{"id":110298,"date":"2019-10-21T11:18:36","date_gmt":"2019-10-21T15:18:36","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=110298"},"modified":"2019-10-21T11:19:19","modified_gmt":"2019-10-21T15:19:19","slug":"via-media-wszystkie-drogi-prowadza-do-rzymu-jakub-pytel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=110298","title":{"rendered":"Via media. Wszystkie drogi prowadz\u0105 do Rzymu – Jakub Pytel<\/em>"},"content":{"rendered":"

W roku 1837 Jan Henryk Newman, w\u00f3wczas anglika\u0144ski pastor, fellow[1]<\/a><\/em> oksfordzkiego Oriel College, s\u0142awny kaznodzieja uniwersyteckiego ko\u015bcio\u0142a Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, jeden z ojc\u00f3w traktarianizmu[2]<\/a> – ruchu maj\u0105cego nie tylko odnowi\u0107 duchowo\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a Anglii, ale r\u00f3wnie\u017c przywr\u00f3ci\u0107 mu katolickie oblicze nie postuluj\u0105c przy tym wcale pojednania z Rzymem – wyda\u0142 dwutomowe dzie\u0142o eklezjologiczne zatytu\u0142owane Lectures on the Prophetical Office of the Church<\/em> viewed relatively to Romanism and Popular Protestantism<\/em>[3]<\/a>. Autor, upatruj\u0105c w liberalizmie \u017ar\u00f3de\u0142 odst\u0119pstwa wsp\u00f3\u0142czesnego mu Ko\u015bcio\u0142a Anglii od idea\u0142\u00f3w Ewangelii, przeciwstawia temu wizj\u0119 prawdziwego anglikanizmu, kt\u00f3ry widzi jako biblijny, odwo\u0142uj\u0105cy si\u0119 do dziedzictwa czas\u00f3w Karola I, do idei przy\u015bwiecaj\u0105cych reformom arcybiskupa Lauda[4]<\/a>, arminia\u0144skiego[5]<\/a> i opartego na pobo\u017cno\u015bci ukszta\u0142towanej – r\u00f3wnie\u017c w jej formach – przez anglokatolik\u00f3w. W swoich \u201eWyk\u0142adach\u201d Newman nakre\u015bli\u0142 ide\u0119 Ko\u015bcio\u0142a Anglii jako via media<\/em>, a wi\u0119c drogi po\u015bredniej mi\u0119dzy rzekomymi wypaczeniami \u201epapizmu\u201d – jak w\u00f3wczas z pogard\u0105 nazywano w Anglii katolicyzm – i skrajno\u015bciami protestantyzmu, tak, jak by\u0142 on powszechnie praktykowany. \u00d3w kompromis mia\u0142 by\u0107 bliski doskona\u0142o\u015bci jako wyprowadzony z nauk ojc\u00f3w: staro\u017cytnych Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a i ojc\u00f3w anglikanizmu – rzecz jasna nie Henryka VIII i jego potomnych, ale XVII wiecznych angielskich teolog\u00f3w.<\/p>\r\n

<\/p>\r\n

\u201eOksfordczycy\u201d, cho\u0107 po\u0142\u0105czeni niech\u0119ci\u0105 do ulegania erastianizmowi[6]<\/a>, nie byli jednak jednomy\u015blni co do za\u0142o\u017ce\u0144 via media<\/em>. R\u00f3\u017cnili si\u0119 zar\u00f3wno w pojmowaniu katolicko\u015bci jak i otwarto\u015bci\u0105 na idee protestanckie obecne w anglikanizmie. Newman stara\u0142 si\u0119 zaradzi\u0107 podzia\u0142om formu\u0142uj\u0105c trzy podstawowe zasady: przyjmowanie istnienia dogmatu i jego zobowi\u0105zuj\u0105cego charakteru; wiary w widzialny hierarchiczny Ko\u015bci\u00f3\u0142 o episkopalnej strukturze wraz z jego liturgi\u0105 i sakramentami jako znakami niewidzialnej \u0142aski; za\u0142o\u017cenie, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymski jest zaledwie jedn\u0105 z ga\u0142\u0119zi prawdziwego Ko\u015bcio\u0142a (obok prawos\u0142awia i anglikanizmu w\u0142a\u015bnie).  <\/p>\r\n

