-sila-bozonarodzeniowych-faktow-pawel-lisicki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=111316","title":{"rendered":"Niezno\u015bna si\u0142a bo\u017conarodzeniowych fakt\u00f3w – Pawe\u0142 Lisicki<\/em>"},"content":{"rendered":"

Wielu wsp\u00f3\u0142czesnych liberalnych krytyk\u00f3w Nowego Testamentu za wszelk\u0105 cen\u0119 pr\u00f3buje podwa\u017cy\u0107 te przekazy ewangeliczne, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na bosk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 Jezusa. Szczeg\u00f3lnie du\u017co wysi\u0142ku po\u015bwi\u0119caj\u0105 tekstom m\u00f3wi\u0105cym o narodzinach Zbawiciela. Z jednej strony pr\u00f3buj\u0105 zakwestionowa\u0107 historyczno\u015b\u0107 przekaz\u00f3w – Jezus, ich zdaniem, nie m\u00f3g\u0142 urodzi\u0107 si\u0119 w Betlejem, z drugiej chc\u0105 dowie\u015b\u0107, \u017ce chrze\u015bcija\u0144ska wiara w narodziny z Dziewicy pojawi\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017ano i by\u0142a efektem wp\u0142yw\u00f3w poga\u0144skich. Prawdziwym celem ich wysi\u0142k\u00f3w ma by\u0107 odrzucenie bosko\u015bci Jezusa. Skoro nie wierz\u0105, \u017ce Nazarejczyk by\u0142 Synem Bo\u017cym, nie wierz\u0105, \u017ce by\u0142 wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu, staraj\u0105 si\u0119 dostosowa\u0107 do swojej niewiary sens tekst\u00f3w ewangelicznych. Co ciekawe, chocia\u017c kieruj\u0105 si\u0119  ideologicznymi uprzedzeniami, ich przedsi\u0119wzi\u0119cie uznawane jest za przejaw krytycyzmu i bezstronno\u015bci. <\/strong><\/p>\r\n

\"Pawe\u0142<\/p>\r\n

I tak na przyk\u0142ad s\u0142ynna badacz Nowego Testamentu Paula Fredriksen pisze: \u201eW trakcie procesu [powstawania chrze\u015bcija\u0144stwa] pos\u0142aniec sta\u0142 si\u0119 pos\u0142aniem\u201d. To oczywi\u015bcie nic nowego, wr\u0119cz stara \u015bpiewka krytycznych i niezale\u017cnych liberalnych krytyk\u00f3w, si\u0119gaj\u0105ca jeszcze Alfreda Loisy, Adolfa Harnacka czy Rudolfa Bultmanna. Zgodnie z t\u0105 teori\u0105 pierwotnie Jezus naucza\u0142 o Bogu, g\u0142osi\u0142 Jego mi\u0142osierdzie i ojcowsk\u0105 dobro\u0107, po swej \u015bmierci i zmartwychwstaniu On sam w oczach wiernych przes\u0142oni\u0142 Boga. Rozw\u00f3j kultu Jezusa poci\u0105ga\u0142 za sob\u0105 odchodzenie od oryginalnej religii judaizmu, chrze\u015bcija\u0144stwo ma w sobie zatem siln\u0105 dawk\u0119 antyjudaizmu.<\/p>\r\n

Tylko nie Betlejem<\/h4>\r\n

Wida\u0107 to, zdaniem Fredriksen, w opisach, kt\u00f3re przeciwstawiaj\u0105 Jezusa Jego wsp\u00f3\u0142czesnym i judaizmowi I wieku naszej ery. Utrwalaj\u0105 one \u201ed\u0142ug\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 tradycj\u0119 antyjudaizmu\u201d. Co \u017cydowsko\u015b\u0107 Jezusa oznacza w praktyce dla rozumienia tekst\u00f3w? Przede wszystkim nale\u017cy zakwestionowa\u0107 ewangeliczne opisy konflikt\u00f3w Jezusa z Jego wsp\u00f3\u0142czesnymi, s\u0105 one tylko rzutowaniem na \u017cycie Galilejczyka spor\u00f3w, jakie p\u00f3\u017aniejszy Ko\u015bci\u00f3\u0142 prowadzi\u0142 z Synagog\u0105.<\/p>\r\n

Cztery Ewangelie s\u0105 dzie\u0142em wsp\u00f3lnot poga\u0144skich, powsta\u0142y pod koniec I wieku naszej ery i s\u0105 owocem konkurencji mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi grupami chrze\u015bcijan.<\/p>\r\n

Dziwaczny to wniosek, do kt\u00f3rego dochodzi liberalna krytyk. Istnienie i przetrwanie czterech Ewangelii nie jest dowodem na istnienie konkurencji mi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi od\u0142amami chrze\u015bcija\u0144stwa, lecz przeciwnie, znakiem szacunku i czci, jakimi Ko\u015bci\u00f3\u0142 otacza\u0142 ka\u017cdy pierwotny przekaz, co do kt\u00f3rego istnia\u0142o uzasadnione przekonanie, \u017ce wywodzi si\u0119 od aposto\u0142\u00f3w. Inaczej zamiast czterech pozosta\u0142aby jedna, najbardziej popularna, albo te\u017c cztery r\u00f3\u017cne zosta\u0142yby zast\u0105pione jedn\u0105 kompilacj\u0105, jak w wypadku cho\u0107by syryjskiego Diatessaronu.<\/p>\r\n

