{"id":110423,"date":"2019-10-30T09:27:44","date_gmt":"2019-10-30T13:27:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=110423"},"modified":"2019-10-30T09:27:44","modified_gmt":"2019-10-30T13:27:44","slug":"od-marksa-do-gai-od-teologii-wyzwolenia-do-ekologii-wyzwolenia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=110423","title":{"rendered":"Od Marksa do Gai, od \u201eteologii wyzwolenia” do \u201eekologii wyzwolenia”"},"content":{"rendered":"

Doktor Samuel Gregg z Acton Institute, specjalizuj\u0105cy si\u0119 w analizie doktryn ekonomicznych, prawa naturalnego i etyki uwa\u017ca, \u017ce trzydzie\u015bci lat temu, gdy \u015bwiat \u015bwi\u0119towa\u0142 z powodu upadku komunizmu w krajach Europy Wschodniej, wybitni przedstawiciele teologii, powa\u017cnie traktuj\u0105cej marksizm od p\u00f3\u017anych lat 60. XX wieku w ca\u0142ej Ameryce \u0141aci\u0144skiej, mieli wielki problem. Uporali si\u0119 z nim przemianowuj\u0105c \u201eteologi\u0119 wyzwolenia\u201d na \u201eekologi\u0119 wyzwolenia\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

Ruch \u201eteologii wyzwolenia\u201d nigdy nie by\u0142 monolityczny. Niemniej jednak najwi\u0119kszy wp\u0142yw mia\u0142a na\u0144 my\u015bl marksistowska. Potwierdza to m.in. opracowanie Gustava Guti\u00c3\u00a9rreza: A Theology of Liberation: History, Politics, Salvation<\/em>. Marksistowskie wp\u0142ywy jeszcze bardziej uwidoczni\u0142y si\u0119 w tekstach Leonardo Boffa czy Jona Sobrino.<\/p>\r\n

\u201eUpadek socjalizmu w Europie Wschodniej stworzy\u0142 powa\u017cne wyzwania dla tych wyzwole\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy polegali na analizie marksistowskiej. Podczas gdy wielu twierdzi\u0142o, \u017ce blok sowiecki jest odchyleniem od idea\u0142\u00f3w marksistowskich, te systemy wyra\u017ca\u0142y kluczowe tezy marksistowskie\u201d – pisze Gregg.<\/p>\r\n

Rok 1989 nie doprowadzi\u0142 jednak niekt\u00f3rych \u201eteolog\u00f3w wyzwolenia\u201d do zakwestionowania fundamentalnych za\u0142o\u017ce\u0144 marksizmu. Wielu z nich przekierowa\u0142o swoj\u0105 uwag\u0119 na \u015brodowisko. Gregg zauwa\u017ca, \u017ce \u201ew\u015br\u00f3d rzeczy, kt\u00f3rych nauczyli\u015bmy si\u0119 w zwi\u0105zku z Synodem Amazo\u0144skim jest to, jak daleko takie my\u015blenie zakorzeni\u0142o si\u0119 w katolicyzmie latynoameryka\u0144skim\u201d.<\/p>\r\n

Wyzwolenie \u015brodowiska<\/strong><\/p>\r\n

W\u015br\u00f3d \u201eteolog\u00f3w wyzwolenia\u201d, kt\u00f3rzy przeszli do tak zwanej \u201eekologii wyzwolenia\u201d, Leonardo Boff posun\u0105\u0142 si\u0119 najdalej, pr\u00f3buj\u0105c zanurzy\u0107 katolicyzm w oparach ideologii ekologicznej.<\/p>\r\n

W Cry of the Earth, Cry of the Poor<\/em> (1997) Boff stwierdzi\u0142, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u201enie mo\u017ce zamyka\u0107 os\u00f3b religijnych w dogmatach i reprezentacjach kulturowych. Musi s\u0142u\u017cy\u0107 jako zorganizowane miejsce, w kt\u00f3rym mo\u017cna pobudza\u0107 ludzi do dzia\u0142ania, towarzyszy\u0107 im i pomaga\u0107 [w wyra\u017caniu] ducha epoki\u201d.<\/p>\r\n

