Do Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich \u015bci\u0105gn\u0119\u0142a mnie tym razem mi\u0119dzynarodowa konferencja edukacyjna \u201ePolsko-\u017cydowskie dziedzictwo Rzeczpospolitej\u201d. Chocia\u017c adresowano j\u0105 do nauczycieli, przyj\u0119to r\u00f3wnie\u017c moje zg\u0142oszenie. I tak, w czwartek ko\u0142o po\u0142udnia wkroczy\u0142em mi\u0119dzy faluj\u0105ce mury Polin.<\/p>\r\n
Architektonicznie ten budynek to czysta magia. Nawet konieczno\u015b\u0107 poddawania si\u0119 przy wej\u015bciu kontroli osobistej nie psuje specyficznego wra\u017cenia \u201ebycia u siebie\u201d. Na szcz\u0119\u015bcie bramki i ochroniarze szukaj\u0105 tylko niebezpiecznych przedmiot\u00f3w i materia\u0142\u00f3w wybuchowych. \u201eAntysemityzm\u201d mo\u017cna p\u00f3ki co wnie\u015b\u0107 bez przeszk\u00f3d.
\r\n
\r\nWszystko jest zorganizowane perfekcyjnie. Uprzejma i kompetentna obs\u0142uga kieruje mnie do rejestracji, potem na aul\u0119.
\r\n
\r\nDzie\u0144 pierwszy<\/b>
\r\n
\r\nNa widowni oko\u0142o 200 os\u00f3b. Kilka kr\u00f3tkich, otwieraj\u0105cych wyst\u0105pie\u0144 to g\u0142\u00f3wnie laudacje (Polin to \u015bwiatowa atrakcja turystyczna, w okresie letnim odwiedza je wi\u0119cej go\u015bci zagranicznych, ni\u017c miejscowych), ale do\u015b\u0107 szybko pojawia si\u0119 te\u017c charakterystyczne pouczenie, \u017ce \u201eotwarto\u015b\u0107 na r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 i inno\u015b\u0107\u201d to po prostu otwarto\u015b\u0107 na innych ludzi. Podkre\u015blona zostaje rola \u017byd\u00f3w polskich nie tylko w historii Polski, ale ca\u0142ej \u017cydowskiej diaspory – ten w\u0105tek b\u0119dzie wraca\u0142 w wyk\u0142adach. Przyk\u0142adem umniejszania znaczenia \u017byd\u00f3w jest m\u00f3wienie, \u017ce \u201eMuzeum Polin zbudowane zosta\u0142o na terenie getta\u201d. Zbudowane zosta\u0142o na terenie istniej\u0105cej przez 150 lat dzielnicy \u017cydowskiej!<\/p>\r\n
<\/span><\/p>\r\n Inauguracyjny wk\u0142ad wyg\u0142asza profesor Antony Polonsky, pochodz\u0105cy z RPA brytyjski historyk \u017cydowskiego pochodzenia. Z r\u00f3wn\u0105 swad\u0105 jedne tematy przedstawia (np. zestaw – jego zdaniem – stereotyp\u00f3w, jakimi Polacy ujmuj\u0105 siebie i \u017byd\u00f3w), innych unika (cho\u0107by postawionej z sali kwestii odm\u00f3wienia przez ameryka\u0144skich \u017byd\u00f3w pomocy europejskim pobratymcom). Trudno si\u0119 oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce wbrew wplatanym w tok wyk\u0142adu deklaracjom o rzetelno\u015bci akademickiego podej\u015bcia, tak\u017ce uprawiana prof. Polonsky’ego historia jest jedynie s\u0142u\u017ck\u0105 polityki. Piotr \u015awitecki<\/em> <\/strong>
\r\n
\r\nDowiadujemy si\u0119 te\u017c, \u017ce \u017cydowska populacja na ziemiach polskich od XIII wieku ros\u0142a nie dzi\u0119ki jakiej\u015b specjalnej go\u015bcinno\u015bci, ale dzi\u0119ki ich w\u0142asnej pr\u0119\u017cno\u015bci demograficznej. Bo \u017bydzi byli zawsze postrzegani jako gorsi – bo nie mieli swojego kraju, bo nie uznawali Jezusa. Wprawdzie kr\u00f3lowie przydzielili im pewne zadania, ale dopiero o\u015bwiecenie przynios\u0142o gruntowniejsz\u0105 zmian\u0119 wraz z pojawieniem si\u0119 statusu obywatela. \u017bydzi si\u0142\u0105 rzeczy musieli skorzysta\u0107 na polityce zaborc\u00f3w, kt\u00f3rzy na wszelkie mo\u017cliwe sposoby podminowywali \u017cywio\u0142 polski.
