{"id":110260,"date":"2019-10-15T21:02:33","date_gmt":"2019-10-16T01:02:33","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=110260"},"modified":"2019-12-19T10:09:47","modified_gmt":"2019-12-19T15:09:47","slug":"o-pierwszych-demokratycznych-wyborach-tomasz-gabis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=110260","title":{"rendered":"O \u201epierwszych demokratycznych wyborach”, …. – Tomasz Gabi\u015b<\/em>"},"content":{"rendered":"

O \u201ePIERWSZYCH DEMOKRATYCZNYCH WYBORACH\u201d, POWSTA\u0143CZEJ KARCIE BOLES\u0141AWA PIASECKIEGO, ROZMOWIE MARTINA HEIDEGGERA Z ADOLFEM HITLEREM ORAZ INNYCH OSOBACH I SPRAWACH<\/strong><\/h4>\r\n
\r\n

S\u0142owa \u201epubliczno\u015b\u0107\u201d i \u201eopinia publiczna\u201d brzmi\u0105 dla mnie mniej wi\u0119cej tak jak \u201edom publiczny\u201d i \u201edziewczyna publiczna\u201d<\/em> (Fryderyk Nietzsche)<\/strong><\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n

4 czerwca bie\u017c\u0105cego roku obchodzili\u015bmy uroczy\u015bcie 30-t\u0105 rocznic\u0119 \u201ePierwszych Demokratycznych Wybor\u00f3w\u201d. Podczas zbierania na ulicy \u015awidnickiej we Wroc\u0142awiu podpis\u00f3w pod kandydatur\u0105 Janusza Korwin-Mikkego do Senatu, mia\u0142em okazj\u0119 obserwowania i notowania przejaw\u00f3w tego, co lewicowi socjologowie zwykli okre\u015bla\u0107 mianem \u201estanu \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej\u201d. Odtwarzam z zapisk\u00f3w to, co dzia\u0142o w pierwszych dniach \u201eustrojowej transformacji\u201d. Jaka\u015b starsza pani wskazuj\u0105c na przemawiaj\u0105cego kandydata do Senatu Janusza Korwin-Mikkego zapyta\u0142a mnie: \u201eCzy to jest Frasyniuk?\u201d. Inna s\u0105dzi\u0142a, \u017ce zbieramy podpisy na Kornela Morawieckiego. Pewien m\u0119\u017cczyzna dowiedziawszy si\u0119, \u017ce Korwin-Mikke jest za kapitalizmem, zakl\u0105\u0142 z rozpacz\u0105 w g\u0142osie: \u201eJa p\u2026.\u0119\u201d     i podar\u0142 ulotk\u0119. Kto\u015b inny dopytywa\u0142 si\u0119, co to za swastyka na sztandarze Unii (w rzeczywisto\u015bci krzy\u017c \u015bw. Jerzego). Czarny kolor sztandaru sk\u0142ania\u0142 wielu ludzi do mniemania, \u017ce maj\u0105 do czynienia z faszystami. Inni dopytywali si\u0119, kto umar\u0142 i po kim ta \u017ca\u0142oba. Dwie panie dopiero po z\u0142o\u017ceniu podpisu odkry\u0142y z przera\u017ceniem, \u017ce to nie \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d i g\u0142o\u015bno dawa\u0142y wyraz swemu oburzeniu: \u201eZnowu z ludzi g\u0142upk\u00f3w robi\u0105!\u201d. Kto\u015b inny stwierdzi\u0142, \u017ce pana Mikke nale\u017ca\u0142oby wywie\u017a\u0107 na Syberi\u0119. M\u0142ody cz\u0142owiek, kt\u00f3remu chcia\u0142em wr\u0119czy\u0107 program wyborczy Unii, rzuci\u0142 ostro: \u201eUwa\u017caj pan, za takie co\u015b mo\u017cna dosta\u0107 w z\u0119by\u201d. Kto\u015b inny przekonywa\u0142 ludzi s\u0142uchaj\u0105cych Korwin-Mikkego, \u017ce to kandydat PZPR-u. Wycieczka z Gliwic uzna\u0142a, \u017ce we Wroc\u0142awiu kwitnie \u017cycie polityczne, podczas gdy u nich panuje marazm. Oko\u0142o dwudziestu gliwiczan z\u0142o\u017cy\u0142o swoje podpisy pod kandydatur\u0105 JKM. Kilku Czech\u00f3w chcia\u0142o koniecznie poprze\u0107 naszego kandydata. A tak\u017ce pewien Niemiec z NRD, kt\u00f3ry z \u017calem stwierdzi\u0142, \u017ce mo\u017ce g\u0142osowa\u0107 jedynie na Honeckera. Amerykanka z Nowego Jorku, kt\u00f3r\u0105 kto\u015b zruga\u0142 za robienie zdj\u0119\u0107, wykrzykn\u0119\u0142a oburzona: \u201e\u0141adnie si\u0119 zaczyna ta wasza demokracja!\u201d. Jaki\u015b W\u0142och odczyta\u0142 has\u0142o \u201enasz Reagan\u201d jako \u201enazi Reagan\u201d, co go szczerze zmartwi\u0142o. Kiedy nieporozumienie zosta\u0142o wyja\u015bnione ucieszy\u0142 si\u0119 bardzo: \u201eConservatives? Very good! It\u2019s o\u2019kay\u201d. Starszy m\u0119\u017cczyzna zapytany, czy podpisywa\u0142 si\u0119 pod kandydaturami innych senator\u00f3w odpar\u0142: \u201ePanie, ja ju\u017c na pi\u0119ciu podpisa\u0142em, to mog\u0119 i na sz\u00f3stego\u201d. Najwy\u017cej rozwini\u0119t\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 polityczn\u0105 wykaza\u0142 si\u0119 m\u0142ody cz\u0142owiek, kt\u00f3ry po otrzymaniu odpowiedzi, \u017ce Unia Polityki Realnej nie jest zwi\u0105zana ani z PZPR- em, ani z \u201eSolidarno\u015bci\u0105\u201d o\u015bwiadczy\u0142: \u201eTo jest to\u201d i z\u0142o\u017cy\u0142 sw\u00f3j podpis.<\/p>\r\n

Zbierali\u015bmy podpisy tak\u017ce poza Wroc\u0142awiem m.in. w Brzegu. Tutaj ludziom by\u0142o wszystko jedno, byleby \u201eprzeciwko komunie\u201d. Sw\u00f3j podpis chcia\u0142a koniecznie z\u0142o\u017cy\u0107 78-letnia mieszkanka Brzegu. Niestety, okaza\u0142o si\u0119 to niemo\u017cliwe, gdy\u017c, jak nas poinformowa\u0142a, od dziesi\u0119ciu lat nie posiada dowodu osobistego. Kiedy wracam pami\u0119ci\u0105 do tego epizodu, przychodzi mi do g\u0142owy taka refleksja: trzydzie\u015bci lat temu nasz kraj porzuca\u0142 \u201etotalitaryzm\u201d, w kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142o latami \u017cy\u0107 bez dowodu osobistego, by pod\u0105\u017ca\u0107 ku demokracji z jej peselami, nipami, wszechobecnymi kamerami, ograniczeniami w u\u017cywaniu got\u00f3wki, coraz \u015bci\u015blejszymi kontrolami transakcji i um\u00f3w, biometrycznymi paszportami etc. etc. I to si\u0119 nazywa \u201epost\u0119p\u201d!<\/p>\r\n

