{"id":111194,"date":"2019-12-18T11:01:38","date_gmt":"2019-12-18T16:01:38","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=111194"},"modified":"2019-12-19T10:11:33","modified_gmt":"2019-12-19T15:11:33","slug":"tokarczuk-i-niewolnicy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=111194","title":{"rendered":"Tokarczuk i niewolnicy"},"content":{"rendered":"

Oto Lech Wa\u0142\u0119sa nie jest ju\u017c jedynym \u017cyj\u0105cym polskim noblist\u0105. Obok niego stan\u0119\u0142a Olga Tokarczuk i od razu sta\u0142y si\u0119 lepiej widoczne pewne jej koncepcje i os\u0105dy. Najwi\u0119cej chyba kontrowersji wzbudzi\u0142a jej opinia, gdzie przyznaje, \u017ce Polacy byli w\u0142a\u015bcicielami niewolnik\u00f3w, kolonizatorami i antysemitami. <\/strong><\/p>\r\n

Tak by wynika\u0142o z jej s\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych oznajmia to wszystko w pierwszej osobie liczby mnogiej: \u201eTymczasem robili\u015bmy straszne rzeczy jako kolonizatorzy, wi\u0119kszo\u015b\u0107 narodowa, kt\u00f3ra t\u0142umi\u0142a mniejszo\u015b\u0107, jako w\u0142a\u015bciciele niewolnik\u00f3w czy mordercy \u017byd\u00f3w\u201d.<\/p>\r\n

U\u017cycie zaimka \u201emy\u201d mo\u017ce wskazywa\u0107, \u017ce traktuje te wyznania tak\u017ce jako\u015b osobi\u015bcie. Nie wiem jakie przes\u0142anki i wiedza o historii swoich przodk\u00f3w sk\u0142ania pani\u0105 Olg\u0119 do czynienia takich rachunk\u00f3w sumienia. Je\u015bli czyni to maj\u0105c na wzgl\u0119dzie wy\u0142\u0105cznie w\u0142asnych bliskich to jest to tylko jej sprawa, ale wtedy niepotrzebnie epatuje tym ca\u0142y kraj, a nawet i Europ\u0119. Je\u015bli za\u015b w jaki\u015b dziwny spos\u00f3b, kieruj\u0105c si\u0119 nie wiadomo czym, chce zabiera\u0107 g\u0142os za ca\u0142y nar\u00f3d i wszystkich Polak\u00f3w to tutaj nie ma zgody na takie bezpodstawne obrzucanie b\u0142otem polskiej wsp\u00f3lnoty.<\/p>\r\n

We\u017amy pod rozwag\u0119 te jej twierdzenie o Polakach jako w\u0142a\u015bcicielach niewolnik\u00f3w. Zapewne dosz\u0142a do takich konkluzji zajmuj\u0105c si\u0119 przez wiele lat studiami nad stosunkami panuj\u0105cymi oko\u0142o 300 lat temu na dalekim Podolu i przygotowuj\u0105c si\u0119 do pisania tej swojej powie\u015bci \u201eKsi\u0119gi Jakubowe\u201d . Pope\u0142nia jednak tu ona od razu dwa b\u0142\u0119dy. Po pierwsze, pa\u0144szczy\u017aniany ch\u0142op nie by\u0142 niewolnikiem, a zakres wzajemnych relacji z w\u0142a\u015bcicielem folwarku okre\u015bla\u0142 rodzaj kontraktu oraz prawo zwyczajowe. Te relacje, w stosunku do tego co by\u0142o w krajach o\u015bciennych, musia\u0142y nie by\u0107 najgorsze, skoro problemem dla Rosji, w tych czasach, by\u0142o zbiegostwo poddanych do Rzeczpospolitej. W Rosji w\u0142a\u015bciciel, szlachcic, m\u00f3g\u0142 ch\u0142opa sprzeda\u0107 bez ziemi, zes\u0142a\u0107 go na katorg\u0119, jak te\u017c nawet pozbawi\u0107 \u017cycia. W Rzeczpospolitej takich praktyk nie by\u0142o.<\/p>\r\n