\r\n
\r\nNie trzeba upi\u0119ksza\u0107 historii ani \u201ewybiera\u0107 mi\u0119dzy Westerplatte a Jedwabnem\u201d – zapewnia Pan Profesor. W trudnych sytuacjach ludziom zdarza si\u0119 podejmowa\u0107 z\u0142e decyzje. Ci, co powinni przeprosi\u0107 za Jedwabne albo nie \u017cyj\u0105, albo wcale przeprasza\u0107 nie chc\u0105. Chocia\u017c nadreprezentacja \u017byd\u00f3w w aparacie komunistycznym jest faktem, trzeba rozumie\u0107 dlaczego do niej dosz\u0142o. A przede wszystkim ucz\u0105c o \u017bydach, nale\u017cy im samym odda\u0107 g\u0142os, szczeg\u00f3lnie \u017ce kultura \u017cydowska jest tak samo stara i wa\u017cna, jak Grecja i Rzym, i bogata jak wielo\u015bcienny diament.
\r\n
\r\nKolejny wyk\u0142adowca otwarcie prostuje nieporozumienie: asymilacja \u017byd\u00f3w nie by\u0142a tym, co pod tym poj\u0119ciem rozumiemy. By\u0142a natomiast pr\u00f3b\u0105 unowocze\u015bnienia \u017cydostwa, zatarcia niekt\u00f3rych r\u00f3\u017cnic w celu zachowania \u017cydowskiej to\u017csamo\u015bci w nowoczesnym, zmieniaj\u0105cym si\u0119 \u015bwiecie.
\r\n
\r\nPo przerwie kawowej czas na panel dyskusyjny. Ponownie pojawia si\u0119 postulat oddania \u017bydom nale\u017cnego im miejsca w (nauczaniu) historii. Przy tym nie nale\u017cy ogranicza\u0107 perspektywy dziejowej do holokaustu. Patrzymy na histori\u0119, wsp\u00f3lnoty i siebie samych z w spos\u00f3b zmitologizowany i wyidealizowany. Tymczasem sporo Polak\u00f3w ma skomplikowan\u0105 rodzinn\u0105 histori\u0119, np. dziadk\u00f3w nie w AK, ale w Wehrmachcie i Hitler Jugend – panelista popiera to stwierdzenie w\u0142asnym przyk\u0142adem. Pojawia si\u0119 nawet zwrot \u201eabsurdy czystej polsko\u015bci\u201d.
\r\n
\r\nChasydyzm jest cz\u0119\u015bci\u0105 europejskiego dziedzictwa, za\u015b antysemityzm – dziedzictwem chrze\u015bcija\u0144skim. T\u0119 dobitnie wyra\u017con\u0105 tez\u0119 wyg\u0142aszaj\u0105ca j\u0105 Pani uprawomocnia podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce \u201ejest teolo\u017ck\u0105\u201d. (Sprawdzam potem w internecie – rzeczywi\u015bcie jest. Jest tak\u017ce korespondentk\u0105 Tygodnika Powszechnego.)
\r\n
\r\nLekko, cho\u0107 stale przebija z wypowiedzi niech\u0119\u0107 do aktualnej sytuacji politycznej w Polsce. Ale dyskutuj\u0105cy zauwa\u017caj\u0105 te\u017c okoliczno\u015bci sprzyjaj\u0105ce, np. \u017ce \u201enad edukatorami nie stoi kuratorium\u201d. Jako zaanga\u017cowani pedagodzy wspominaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c o \u201eprzemycaniu tre\u015bci, kt\u00f3rych w podstawach programowych nie ma\u201d.