Fredriksen jest bardzo krytyczna wobec Ewangelii wed\u0142ug \u015bwi\u0119tego Jana, co zreszt\u0105 sta\u0142o si\u0119 ju\u017c niemal norm\u0105. \u201eJanowy Chrystus nie zosta\u0142 przepowiedziany w \u017cydowskiej historii: jest On ca\u0142kowicie nietradycyjnym Mesjaszem\u201d. Cho\u0107 czasem \u00f3w krytycyzm wobec Jana na chwil\u0119 ust\u0119puje innej teorii, oto bowiem Fredriksen czyni czwartego ewangelist\u0119 \u015bwiadkiem tradycji, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 Jezus pochodzi\u0142 z Nazaretu, a nie z Betlejem. To rzeczywi\u015bcie interesuj\u0105ce wyt\u0142umaczenie poni\u017cszego fragmentu z Jana: \u201eNiekt\u00f3rzy z t\u0142umu, gdy us\u0142yszeli te s\u0142owa, m\u00f3wili: Ten jest rzeczywi\u015bcie prorokiem. Inni za\u015b: On jest Mesjaszem. A jeszcze inni pytali: Czy Mesjasz przyjdzie z Galilei? Czy Pismo nie stwierdza, \u017ce Mesjasz przyjdzie z rodu Dawida i z Betlejem, z miejscowo\u015bci, w kt\u00f3rej mieszka\u0142 Dawid?\u201d (J 7, 40-42). I dalej: \u201eOdpowiedzieli mu: Czy i ty jeste\u015b z Galilei? Zbadaj i przekonaj si\u0119, \u017ce \u017caden prorok nie pochodzi z Galilei\u201d (J 7, 52). Fredriksen nie widzi zawartej w tych s\u0142owach ironii Jana. Czy pisz\u0105c pod koniec I wieku naszej ery, m\u00f3g\u0142 nie zna\u0107 tradycji o narodzinach Jezusa w Betlejem? I czy mogli nie zna\u0107 jej jego s\u0142uchacze? Bardzo w\u0105tpliwe.<\/p>\r\n

Ca\u0142y fragment ma dok\u0142adnie odwrotny sens, ni\u017c chcia\u0142aby tego Fredriksen. Owszem, \u017bydom wydaje si\u0119, \u017ce o\u015bmieszaj\u0105 roszczenia Jezusa, gdy m\u00f3wi\u0105, \u017ce Mesjasz, za kt\u00f3rego On si\u0119 uwa\u017ca, ma przecie\u017c przyj\u015b\u0107 z Betlejem, a nie z Galilei. Jednak chrze\u015bcija\u0144scy s\u0142uchacze tych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy znaj\u0105 prawd\u0119, wiedz\u0105, \u017ce w istocie oponenci Jezusa wpadli w sid\u0142a, kt\u00f3re na Niego zastawili. Tak, Mesjasz mia\u0142 przyj\u015b\u0107 z Betlejem. I Jezus w\u0142a\u015bnie stamt\u0105d pochodzi. Tym samym \u017bydzi, z kt\u00f3rymi toczy sp\u00f3r, mimowolnie potwierdzaj\u0105 s\u0142uszno\u015b\u0107 Jego roszczenia. M\u00f3wi\u0105, \u017ce Mesjasz ma by\u0107 z Betlejem? I oto jest.<\/p>\r\n

Tylko nie Micheasz<\/h4>\r\n

W podobny spos\u00f3b jak Fredriksen rozumuje inny popularny historyk Nowego Testamentu, Reza Aslan, autor wydanej te\u017c w Polsce ksi\u0105\u017cki \u201eZelota\u201d. Metoda jest prosta. Najpierw twierdzi si\u0119, \u017ce ewangeli\u015bci nie zajmowali si\u0119 histori\u0105, ale g\u0142oszeniem prawdy religijnej. Nast\u0119pnie odczytuje si\u0119 przekazy ewangeliczne, abstrahuj\u0105c od ich tre\u015bci i intencji autora, ale umieszcza si\u0119 je w odpowiednim – z punktu widzenia wsp\u00f3\u0142czesnego autora – kontek\u015bcie. Efekt jest \u0142atwy do przewidzenia. Ka\u017cdy egzegeta otrzymuje dok\u0142adnie taki obraz Jezusa, jakiego potrzebuje, wiedza o \u00f3wczesnej Palestynie jest bowiem na tyle niepe\u0142na i fragmentaryczna, \u017ce mo\u017cna tworzy\u0107 tyle wizerunk\u00f3w, ile dusza zapragnie. Przepis podaje sam Aslan. \u201eChc\u0105c nie chc\u0105c, jedyny dost\u0119p, jaki mo\u017cna mie\u0107 do rzeczywistego Jezusa, daj\u0105 nie opowie\u015bci na Jego temat przekazane po Jego \u015bmierci, ale wi\u0105zka fakt\u00f3w, jak\u0105 mo\u017cna wydoby\u0107 o Jego \u017cyciu, je\u015bli za punkt wyj\u015bcia przyj\u0105\u0107 to, \u017ce nale\u017ca\u0142 do du\u017cej, \u017cydowskiej rodziny cie\u015bli walcz\u0105cych o prze\u017cycie w ma\u0142ej galilejskiej wiosce, Nazarecie\u201d. Kontekst ustanawia sens. Kontekst jednak wybieraj\u0105 komentatorzy. I w zale\u017cno\u015bci od niego formuj\u0105 postacie Jezus\u00f3w na swoj\u0105 mod\u0142\u0119. Tak powstaj\u0105 Jego r\u00f3\u017cne oblicza: w\u0119drownego chasyda, apokaliptycznego proroka, filozofa ze szko\u0142y cynik\u00f3w, faryzeusza ze szko\u0142y Hillela, wreszcie bojownika antyrzymskiego.<\/p>\r\n