S\u0142awny teolog wspominaj\u0105c p\u00f3\u017aniej \u00f3w czas, ludzi i wyznawane pogl\u0105dy, napisze o tym w \u201eApologia pro vita sua\u201d[7]<\/a>, dziele swego \u017cycia, nast\u0119puj\u0105co: \u201ePodejrzewam, \u017ce to wp\u0142yw i przyk\u0142ad doktora Puseya[8]<\/a> natchn\u0105\u0142 mnie i kaza\u0142 pobudzi\u0107 innych do tworzenia obszerniejszych i bardziej starannych prac w obronie zasad ruchu [oksfordzkiego], co te\u017c nast\u0119powa\u0142o w miar\u0119 up\u0142ywu lat. Niekt\u00f3re z tych prac wymaga\u0142y od ich autor\u00f3w tak starannego potraktowania, co z reszt\u0105 si\u0119 dzia\u0142o, \u017ce nie zosta\u0142y wydane dok\u0105d zar\u00f3wno charakter jak i losy ruchu si\u0119 nie zmieni\u0142y. Zaraz zabra\u0142em si\u0119 do pracy – do tej, w kt\u00f3rej dok\u0142adnie opisana zosta\u0142a nasza relacja wzgl\u0119dem Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego. Nie mogli\u015bmy swobodnie uczyni\u0107 kroku naprz\u00f3d zanim to nie zosta\u0142o zrobione. Od pocz\u0105tku by\u0142o kwesti\u0105 absolutnej konieczno\u015bci i zwyk\u0142ego obowi\u0105zku, aby tak szybko, jak by\u0142o to tylko mo\u017cliwe wyda\u0107 obszerne stanowisko, kt\u00f3re mog\u0142oby zach\u0119ci\u0107 i uspokoi\u0107 naszych przyjaci\u00f3\u0142, i da\u0107 odp\u00f3r atakom naszych przeciwnik\u00f3w. Z ka\u017cdej strony dobiega\u0142y zawodzenia, \u017ce \u201eTraktaty\u201d i pisma Ojc\u00f3w [Ko\u015bcio\u0142a] mog\u0105 sprawi\u0107, \u017ce staniemy si\u0119 katolikami zanim b\u0119dziemy tego \u015bwiadomi\u2026Te w\u0142a\u015bnie okoliczno\u015bci sprawi\u0142y, i\u017c opublikowa\u0142em The Prophetical Office of the Church <\/em>(\u2026).<\/p>\r\n

Praca ta zaj\u0119\u0142a mi trzy lata, od pocz\u0105tku roku 1834 do ko\u0144ca 1836. Powsta\u0142a po starannym rozwa\u017ceniu i por\u00f3wnaniu [dorobku] g\u0142\u00f3wnych teolog\u00f3w anglika\u0144skich XVII wieku … Jej przedmiotem jest doktryna via media<\/em> – nazwa, kt\u00f3ra by\u0142a ju\u017c stosowana wobec systemu anglika\u0144skiego przez s\u0142awnych pisarzy. Jest to wyraziste miano, ale nie ca\u0142kiem zadowalaj\u0105ce, poniewa\u017c na pierwszy rzut oka negatywne. Stanowi\u0142o to pow\u00f3d mojej niech\u0119ci do s\u0142owa >>protestant<<, bo nie oznacza ono wyznawania konkretnej religii, lecz w jaki\u015b spos\u00f3b z\u0142\u0105czone by\u0142o z wiaro\u0142omstwem. Via media<\/em> stanowi\u0142a zaledwie odrzucenie skrajno\u015bci, dlatego potrzebowa\u0142a uj\u0119cia w definitywnym kszta\u0142cie i charakterze. Zanim mog\u0142a domaga\u0107 si\u0119 naszego szacunku, musia\u0142a najpierw jawi\u0107 si\u0119 jako zborna, zrozumia\u0142a i konsekwentna. By\u0142 to pierwszy warunek tworzenia jakichkolwiek sensownych traktat\u00f3w na temat via media<\/em>. Spe\u0142nienie drugiego warunku, r\u00f3wnie koniecznego, nie by\u0142o w mojej mocy …<\/p>\r\n