\r\nPada obrazowe sformu\u0142owanie, \u017ce \u201epolsko\u015b\u0107 jest jak pi\u0119kna pie\u015b\u0144 na g\u0142osy\u201d, a \u201eantyteza mi\u0119dzy pedagogik\u0105 dumy i pedagogik\u0105 wstydu jest fa\u0142szywa – powinna by\u0107 pedagogika prawdy\u201d. Nast\u0119pnie panelista deklaruje, \u017ce chce kszta\u0142towa\u0107 swoich uczni\u00f3w jako \u201einkluzywnych, otwartych obywateli \u015bwiata\u201d. Wyrzeka na dominuj\u0105ce etno-nacjonalistyczne, \u201ewykluczaj\u0105ce\u201d nauczanie oraz m\u00f3wienie o \u017bydach jako \u201eo nich\u201d. Niemal na tym samym oddechu dodaje, \u017ce \u201enie ingeruje w to, jak kto\u015b zagospodaruje sobie swoj\u0105 symboliczn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107\u201d, bo wa\u017cna jest empatia, zrozumienie drugiego i s\u0142uchanie opowie\u015bci \u017cydowskich, nawet je\u015bli si\u0119 pochodzi z tradycyjnego polskiego domu.
\r\n
\r\nCzas na pytania z sali. Nie mog\u0119 si\u0119 oprze\u0107 i zarzucam takiemu podej\u015bciu brak symetrii. Przecie\u017c \u017cydowska to\u017csamo\u015b\u0107 jest niezwykle mocna i nawet je\u015bli \u017byd odrzuci dziedzictwo religijne, historyczne i powi\u0105zania rodzinno-\u015brodowiskowe, to i tak na jego to\u017csamo\u015b\u0107 b\u0119dzie rzuca\u0142 cie\u0144 holokaust. Pan odpiera, \u017ce \u017bydzi te\u017c mog\u0105 si\u0119 identyfikowa\u0107 jak chc\u0105, na przyk\u0142ad jego \u017cydowskiego pochodzenia uczennice – jako Polki.
\r\n
\r\nInna wypowied\u017a z z sali, na sw\u00f3j spos\u00f3b konsekwentnie logiczna, dotyczy zasadn\u015bci m\u00f3wienia o dziejach polsko-\u017cydowskich<\/i>, skoro polscy \u017bydzi to te\u017c Polacy. A gdy mowa o dialogu, to w\u0142a\u015bciwie kto z kim mia\u0142by rozmawia\u0107? Stawiaj\u0105ca t\u0119 kwesti\u0119 Pani ma mieszane pochodzenie – czyli mia\u0142aby rozmawia\u0107 sama ze sob\u0105?
\r\nMnie za\u015b \u015bwita my\u015bl, \u017ce je\u015bli \u017bydzi to Polacy, to mamy jak\u017ce pi\u0119kne w swej prostocie \u201eostateczne rozwi\u0105zanie kwestii polskiej\u201d\u2026
\r\n
\r\nDzie\u0144 drugi<\/b>
\r\n
\r\nNa dobry pocz\u0105tek wyk\u0142ad o literaturze \u017cydowskiej i retoryczne pytanie, dlaczego poetki tworz\u0105ce w jidysz nie znajduj\u0105 si\u0119 w kanonie literatury polskiej? \u017bydzi przecie\u017c ju\u017c s\u0105: Wittlin, Le\u015bmian, Hemar, Tuwim\u2026
\r\n
\r\nPo wyk\u0142adzie kolejny panel dyskusyjny, w kt\u00f3rym bior\u0105 udzia\u0142 razem pedagodzy i m\u0142odzi aktywi\u015bci. Z wypowiedzi pedagog\u00f3w rozumiem tyle, \u017ce postulowanym przez nich idea\u0142em jest ucze\u0144 pozbawiony to\u017csamo\u015bci, w najgorszym razie o to\u017csamo\u015bci \u201ep\u0142ynnej\u201d, \u201eprocesualnej\u201d (cokolwiek to znaczy. W u\u017cyciu jest sporo terminologii kojarzonej zwykle z lewack\u0105 nowomow\u0105.)