To, \u017ce \u201educh epoki\u201d nie zawsze jest zgodny z prawd\u0105 o Bogu, nie jest problemem dla Boffa. W ka\u017cdym razie \u201educhem epoki\u201d, przynajmniej dla autora, by\u0142a odmiana tzw. ekologii g\u0142\u0119bokiej, zr\u00f3wnuj\u0105cej wszystkie istoty ze sob\u0105, lansuj\u0105ca panteizm i New Age. Na przyk\u0142ad w ksi\u0105\u017cce z 1997 roku Boff dowodzi\u0142, \u017ce \u201d\u2039\u201d\u2039\u201eZiemia nie jest planet\u0105, na kt\u00f3rej istnieje \u017cycie… Ziemia nie zawiera \u017cycia. Tym \u017cyciem jest \u017cywy superorganizm: Gaja\u201d.<\/p>\r\n

Hipoteza Gai zosta\u0142a po raz pierwszy sformu\u0142owana przez chemika Jamesa Lovelocka w latach siedemdziesi\u0105tych zesz\u0142ego stulecia. Od tego czasu przenikn\u0119\u0142a do innych dyscyplin, w tym do teologii. Kilkakrotnie Boff przyzna\u0142, \u017ce \u201eWizja Jamesa Lovelocka\u2026 pomog\u0142a nam ujrze\u0107 nie tylko to, \u017ce \u017cycie istnieje na Ziemi, ale tak\u017ce, \u017ce sama Ziemia jest \u017cywym organizmem\u201d.<\/p>\r\n

Lovelock argumentowa\u0142, \u017ce wszystkie \u017cywe istoty (zwierz\u0119ta, ro\u015bliny itp.) na Ziemi skutecznie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 ze zwi\u0105zkami nieorganicznymi (tlenem, metalami itp.). To sprawia, \u017ce \u201d\u2039\u201d\u2039planeta jest samoreguluj\u0105cym si\u0119 – a mo\u017ce nawet samokieruj\u0105cym si\u0119 – bytem, \u201d\u2039\u201d\u2039kt\u00f3ry zachowuje wszystkie niezb\u0119dne elementy \u017cycia, pod warunkiem, \u017ce ludzie nie b\u0119d\u0105 zbytnio w to ingerowa\u0107.<\/p>\r\n

Pod koniec lat 90. hipoteza ta zosta\u0142a szybko zweryfikowana przez naukowc\u00f3w, kt\u00f3rzy zauwa\u017cyli na przyk\u0142ad, \u017ce teoria Gai nie mo\u017ce wyja\u015bni\u0107 faktu, i\u017c niekt\u00f3re cz\u0119\u015bci \u015bwiata naturalnego mia\u0142y szkodliwy wp\u0142yw na inne cz\u0119\u015bci \u015brodowiska. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, istnia\u0142a znaczna dysharmonia w naturze, na kt\u00f3r\u0105 cz\u0142owiek nie mia\u0142 \u017cadnego wp\u0142ywu.<\/p>\r\n

Inni naukowcy krytykowali nienaukowe i teleologiczne aspekty teorii Gai Lovelock\u2019a. Pseudo-religijne konotacje ujawniaj\u0105 si\u0119 zw\u0142aszcza w nazewnictwie. \u201eGaja\u201d to nazwa jednej z najbardziej pierwotnych greckich bogi\u0144. W mitologii greckiej Gaja (kt\u00f3ra przybiera imi\u0119 \u201eTerra\u201d w mitach rzymskich) uosabia sam\u0105 Ziemi\u0119. Dr Gregg przypomnia\u0142, \u017ce przypisywanie boskiego statusu stworzeniu Boga, a nie samemu Bogu, to nic innego jak panteizm.<\/p>\r\n

Kluczem do przyj\u0119cia przez Boffa teorii Gai jest jego naleganie, aby ludzie zaakceptowali, i\u017c s\u0105 nie tylko homo sapiens<\/em> (lud\u017ami rozumnymi), ale tak\u017ce, jak twierdzi – homo demens<\/em> (lud\u017ami ob\u0142\u0105ka\u0144czymi), czyli gatunkiem, kt\u00f3rego \u201eniepoczytalno\u015b\u0107\u201d, \u201eob\u0142\u0105ka\u0144czo\u015b\u0107\u201d ujawnia si\u0119 w tym, \u017ce nie uznaje on innych element\u00f3w przyrody za r\u00f3wne sobie.<\/p>\r\n