Nawet gdyby via media<\/em> by\u0142a kiedykolwiek zupe\u0142nie pewnym systemem religijnym, nie by\u0142aby przecie\u017c obiektywna i realna: nigdzie nie znajduje rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3r\u0105 by reprezentowa\u0142a. By\u0142a w tym momencie religi\u0105 papierow\u0105. Sam przyznaj\u0119 to we >>Wst\u0119pie<<[9]<\/a>, m\u00f3wi\u0105c: >>Protestantyzm i papizm s\u0105 religiami realnymi…<<, ale via media<\/em>, widziana jako integralny system, niemal\u017ce nie istnieje poza papierem. >>Dostrzegam sprzeciw, cho\u0107 staram si\u0119 go os\u0142abi\u0107<<: Trzeba jeszcze spr\u00f3bowa\u0107, czy to, co si\u0119 zwie anglokatolicyzmem, religi\u0105 Andrewesa, Lauda, Hammonda, Butlera i Wilsona[10]<\/a>, da si\u0119 wyznawa\u0107, dzia\u0142a\u0107 dzi\u0119ki niej i utrzyma\u0107 w szerokim zasi\u0119gu czynu, czy te\u017c jest zwyk\u0142\u0105 modyfikacj\u0105 lub stanem przej\u015bciowym czy to romanizmu, czy popularnego protestantyzmu. Ufa\u0142em, \u017ce pewnego dnia oka\u017ce si\u0119 by\u0107 religi\u0105 istniej\u0105c\u0105\u201d[11]<\/a>.<\/p>\r\n

Nie okaza\u0142a si\u0119 – r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce sam Newman, jej naczelny teoretyk, nie wytrwa\u0142 na drodze \u015brodka<\/em>. Zszed\u0142 z niej i ruszy\u0142 do Rzymu. Nie by\u0142a to wprawdzie droga tak kr\u0119ta jak via media<\/em>, ale zdawa\u0142a si\u0119 by\u0107 zdecydowanie bardziej stroma. I to nie za spraw\u0105 trudno\u015bci katolickiej doktryny, lecz charakter\u00f3w wielu jej wyznawc\u00f3w. O tym jednak, \u017ce wszelkie niepokoje w jego sercu i umy\u015ble usta\u0142y Newman pisa\u0142 tak: \u201eOd czasu, gdy zosta\u0142em katolikiem, nie mam do opowiedzenia \u017cadnej dalszej historii moich przekona\u0144 religijnych. Nie chc\u0119 przez to powiedzie\u0107, \u017ce m\u00f3j umys\u0142 pozostawa\u0142 bezczynny lub \u017ce porzuci\u0142em refleksj\u0119 teologiczn\u0105, a jedynie \u017ce nie mam do odnotowania \u017cadnych zmian i nie odczuwam najmniejszego niepokoju. Jestem zadowolony i \u017cyj\u0119 w doskona\u0142ym pokoju. Nigdy nie \u017cywi\u0142em najmniejszych w\u0105tpliwo\u015bci. Nie przypominam sobie, by w chwili mojego nawr\u00f3cenia dokona\u0142a si\u0119 w moim umy\u015ble jakakolwiek, intelektualna czy moralna, przemiana. Nie mia\u0142em silniejszej wiary w fundamentalne prawdy Objawienia i nie odczuwa\u0142em wi\u0119kszego spokoju; nie sta\u0142em si\u0119 gorliwszy. Moje nawr\u00f3cenie by\u0142o jak powr\u00f3t do portu po wzburzonym morzu, a moje szcz\u0119\u015bcie z tego powodu trwa niezak\u0142\u00f3cone do tej pory.<\/p>\r\n