Ameryka\u0144ski muzu\u0142manin odrzuca, podobnie jak wielu chrze\u015bcija\u0144skich egzeget\u00f3w, informacje o narodzinach Jezusa w Betlejem. Czy znalaz\u0142 doniesienia o innym miejscu narodzin? Czy odkry\u0142 dowody, \u017ce Betlejem w czasie, kiedy mia\u0142o doj\u015b\u0107 do Narodzin, nie istnia\u0142o? W \u017cadnym razie. Wystarczy, \u017ce \u201e\u0141ukasz umieszcza narodziny w Betlejem nie dlatego, \u017ce mia\u0142y one tam miejsce, ale z powodu s\u0142\u00f3w proroka Micheasza\u201d. Faktycznie prorok przepowiedzia\u0142:<\/p>\r\n

\u201eA ty, Betlejem Efrata,<\/p>\r\n

Tak ma\u0142e jeste\u015b w\u015br\u00f3d judzkich osiedli!<\/p>\r\n

Z ciebie wyjdzie mi Ten,<\/p>\r\n

Kt\u00f3ry b\u0119dzie w\u0142adc\u0105 w Izraelu\u201d (Mi 5,2).<\/p>\r\n

Fragment ten cytuje w swej opowie\u015bci o narodzinach Mateusz, kt\u00f3ry opisuje zebranie arcykap\u0142an\u00f3w i nauczycieli ludu u Heroda Wielkiego, na kt\u00f3rym to informuj\u0105 kr\u00f3la o miejscu narodzin Mesjasza. Jednak \u0141ukasz ju\u017c si\u0119 na\u0144 nie powo\u0142uje. Obaj ewangeli\u015bci w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b te\u017c t\u0142umacz\u0105 pow\u00f3d znalezienia si\u0119 rodziny Jezusa w Betlejem: czytaj\u0105c Mateusza, mo\u017cna uzna\u0107, \u017ce by\u0142 tam rodzinny dom J\u00f3zefa; u \u0141ukasza Betlejem staje si\u0119 celem w\u0119dr\u00f3wki wskutek ukazu cesarza. W dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych zatem przekazach, z pewno\u015bci\u0105 od siebie niezale\u017cnych, podaje si\u0119 to samo miejsce narodzin Jezusa. Betlejem nie odgrywa\u0142o w oczekiwaniach mesja\u0144skich \u017cadnej nadzwyczajnej roli, wzmianka o nim nie pojawia si\u0119 w innych pismach \u017cydowskich tego okresu, nie wspomina si\u0119 o nim te\u017c w pismach z Kumran. Jedyny uznany przez niekt\u00f3rych rabin\u00f3w za mesjasza p\u00f3\u017aniejszy przyw\u00f3dca \u017cydowski Szymon Bar-Kochba nie pochodzi\u0142 z Betlejem. Na miasto to jako miejsce swych urodzin nie wskazywa\u0142 \u017caden z mesja\u0144skich pretendent\u00f3w, o kt\u00f3rych pisa\u0142 J\u00f3zef Flawiusz. Nic zatem nie przemawia za tym, \u017ce ewangeli\u015bci musieli przypisa\u0107 Jezusowi pochodzenie z Betlejem. Gdyby szukali miejsca narodzin w taki spos\u00f3b, jak to sugeruje Aslan, wybraliby raczej Jerozolim\u0119, stolic\u0119, miejsce narodzin Salomona i innych kr\u00f3l\u00f3w z dynastii Dawidowej, miasto \u015bwi\u0105tyni. Nic \u0142atwiejszego pod s\u0142o\u0144cem. Jerozolim\u0119 od Betlejem dzieli\u0142o raptem kilkana\u015bcie kilometr\u00f3w, kilka godzin drogi. Nie ma zatem \u017cadnych powod\u00f3w, \u017ceby odrzuca\u0107 informacj\u0119 \u0141ukasza i Mateusza. Z tego, \u017ce jeden z nich powo\u0142uje si\u0119 na tekst staro\u017cytnego proroctwa, nie wynika, \u017ce obaj podali nieprawd\u0119. Jest to typowa dla dzisiejszych \u201ekrytycznych\u201d autor\u00f3w logika podejrze\u0144. Powo\u0142ani si\u0119 przez ewangelist\u0119 na proroctwo odczytuje si\u0119 w\u00f3wczas jako dow\u00f3d nieprawdziwo\u015bci zdarzenia. Jest to oczywi\u015bcie mo\u017cliwe tylko gdy przyjmie si\u0119 zasad\u0119, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 wolno czyta\u0107 teksty wbrew nim.<\/p>\r\n