* * *<\/p>\r\n

25 lat po ukazaniu si\u0119 ksi\u0105\u017cki Antoniego Dudka i Grzegorza Pytla Boles\u0142aw Piasecki. Pr\u00f3ba biografii politycznej<\/em> (Aneks, Londyn 1990) pojawi\u0142a si\u0119 solidna, powsta\u0142a w oparciu o nowe \u017ar\u00f3d\u0142a i dokumenty, biografia polityczna Piaseckiego obejmuj\u0105ca kluczowy okres jego dzia\u0142alno\u015bci, rewiduj\u0105ca rozmaite b\u0142\u0119dne s\u0105dy na jego temat: Jan Engelgard, Boles\u0142aw Piasecki 1939-1956<\/em> (Wyd. My\u015bl Polska, Warszawa 2015). Jest to rozszerzona i uzupe\u0142niona wersja ksi\u0105\u017cki Wielka gra Boles\u0142awa Piaseckiego<\/em> wydana w 2008 r. Swoj\u0105 drog\u0105 dobrze si\u0119 sta\u0142o, \u017ce autor zmieni\u0142 tytu\u0142, bo \u201ewielka gra\u201d w odniesieniu do postaci w sumie ma\u0142o znacz\u0105cej, kt\u00f3rej rola tak w czasie wojny, jak i w PRL-u, by\u0142a marginalna, brzmia\u0142a nazbyt patetycznie, a przez to nieco \u015bmiesznie – \u201ewielk\u0105 gr\u0119\u201d mogli prowadzi\u0107 ewentualnie Gomu\u0142ka i prymas Wyszy\u0144ski, ale nie Piasecki.<\/p>\r\n

W ksi\u0105\u017cce Engelgarda moj\u0105 uwag\u0119 zwr\u00f3ci\u0142 w\u0105tek walki partyzanckiej podj\u0119tej w latach 1942-1943 przez Uderzeniowe Bataliony Kadrowe (UBK), czyli zbrojne rami\u0119 Konfederacji Narodu, kt\u00f3rej przewodzi\u0142 Piasecki. Przygotowania do walki zbrojnej rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w KN-ie wcze\u015bnie, bo ju\u017c na wiosn\u0119 1942 roku. Co ta walka zbrojna mia\u0142a realnie przynie\u015b\u0107 narodowi polskiemu? W jaki spos\u00f3b mog\u0142a, cho\u0107by minimalnie, polepszy\u0107 po\u0142o\u017cenie narodu pod wzgl\u0119dem militarnym i politycznym? Engelgard twierdzi, \u017ce dla Piaseckiego \u201eliczy\u0142 si\u0119 czyn zbrojny\u201d. Ale w imi\u0119 jakich, mo\u017cliwych do osi\u0105gni\u0119cia, cel\u00f3w?<\/p>\r\n

Engelgard: \u201eAkcji miano dokona\u0107 na wschodnich terytoriach RP, w rejonie Wilna lub Lwowa. Nie wiedziano tylko czy ma by\u0107 to akcja powsta\u0144cza czy ci\u0105g\u0142a walka ofensywna\u201d. <\/strong>Powstanie? Ofensywa? Piasecki \u017cy\u0142 chyba w\u00f3wczas w krainie fantazji, tymczasem Engelgard zdaje si\u0119 powa\u017cnie traktowa\u0107 te rojenia.<\/p>\r\n

Engelgard: \u201eWyj\u015bcie I UBK w pole (120 ludzi) by\u0142o bez w\u0105tpienia przedwczesne, nosi\u0142o znamiona improwizacji\u201d. Jakie \u201epole\u201d? W tamtych warunkach \u017cadne \u201epole\u201d nie istnia\u0142o. Co to znaczy \u201eprzedwczesne\u201d? Ka\u017cda bez wyj\u0105tku tego typu akcja by\u0142a przedwczesna. \u201eWyj\u015bcie w pole\u201d wcale nie \u201enosi\u0142o znamion improwizacji\u201d, po prostu by\u0142o improwizacj\u0105, nieodpowiedzialn\u0105 i karygodnie lekkomy\u015bln\u0105.<\/p>\r\n

Engelgard: \u201eKoncentracja tego oddzia\u0142u w lasach sterdy\u0144sko-ceranowskich ko\u0142o Kosowa Lackiego zako\u0144czy\u0142a si\u0119 niepowodzeniem – I UBK zosta\u0142 rozproszony przez niemieck\u0105 \u017candarmeri\u0119. Zgin\u0119\u0142o 4 partyzant\u00f3w, ale prawie 30 schwytali Niemcy\u201d. 4 zabitych i 30 schwytanych przez niemieckie si\u0142y bezpiecze\u0144stwa – w imi\u0119 jakich realnych, mo\u017cliwych do osi\u0105gni\u0119cia cel\u00f3w, Piasecki zgotowa\u0142 im ten los?<\/p>\r\n

Engelgard \u201eW rejonie stacji Dalekie k\/Wyszkowa nast\u0105pi\u0142a koncentracja si\u0142 g\u0142\u00f3wnych Uderzenia: ok. 160 ludzi. Ju\u017c 29 maja na te si\u0142y uderzy\u0142y 4 kompanie wojska i 2 kompanie \u017candarmerii niemieckiej. Straty UBK nie by\u0142y wielkie -1 zabity, 3 uj\u0119tych i potem zabitych, 2 zaginionych i 7 rannych\u201d. Mo\u017ce i nie by\u0142y wysokie, problem w tym, \u017ce poniesione na pr\u00f3\u017cno.<\/p>\r\n

Engelgard: \u201e9 czerwca 1943 roku pod Paw\u0142ami Niemcy zniszczyli IV UBK zabijaj\u0105c 17 partyzant\u00f3w, a 12 sierpnia pod Ok\u00f3\u0142kiem oddzia\u0142 Tadeusza Jagodzi\u0144skiego \u00bbPaw\u0142owskiego\u00ab straci\u0142 9 zabitych i uleg\u0142 rozbiciu (zgin\u0119\u0142a tam Maria Iwanicka \u00bbMa\u0142gorzata\u00ab)\u201d. Tym razem straty by\u0142y wy\u017csze, ale ofiary w ludziach tak samo daremne.<\/p>\r\n