Nie mia\u0142em r\u00f3wnie\u017c \u017cadnych problem\u00f3w z przyj\u0119ciem tych dodatkowych artyku\u0142\u00f3w wiary, kt\u00f3rych nie znajduje si\u0119 w doktrynie anglika\u0144skiej. W niekt\u00f3re z nich ju\u017c wierzy\u0142em, \u017caden wszelako nie stanowi\u0142 dla mnie pr\u00f3by. Z najwi\u0119ksz\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 wyzna\u0142em wiar\u0119 w te prawdy w chwili przyj\u0119cia mnie do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i z tak\u0105 sam\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 wierz\u0119 w nie teraz\u201d[12]<\/a>.<\/p>\r\n

Lecz gdy 11 sierpnia 1890 roku Newman umiera\u0142 w oratorium w Edgbaston – a by\u0142 w\u00f3wczas kardyna\u0142em, cz\u0142owiekiem s\u0142awnym i postrzeganym jako wiktoria\u0144ski m\u0119drzec – to jednak m\u00f3g\u0142 powt\u00f3rzy\u0107 te same, do\u015b\u0107 gorzkie s\u0142owa, kt\u00f3re wyg\u0142osi\u0142 podczas jednego z kaza\u0144 w uniwersyteckim ko\u015bciele Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, gdy coraz bli\u017cszy by\u0142 decyzji o nawr\u00f3ceniu na katolicyzm: ,,Uwa\u017cam rezygnacj\u0119 za szcz\u0119\u015bliwsz\u0105 postaw\u0119 umys\u0142u ani\u017celi pe\u0142n\u0105 ufno\u015bci nadziej\u0119 na doczesny sukces – jest bowiem prawdziwsza i bardziej zgodna z naszym upad\u0142ym stanem, a tym samym bardziej przyczynia si\u0119 do uczynienia naszych serc lepszymi; tak\u017ce dlatego, \u017ce to ni\u0105 wyr\u00f3\u017cniali si\u0119 najwybitniejsi s\u0142udzy Boga. Oczekiwanie, \u017ce wysi\u0142ki, kt\u00f3re podejmujemy na rzecz religii, przynios\u0105 wspania\u0142e rezultaty, jest czym\u015b naturalnym i niewinnym, pochodzi jednak z braku do\u015bwiadczenia co do rodzaju zadania, jakie mamy wykona\u0107 – a jest nim przemiana ludzkiego serca i woli. Szlachetniejsz\u0105 postaw\u0105 umys\u0142u jest pracowa\u0107, nie w nadziei ujrzenia owoc\u00f3w naszych trud\u00f3w, ale dlatego, \u017ce tak nakazuje nam sumienie; aby wype\u0142ni\u0107 nasz obowi\u0105zek, w wierze, ufaj\u0105c, \u017ce dobro i tak zostanie dokonane, chocia\u017c my tego nie widzimy. Przejrzyjcie Bibli\u0119, a zobaczycie, \u017ce s\u0142udzy Bo\u017cy, nawet je\u015bli pocz\u0105tkom ich dzia\u0142alno\u015bci towarzyszy\u0142o powodzenie, ko\u0144czyli po\u015br\u00f3d rozczarowa\u0144 – nie dlatego, \u017ce zamiary Boga lub Jego narz\u0119dzia okazuj\u0105 si\u0119 zawodne, ale dlatego, \u017ce czas zbioru tego, co zasiali\u015bmy, nadejdzie dopiero po \u015bmierci, nie tutaj (\u2026). Po wszystkich wielkich dzie\u0142ach, kt\u00f3rych B\u00f3g dozwoli\u0142 im dokona\u0107, przed sw\u0105 \u015bmierci\u0105 wyznawali, \u017ce to, czego do\u015bwiadczyli i co widzieli przed sob\u0105, to przeciwno\u015bci i nieszcz\u0119\u015bcia i \u017ce owoc ich trud\u00f3w nie b\u0119dzie widziany wcze\u015bniej, a\u017c Chrystus przyjdzie, by otworzy\u0107 ksi\u0119gi i zebra\u0107 swoich \u015bwi\u0119tych z czterech stron \u015bwiata\u201d[13]<\/a>.<\/p>\r\n