Wiara kontra historia<\/h4>\r\n

Tyle, \u017ce takie rozumowanie sta\u0142o si\u0119 powszechne r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d teolog\u00f3w katolickich. Oto John P. Meier, s\u0142ynny ameryka\u0144ski katolicki biblista g\u0142osi teori\u0119 dw\u00f3ch prawd, przeciwstawiaj\u0105c sobie Jezusa historii i Jezusa wiary. Na obron\u0119 swego stanowiska Meier powo\u0142uje si\u0119 na tradycj\u0119 katolick\u0105, na rozwa\u017cania \u015bwi\u0119tego Tomasza z Akwinu i jego podzia\u0142 na to, co znane rozumowi i co znane wierze. Jednak, jak mniemam, ta analogia jest zwyczajnie chybiona. W my\u015bli \u015bwi\u0119tego Tomasza, inaczej ni\u017c u Meiera, prawda filozoficzna nie mog\u0142a przeczy\u0107 prawdzie wiary. Rozum i wiara by\u0142y tylko dwiema drogami prowadz\u0105cymi do tego samego celu. Do uznania istnienia Boga, jako pierwszej przyczyny i celu wszech\u015bwiata, mog\u0142y doj\u015b\u0107 osobno sam rozum i osobno wiara pos\u0142uszna s\u0142owom objawienia. Jednak dwa r\u00f3\u017cne sposoby dotarcia zak\u0142ada\u0142y ten sam przedmiot. Wiara to nie absurd, nie \u015blepe zaufanie, nie niedorzeczne przylgni\u0119cie do czego\u015b, co wydaje si\u0119 prawd\u0105, ale sta\u0142e prze\u015bwiadczenie, \u017ce to, co si\u0119 wyznaje, jest prawd\u0105 i naprawd\u0119 si\u0119 wydarzy\u0142o.<\/p>\r\n

To, co jest prawdziwe, nie mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie nieprawdopodobne. Meier broni si\u0119 przed takim zarzutem i w czwartym tomie swego dzie\u0142a pisze: \u201eposzukiwanie Jezusa historycznego jest z definicji przedsi\u0119wzi\u0119ciem \u015bci\u015ble historycznym. Ze swej natury abstrahuje ono od wiary chrze\u015bcija\u0144skiej lub te\u017c bierze j\u0105 w nawias. Nie znaczy to jednak, \u017ce zaprzecza ono, odrzuca lub atakuje tak\u0105 wiar\u0119. Paradne. Nawet je\u015bli Meier ma racj\u0119, \u017ce z zasady poszukiwanie historyczne, tak jak on je rozumie, nie atakuje wiary, to abstrahowanie od niej lub branie jej w nawias musi do tego prowadzi\u0107. Nie dlatego, \u017ceby wiara tworzy\u0142a sztucznego, mitycznego, niehistorycznego Jezusa, ale dlatego \u017ce wiara wyrasta z historii rozumianej jako rzeczywisty zapis zdarze\u0144. Pomys\u0142, \u017ce mo\u017cna wiar\u0119 traktowa\u0107 jak zimowy p\u0142aszcz, kt\u00f3ry latem wiesza si\u0119 w szafie, nie \u015bwiadczy najlepiej o roztropno\u015bci ameryka\u0144skiego ksi\u0119dza.<\/p>\r\n

Owszem, wiara dodaje do ustale\u0144 historycznych pewno\u015b\u0107 i moc przekonania, kt\u00f3re nie s\u0105 dost\u0119pne dla historyka. Historyk zawsze ma do czynienia z hipotezami, z prawdopodobie\u0144stwem. Wiara za\u015b to pewny, sta\u0142y i bezwarunkowy s\u0105d. Jednak \u00f3w naddatek teologiczny nie mo\u017ce zaprzecza\u0107 ustaleniom rozumu. Prawda historyczna i prawda wiary nie mog\u0105 pozostawa\u0107, jak to jest u Meiera, w stanie wojny. Prawda wiary musi zak\u0142ada\u0107, \u017ce tkwi\u0105ca u jej pod\u0142o\u017ca opowie\u015b\u0107 o historii jest w najwy\u017cszym stopniu prawdopodobna. Nie da si\u0119 utrzyma\u0107, jakby chcia\u0142 Meier, \u015bcis\u0142ego rozr\u00f3\u017cnienia mi\u0119dzy tym, co wiadomo o Jezusie w oparciu o badanie i rozum, od tego, co utrzymuje si\u0119 w oparciu o wiar\u0119. Wiara nie przybywa bowiem do rozumu z zewn\u0105trz, jako co\u015b, co mia\u0142oby go gwa\u0142ci\u0107 albo jako co\u015b, co mog\u0142oby go ignorowa\u0107 i pomija\u0107. Przeciwnie – wiara musi by\u0107 oparta na tym, co wydaje si\u0119 najbardziej prawdopodobne, najbardziej zbli\u017cone do prawdy i naszej wiedzy o rzeczywisto\u015bci. Dlatego zastrze\u017cenia Meiera, kt\u00f3ry pisze, \u017ce on jedynie domniemywa i niczego nie przes\u0105dza, s\u0105 niewiele warte. Mo\u017cna mie\u0107 wr\u0119cz wra\u017cenie, \u017ce to zas\u0142ona dymna. Ma chroni\u0107 autora przed zarzutem, \u017ce jego historyczny Jezus powstaje w opozycji wobec Jezusa, jakiego wyznaje Ko\u015bci\u00f3\u0142.<\/p>\r\n