\r\nZ kolei m\u0142odzi wyra\u017caj\u0105 pozytywne zaskoczenie, \u017ce w swej dzia\u0142alno\u015bci spotykaj\u0105 si\u0119 z przychylnymi reakcjami na postulaty w rodzaju \u201enale\u017cy szanowa\u0107 ka\u017cdego cz\u0142owieka\u201d. Wida\u0107, \u017ce im jako\u015b te do\u015bwiadczenia nie pasuj\u0105 do obowi\u0105zuj\u0105cego przekonania o nietolerancyjno\u015bci, homofobii i antysemicko\u015bci Tegokraju\u2026
\r\n
\r\nGdy dyskusja panelowa dobiega ko\u0144ca, pytam o zasadno\u015b\u0107 podwa\u017cania to\u017csamo\u015bci uczni\u00f3w zamiast jej wzmacniania np. przez odwo\u0142ywanie si\u0119 do tradycji Polski jagiello\u0144skiej i inkluzywno\u015bci chrze\u015bcija\u0144stwa. Odpowied\u017a brzmi, \u017ce metod\u0105 jest zach\u0119canie do refleksji i stawiania pyta\u0144 o to\u017csamo\u015b\u0107, a nie jej kwestionowanie.
\r\n
\r\nW przerwie obiadowej do\u0142\u0105czam do stolika, przy kt\u00f3rym jedna z uczestniczek konferencji z energi\u0105 opowiada o swojej rodzinie, o tym \u017ce dopiero po czterdziestce dowiedzia\u0142a si\u0119 od swojej mamy o \u017cydowskich koligacjach i o blokowaniu marszy \u201etych lataj\u0105cych po Warszawie z flagami faszyst\u00f3w\u201d. Prawie dochodzi do mojego kaming a\u0142tu, jednak przewa\u017ca ciekawo\u015b\u0107 i tylko s\u0142ucham, bo to opowie\u015bci nader ciekawe s\u0105, nawet je\u015bli traktowa\u0107 je cum grano salis<\/i>. (Korzystaj\u0105c z okazji, niniejszym oczywi\u015bcie Pani\u0105 pozdrawiam. Nie tacy \u201efaszy\u015bci\u201d straszni, jak ich maluj\u0105.)
\r\n
\r\nPo obiedzie – warsztat. Uczestnicy wyjd\u0105 z roli biernych s\u0142uchaczy. \u201eWielokulturowo\u015b\u0107 bez egzotyzacji\u201d, czyli wiedza i do\u015bwiadczanie to\u017csamo\u015bci i stereotyp\u00f3w. Prowadz\u0105cy je Pan z miejsca robi na mnie du\u017ce wra\u017cenie. Studiowa\u0142 komunikacj\u0119 mi\u0119dzykulturow\u0105 i \u201elubi poszerzanie definicji normalno\u015bci\u201d. Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce wymawia s\u0142owa r\u00f3wnie starannie, jak dobiera fryzjera i barbera. S\u0105 ob\u0142e i mi\u0119kkie, ale precyzyjne. Mam ochot\u0119 pog\u0142aska\u0107 ka\u017cde z osobna. I jeszcze ten ujmuj\u0105cy \u015blad akcentu! Pan d\u0142ugo mieszka\u0142 we Francji. Napomyka te\u017c o krewnych w Austrii i Australii.
\r\nNie wiedzie\u0107 czemu przychodz\u0105 mi na my\u015bl wisz\u0105ce kilka pomiesze\u0144 dalej, koloryzowane zdj\u0119cia \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w. Ich czy\u015bciutkie, odprasowane mundury projektu Hugo Bossa. Jasne twarze, \u015bmia\u0142e spojrzenia. Niedbale wsuni\u0119te mi\u0119dzy palce, bia\u0142e gilzy papieros\u00f3w. I pag\u00f3rki ruin w tle, z unosz\u0105cymi si\u0119 tu i tam spiralami dymu.