S\u0142owa gorzkie, ale bardzo prawdziwe. Newman przez ca\u0142y czas swego katolickiego \u017cycia, mimo kreacji kardynalskiej, nie by\u0142 traktowany \u0142agodniej ni\u017c w Ko\u015bciele Anglii, gdy jasnym si\u0119 sta\u0142o, \u017ce zmierza ku apostazji. Chcia\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce \u201edla \u017byd\u00f3w pozosta\u0142 gojem, a dla goj\u00f3w \u017bydem\u201d. Kardyna\u0142 Manning[14]<\/a>, r\u00f3wnie\u017c konwertyta, tyle \u017ce do granic ultramontanistyczny i chc\u0105cy uczyni\u0107 z katolicyzmu na Wyspie wiern\u0105 kopi\u0119 Ko\u015bcio\u0142a w Italii, pisa\u0142 w 1866 roku do Rzymu, do swego przyjaciela monsignora George\u2019a Talbota: \u201eObawiam si\u0119 katolicyzmu na mod\u0142\u0119 angielsk\u0105, mianowicie tego katolicyzmu, kt\u00f3rego najbardziej reprezentatywnym wzorem jest Newman. Jest to stary anglika\u0144ski, patrystyczny, literacki styl Oksfordu, przeniesiony do Ko\u015bcio\u0142a\u201d[15]<\/a>. Oskar\u017cenia o brak ortodoksji kierowane pod adresem Newmana, w mniej czy bardziej otwartej formie, nie usta\u0142y nawet po tym, gdy Leon XIII kreowa\u0142 go kardyna\u0142em, co przecie\u017c powinno stanowi\u0107 akt rozgrzeszenia ze wszystkich win – rzeczywistych i domniemanych. Ataki doprowadzi\u0142y w ko\u0144cu do tego, \u017ce przysz\u0142y b\u0142ogos\u0142awiony napisa\u0142: \u201eJak\u017ce nieszcz\u0119\u015bliwe i smutne sta\u0142o si\u0119 moje \u017cycie, odk\u0105d zosta\u0142em katolikiem! R\u00f3\u017cnica polega w\u0142a\u015bnie na tym, \u017ce jako protestant czu\u0142em, i\u017c moja religia jest smutna, ale nie moje \u017cycie \u201d\u201d lecz jako katolik czuj\u0119, \u017ce moje \u017cycie jest smutne, cho\u0107 nie religia\u201d[16]<\/a>.<\/p>\r\n

Tak do\u015bwiadczany Newman, chc\u0105c unikn\u0105\u0107 ryzyka bycia \u017ale rozumianym i pochopnie os\u0105dzanym \u201egdy nadejdzie czas zbioru tego, co zasia\u0142\u201d – a przecie\u017c nie chodzi\u0142o tu o mi\u0142o\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105 kardyna\u0142a, ale o obiektywn\u0105 prawd\u0119 – postanowi\u0142 raz jeszcze wyda\u0107 swoje prace powsta\u0142e przed konwersj\u0105 na katolicyzm i opatrzy\u0107 je stosownymi wprowadzeniami, komentarzami i wyja\u015bnieniami zanim, po jego \u015bmierci uczyni\u0105 to inni.<\/p>\r\n