Engelgard: \u201eW nocy z 14 na 15 sierpnia dosz\u0142o do kolejnej spektakularnej akcji – oddzia\u0142 UBK Stanis\u0142awa Karolkiewicza \u00bbSzcz\u0119snego\u00ab zaatakowa\u0142 niemieck\u0105 wie\u015b Mittenheide (Turo\u015bl), w Prusach Wschodnich zabijaj\u0105c w odwecie za pacyfikacje polskich wsi na Bia\u0142ostocczy\u017anie 69 cywilnych Niemc\u00f3w i 3 \u017candarm\u00f3w\u201d . Jaki sens mia\u0142a ta akcja? Czy zabicie trzech \u017candarm\u00f3w mia\u0142o os\u0142abi\u0107 si\u0142y \u017candarmerii na tamtym terenie, a je\u015bli tak, to czy cel ten zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty? Czy \u015bmier\u0107 69 cywilnych Niemc\u00f3w w czymkolwiek zmieni\u0142a na lepsze po\u0142o\u017cenie ludno\u015bci na Bia\u0142ostocczy\u017anie? Oczywi\u015bcie, nie. Najwidoczniej oddzia\u0142ami UBK kierowa\u0142a \u201efuria zemsty\u201d, kt\u00f3ra \u017cadnych racjonalnych cel\u00f3w wojskowych czy politycznych nie posiada.<\/p>\r\n

Engelgard: \u201eWalki UBK spowodowa\u0142y, jak by\u0142o do przewidzenia, odwet Niemc\u00f3w – gin\u0119li w pacyfikacjach polscy cywile\u201d. Jakie korzystne rezultaty dla \u201esprawy polskiej\u201d przynios\u0142a \u015bmier\u0107 polskich cywili, kt\u00f3rzy zgin\u0119li – w przewidywanych! – akcjach odwetowych przeprowadzonych przez Niemc\u00f3w?<\/p>\r\n

Dudek i Pytel pisz\u0105 \u201ewymarszu w pole\u201d w pa\u017adzierniku 1942 roku: \u201eNa miejscu koncentracji na wsch\u00f3d od stacji kolejowej Kos\u00f3w Lacki, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce z planowanych 200 \u017co\u0142nierzy przyby\u0142o oko\u0142o 140, z kt\u00f3rych tylko 30 procent by\u0142o uzbrojonych\u201d. Czy\u017cby pod przyw\u00f3dztwem Komendanta Piaseckiego \u201eposzli nasi w b\u00f3j bez broni\u201d? Takie miniaturowe \u201epowstanie warszawskie\u201d na skal\u0119 Kosowa Lackiego? (por. Zychowicz Ob\u0142\u0119d `44<\/em>, Rebis, Pozna\u0144 2013, podrozdzia\u0142 \u201e B\u00f3j bez broni\u201d w rozdziale \u201eHekatomba Warszawy\u201d).<\/p>\r\n

Autorzy Polskich Si\u0142 Zbrojnych w II wojnie \u015bwiatowej <\/em>, a za nimi W\u0142adys\u0142aw Pob\u00f3g-Malinowski w Historii politycznej Polski<\/em>, twierdz\u0105, \u017ce akcje Piaseckiego \u201ezako\u0144czy\u0142y si\u0119 wygubieniem bez sensu ok. 500 m\u0142odych ludzi, nie licz\u0105c ofiar wywo\u0142anych przez to represji.\u201d Engelgard koryguje liczb\u0119 zabitych: \u201eJe\u015bli chodzi o straty, to – jak dok\u0142adnie obliczy\u0142 Kazimierz Krajewski, autor monografii o UBK – w ci\u0105gu ca\u0142ego 1943 roku UBK straci\u0142y nie 500, lecz 153 zabitych\u201d. Poza tym wszystko si\u0119 zgadza: akcje Piaseckiego \u201ezako\u0144czy\u0142y si\u0119 wygubieniem bez sensu 153 m\u0142odych ludzi, nie licz\u0105c ofiar wywo\u0142anych przez to represji\u201d.<\/p>\r\n

Engelgard zarzuca autorom Polskich Si\u0142 Zbrojnych<\/em>, powsta\u0142ych pod opiek\u0105 przeciwnika Piaseckiego gen. Tadeusza Pe\u0142czy\u0144skiego, \u017ce zastosowali podw\u00f3jn\u0105 optyk\u0119 (mo\u017ce raczej podw\u00f3jn\u0105 miar\u0119) – oskar\u017cyli Piaseckiego o bezsensowne \u201ewygubienie ludzi\u201d, podczas gdy sami zrobili wszystko, by przekona\u0107 czytelnik\u00f3w o s\u0142uszno\u015bci podj\u0119tej przez siebie decyzji o wybuchu powstania w Warszawie, podczas kt\u00f3rego zgin\u0119\u0142o 200 tys. ludzi. Nie ma najmniejszej potrzeby kierowania si\u0119 opiniami Pe\u0142czy\u0144skiego czy Poboga-Malinowskiego przy ocenie dzia\u0142alno\u015bci partyzanckiej Piaseckiego. Takiej oceny nale\u017cy dokona\u0107 samodzielnie, zgodnie z przyj\u0119tymi przez siebie kryteriami, bez ogl\u0105dania si\u0119 na opinie jego politycznych oponent\u00f3w . Mi\u0119dzy Pe\u0142czy\u0144skim a Piaseckim nie ma, co do zasady, \u017cadnej r\u00f3\u017cnicy: obaj bezrozumnie szafowali krwi\u0105 Polak\u00f3w<\/span>, obaj \u201ewygubili bez sensu m\u0142odych ludzi\u201d, obaj spowodowali niepotrzebne ofiary w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej. Pe\u0142czy\u0144ski m\u00f3g\u0142 wygubi\u0107 znacznie wi\u0119cej ludzi i spowodowa\u0107 znacznie wi\u0119cej ofiar w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej, poniewa\u017c dowodzi\u0142 o wiele liczniejszymi oddzia\u0142ami i m\u00f3g\u0142 wywo\u0142a\u0107 powstanie wielkim mie\u015bcie, natomiast \u201eKomendant\u201d Piasecki by\u0142 w stanie wygubi\u0107 jedynie niewielu ludzi i spowodowa\u0107 mniej ofiar w\u015br\u00f3d ludno\u015bci cywilnej, poniewa\u017c mia\u0142 pod swoj\u0105 komend\u0105 jedynie kilka oddzia\u0142k\u00f3w; m\u00f3g\u0142 wi\u0119c jedynie na posterunek \u017candarmerii napa\u015b\u0107 albo przeprowadzi\u0107 inn\u0105, r\u00f3wnie brawurow\u0105, ale o ograniczonym zasi\u0119gu, \u201eefektown\u0105 akcj\u0119\u201d. Innymi s\u0142owy, w liczbach absolutnych z natury rzeczy nie dor\u00f3wna\u0142 Pe\u0142czy\u0144skiemu, ale w liczbach wzgl\u0119dnych – tak.<\/p>\r\n