Podstaw\u0105 \u201eekologii wyzwolenia\u201d Boffa jest zatem rodzaj egalitaryzmu biologicznego. W nadchodz\u0105cej \u201edemokracji ekologicznej i spo\u0142ecznej\u201d, stwierdza autor, religia b\u0119dzie promowa\u0107 idee, zgodnie z kt\u00f3rymi \u201enie tylko ludzie s\u0105 obywatelami, ale tak\u017ce wszystkie istoty… Demokracja w zwi\u0105zku z tym dotyczy biogracji i kosmokracji\u201d.<\/p>\r\n

Nie wiadomo, w jaki spos\u00f3b ro\u015bliny, zwierz\u0119ta, lodowce, ogie\u0144 lub metale korzysta\u0142yby z obywatelstwa w biogracji Boffa – pisze dr Gregg. W ko\u0144cu brakuje im rozumu i wolnej woli. Ale Boff nakre\u015bli\u0142 wyra\u017an\u0105 struktur\u0119 polityczn\u0105 dla swojej eko-socjaldemokracji. Powinna ona \u0142\u0105czy\u0107 wszystkich wok\u00f3\u0142 \u201eorgan\u00f3w globalnych, takich jak Organizacja Narod\u00f3w Zjednoczonych i jej osiemna\u015bcie wyspecjalizowanych agencji oraz czterna\u015bcie program\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie\u201d.<\/p>\r\n

Celem jest – co notabene ju\u017c si\u0119 dzieje, je\u015bli we\u017amiemy pod uwag\u0119 liczne dokumenty oenzetowskie dotycz\u0105ce klimatu – wysoce scentralizowane, odg\u00f3rne podej\u015bcie do kwestii \u015brodowiskowych i polityki. Podobnie jak w czasach sprzed Gai, wydaje si\u0119, \u017ce zasada pomocniczo\u015bci nie wywar\u0142a istotnego wp\u0142ywu na my\u015bl Boffa – komentuje autor.<\/p>\r\n

Raj na ziemi<\/strong><\/p>\r\n

\u201eJest jeszcze jedna cecha ekologii wyzwolenia, kt\u00f3ra zosta\u0142a przedstawiona w pozostaj\u0105cej pod wp\u0142ywem marksizmu teologii wyzwolenia. Dotyczy to tendencji do immanentize the eschaton<\/em>, u\u017cywaj\u0105c wyra\u017cenia zastosowanego przez politologa Erica Voegelina\u201d – pisze Gregg.<\/p>\r\n

Jedn\u0105 z cech wielu odmian \u201eteologii wyzwolenia\u201d sprzed 1989 roku by\u0142o ich wzgl\u0119dne milczenie na temat \u017cycia po \u015bmierci, o kt\u00f3rym naucza chrze\u015bcija\u0144stwo. Nie dlatego, \u017ce autorzy tych koncepcji wprost temu zaprzeczali. Raczej skupiali si\u0119 prawie wy\u0142\u0105cznie na ziemskich niesprawiedliwo\u015bciach i przezwyci\u0119\u017caniu ich. Wielu \u201eteolog\u00f3w wyzwolenia\u201d przedstawia\u0142o nawet tradycyjne chrze\u015bcija\u0144skie nauczanie o cierpieniu w ten sam spos\u00f3b, w jaki Marks przedstawi\u0142 religi\u0119: tj. jako racjonalizacj\u0119 niesprawiedliwego status quo<\/em>, kt\u00f3re znieczula ludzi na otaczaj\u0105c\u0105 ich strukturaln\u0105 niesprawiedliwo\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Niekt\u00f3rzy \u201eteologowie wyzwolenia\u201d utrzymywali, \u017ce usuni\u0119cie wszystkich opresyjnych struktur doprowadzi do przywr\u00f3cenia bardziej naturalnego stanu rzeczy, to jest do \u015bwiata wolnego od wyobcowania i niezwykle podobnego do ziemskiej utopii.<\/p>\r\n