Polecany lekturze Czytelnik\u00f3w tekst stanowi dodany w 1877 roku wst\u0119p do pochodz\u0105cych z roku 1837 Lectures on the Prophetical Office of the Church <\/em>(znanych powszechnie w\u0142a\u015bnie jako Via Media<\/em>), a w\u0142a\u015bciwie jest jego obszernym, najistotniejszym fragmentem, samym w sobie b\u0119d\u0105cym doskona\u0142ym katolickim traktatem eklezjologicznym. Dodatkowym jego walorem jest fakt bycia dzie\u0142em apologetycznym, w kt\u00f3rym autor zwraca si\u0119 do tych, kt\u00f3rzy \u201enie potrafi\u0105 wej\u015b\u0107 do owczarni z powodu wielkich trudno\u015bci, kt\u00f3re ich powstrzymuj\u0105 i cofaj\u0105, kiedy chcieliby przylgn\u0105\u0107 do wiary (\u2026)\u201d. Dla protestant\u00f3w stanowi wi\u0119c wskaz\u00f3wk\u0119 jak pokonywa\u0107 konkretne trudno\u015bci w drodze do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, a katolikom daje do r\u0119ki argumenty, kt\u00f3rych dostarczy\u0107 mo\u017ce jedynie konwertyta. Jak bowiem \u015bwiadczy przyk\u0142ad wielu – Newmana, Bensona, Chestertona, Knoxa, Waugh\u2019a czy Ivesa – \u015bwiadectwa konwertyt\u00f3w musz\u0105cych stawi\u0107 czo\u0142a swym dawnym przekonaniom s\u0105 po wielokro\u0107 cenniejsze ni\u017c najobszerniejsze dzie\u0142a teolog\u00f3w, kt\u00f3rzy takich trudno\u015bci nie musieli pokonywa\u0107 na drodze w\u0142asnej duszy i intelektu, lecz zmagali si\u0119 z nimi czysto teoretycznie i w cudzym imieniu. Tak\u017ce pod tym wzgl\u0119dem trudno Newmanowi odm\u00f3wi\u0107 autentyczno\u015bci.<\/p>\r\n

Jakub Pytel<\/strong><\/em><\/p>\r\n

Artyku\u0142 \u015bw. kard. Johna Newman jest do pobrania TUTAJ<\/a>. <\/p>\r\n

[Przypisy:]<\/p>\r\n

[1]<\/a> Fellow – <\/em>instytucja fellows<\/em> nie znajduje prostego odpowiednika w polskim systemie edukacji akademickiej. Jest w\u0142a\u015bciwa kolegiom uniwersyteckim w Oksfordzie, Cambridge i dubli\u0144skim Trinity College. F. <\/em>to zar\u00f3wno kadra naukowa i kolegialny zarz\u0105d uczelni – ze swego grona deleguj\u0105 rad\u0119 zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 bie\u017c\u0105cymi
\r\nsprawami kolegium. F.<\/em> maj\u0105 prawo do okre\u015blonych przywilej\u00f3w najcz\u0119\u015bciej zwi\u0105zanych z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 nieodp\u0142atnego zamieszkania i sto\u0142owania si\u0119 na terenie uczelni. W Oksfordzie i Cambridge do tej grupy nale\u017c\u0105 naukowcy prowadz\u0105cy badania i pobieraj\u0105cy stypendia, wszyscy tutors<\/em>, a wi\u0119c nauczyciele akademiccy
\r\nprowadz\u0105cy zaj\u0119cia z niewielkimi grupami student\u00f3w, kadra okre\u015blana mianem lecturers<\/em>, prowadz\u0105ca wyk\u0142ady, a tak\u017ce readers<\/em>, czyli nauczyciele o uznanej renomie w \u015bwiecie naukowym. Do F.<\/em> nale\u017c\u0105 r\u00f3wnie\u017c emeryci oraz osoby zas\u0142u\u017cone dla uczelni – Honorary Fellows<\/em> (ci ostatni maj\u0105 jednak ograniczone przywileje). Warto doda\u0107, \u017ce w roku 1877 J. H. Newman zosta\u0142 pierwszym honorowym fellow<\/em> w dziejach oksfordzkiego Trinity College.<\/p>\r\n

[2]<\/a> Nazwa pochodzi od wydawanych przez oksfordczyk\u00f3w \u201eTraktat\u00f3w dla [naszych] czas\u00f3w\u201d (Tracts for the Times<\/em>). Powsta\u0142o ich 90., z kt\u00f3rych wi\u0119kszo\u015b\u0107 wysz\u0142o spod pi\u00f3ra Newman.<\/p>\r\n