Nieco zdumiewa mnie to, \u017ce Jan Engelgard tak bezkrytycznie, by nie powiedzie\u0107, apologetycznie, podchodzi do \u201eczynu zbrojnego\u201d Uderzeniowych Batalion\u00f3w Kadrowych oraz niefrasobliwych, bezrozumnych decyzji ich \u201eKomendanta\u201d. Czy\u017cby zapomnia\u0142 ju\u017c to, co J\u0119drzej Giertych pisa\u0142 o zbrojnej konspiracji tamtego okresu? Jak\u017ce to tak, zasada \u201eekonomii krwi\u201d w przypadku Piaseckiego nagle przestaje obowi\u0105zywa\u0107? Jego \u201eczyn zbrojny\u201d wpisuje si\u0119 idealnie w nieszcz\u0119sn\u0105 tradycj\u0119, podejmowanych wbrew elementarnemu rachunkowi si\u0142, przegranych powsta\u0144 narodowych, kt\u00f3rych fatalne skutki odczuwamy do dzi\u015b, jednak\u017ce Jan Engelgard tego nie potrafi (nie chce?) dostrzec. Czy\u017cby przysta\u0142 do obozu insurekcjonist\u00f3w?<\/p>\r\n

Engelgard: \u201ePrzyci\u0105gn\u0105\u0142 do siebie nie tylko pragn\u0105cych walki, ale i tych, kt\u00f3rzy walczyli pi\u00f3rem – to przy KN-ie dzia\u0142a\u0142a grupa najwybitniejszych poet\u00f3w wojny – \u00bbSztuka i Nar\u00f3d\u00ab, z takimi per\u0142ami, jak Tadeusz Gajcy, Andrzej Trzebi\u0144ski czy Zdzis\u0142aw Stroi\u0144ski. Wszyscy zgin\u0119li, pozostawiaj\u0105c po sobie legend\u0119 straconego pokolenia. Gdyby zgin\u0105\u0142 i Piasecki – te\u017c by\u0142by legend\u0105\u201d. \u0179a\u0142owa\u0107 nale\u017cy, \u017ce Piasecki nie pr\u00f3bowa\u0142 uchroni\u0107 Gajcego, Trzebi\u0144skiego, Stroi\u0144skiego przed daremn\u0105 \u015bmierci\u0105, aby dalej tworzyli, wzbogacaj\u0105c polsk\u0105 literatur\u0119 i kultur\u0119. Wprawdzie daremnej \u015bmierci tych wybitnie uzdolnionych ludzi nie pr\u00f3bowa\u0142 zapobiec, jednak\u017ce – trzeba mu to odda\u0107 – kiedy ju\u017c po \u015bmierci stali si\u0119 legend\u0105, jego wydawnictwo publikowa\u0142o ich tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Dobre i to.<\/p>\r\n

* * *<\/p>\r\n

Powojenn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Piaseckiego surowo os\u0105dza Jacek Bartyzel, kt\u00f3ry doceniaj\u0105c pewne zas\u0142ugi PAX-u i samego przewodnicz\u0105cego dla sprawy polskiej, stoi na stanowisku, \u017ce cena za koncesje uzyskane od PZPR-u, by\u0142a ogromna – paxowcy byli zmuszeni p\u00f3j\u015b\u0107 na \u201eideologiczn\u0105 kolaboracj\u0119\u201d, uznaj\u0105c za s\u0142uszne zniesienie du\u017cej i \u015bredniej w\u0142asno\u015bci prywatnej, czyli opowiedzie\u0107 si\u0119 za socjalizmem jako ustrojem spo\u0142eczno-gospodarczym. Piasecki – twierdzi Bartyzel – wymy\u015bli\u0142 schemat, w kt\u00f3rym dokona\u0142 sztucznego rozdzielenia w marksizmie jego warstwy \u015bwiatopogl\u0105dowej – materialistycznej i ateistycznej, dla katolik\u00f3w niemo\u017cliwej do zaakceptowania – od warstwy spo\u0142eczno-ekonomicznej, z czasem w swoich \u201eaberracjach Piasecki posun\u0105\u0142 si\u0119 nawet do og\u0142oszenia, \u017ce sam Duch \u015awi\u0119ty sprzyja budowaniu socjalizmu\u201d (zob. Jacek Bartyzel, Polityczne strategie przetrwania ugrupowa\u0144 katolickich w kraju zniewolonym przez komunizm. Przypadek Polski (1944-1989<\/em>), \u201eArcana\u201d nr 145-146, 2019, str.97).<\/p>\r\n

Rozdzielenie warstwy \u015bwiatopogl\u0105dowej – materialistycznej i ateistycznej – od warstwy spo\u0142eczno-ekonomicznej marksizmu by\u0142o tylko po cz\u0119\u015bci sztuczne, poniewa\u017c zgodnie z za\u0142o\u017ceniami religii chrze\u015bcija\u0144skiej duch stoi wy\u017cej ni\u017c materia, czyli nie baza determinuje nadbudow\u0119, lecz nadbudowa baz\u0119. Zadaniem katolik\u00f3w jest zatem przede wszystkim d\u0105\u017cenie do tego, aby religia katolicka zapanowa\u0142a w \u201enadbudowie\u201d, za\u015b jaka b\u0119dzie baza, oka\u017ce p\u00f3\u017aniej. W sytuacji, kiedy urz\u0119dow\u0105, dominuj\u0105c\u0105 ideologi\u0105 jest ateistyczno-materialistyczny marksizm, jedyn\u0105 realistyczn\u0105 koncepcj\u0105 polityczn\u0105 mog\u0142a by\u0107 koncepcja \u201ewielo\u015bwiatopogl\u0105dowo\u015bci\u201d; by\u0142a ona wprawdzie koncepcj\u0105 defensywn\u0105, bo inn\u0105 by\u0107 nie mog\u0142a, ale jednocze\u015bnie stanowi\u0142a czynnik ideologicznego oporu wobec marksizmu a tym samym wobec partii marksistowskiej. Og\u0142oszenie przez Piaseckiego, \u017ce sam Duch \u015awi\u0119ty sprzyja budowaniu socjalizmu, nie by\u0142o aberracj\u0105, ale zr\u0119cznym ideologicznym posuni\u0119ciem s\u0142u\u017c\u0105cym do zast\u0105pienia materialistycznej legitymizacji w\u0142adzy legitymizacj\u0105 metafizyczn\u0105 (katolick\u0105). Powinni\u015bmy doceni\u0107, do\u015b\u0107 jednak wyrafinowan\u0105, ideologiczn\u0105 gr\u0119 Piaseckiego z re\u017cimem komunistycznym, zamiast, z nadmiern\u0105 polemiczn\u0105 zapalczywo\u015bci\u0105 m\u00f3wi\u0107 o \u201eideologicznej kolaboracji\u201d czy \u201eaberracji\u201d.<\/p>\r\n