Podobne wzorce przenikaj\u0105 my\u015blenie niekt\u00f3rych \u201eekolog\u00f3w wyzwolenia\u201d. W wywiadzie z 2016 roku Boff stwierdzi\u0142, \u017ce rewolucje intelektualne i gospodarcze z XVII i XVIII wieku \u201edoprowadzi\u0142y do \u201d\u2039\u201d\u2039powstania idei podboju ludzi i Ziemi. Ziemia nie by\u0142a ju\u017c postrzegana jako wielka Matka, \u017cywa i celowa. Zamiast tego sprowadzono j\u0105 do czego\u015b, co ludzie mog\u0105 wykorzysta\u0107 do gromadzenia bogactwa\u201d.<\/p>\r\n

Z tego punktu widzenia \u015brodowisko przedo\u015bwieceniowe i przedkapitalistyczne by\u0142o \u201emi\u0142ym\u201d, niemal nieskazitelnym \u015bwiatem, naturalnie go\u015bcinnym dla ludzi.<\/p>\r\n

Takie twierdzenia s\u0105 historycznie w\u0105tpliwe. Ludzie intensywnie u\u017cywali – i cz\u0119sto nadu\u017cywali – \u015bwiata przyrody na d\u0142ugo przed XVII wiekiem. Dotyczy to przedchrze\u015bcija\u0144skich spo\u0142eczno\u015bci tubylczych. W A God Within<\/em> (1973) Ren\u00c3\u00a9 Dubos, zdobywca nagrody Pulitzera, zilustrowa\u0142, w jaki spos\u00f3b lud Maj\u00f3w wyrz\u0105dzi\u0142 ogromne szkody ekologiczne w ca\u0142ym po\u0142udniowym Meksyku i Ameryce \u015arodkowej, na d\u0142ugo przed podbojem Hiszpanii. Narody te nigdy nie s\u0142ysza\u0142y o Izaaku Newtonie, Adamie Smith ani o gospodarce rynkowej – komentuje Gregg.<\/p>\r\n

M\u00f3wi\u0105c bardziej og\u00f3lnie, \u201eekologia wyzwolenia\u201d ma wyra\u017anie romantyczny aspekt. Jej zwolennicy wydaj\u0105 si\u0119 niech\u0119tnie przyznawa\u0107, \u017ce z lud\u017ami lub bez, \u015bwiat przyrody nie jest symfonicznym rajem. Zwierz\u0119ta na przyk\u0142ad nie s\u0105 dla siebie \u017cyczliwe. Miliony gatunk\u00f3w znikn\u0119\u0142y bez ingerencji cz\u0142owieka. Co wi\u0119cej, przyroda od tysi\u0105cleci wyrz\u0105dza ludziom ogromne szkody w wyniku nieprzewidzianych wydarze\u0144, takich jak trz\u0119sienia ziemi. Twierdzenie, \u017ce \u015brodowisko jest w jaki\u015b spos\u00f3b naturalnie \u0142agodne i samo si\u0119 reguluje, z wyj\u0105tkiem przypadk\u00f3w, gdy ludzie go zak\u0142\u00f3caj\u0105, po prostu nie jest prawd\u0105 – uwa\u017ca autor.<\/p>\r\n

Do tego nale\u017cy doda\u0107, \u017ce ani judaizm przed o\u015bwieceniem, ani chrze\u015bcija\u0144stwo nigdy nie nadawa\u0142y ro\u015blinom czy zwierz\u0119tom statusu r\u00f3wnowa\u017cnego ludziom, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o statusie boskim przyznawanym \u201eMatce Ziemi\u201d. W rzeczywisto\u015bci chrze\u015bcija\u0144stwo pomog\u0142o odb\u00f3stwi\u0107 \u015bwiat przyrody, zmie\u015b\u0107 poga\u0144skie religie Grecji, Rzymu, Egiptu i Babilonu, kt\u00f3re irracjonalnie przypisywa\u0142y boskie cechy \u017cywio\u0142om takim jak woda oraz dzia\u0142aniom takim jak wojna.<\/p>\r\n

\u201eZ pewno\u015bci\u0105 Pismo \u015awi\u0119te przedstawia \u015bwiat stworzony jako dobry. Ale nie przedstawia \u015bwiata naturalnego jako doskona\u0142ego ani nie twierdzi, \u017ce przyroda jest z natury lepsza lub r\u00f3wna cz\u0142owiekowi: albowiem jest to \u015bliskie zbocze prowadz\u0105ce do synkretyzmu i poga\u0144stwa\u201d – zauwa\u017ca Gregg.<\/p>\r\n