[3]<\/a> \u201eWyk\u0142ady o prorockim urz\u0119dzie Ko\u015bcio\u0142a rozwa\u017canego w stosunku do romanizmu i popularnego protestantyzmu\u201d (autor romanizmem nazywa\u0142 rzymski katolicyzm).<\/p>\r\n

[4]<\/a> William Laud (1573-1645) – jeden z najbli\u017cszych doradc\u00f3w Karola I, zwolennik arminianizmu. Przez ca\u0142y okres rz\u0105d\u00f3w jako biskup Londynu i arcybiskup Canterbury podejmowa\u0142 zdecydowane akcje przeciwko kalwi\u0144skim purytanom. W trakcie wojny kr\u00f3la z parlamentem aresztowany przez si\u0142y parlamentu, oskar\u017cony o zdrad\u0119 i \u015bci\u0119ty. W 1633 r. papie\u017c Urban VIII proponowa\u0142 Laudowi konwersj\u0119 na katolicyzm i oferowa\u0142 kapelusz kardynalski.<\/p>\r\n

[5]<\/a> Arminianizm (zwany r\u00f3wnie\u017c remonstrantyzmem) – kierunek teologiczny maj\u0105cy swe \u017ar\u00f3d\u0142a w kalwinizmie. Powsta\u0142 w Holandii zapocz\u0105tkowany przez Jakoba Armenszoona (1560-1609). Arminianie podwa\u017caj\u0105 kalwi\u0144sk\u0105 nauk\u0119 o predestynacji uznaj\u0105c, \u017ce wybranie przez Boga uzale\u017cnione jest ostatecznie od uczynk\u00f3w i wiary cz\u0142owieka. Ich doktryna g\u0142osi tak\u017ce, i\u017c B\u00f3g pragnie zbawi\u0107 ka\u017cdego, kto zachowuje wiar\u0119; Jezus Chrystus umar\u0142 za wszystkich ludzi, cho\u0107 korzystaj\u0105 z tego tylko ci, kt\u00f3rzy We\u0144 wierz\u0105; wiary nie mo\u017cna zdoby\u0107 samodzielnie, jest ona darem Ducha \u015awi\u0119tego, a \u0142ask\u0119 traci si\u0119 przez grzech. <\/p>\r\n

[6]<\/a> Erastianizm – w Anglii tym terminem okre\u015blana jest idea odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do cezaropapizmu. Dotyczy zwierzchno\u015bci pa\u0144stwa nad Ko\u015bcio\u0142em, kt\u00f3ra nie ogranicza si\u0119 jedynie do spraw organizacyjnych czy dyscyplinarnych, ale umo\u017cliwia ingerencj\u0119 w kwestie doktrynalne i liturgiczne. Stanowi wa\u017cny element anglikanizmu. Termin ten pochodzi od nazwiska szwajcarskiego teologa, zwinglisty, Tomasza Erastusa (1524-1583).<\/p>\r\n

[7]<\/a> Apologia pro vita sua<\/em> – drukowane w roku 1864, w cotygodniowych odcinkach, dzie\u0142o Newmana b\u0119d\u0105ce odpowiedzi\u0105 na atak Charlesa Kingsleya, powie\u015bciopisarza, profesora Cambridge i wychowawcy ksi\u0119cia Walii, kt\u00f3ry zarzuca\u0142 mu nieszczere motywy konwersji.<\/p>\r\n

[8]<\/a> Edward Bouverie Pusey (1800-1882) – anglika\u0144ski duchowny, teolog, hebraista, jeden z ojc\u00f3w ruchu oksfordzkiego. Po konwersji Newmana na katolicyzm Pusey pozosta\u0142 najwa\u017cniejsz\u0105 postaci\u0105 anglokatolicyzmu, a jego dorobek sta\u0142 si\u0119 fundamentem p\u00f3\u017aniejszego ruchu rytualistycznego w Ko\u015bciele Anglii. <\/p>\r\n

[9]<\/a> Idzie o wst\u0119p do pierwszego wydania Lectures on the Prophetical Office of the Church<\/em>.<\/p>\r\n