Po drugie, Tokarczuk pope\u0142nia tak\u017ce b\u0142\u0105d konstruuj\u0105c uk\u0142ad: szlachcic, Polak – w\u0142a\u015bciciel folwarku i kolonizator oraz Rusin-ch\u0142op – \u00f3w \u201eniewolnik\u201d. Najwi\u0119kszymi w\u0142a\u015bcicielami d\u00f3br na Podolu czy Wo\u0142yniu byli potomkowie ruskiej prawos\u0142awnej szlachty, a nie \u017cadni Polacy<\/strong>. Taki przyk\u0142ad; najbardziej chyba oskar\u017cany o r\u00f3\u017cne bezece\u0144stwa wobec swoich \u201eniewolnik\u00f3w\u201d i jednocze\u015bnie najwi\u0119kszy kresowy magnat, Jarema Wi\u015bniowiecki by\u0142 potomkiem Rurykowicz\u00f3w<\/strong>, prawos\u0142awnych kniazi\u00f3w i sam urodzi\u0142 si\u0119 w tej wierze, kt\u00f3r\u0105 potem zmieni\u0142. Nie da si\u0119 go zatem uwa\u017ca\u0107 za etnicznego Polaka. Widzimy, \u017ce ten jej wymys\u0142 o Polakach jako w\u0142a\u015bcicielach niewolnik\u00f3w nie ma wiele wsp\u00f3lnego z prawd\u0105. Na dodatek, ch\u0142op na Rusi podlega\u0142 takim samym prawid\u0142om systemu pa\u0144szczy\u017anianego jak i ch\u0142op w typowo polskich cz\u0119\u015bciach Rzeczpospolitej, a nawet na Rusi by\u0142y one jakby \u0142agodniejsze. O jakim zatem \u201ekolonializmie\u201d mo\u017ce tu by\u0107 mowa?<\/strong><\/p>\r\n

Jest jednak jeszcze jeden, o wiele bardziej istotny, aspekt tej sprawy, kt\u00f3ry decyduje o tym, \u017ce jest ona wyj\u0105tkowo krzywdz\u0105ca i obra\u017aliwa dla ka\u017cdego Polaka. Pozostawmy na boku te sprawy Podola sprzed 300 laty, a zajmijmy si\u0119 czasami o wiele bardziej wsp\u00f3\u0142czesnymi, gdzie \u017cyj\u0105 jeszcze bezpo\u015bredni \u015bwiadkowie i ludzie kt\u00f3rzy tego do\u015bwiadczyli. W poszukiwaniu pan\u00f3w i niewolnik\u00f3w nie musimy si\u0119 cofa\u0107 a\u017c o 300 lat i w\u0119drowa\u0107 na Podole.<\/p>\r\n

Takie relacje miedzy lud\u017ami, \u017ce jedni byli panami a drudzy niewolnikami, istnia\u0142y kilkadziesi\u0105t zaledwie lat temu na obecnych ziemiach polskich. A sta\u0142o si\u0119 to za spraw\u0105 podbicia II RP przez Niemc\u00f3w i wprowadzenia ich porz\u0105dk\u00f3w, kt\u00f3re pozbawia\u0142y Polak\u00f3w wszelkich praw, ustanawia\u0142y rodzaj apartheidu (Nur f\u00fcr Deutsche), za\u015b z ludzi czyni\u0142y niewolnik\u00f3w, kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 zwyczajnie wy\u0142apywano i wywo\u017cono do niewolniczej pracy w obozach, przemy\u015ble i gospodarstwach rolnych.<\/p>\r\n

By\u0142o to niewolnictwo rzeczywiste, a nie \u017cadne wydumane i ci ludzie musieli nawet nosi\u0107 odpowiednie oznaczenia na ubraniach, za\u015b kontakty intymne z ras\u0105 pan\u00f3w (Herrenvolk) by\u0142y, tak\u017ce pod kar\u0105 \u015bmieci, zabronione. Sytuacja tych niewolnik\u00f3w by\u0142a, pod pewnymi wzgl\u0119dami, jeszcze gorsza, ni\u017c w staro\u017cytnym Rzymie. Wszyscy polscy niewolnicy byli uwa\u017cani za istoty nie w pe\u0142ni ludzkie (Untermensch – podludzie).
\r\nNa terytoriach podbitych ju\u017c nawet 12 letnie dzieci kierowano do pracy, za\u015b uchylanie si\u0119 od niej grozi\u0142o pojmaniem z \u0142apance i wywiezieniem do niewolniczej pracy w Niemczech. Takie by\u0142y realia.
\r\nTa przera\u017caj\u0105ca rzeczywisto\u015b\u0107 dotyka\u0142a wszystkich Polak\u00f3w jacy znale\u017ali si\u0119 pod niemieck\u0105 w\u0142adz\u0105. Miliony z nich wykonywa\u0142y niewolnicz\u0105 prac\u0119 w Rzeszy niemieckiej.<\/p>\r\n