Kim zatem by\u0142 Jezus historyczny? Po pierwsze, nie wiadomo, czy urodzi\u0142 si\u0119 w Betlejem. Okre\u015blenie miejsca narodzin Jezusa – czy to w Betlejem, czy w Nazarecie – nie ma bezpo\u015bredniego zwi\u0105zku z wiar\u0105 w bosko\u015b\u0107 Jezusa, to prawda. Ale czy wolno przysta\u0107 na sugesti\u0119 Meiera, \u017ce narodziny w Betlejem nie s\u0105 faktem historycznym, lecz teologumenonem, twierdzeniem teologicznym uj\u0119tym w formie pozornej opowie\u015bci historycznej?<\/p>\r\n

Nie s\u0105dz\u0119. Kto tak uwa\u017ca, musi pami\u0119ta\u0107, \u017ce w ca\u0142ej tradycji Ko\u015bcio\u0142a nikt a\u017c do czas\u00f3w nowo\u017cytnych w podobny spos\u00f3b tych opowie\u015bci nie traktowa\u0142; \u017ce podwa\u017caj\u0105c rzetelno\u015b\u0107 informacji o miejscu narodzin, kwestionuje si\u0119 te\u017c wiarygodno\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tego Mateusza i \u015bwi\u0119tego \u0141ukasza – a nic nie wskazuje na to, by traktowali oni swe opowie\u015bci w spos\u00f3b niehistoryczny. To samo dotyczy narodzin z Dziewicy. W tej sprawie r\u00f3wnie\u017c Meier unika wydania s\u0105du. Wed\u0142ug niego historyk nie jest w stanie oceni\u0107 prawdziwo\u015bci relacji o narodzinach z Dziewicy przekazanych przez Ewangelie, a wszystko zale\u017cy od filozoficznych za\u0142o\u017ce\u0144 i wagi, jak\u0105 si\u0119 przyk\u0142ada do nauczania Ko\u015bcio\u0142a. Rzecz o tyle zabawna, \u017ce waga, jak\u0105 si\u0119 przywi\u0105zuje do nauczania Ko\u015bcio\u0142a, zale\u017cy w\u0142a\u015bnie od tego, czy prawd\u0105 jest przekaz o narodzinach z Dziewicy, kt\u00f3ry Ko\u015bci\u00f3\u0142 przez wieki uznawa\u0142 za prawdziwy. Przeciwstawienie wiary i historii ma te\u017c swoje konsekwencje dla ca\u0142ego opisu dzia\u0142alno\u015bci Nazarejczyka. Pierwsz\u0105 jego ofiar\u0105 musi by\u0107 wiara w narodziny Jezusa z Dziewicy – dla wsp\u00f3\u0142czesnych krytyk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skie przekazy, kt\u00f3re tego dotycz\u0105 mog\u0105 by\u0107 jedynie mitem i legend\u0105. Dzieje si\u0119 wbrew logice i zdrowemu rozumowi.<\/p>\r\n

Narodziny z Dziewicy<\/h4>\r\n

Mimo, \u017ce wiara w preegzystencj\u0119 Jezusa nale\u017cy do najwcze\u015bniejszych warstw tradycji, wielu wsp\u00f3\u0142czesnych badaczy pr\u00f3buje odsun\u0105\u0107 j\u0105 w czasie i przypisa\u0107 jej powstanie wp\u0142ywom poga\u0144skim. Jak pokaza\u0142em, wielu komentator\u00f3w uznaje, \u017ce sporz\u0105dzone przez Mateusza i \u0141ukasza opisy Narodzin Jezusa, kt\u00f3re zak\u0142adaj\u0105 Jego preegzystencj\u0119, musz\u0105 by\u0107 efektem d\u0142ugiego rozwoju nowej religii i odpowiada\u0107 na oczekiwania pogan. Tymczasem analiza list\u00f3w do Filipian czy Koryntian dowodzi czego\u015b przeciwnego. Ju\u017c w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a zapewne i wcze\u015bniej chrze\u015bcijanie wierzyli, \u017ce Jezus istnia\u0142, zanim si\u0119 urodzi\u0142. Tak wi\u0119c, pisze s\u0142ynny brytyjski biblista, Larry Hurtado, idea cudownego, dziewiczego pocz\u0119cia by\u0142a wcze\u015bniejsza ni\u017c poszczeg\u00f3lne opisy Narodzin. To nie ewangeli\u015bci wymy\u015blili Narodziny z Dziewicy, przekaz na ten temat musia\u0142 pochodzi\u0107 co najmniej z okresu przed napisaniem przez Paw\u0142a list\u00f3w. To znowu poci\u0105ga za sob\u0105 kolejne pytania. Czy to mo\u017cliwe, \u017ceby wiedza o tym, \u017ce chrze\u015bcijanie wierz\u0105 w Narodziny z Dziewicy, nie dotar\u0142a do uczni\u00f3w w Jerozolimie, w tym do krewnych Jezusa? Co to oznacza dla prawdziwo\u015bci poszczeg\u00f3lnych opowie\u015bci o Jego Narodzinach?<\/p>\r\n