* * *<\/p>\r\n

Znajomy zach\u0119ca\u0142 mnie do przeczytania Rozm\u00f3w niedoko\u0144czonych z ks. prof. Tadeuszem Guzem z lat 2006-2007<\/em> (Wydawnictwo Si\u00f3str Loretanek, Warszawa 2012). Kartkuj\u0105c po\u017cyczon\u0105 od niego ksi\u0105\u017ck\u0119 natrafi\u0142em na nast\u0119puj\u0105ce zdanie: \u201eBy\u0142o te\u017c swego czasu tak, \u017ce Hitler si\u0119 zastanawia\u0142, czy na ministra propagandy powo\u0142a\u0107 Goebbelsa czy Martina Heideggera i ostatecznie zdecydowa\u0142 si\u0119 na wyb\u00f3r Goebbelsa\u201d (str.294). Sk\u0105d ks. profesorowi uchodz\u0105cemu za znawc\u0119 filozofii niemieckiej przysz\u0142a do g\u0142owy my\u015bl tak niedorzeczna, \u017ce po zdobyciu w\u0142adzy, obsadzaj\u0105c najwa\u017cniejsze stanowiska w rz\u0105dzie kanclerz Adolf Hitler m\u00f3g\u0142 zastanawia\u0107 si\u0119, kto bardziej b\u0119dzie si\u0119 nadawa\u0142 na stanowisko ministra propagandy: zas\u0142u\u017cony stary towarzysz partyjny, niezwykle sprawny agitator i do\u015bwiadczony organizator walki polityczno-propagandowej czy oderwany od \u017cycia, apolityczny filozof, nie maj\u0105cy przed 1933 rokiem \u017cadnych zwi\u0105zk\u00f3w z ruchem narodowosocjalistycznym? W\u0105tpliwe, czy Hitler w og\u00f3le kiedykolwiek s\u0142ysza\u0142 o Heideggerze. Przypomnijmy tu te\u017c, \u017ce w 1933 roku ostro atakowali filozofa intelektuali\u015bci zwi\u0105zani z narodowym socjalizmem np. wybitny psycholog Erich Jaensch nazwa\u0142 go \u201eniebezpiecznym schizofrenikiem\u201d, \u201eniemieckim talmudyst\u0105\u201d, kt\u00f3ry otacza \u201ebana\u0142y pozorem istotno\u015bci\u201d, za\u015b jego pisma okre\u015bli\u0142 jako \u201e\u015bwiadectwa psychopatologii\u201d. Narodowosocjalistyczny teoretyk pedagogiki Eugen Krieck zarzuci\u0142 Heideggerowi, \u017ce \u201enie potrafi pisa\u0107 po niemiecku, poniewa\u017c nie potrafi my\u015ble\u0107 po niemiecku\u201d, swoja s\u0142aw\u0119 zawdzi\u0119cza \u201e\u017cydowskiej propagandzie\u201d a jego filozofia to przejaw nihilizmu w rodzaju tego jaki \u201epropaguj\u0105 \u017cydowscy literaci\u201d, kt\u00f3ry prowadzi do wewn\u0119trznego rozk\u0142adu narodu niemieckiego. Oskar\u017cy\u0142 go te\u017c o to, \u017ce pragnie z powrotem \u201eprzyprowadzi\u0107 nar\u00f3d niemiecki pod opieku\u0144cze skrzyd\u0142a Ko\u015bcio\u0142a\u201d. Wykrywano u niego \u201emy\u015blenie scholastyczne\u201d, co by\u0142o w\u00f3wczas bardzo powa\u017cnym zarzutem. Do ministra o\u015bwiaty Rusta trafia\u0142y anonimy w rodzaju: \u201ew partii z r\u00f3\u017cnych stron s\u0142ycha\u0107 ostrze\u017cenia przed osob\u0105 profesora Heideggera\u201d . Gdyby jednak Hitler zechcia\u0142 mimo wszystko odby\u0107 z Heideggerem rozmow\u0119 kwalifikacyjn\u0105, to mog\u0142aby ona wygl\u0105da\u0107 tak oto:<\/p>\r\n

Hitler: Sehr geehrter Herr Professor Heidegger, w jaki spos\u00f3b, b\u0119d\u0105c ministrem propagandy, zamierza Pan zapoznawa\u0107 nar\u00f3d z Prawd\u0105 g\u0142oszon\u0105 przez parti\u0119 i rz\u0105d?<\/p>\r\n

Heidegger: Mein F\u00fchrer, pytanie o istot\u0119 prawdy wy\u0142ania si\u0119 z pytania o prawd\u0119 istoty. Pytanie o istot\u0119 prawdy rozumie zrazu istot\u0119 jako co-to\u015b\u0107, czyli quidditas<\/em> lub rzecz-o\u015b\u0107, czyli realitas<\/em>, prawd\u0119 za\u015b jako znami\u0119 poznania. Pytanie o prawd\u0119 istoty rozumie istot\u0119 czasownikowo jako istoczenie i – pozostaj\u0105c jeszcze wewn\u0105trz przedstawiania w\u0142a\u015bciwego metafizyce – my\u015bli w tym s\u0142owie bycie jako panuj\u0105c\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 bycia i bytu. Prawda oznacza tu czyni\u0105ce prze\u015bwit skrywanie jako podstawowy rys bycia. Pytanie o istot\u0119 prawdy znajduje sw\u0105 odpowied\u017a w zdaniu: Istota prawdy to prawda istoty, istoczenia.<\/p>\r\n

Hitler: Wunderbar, Herr Professor, ale czy m\u00f3g\u0142by Pan bli\u017cej wyja\u015bni\u0107 t\u0119 kwesti\u0119?<\/p>\r\n

Heidegger: Oczywi\u015bcie, mein F\u00fchrer, ot\u00f3\u017c prawda istoty, prawda istoczenia, czyni\u0105ce prze\u015bwit skrywanie jest istot\u0105, to znaczy pozwala istoczy\u0107 si\u0119 zgodno\u015bci mi\u0119dzy poznaniem i bytem. Odpowied\u017a na pytanie o istot\u0119 prawdy to wie\u015b\u0107 o zwrocie wewn\u0105trz dziej\u00f3w bycia . Poniewa\u017c do bycia nale\u017cy czyni\u0105ce prze\u015bwit skrywanie, pierwotnie zjawia si\u0119 ono w \u015bwietle skrywaj\u0105cego wycofania.<\/p>\r\n

Hitler: Czy to znaczy, \u017ce prawda ta jest prawd\u0105 o bycie?<\/p>\r\n

Heidegger: Jawohl, mein F\u00fchrer, metafizyka – to dzieje tej prawdy. Orzeka ona, czym jest byt, gdy ujmuje poj\u0119ciowo byto\u015b\u0107 bytu. Pod byto\u015bci\u0105 bytu, metafizyka my\u015bli bycie, jednak\u017ce o prawdzie bycia nie jest przy takim sposobie my\u015blenia zdolna my\u015ble\u0107. Wsz\u0119dzie metafizyka porusza si\u0119 w obszarze prawdy bycia, kt\u00f3ra pozostaje dla niej nieznanym i niezg\u0142\u0119bionym pod\u0142o\u017cem. Je\u015bli jednak przyj\u0105\u0107, \u017ce nie tylko byt wywodzi si\u0119 z bycia, lecz \u017ce r\u00f3wnie\u017c i na spos\u00f3b bardziej jeszcze pierwotny bycie samo spoczywa w swojej prawdzie, za\u015b prawda bycia istoczy si\u0119 jako bycie prawdy, w\u00f3wczas trzeba koniecznie pyta\u0107, czym jest metafizyka u swego pod\u0142o\u017ca. Pytaj\u0105c tak, musi si\u0119 my\u015ble\u0107 metafizycznie, ale zarazem musi si\u0119 te\u017c my\u015ble\u0107 z pod\u0142o\u017ca metafizyki, to znaczy ju\u017c nie metafizycznie. Takie pytanie jest w istotnym sensie dwuznaczne.<\/p>\r\n