\r\n
\r\nSednem warsztatu jest przyjrzenie si\u0119 w\u0142asnym to\u017csamo\u015bciom i zwi\u0105zanym z nimi stereotypom. Ku zak\u0142opotaniu wsp\u00f3\u0142uczestnik\u00f3w ujawniam swoj\u0105 dominuj\u0105c\u0105 obecnie, spo\u0142eczn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 \u201efaszysty\u201d. Trudno\u015b\u0107 jak\u0105 maj\u0105 z przyj\u0119ciem jej do \u015bwiadomo\u015bci jest a\u017c zabawna. Niemal rozgl\u0105daj\u0105 si\u0119, zdezorientowani, w poszukiwaniu kr\u0119pego, podpitego kibola, wymachuj\u0105cego rac\u0105 i porykuj\u0105cego zdartym g\u0142osem \u201ePolska dla Polak\u00f3w!\u201d
\r\n
\r\nDrugi etap \u0107wiczenia to zidentyfikowanie stereotypu\/epitetu zwi\u0105zanego z wybran\u0105 poprzednio, dominuj\u0105c\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105. Mnie nic nie przychodzi do g\u0142owy. Co mo\u017ce by\u0107 gorszego od \u201efaszysty\u201d?! Zwracam si\u0119 nawet o pomoc do prowadz\u0105cego. Ale dopiero po warsztacie u\u015bwiadamiam sobie, \u017ce ta moja najbardziej narzucaj\u0105ca si\u0119 to\u017csamo\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 nazwa\u0142em zgodnie ze s\u0142yszanymi podczas Marszy i zbierania podpis\u00f3w wyzwiskami \u201efaszystowsk\u0105\u201d, to po prostu polsko\u015b\u0107. A \u201efaszysta\u201d, \u201eantysemita\u201d, \u201ehomofob\u201d – to w\u0142a\u015bnie s\u0105 epitety i stereotypy.
\r\n
\r\nPodczas tego warsztatu przera\u017aliwie jasno zamanifestowa\u0142 si\u0119 fakt, kt\u00f3ry chcia\u0142bym tu podkre\u015bli\u0107 bez dowcipkowania. \u0179adna z os\u00f3b nie okre\u015bli\u0142a swojej to\u017csamo\u015bci jako Polki\/Polaka – a przynajmniej si\u0119 do tego nie przyzna\u0142a. Jedynie w ko\u0144cowej dyskusji ta kwestia wyp\u0142yn\u0119\u0142a jako pewna w\u0105tpliwo\u015b\u0107. Niekt\u00f3rzy wspomnieli o odczuciu skr\u0119powania i zawstydzenia, kiedy rozwa\u017cali okre\u015blenie si\u0119 w ten spos\u00f3b. Jedna uczestniczka powiedzia\u0142a o smutku i o tym, \u017ce zastanawia\u0142a si\u0119 nad to\u017csamo\u015bci\u0105 \u201eobywatelka Polski\u201d.
\r\nDo polsko\u015bci nie przyzna\u0142 si\u0119 nikt.
\r\n
\r\nDzie\u0144 trzeci, ostatni<\/b>
\r\n
\r\nRozpoczyna go ciekawy, cho\u0107 ju\u017c nie tak emocjonuj\u0105cy jak wczorajszy, warsztat. Uczymy si\u0119 dostrzegania, spoza radykalnych deklaracji, rzeczywistych potrzeb i intencji wyg\u0142aszaj\u0105cych je os\u00f3b. Metoda Rosenberga (to psycholog \u017cydowskiego – jak\u017ce by inaczej! – pochodzenia) wydaje mi si\u0119 znajoma.
\r\nPr\u00f3cz \u0107wicze\u0144 w \u201ekomunikacji bez przemocy\u201d warsztat daje okazj\u0119 do ch\u0142oni\u0119cia atmosfery i dynamiki grupy nauczycieli. Wcale nie s\u0105 z jednej sztancy! Ku memu zaskoczeniu, niekt\u00f3rzy nawet wyra\u017caj\u0105 zastrze\u017cenia wobec przyciasnych granic tego, co jest, a co nie jest w wypowiadaniu si\u0119 politycznie poprawne i dozwolone.