Hurtado pr\u00f3buje dok\u0142adnie ustali\u0107, jak wcze\u015bnie mog\u0142a pojawi\u0107 si\u0119 ta idea. Zauwa\u017ca, zreszt\u0105 tak jak i niekt\u00f3rzy komentatorzy, osobliwy wers u \u015bwi\u0119tego Marka: \u201eCzy nie jest to ten cie\u015bla, syn Marii (\u2026)\u201d (Mk 6, 3) i stwierdza, \u017ce najprawdopodobniej nale\u017cy go traktowa\u0107 jako \u201eoszczerstwo przeciw pochodzeniu [Jezusa] z prawego \u0142o\u017ca\u201d. M\u00f3wi\u0105 to bowiem przeciwnicy Nazarejczyka, obra\u017ceni przez Niego, poza tym w r\u00f3wnoleg\u0142ych opisach Mateusza 13, 55, \u0141ukasza 4, 22 i Jana 6, 42 m\u00f3wi si\u0119 o Jezusie synu J\u00f3zefa, co mo\u017ce sugerowa\u0107, \u017ce pozostali ewangeli\u015bci, szczeg\u00f3lnie korzystaj\u0105cy z Marka \u0141ukasz i Mateusz, starali si\u0119 unikn\u0105\u0107 wyra\u017cenia \u201eSyn Marii\u201d, widz\u0105c w nim pr\u00f3b\u0119 oczernienia Jezusa.<\/p>\r\n

Hurtado przytacza mo\u017cliwe wyja\u015bnienia tego okre\u015blenia. I tak mo\u017ce to by\u0107 wczesna \u017cydowska polemika antychrze\u015bcija\u0144ska, w kt\u00f3rej przekazano faktyczn\u0105 wiedz\u0119 o nieprawowitym pochodzeniu Jezusa, na co chrze\u015bcijanie odpowiedzieli opowie\u015bci\u0105 o dziewiczym pocz\u0119ciu Jezusa. Mo\u017ce to by\u0107 jednak r\u00f3wnie dobrze \u017cydowskie oszczerstwo przeciw Jezusowi, a \u015bci\u015blej – przeciw rozpowszechnionemu w\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan przekonaniu, \u017ce zosta\u0142 On pocz\u0119ty w cudowny spos\u00f3b.  Pierwsza hipoteza wydaje si\u0119 nieprawdopodobna. Jej przyj\u0119cie zak\u0142ada\u0142oby, \u017ce Marek przechowa\u0142 i przekaza\u0142 opowie\u015b\u0107 o nieprawowitym pochodzeniu Jezusa z bli\u017cej nieznanych przyczyn. Dlaczego autor, kt\u00f3ry od pocz\u0105tku wyznaje w Jezusie Chrystusa i Syna Bo\u017cego, mia\u0142by przytoczy\u0107 informacj\u0119, \u017ce jego bohater pochodzi z nieprawego \u0142o\u017ca? Po drugie za\u015b, je\u015bli faktycznie od pocz\u0105tku kr\u0105\u017cy\u0142y opowie\u015bci kwestionuj\u0105ce pochodzenie Jezusa, dlaczego wzmianki na ich temat nie pojawi\u0142y si\u0119 w innych \u017ar\u00f3d\u0142ach, wcze\u015bniejszych od Ewangelii? Dlatego Hurtado s\u0142usznie przyjmuje, \u017ce najprawdopodobniej s\u0142owa t\u0142umu, pozornie obra\u017aliwe dla Jezusa, w uszach czytaj\u0105cych je chrze\u015bcijan by\u0142y nie\u015bwiadomie wyra\u017con\u0105 prawd\u0105. Kr\u00f3tko: od samego pocz\u0105tku chrze\u015bcijanie wierzyli, \u017ce Jezus zosta\u0142 cudownie, dziewiczo pocz\u0119ty, a oszczerstwo \u017cydowskie by\u0142o pr\u00f3b\u0105 odpowiedzi na t\u0119 wiar\u0119. Mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, \u017ce prze\u015bwiadczenie to znane by\u0142o chrze\u015bcijanom co najmniej dziesi\u0119\u0107, mo\u017ce wi\u0119cej lat przed powstaniem Ewangelii Marka. Dawa\u0142oby to rok 60, a zapewne, bior\u0105c pod uwag\u0119 List do Filipian, okres znacznie wcze\u015bniejszy. Zatem mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce ju\u017c w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a pewnie i czterdziestych  I w. po Chr. chrze\u015bcijanie byli prze\u015bwiadczeni, \u017ce Jezus urodzi\u0142 si\u0119 z Dziewicy.<\/p>\r\n