Hitler: Czy\u017c jednak ka\u017cde adekwatne do przedmiotu pytanie nie jest ju\u017c pomostem ku odpowiedzi?<\/p>\r\n

Heidegger: Znakomicie Pan to uchwyci\u0142 mein F\u00fchrer, tak, istotne odpowiedzi s\u0105 zawsze jedynie ostatnim krokiem w pytaniach. Ten wszak\u017ce jest niewykonalny bez d\u0142ugiego szeregu krok\u00f3w pierwszych i nast\u0119pnych. Ta usilno\u015b\u0107 w pytaniu nadaje no\u015bno\u015b\u0107 istotnej odpowiedzi. Istotna odpowied\u017a jest zaledwie zacz\u0105tkiem pewnej odpowiedzialno\u015bci. W niej pytanie powr\u00f3ci, bli\u017csze \u017ar\u00f3de\u0142. Dlatego pyta\u0144 rzetelnych odpowied\u017a znaleziona nie uniewa\u017cnia.<\/p>\r\n

Hitler: To by oznacza\u0142o, \u017ce stale musimy pyta\u0107 o bycie, nicht wahr?<\/p>\r\n

Heidegger: To, co po prostu inne wobec wszelkiego bytu, jest nie-bytem. Lecz to Nic istoczy si\u0119 jako bycie. Zbyt pochopnie sprzeniewierzamy si\u0119 my\u015bleniu, je\u015bli tak tanio oceniamy Nic jako po prostu nic nie znacz\u0105ce, i przyr\u00f3wnujmy do czego\u015b nieistotnego. Zamiast ulega\u0107 takiemu nadmiernemu po\u015bpiechowi i pr\u00f3\u017cnej przenikliwo\u015bci i odrzuca\u0107 wieloznaczn\u0105 zagadkowo\u015b\u0107 Nic, trzeba si\u0119 nam uzbroi\u0107 w swoi\u015bcie jedyn\u0105 gotowo\u015b\u0107 do\u015bwiadczenia w Nic przestronno\u015bci tego, co wszelkiemu bytowi por\u0119cza bycie. To jest bycie samo.<\/p>\r\n

Hitler: Jednak\u017ce bez bycia, kt\u00f3rego otch\u0142ann\u0105, lecz nie rozwini\u0119t\u0105 jeszcze istot\u0119 podaje nam Nic w trwodze istotnej, wszelki byt tkwi\u0142by w niebyciu.<\/p>\r\n

Heidegger: Tak, lecz i ono r\u00f3wnie\u017c, jako opuszczenie przez bycie tak\u017ce nie jest nic nie znacz\u0105cym Niczym, skoro tylko przynale\u017cy do prawdy bycia, \u017ce nie istoczy si\u0119 ono nigdy bez bytu i \u017ce nigdy te\u017c nie ma bytu bez bycia.<\/p>\r\n

Hitler: Teraz wszystko doskonale zrozumia\u0142em. Nie wiem tylko, czy kiedy zaprezentuje Pan swoje my\u015bli na \u0142amach \u201eV\u00f6lkischer Beobachter\u201d, towarzysze partyjni, nie m\u00f3wi\u0105c o zwyk\u0142ych Volksgenossen<\/em>, to zrozumiej\u0105. Zastanowi\u0119 si\u0119 nad Pa\u0144sk\u0105 kandydatur\u0105, drogi Profesorze Heidegger i dam Panu zna\u0107.<\/p>\r\n

Heidegger: Heil Hitler!<\/p>\r\n

* * *<\/p>\r\n

W po\u0142owie lutego br. zosta\u0142em zaproszony do udzia\u0142u w, organizowanej przez Kancelari\u0119 Prezydenta w Belwederze, VII Debacie o kulturze \u201eNarracje o Polsce za granic\u0105\u201d. W cz\u0119\u015bci pierwszej cz\u0119\u015bci debaty prof. dr hab. Zofia Zieli\u0144ska (UW) oraz prof. dr hab. Grzegorz Kucharczyk (IH PAN) zaprezentowali wyniki bada\u0144 historycznych nad strategiami \u201ewojen kulturowych\u201d toczonych przeciwko Polsce przez mocarstwa zaborcze w latach 1760-1918 oraz ich kontynuacje i reperkusje w wieku XX. W drugiej cz\u0119\u015bci prowadzonej przez prof. Andrzeja Wa\u015bko (\u201eObraz Polski w zachodniej kulturze popularnej, oraz obecno\u015b\u0107 literatury i j\u0119zyka polskiego za granic\u0105, obraz Polski w literaturze kraj\u00f3w Zachodu oraz aktualna kondycja studi\u00f3w polskich za granic\u0105\u201d) Artur Grabowski (UJ) przedstawi\u0142 sytuacj\u0119 polonistyki w USA, Mateusz Werner (UKSW) opisa\u0142 obraz Polaka w ameryka\u0144skiej kulturze masowej, Krzysztof Tyszka-Drozdowski (Teologia Polityczna) obraz Polski we wsp\u00f3\u0142czesnej Francji, mnie pozosta\u0142o zaprezentowanie tego, co m\u00f3wi\u0105 o wsp\u00f3\u0142czesnej Polsce niemieckie media g\u0142\u00f3wnego nurtu, u\u017cywaj\u0105ce obrazu \u201eprawicowo-populistycznej Polski\u201d jako elementu wewn\u0119trznej ideologicznej propagandy skierowanej przeciwko \u201eprawicowemu populizmowi\u201d jako takiemu.<\/p>\r\n

W trakcie dyskusji g\u0142os zabra\u0142 ambasador RP W Londynie Arkadiusz Rzegocki, kt\u00f3ry ubolewa\u0142, \u017ce w Wielkiej Brytanii trudno jest organizowa\u0107 imprezy na temat polskiej kultury, poniewa\u017c nie ma tam wystarczaj\u0105co wielu przek\u0142ad\u00f3w z literatury polskiej. Zauwa\u017cy\u0142em w\u00f3wczas, \u017ce na niemieckim obszarze j\u0119zykowym sytuacja wygl\u0105da chyba o lepiej, gdy\u017c t\u0142umacze\u0144 polskiej literatury ukaza\u0142o i nadal ukazuje si\u0119 tam ca\u0142kiem sporo.<\/p>\r\n