\r\n
\r\nO ile ten drugi warsztat jest do\u015bwiadczeniem raczej przyjemnym, zamykaj\u0105cy konferencj\u0119 wyk\u0142ad to istne tour de force<\/i> antypolskiej narracji. Przez pierwsz\u0105 minut\u0119 \u0142aduj\u0119 polemiczne akumulatory, przez drug\u0105 pow\u0105tpiewam w to, \u017ce s\u0142ysz\u0119 co s\u0142ysz\u0119. Potem przychodzi minuta trzecia, czwarta i nast\u0119pne – ka\u017cda jak batalion czo\u0142g\u00f3w, maj\u0105cych za nic prawd\u0119 i przyzwoito\u015b\u0107. Zaczynam wierzy\u0107, \u017ce holokaust to ma\u0142e piwo w por\u00f3wnaniu do tego, co by zasz\u0142o, gdyby do Polski nie wkroczyli Niemcy\u2026 Kiedy wyk\u0142ad dobiega ko\u0144ca, podnosz\u0119 r\u0119k\u0119, ale tylko po to, by podzi\u0119kowa\u0107 za perfekcyjny przyk\u0142ad \u201epolityki wobec pami\u0119ci\u201d (to taki termin, o kt\u00f3rym Wyk\u0142adowczyni wspomnia\u0142a na pocz\u0105tku). Nie wiem, czy m\u00f3j sarkazm zosta\u0142 odczytany. Sala przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do \u201epodzi\u0119kowa\u0144\u201d brawami\u2026
\r\n
\r\nNa wychodnym zamieniam par\u0119 s\u0142\u00f3w z uczestniczk\u0105, kt\u00f3ra tak\u017ce wypowiada\u0142a si\u0119 krytycznie wobec podawanych tre\u015bci. Systematycznie odwiedza Polin i jej zdaniem z up\u0142ywem lat jest coraz gorzej zar\u00f3wno z poziomem, jak i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 – tfu! tfu! – dialogowania. Ale jest i pocieszaj\u0105ca wiadomo\u015b\u0107: kilkoro uczestnik\u00f3w ko\u0144cz\u0105cej si\u0119 w\u0142a\u015bnie konferencji w cztery oczy pogratulowa\u0142o jej odwagi.
\r\n
\r\nDlaczego i po co?<\/b>
\r\n
\r\nOczywi\u015bcie idea\u0142em by\u0142oby wykorzysta\u0107 okoliczno\u015bci do rozbrajania propagandy i dodawania otuchy innym. Ale nawet gdyby mie\u0107 polemiczn\u0105 dzielno\u015b\u0107 na poziomie Krzysztofa Bosaka, najpierw trzeba mechanizmy i tre\u015bci tych manipulacyjnych narracji pozna\u0107. A wi\u0119c wys\u0142ucha\u0107. I temu, co si\u0119 us\u0142ysza\u0142o, spokojnie i uwa\u017cnie przyjrze\u0107.
\r\n
\r\nZ Polin wyszed\u0142em z (dos\u0142ownie) b\u00f3lem g\u0142owy. By\u0142o ciep\u0142e, jesienne popo\u0142udnie. Oczy cieszy\u0142a purpura i z\u0142oto li\u015bci, ale gdzie\u015b mi\u0119dzy bol\u0105cym czo\u0142em a \u015bci\u015bni\u0119tym \u017co\u0142\u0105dkiem wzbiera\u0142 we mnie podziw dla Polin. Wiedz\u0105, co robi\u0107, i robi\u0105 to dobrze! Skutecznie. Przecie\u017c nie wi\u0119cej jak po\u0142ow\u0119 audytorium stanowili \u017bydzi. A reszta? Nawet je\u015bli nie przyci\u0105gn\u0105\u0142 ich oportunizm tylko przerost idealizmu nad rozs\u0105dkiem, efekt b\u0119dzie ten sam: entuzjastyczny k\u0142us ca\u0142ego pokolenia w stron\u0119 manowc\u00f3w, wskazywanych przez arbitr\u00f3w \u201epost\u0119pu i tolerancji\u201d.
\r\n
\r\nWstyd mi za m\u00f3j botaniczny (bo przecie\u017c ju\u017c nawet nie zoologiczny) antysemityzm. Wstyd! Ale co na to poradz\u0119, \u017ce polityczna poprawno\u015b\u0107 ma w Polsce wyra\u017ane, semickie rysy?<\/p>\r\n
\r\n <\/i> <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Do Muzeum Historii \u017byd\u00f3w Polskich \u015bci\u0105gn\u0119\u0142a mnie tym razem mi\u0119dzynarodowa konferencja edukacyjna \u201ePolsko-\u017cydowskie dziedzictwo Rzeczpospolitej\u201d. Chocia\u017c adresowano j\u0105 do nauczycieli, przyj\u0119to r\u00f3wnie\u017c moje zg\u0142oszenie. I tak, w czwartek ko\u0142o po\u0142udnia wkroczy\u0142em mi\u0119dzy faluj\u0105ce mury Polin. Architektonicznie ten budynek to czysta magia. Nawet konieczno\u015b\u0107 poddawania si\u0119 przy wej\u015bciu kontroli osobistej nie psuje specyficznego wra\u017cenia \u201ebycia u siebie\u201d. […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[65,22,98,53,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110762"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=110762"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110762\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=110762"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=110762"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=110762"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}