Hurtado omija kwesti\u0119 prawdziwo\u015bci tej wiary. Pisze, \u017ce zajmuje si\u0119 jedynie motywami i znaczeniem tego, \u017ce takie twierdzenie kr\u0105\u017cy\u0142o w\u015br\u00f3d wczesnych chrze\u015bcijan. Dodaje, \u017ce co si\u0119 tyczy historycznej prawdy o dziewiczym pocz\u0119ciu, to tylko Maryja, Matka Jezusa, mog\u0142aby mie\u0107 bezpo\u015bredni\u0105 wiedz\u0119 na ten temat. A potem podsumowuje w do\u015b\u0107 zdumiewaj\u0105cy spos\u00f3b: \u201e\u017cadna ewangeliczna opowie\u015b\u0107 nie twierdzi wyra\u017anie, \u017ce zosta\u0142a oparta na \u015bwiadectwie Maryi lub J\u00f3zefa\u201d. To w\u0142a\u015bnie jedno z tych zaskakuj\u0105cych miejsc, kiedy przenikliwy teolog nagle si\u0119 wycofuje. Jak to? A co z pocz\u0105tkowym twierdzeniem \u0141ukasza, \u017ce to, o czym rozprawia, \u201edok\u0142adnie zbada\u0142, po kolei wiernie opisa\u0142\u201d, a ko\u0144cz\u0105c opowie\u015b\u0107 o Narodzinach Jezusa, podsumowuje: \u201eA jego matka zachowywa\u0142a wszystkie te s\u0142owa w swoim sercu\u201d (\u0141k 2, 51)? Czy nie jest to w\u0142a\u015bnie wyra\u017ane wskazanie na to, \u017ce jego opowie\u015b\u0107 jest oparta na \u015bwiadectwie Maryi? W Dziejach \u0141ukasz pisze, \u017ce w Jerozolimie tu\u017c po Wniebowst\u0105pieniu przebywali aposto\u0142owie \u201erazem z kobietami, Mari\u0105, matk\u0105 Jezusa i Jego bra\u0107mi\u201d (Dz 1, 14). Zatem to Maryja by\u0142a prawdopodobnie dla \u0141ukasza \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy o Narodzinach Jezusa. Nie spos\u00f3b inaczej rozumie\u0107 s\u0142\u00f3w trzeciego ewangelisty: je\u015bli najpierw jasno stwierdza, \u017ce pisze w oparciu o \u015bwiadectwa tych, co widzieli i s\u0142yszeli, je\u015bli podaje fakty, kt\u00f3re tylko im (opis Narodzin) mog\u0142y by\u0107 znane, je\u015bli odwo\u0142uje si\u0119 wyra\u017anie do pami\u0119ci Maryi, je\u015bli wspomina jej obecno\u015b\u0107 w Jerozolimie w pierwszej wsp\u00f3lnocie, to jak nie przyj\u0105\u0107, \u017ce to co zbada\u0142 jest faktem? Co zatem powstrzymuje brytyjskiego biblist\u0119 przed stwierdzeniem, \u017ce najbardziej prawdopodobnym powodem, dla kt\u00f3rego chrze\u015bcijanie wierzyli w Narodziny Jezusa z Dziewicy, by\u0142o to, \u017ce przekaz na ten temat pochodzi\u0142 od najbli\u017cszej rodziny Nazarejczyka, w tym od Jego Matki?<\/p>\r\n

Wygl\u0105da na to, \u017ce Hurtado ulega tu pewnej tendencji, rozpowszechnionej nawet w\u015br\u00f3d powa\u017cnych krytyk\u00f3w, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 nie mo\u017cna powa\u017cnie wierzy\u0107 w Narodziny z Dziewicy jako wydarzenie historyczne. I tak warto przypomnie\u0107, \u017ce wed\u0142ug Martina Hengela wiara w preegzystencj\u0119 Jezusa, w Jego wsp\u00f3\u0142udzia\u0142 w stworzeniu \u015bwiata i w pos\u0142anie Syna Bo\u017cego \u201echronologicznie zosta\u0142a rozwini\u0119ta, zanim powsta\u0142y legendy o cudownych Narodzinach Jezusa. Tradycja stoj\u0105ca za prologiem czwartej Ewangelii jest \u00abwcze\u015bniejsza\u00ab ni\u017c opowie\u015bci o Narodzinach u Mateusza i \u0141ukasza w ich obecnej formie. To jest w\u0142a\u015bnie najbardziej oczywiste miejsce, w kt\u00f3rym mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o wp\u0142ywie hellenistycznym, nawet je\u015bli wybrano dla niego form\u0119 \u017cydowskiej Haggady\u201d. Nic na to nie wskazuje poza umi\u0142owaniem do spekulacji i ho\u0142dowaniem racjonalistycznym przes\u0105dom, kt\u00f3rym ulega\u0142 Hengel. Ca\u0142a opowie\u015b\u0107 o Narodzinach, zauwa\u017ca Hurtado, nasycona jest w\u0105tkami z Biblii, nie ma w niej nic, co odpowiada\u0142oby poga\u0144skim mitom o narodzinach bog\u00f3w. Nie wiadomo zatem, czym s\u0105 tu owe \u201ehellenistyczne wp\u0142ywy\u201d.<\/p>\r\n

Trudno uwierzy\u0107, \u017ceby przyczyn\u0105 powstania tej opowie\u015bci by\u0142o dopiero nowe do\u015bwiadczenie Zmartwychwstania. Po pierwsze, Ewangelie nigdzie nie m\u00f3wi\u0105 o tym, \u017ce Jezus objawi\u0142 si\u0119 po Zmartwychwstaniu swojej Matce. Czy mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, \u017ce Maryja pod wp\u0142ywem opowie\u015bci innych, kt\u00f3rzy nagle zacz\u0119li widzie\u0107 w Jej Synu Pana, zacz\u0119\u0142a wierzy\u0107, \u017ce pocz\u0119\u0142a Jezusa bez m\u0119\u017ca? A nawet przy za\u0142o\u017ceniu, \u017ce Jezus Jej si\u0119 po \u015bmierci ukaza\u0142, nie wynika\u0142o z tego, \u017ce mia\u0142aby, gdyby to by\u0142a prawda, pozbawi\u0107 J\u00f3zefa ojcostwa. Dlaczego mia\u0142aby tak post\u0105pi\u0107, je\u015bli w \u017cydowskiej tradycji przysz\u0142a chwa\u0142a potomka nigdy nie by\u0142a zwi\u0105zana z dziewictwem matki? Czy nie zdawa\u0142a sobie sprawy, \u017ce takie twierdzenie – Jezus zosta\u0142 pocz\u0119ty bez udzia\u0142u ojca – nara\u017ca Jej reputacj\u0119 na szwank?<\/p>\r\n