Jak s\u0105dz\u0119, nie ma w innych obszarach j\u0119zykowych odpowiednika takiej wybitnej postaci jak t\u0142umacz i popularyzator literatury polskiej Karl Dedecius, debiutuj\u0105cy w 1959 roku wyborem i przek\u0142adem wierszy polskich poet\u00f3w, kt\u00f3rzy stracili \u017cycie w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej – J\u00f3zefa Czechowicza, W\u0142adys\u0142awa Seby\u0142y, Mieczys\u0142awa Brauna, Stefana Napierskiego, Tadeusza Hollendra, Krzysztofa Baczy\u0144skiego, Jerzego K. Weintrauba, Tadeusza Gajcego. Ukaza\u0142y si\u0119 one w, zatytu\u0142owanej Leuchtende Gr\u00c3\u00a4ber<\/em> (P\u0142on\u0105ce groby<\/em>), specjalnej wk\u0142adce do kwartalnika \u201eMickiewicz-Bl\u00c3\u00a4tter\u201d (1 wrze\u015bnia 1959 r.) redagowanego przez t\u0142umacza Pana Tadeusza<\/em> Hermanna Buddensiega. W tym samym roku Dedecius wybra\u0142 prze\u0142o\u017cy\u0142 i opracowa\u0142 tom wsp\u00f3\u0142czesnej poezji polskiej Lektion der Stille<\/em> (Lekcja ciszy<\/em>), kt\u00f3ra by\u0142a w Niemczech rozchwytywana i doczeka\u0142a ponad stu recenzji w prasie i w radio. Przet\u0142umaczy\u0142 ponad 3000 wierszy, opublikowa\u0142 kilkadziesi\u0105t tom\u00f3w polskiej liryki w wydawnictwach niemieckich, napisa\u0142 liczne artyku\u0142y na temat literatury, historii kultury i humanistyki polskiej. Pod jego redakcj\u0105 ukazywa\u0142a si\u0119 50-tomowa seria \u201ePolnische Bibliothek\u201d – wychodzi\u0142a w latach 1982-2000 i zawiera\u0142a swoisty kanon literatury polskiej od \u015aredniowiecza do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. By\u0142y to zar\u00f3wno antologie utwor\u00f3w reprezentatywnych dla danej epoki, jak i pojedyncze dzie\u0142a m.in. Aecjusz ostatni Rzymianin<\/em> Parnickiego, Kordian i cham<\/em> Kruczkowskiego, Dwie g\u0142owy ptaka<\/em> Terleckiego, Ozimina<\/em> Berenta, S\u00f3l ziemi<\/em> Wittlina, Przedwio\u015bnie<\/em> \u0179eromskiego, M\u00f3j wiek<\/em> Wata, Listy do Marysie\u0144ki<\/em> Jana Sobieskiego, Pami\u0105tki Soplicy<\/em> Rzewuskiego, Beniowski <\/em>S\u0142owackiego, Poezje i proza poetycka<\/em> Mickiewicza, Wesele<\/em> Wyspia\u0144skiego, Dzienniki 1916-1965<\/em> (w wyborze) Marii D\u0105browskiej (po niemiecku wysz\u0142y te\u017c jej Noce i dnie<\/em>), Szalona lokomotywa<\/em> Witkiewicza. Ponadto powie\u015bci i opowiadania Andrzejewskiego, Jaros\u0142awa Marka Rymkiewicza, Ku\u015bniewicza, Reymonta, Iwaszkiewicza, Stryjkowskiego, Filipowicza, Jana J\u00f3zefa Szczepa\u0144skiego oraz poezje Przybosia, Mi\u0142osza, R\u00f3\u017cewicza, Szymborskiej, Herberta. Dedecius prze\u0142o\u017cy\u0142 i wyda\u0142 Polskie bajki i legendy<\/em> a tak\u017ce monumentaln\u0105 Panoram\u0119 literatury polskiej XX wieku<\/em>. To jego opus magnum obejmuje: wiersze, fragmenty wierszowanych dramat\u00f3w i prozy poetyckiej 100 autor\u00f3w (dwa tomy, 1803 stron), proz\u0119, opowiadania i fragmenty powie\u015bci 100 autor\u00f3w (dwa tomy, 1800 stron), epigramaty, felietony, groteski, glosy 100 autor\u00f3w (1024 strony). Biogramy autor\u00f3w opublikowanych w Panoramie<\/em> sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na tom Portrety<\/em> (1056 stron). Ostatni, si\u00f3dmy tom Panoramy<\/em> to przewodnik po literaturze polskiej XX wieku (864 strony).<\/p>\r\n

Dedecius odegra\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 w przybli\u017caniu literatury polskiej Niemcom, ale nie by\u0142 jedynym, kt\u00f3ry si\u0119 o to stara\u0142. Przypomnie\u0107 nale\u017ca\u0142oby Klausa Staemmlera, t\u0142umacza wielu dzie\u0142 polskiej literatury, inicjatora wydawanej w latach 1968-1972 serii \u00abBibliotheca Polonica\u00bb. Staemmler wyda\u0142 kilka antologii wsp\u00f3\u0142czesnej prozy polskiej, prze\u0142o\u017cy\u0142 m.in. 100 List\u00f3w do Delfiny <\/em>Zygmunta Krasi\u0144skiego, Czap\u0119<\/em> i W\u00f3zek<\/em> Janusza Krasi\u0144skiego, S\u0142aw\u0119 i chwa\u0142\u0119<\/em> Iwaszkiewicza, opowiadania Grabi\u0144skiego. Wiele dla spopularyzowania polskiej literatury w Niemczech uczyni\u0142 slawista i polonista Heinrich Kunstmann. T\u0142umaczy\u0142 m.in. Herberta, Karpowicza, Gombrowicza, Mro\u017cka, Witkacego. W latach 1960-1985 prze\u0142o\u017cy\u0142 ok. 70 polskich s\u0142uchowisk emitowanych przez r\u00f3\u017cne rozg\u0142o\u015bnie radiowe w Niemczech.<\/p>\r\n