[10]<\/a> Anglika\u0144scy duchowni i teologowie zwi\u0105zani z \u201ewysokim\u201d, katolicyzuj\u0105cym nurtem tego wyznania: bp Lancelot Andrewes (1555-1626), abp William Laud (1573-1645) (patrz: przypis 5), ks. Henry Hammond (1605-1660), bp Joseph Butler (1692-1752) i bp Thomas Wilson (1663-1755).<\/p>\r\n

[11]<\/a> J. H. Newman, Apologia pro vita sua<\/em>,  Londyn 1908, ss. 63-69.<\/p>\r\n

[12]<\/a> J. H. Newman, Apologia pro vita sua<\/em>, rozdzia\u0142 V, Londyn 1908, t\u0142um. P. D\u0142ugosz, jacquesblutoir.blogspot.com [dost\u0119p: 30.09.2010]<\/p>\r\n

[13]<\/a> J. H. Newman, fragment kazania Jeremiah, a Lesson for the Disappointed<\/em>, Parochial & Plain Sermons, t. VIII, Londyn 1908, t\u0142um. P. D\u0142ugosz.<\/p>\r\n

[14]<\/a> Manning nale\u017ca\u0142 do tego kr\u0119gu biskup\u00f3w, kt\u00f3rzy postulowali niezwykle szerokie zdefiniowanie dogmatu o papieskiej nieomylno\u015bci. Ich postulaty nie znalaz\u0142y uznania wi\u0119kszo\u015bci ojc\u00f3w I Soboru Watyka\u0144skiego.<\/p>\r\n

[15]<\/a> Cytat w: D. Nawsome, The Convert Cardinals: John Henry Newman and Henry Edward Manning,<\/em> Londyn 1993, str. 257.<\/p>\r\n

[16]<\/a> Cytat w: Sermon Notes of John Henry Cardinal Newman 1849-1878 with an Introduction and Notes by James Tolhurst DD<\/em>, s. XXXVII, Birmingham 2000.<\/p>\r\n

\r\n

Jakub Pytel – (1976), plastyk, publicysta, stale wsp\u00f3\u0142pracuje ze zwi\u0105zanym z FSSPX miesi\u0119cznikiem „Zawsze wierni” i wydawnictwem TeDeum, mi\u0142o\u015bnik historii Anglii, autor bloga „Pod Mitr\u0105, czyli ko\u015bcielne safari”. Mieszka w Poznaniu i Lincoln.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

\r\n

Drogi Czytelniku, skoro jeste\u015bmy ju\u017c razem tutaj, na ko\u0144cu tekstu prosimy jeszcze o chwil\u0119 uwagi. Udost\u0119pniamy ten i inne nasze teksty za darmo. Dzieje si\u0119 tak dzi\u0119ki wsparciu naszych czytelnik\u00f3w. Jest ono konieczne je\u015bli nadal mamy to robi\u0107.<\/p>\r\n

Zam\u00f3w „Christianitas” (pojedynczy numer lub prenumerat\u0119)<\/a><\/span><\/p>\r\n

Wesprzyj „Christianitas”<\/span><\/a><\/p>\r\n

Za: Christianistas.pl (2019.10.13)<\/a><\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

 <\/h4>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"W roku 1837 Jan Henryk Newman, w\u00f3wczas anglika\u0144ski pastor, fellow[1] oksfordzkiego Oriel College, s\u0142awny kaznodzieja uniwersyteckiego ko\u015bcio\u0142a Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, jeden z ojc\u00f3w traktarianizmu[2] – ruchu maj\u0105cego nie tylko odnowi\u0107 duchowo\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a Anglii, ale r\u00f3wnie\u017c przywr\u00f3ci\u0107 mu katolickie oblicze nie postuluj\u0105c przy tym wcale pojednania z Rzymem – wyda\u0142 dwutomowe dzie\u0142o eklezjologiczne zatytu\u0142owane Lectures on […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[135],"tags":[196],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110298"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=110298"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110298\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=110298"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=110298"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=110298"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}