Istnieje jednak inne wa\u017cne podobie\u0144stwo mi\u0119dzy wczorajsz\u0105 \u201eteologi\u0105 wyzwolenia\u201d a dzisiejsz\u0105 \u201eekologi\u0105 wyzwolenia\u201d. Nikt nie zdo\u0142a\u0142 powstrzyma\u0107 odchodzenia Ameryki \u0141aci\u0144skiej od katolicyzmu.<\/p>\r\n

Jest wiele przyczyn tego zjawiska, ale z pewno\u015bci\u0105 istotne jest to, i\u017c wielu teolog\u00f3w i ekolog\u00f3w wyzwolenia wi\u0105\u017ce zbawienie z polityk\u0105. W uwagach napisanych w 1984 roku Joseph Ratzinger zauwa\u017cy\u0142, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u201eteolog\u00f3w wyzwolenia\u201d by\u0142o przekonanych, i\u017c nie ma niczego, co mog\u0142oby istnie\u0107 poza polityk\u0105. Dlatego ka\u017cd\u0105 teologie, kt\u00f3ra nie by\u0142a \u201epraktyczna\u201d, tj. nie by\u0142a zasadniczo polityczna uznawano za\u2026 \u201eidealistyczn\u0105\u201d. Pot\u0119piano j\u0105 jako \u201enarz\u0119dzie utrzymywania w\u0142adzy przez ciemi\u0119zc\u00f3w\u201d. S\u0105dz\u0105c z ich pism, wielu \u201eekolog\u00f3w wyzwolenia\u201d przyjmowa\u0142o takie stanowisko – ocenia dr Gregg. I dalej wyja\u015bnia: \u201eProblem polega na tym, \u017ce polityka nie jest w stanie odpowiedzie\u0107 na ostateczne pytania dotycz\u0105ce \u017cycia, \u015bmierci, dobra, z\u0142a oraz pochodzenia i ostatecznego celu ludzko\u015bci, kt\u00f3re prze\u015bladuj\u0105 wyobra\u017ani\u0119 wszystkich. By\u0107 mo\u017ce jednym z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych niekt\u00f3rzy Latynosi z Ameryki \u0141aci\u0144skiej przyj\u0119li r\u00f3\u017cne wyznania ewangeliczne, jest to, i\u017c wiele takich ruch\u00f3w stawia Chrystusa na pierwszym miejscu i mocno utrzymuje polityk\u0119 na w\u0142a\u015bciwym jej miejscu. Jest to jednak lekcja, kt\u00f3rej \u201d\u2039\u201d\u2039niekt\u00f3rzy ekolodzy wyzwolenia z Ameryki \u0141aci\u0144skiej i ich ko\u015bcielni towarzysze podr\u00f3\u017cy nie przyswoili sobie jeszcze. I podobnie jak w przypadku teologii wyzwolenia, konsekwencje szk\u00f3d wyrz\u0105dzonych przez radykaln\u0105 ekologi\u0119 wyzwolenia, kwestionuj\u0105c\u0105 zdolno\u015b\u0107, a nawet ch\u0119\u0107 katolicyzmu do ewangelizowania Ameryki \u0141aci\u0144skiej, b\u0119d\u0105 prawdopodobnie g\u0142\u0119bokie i trwa\u0142e\u201d – puentuje autor.<\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: catholicworldreport.com<\/p>\r\n

Agnieszka Stelmach<\/em><\/strong><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Doktor Samuel Gregg z Acton Institute, specjalizuj\u0105cy si\u0119 w analizie doktryn ekonomicznych, prawa naturalnego i etyki uwa\u017ca, \u017ce trzydzie\u015bci lat temu, gdy \u015bwiat \u015bwi\u0119towa\u0142 z powodu upadku komunizmu w krajach Europy Wschodniej, wybitni przedstawiciele teologii, powa\u017cnie traktuj\u0105cej marksizm od p\u00f3\u017anych lat 60. XX wieku w ca\u0142ej Ameryce \u0141aci\u0144skiej, mieli wielki problem. Uporali si\u0119 z nim […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[3],"tags":[66,414,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110423"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=110423"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110423\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=110423"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=110423"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=110423"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}