Opis Marka dok\u0142adnie to pokazuje. Zarzuty i z\u0142o\u015bliwe pom\u00f3wienia by\u0142y skutkiem opowie\u015bci o pochodzeniu od Dziewicy. Nie trzeba by\u0142o szczeg\u00f3lnej inteligencji, \u017ceby przewidzie\u0107, \u017ce gdy kobieta przyzna si\u0119, \u017ce nie zna\u0142a m\u0119\u017ca, z kt\u00f3rym pocz\u0119\u0142a dziecko, to niewielu uzna, \u017ce ojcem by\u0142 Duch \u015awi\u0119ty. I to w sytuacji, gdy w tradycji nie ma analogii, kt\u00f3re wi\u0105za\u0142yby przysz\u0142\u0105 chwa\u0142\u0119 potomka z dziewictwem matki. Powtarzam, je\u015bli by\u0142 to p\u00f3\u017aniejszy wymys\u0142, dlaczego nie reagowali na niego Jakub lub inni cz\u0142onkowie rodziny Jezusa? Akurat ich oszczerstwa rzucane na Maryj\u0119 musia\u0142y szczeg\u00f3lnie bole\u0107.<\/p>\r\n

Id\u017amy dalej: czy taka opowie\u015b\u0107 mog\u0142aby zyska\u0107 takie znaczenie, gdyby nie pochodzi\u0142a od najwcze\u015bniejszych, \u017cydowskich \u015bwiadk\u00f3w? W Biblii nigdzie nie m\u00f3wi si\u0119 wyra\u017anie o tym, \u017ce Mesjasz mia\u0142 si\u0119 narodzi\u0107 z Dziewicy, tak jak brak jest innych tekst\u00f3w okresu Drugiej \u015awi\u0105tyni, kt\u00f3re by na to wskazywa\u0142y. Mateusz wprawdzie cytuje proroctwo Izajasza, zgodnie z kt\u00f3rym \u201eoto panna pocznie i urodzi Syna, kt\u00f3remu nadadz\u0105 imi\u0119 Emmanuel\u201d (Mt 1, 23; Iz 7, 14), ale krytycy s\u0142usznie wskazuj\u0105, \u017ce hebrajskie s\u0142owo Alma mog\u0142o, ale nie musia\u0142o oznacza\u0107 dziewicy. Wynika z tego tylko jedno: Mateusz zna\u0142 ju\u017c opowie\u015b\u0107 o Narodzinach Jezusa z Dziewicy i tak jak gdzie indziej stara\u0142 si\u0119 dla tego wydarzenia znale\u017a\u0107 odpowiednie proroctwo w Starym Testamencie. Mateusz wiedzia\u0142 z Tradycji, a wi\u0119c ostatecznie od Maryi, \u017ce Jezus pocz\u0105\u0142 si\u0119 bez udzia\u0142u m\u0119\u017cczyzny i znaj\u0105c ten fakt odpowiednio zinterpretowa\u0142 niejasne proroctwo Izajasza. Jest zatem ca\u0142kiem inaczej, ni\u017c utrzymuje tylu krytyk\u00f3w. To nie \u201eniejasne proroctwo\u201d jest \u017ar\u00f3d\u0142em ewangelicznego opisu o narodzinach z Dziewicy – przeciwnie, to fakt narodzi z dziewicy naprowadzi\u0142 Mateusza na \u00f3w tekst Izajasza. Mateusz nie kreowa\u0142 rzeczywisto\u015bci, szuka\u0142 dla niej potwierdzenia w pismach Starego Testamentu.<\/p>\r\n

Mo\u017cna zatem przyj\u0105\u0107, \u017ce wiara w Narodziny Jezusa z Dziewicy si\u0119ga co najmniej lat czterdziestych naszej ery, okresu, kiedy najwa\u017cniejszym o\u015brodkiem chrze\u015bcija\u0144stwa by\u0142a Jerozolima, a du\u017c\u0105 rol\u0119 odgrywali krewni Jezusa, na czele z Jakubem, po wygnaniu Piotra biskupem \u017cydowskiej wsp\u00f3lnoty jerozolimskiej. Brak negatywnych reakcji z ich strony i powszechno\u015b\u0107 wiary w preegzystencj\u0119 wskazuj\u0105 na historyczno\u015b\u0107 i prawdziwo\u015b\u0107 tych przekaz\u00f3w.<\/p>\r\n

Pawe\u0142 Lisicki<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Wielu wsp\u00f3\u0142czesnych liberalnych krytyk\u00f3w Nowego Testamentu za wszelk\u0105 cen\u0119 pr\u00f3buje podwa\u017cy\u0107 te przekazy ewangeliczne, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na bosk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 Jezusa. Szczeg\u00f3lnie du\u017co wysi\u0142ku po\u015bwi\u0119caj\u0105 tekstom m\u00f3wi\u0105cym o narodzinach Zbawiciela. Z jednej strony pr\u00f3buj\u0105 zakwestionowa\u0107 historyczno\u015b\u0107 przekaz\u00f3w – Jezus, ich zdaniem, nie m\u00f3g\u0142 urodzi\u0107 si\u0119 w Betlejem, z drugiej chc\u0105 dowie\u015b\u0107, \u017ce chrze\u015bcija\u0144ska wiara w narodziny […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[218],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111316"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=111316"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111316\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=111316"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=111316"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=111316"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}