Przez prawie sze\u015b\u0107 lat, takim niewolnikiem by\u0142 m\u00f3j ojciec. Tak, jestem potomkiem niewolnika. Mojej mamie kilka razy, wr\u0119cz cudem, uda\u0142o si\u0119 unikn\u0105\u0107 pojmania w \u0142apance i wywiezienia do Rzeszy. Nie jestem w Polsce \u017cadnym wyj\u0105tkiem, gdy\u017c takich jak ja, dzieci i wnuk\u00f3w niewolnik\u00f3w III Rzeszy, jest pewnie w Polsce nawet wi\u0119kszo\u015b\u0107.<\/p>\r\n

I teraz wychodzi pani Tokarczuk i m\u00f3wi, \u017ce my Polacy powinni\u015bmy si\u0119 zmierzy\u0107 z tym, \u017ce byli\u015bmy w\u0142a\u015bcicielami niewolnik\u00f3w<\/strong>. To tak\u017ce i mnie dotyka osobi\u015bcie. Jak ona \u015bmie co\u015b takiego nam m\u00f3wi\u0107?<\/p>\r\n

Jak\u017ce o wiele bardziej pozytywnie, w tej konkretnej sprawie, wygl\u0105da niemiecki autor Arno Giese<\/strong>, kt\u00f3ry napisa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201eNiewolnicy III Rzeszy w liter\u0105 P\u201d. Tak oto zadedykowa\u0142 swoje dzie\u0142o: \u201eBy\u0142ym polskim niewolnikom z liter\u0105 \u201eP\u201d, robotnikom przymusowym z lat 1939-1945 opracowanie to po\u015bwi\u0119cam. Prosz\u0119 przyj\u0105\u0107 je jako moje osobiste przeprosiny wszystkich pokrzywdzonych przez ociemnia\u0142ych hitlerowsk\u0105 ideologi\u0105 ludob\u00f3jstwa przedstawicieli mojego Narodu.\u201d Arno Giese jest mi o wiele bardziej bliski ni\u017c pani Tokarczuk i bardziej te\u017c go szanuj\u0119.<\/p>\r\n

Publicysta i literat Piotr Bratkowsk<\/strong>i, pisz\u0105c w jednym z tygodnik\u00f3w o biografii Tokarczuk, u\u017cy\u0142 w tek\u015bcie takiego stwierdzenia: \u201eby\u0142a prymusk\u0105\u201d. I to jest dla mnie klucz do zrozumienia tej postaci. Bycie prymusem przytrafia si\u0119 uczniom i nie musi powodowa\u0107 nast\u0119pstw, ale gdy zbyt d\u0142ugo jest si\u0119 tym prymusem, to w\u00f3wczas mo\u017ce doj\u015b\u0107 do zmian w osobowo\u015bci i niemo\u017cno\u015bci uwolnienia si\u0119 od sta\u0142ego ju\u017c wype\u0142niania tej roli. Prymus zaczyna wr\u0119cz wyprzedza\u0107 oczekiwania nauczyciela, m\u00f3wi tylko to co, wed\u0142ug niego, nauczyciel od niego oczekuje, co mu si\u0119 powinno spodoba\u0107 i za co mo\u017cna oczekiwa\u0107 nagrody. I to w\u0142a\u015bnie, moim zdaniem, mog\u0142o przytrafi\u0107 si\u0119 pani Tokarczuk. Czy teraz, kiedy ju\u017c \u017cadna wy\u017csza nagroda nie mo\u017ce jej spotka\u0107, zmieni ona swoje podej\u015bcie? Ja w to w\u0105tpi\u0119.<\/p>\r\n

Stanis\u0142aw Lewicki<\/em> <\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Oto Lech Wa\u0142\u0119sa nie jest ju\u017c jedynym \u017cyj\u0105cym polskim noblist\u0105. Obok niego stan\u0119\u0142a Olga Tokarczuk i od razu sta\u0142y si\u0119 lepiej widoczne pewne jej koncepcje i os\u0105dy. Najwi\u0119cej chyba kontrowersji wzbudzi\u0142a jej opinia, gdzie przyznaje, \u017ce Polacy byli w\u0142a\u015bcicielami niewolnik\u00f3w, kolonizatorami i antysemitami. Tak by wynika\u0142o z jej s\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych oznajmia to wszystko w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,53,429,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111194"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=111194"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/111194\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=111194"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=111194"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=111194"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}