Niemiecki czytelnik, kt\u00f3rego zainteresuje literatura wschodniego s\u0105siada, naprawd\u0119 nie ma powod\u00f3w do narzeka\u0144. Mo\u017ce si\u0119gn\u0105\u0107 po Pana Tadeusza<\/em>, kt\u00f3rego na niemiecki przek\u0142adano pi\u0119ciokrotnie, po dwuj\u0119zyczne wydanie Dziad\u00f3w<\/em> opublikowane w 1991 roku, Ballady i romanse<\/em>, Listy z podr\u00f3\u017cy<\/em> Antoniego Edwarda Ody\u0144ca do Adama Mickiewicza. Ma te\u017c do dyspozycji, opr\u00f3cz Beniowskiego<\/em>, Kr\u00f3la-Ducha<\/em> i Listy do matki <\/em>S\u0142owackiego. Nie-Boska komedia<\/em> Krasi\u0144skiego w t\u0142umaczeniu Franza Theodora Csokora wysz\u0142a drukiem w 1959 w Wiedniu. Je\u015bli chodzi o Norwida, to na niemieckoj\u0119zycznego czytelnika czekaj\u0105 dramaty Noc tysi\u0105czna druga<\/em> i Krakus<\/em> oraz poemat Rzecz o wolno\u015bci s\u0142owa<\/em> ( wyd. 2011). Sienkiewicz reprezentowany jest w niemczy\u017anie przez Trylogi\u0119<\/em>, W pustyni i w puszczy<\/em>, Krzy\u017cak\u00f3w<\/em> (ostatnie wydanie 2006), Wiry<\/em>, Bez dogmatu<\/em>, Latarnika<\/em>, Listy z Ameryki<\/em>, za\u015b Prus przez nowele, Lalk\u0119<\/em>, Faraona<\/em>, Plac\u00f3wk\u0119<\/em>, Emancypantki<\/em>, Pa\u0142ac i ruder\u0119. <\/em>Niestety, do dzi\u015b nie ukaza\u0142 si\u0119 niemiecki przek\u0142ad Nad Niemnem<\/em>, ale inne utwory Elizy Orzeszkowej – Pan Graba<\/em>, Mirtala<\/em>, W klatce<\/em>, Cnotliwi<\/em>, J\u0119dza<\/em>, Marta<\/em>, Cham<\/em>, Widma<\/em>, Australczyk<\/em>, Meir Ezofowicz<\/em>, Dziurdziowie<\/em>, Bene nati<\/em> – s\u0105 dost\u0119pne w j\u0119zyku niemieckim, podobnie jak, do dzisiaj wznawiane, powie\u015bci J\u00f3zefa Ignacego Kraszewskiego (\u0142\u0105cznie 20 tytu\u0142\u00f3w). Na regale domowej biblioteczki z pewno\u015bci \u0142adnie si\u0119 b\u0119dzie prezentowa\u0107 dziewi\u0119\u0107 tom\u00f3w – wydanych przez berli\u0144ski dom wydawniczy Oesterheld & Co. Verlag f\u00fcr Literatur, Kunst und Wissenschaft – powie\u015bci Gabrieli Zapolskiej (w 2008 roku wznowiono Niemczech Sezonow\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>). Tak\u017ce niekt\u00f3re dramaty (\u0179abusia<\/em>, Moralno\u015b\u0107 pani Dulskiej<\/em>, Ich czworo<\/em>, Panna Maliczewska<\/em>) mo\u017cna przeczyta\u0107 po niemiecku lub zobaczy\u0107 na scenie.<\/p>\r\n

Dw\u00f3ch niemieckich t\u0142umacze\u0144 doczeka\u0142o si\u0119 Wesele<\/em> Wyspia\u0144skiego – Henryka Bereski w 1977 i Karla Dedeciusa w 1992 roku. Noc listopadow\u0105<\/em> prze\u0142o\u017cy\u0142 w 1980 roku Heinz Czechowski. Nie mo\u017cna zapomnie\u0107 o istniej\u0105cej w niemieckich przek\u0142adach tw\u00f3rczo\u015bci Reymonta – Komediantka<\/em>, Fermenty<\/em>, Rok 1794<\/em> (trzy tomy), Bunt<\/em>, Ch\u0142opi<\/em> (ostatnio w 1975 roku), Wampir<\/em> (2010), Ziemia obiecana<\/em>, i \u0179eromskiego – Ludzie bezdomni<\/em>, Przedwio\u015bnie<\/em>, Wierna rzeka,<\/em> Popio\u0142y<\/em>. W oczach niemieckich t\u0142umaczy uznanie znalaz\u0142a Zofia Na\u0142kowska, a\u017c pi\u0119\u0107 jej powie\u015bci ukaza\u0142o si\u0119 po niemiecku: Niedobra mi\u0142o\u015b\u0107<\/em>, Granica<\/em>, Dom kobiet<\/em>, Romans Teresy Hennert<\/em>, Niecierpliwi<\/em>. No i zbi\u00f3r opowiada\u0144 Medaliony<\/em>.<\/p>\r\n

Bibliografia niemieckich przek\u0142ad\u00f3w Lema w r\u00f3\u017cnych wydaniach liczy 260 pozycji, Gombrowicza – 44, Kapu\u015bci\u0144skiego – 30, Zbigniewa Herberta – 21, Mi\u0142osza -17 . Po kilkana\u015bcie pozycji maj\u0105 Andrzejewski (min. \u0141ad serca<\/em>, Popi\u00f3\u0142 i diament<\/em>, Ciemno\u015bci kryj\u0105 ziemi\u0119<\/em>), Brandstaetter, Dobraczy\u0144ski, Szymborska, R\u00f3\u017cewicz, Lec, Iwaszkiewicz, Mro\u017cek ( jeden z najcz\u0119\u015bciej wystawianych w RFN dramatopisarzy obcoj\u0119zycznych; zachodnioberli\u0144skie wydawnictwo Henssel wyda\u0142o trzy tomy z 13 dramatami autora) i Bruno Schulz (w 2008 roku ukaza\u0142 si\u0119 nowy przek\u0142ad Sklep\u00f3w cynamonowych<\/em>). Po kilka – Kazimierz Brandys, Stanis\u0142aw Ignacy Witkiewicz, Stryjkowski, Karol Wojty\u0142a, Jerzy Ficowski, Ireneusz Iredy\u0144ski, Janusz Meissner,, Marek H\u0142asko, Marek Nowakowski, Jaros\u0142aw Marek Rymkiewicz, Tadeusz Konwicki, W\u0142adys\u0142aw Terlecki, Janusz G\u0142owacki. Z innych polskich pisarzy prze\u0142o\u017conych na niemiecki wymieni\u0107 nale\u017cy Borowskiego (U nas w Auschwitzu<\/em>, Po\u017cegnanie z Mari\u0105<\/em>, Kamienny \u015bwiat<\/em>), Herlinga-Grudzi\u0144skiego ( opowiadania, Inny \u015bwiat<\/em> – pierwsze wydanie 1953, nast\u0119pne 2000, 2001, 2004, Dziennik pisany noc\u0105<\/em>), J\u00f3zefa Mackiewicza (Zbrodnia w lesie katy\u0144skim<\/em>,, Kontra<\/em> – 3 wydania 1957, 1988, 1992, Droga donik\u0105d<\/em>, Zwyci\u0119stwo prowokacji<\/em>, Sprawa pu\u0142kownika Miasojedowa<\/em>, W\u0142odzimierza Odojewskiego (Zasypie wszystko, zawieje<\/em> i pi\u0119\u0107 innych pozycji), Andrzeja Bobkowskiego (Szkice pi\u00f3rkiem<\/em>), Jana J\u00f3zefa Szczepa\u0144skiego (Polska jesie\u0144<\/em>, Przed nieznanym trybuna\u0142em<\/em>, Ikar<\/em>, Wyspa<\/em>), Bia\u0142oszewskiego (Pami\u0119tnik z Powstania Warszawskiego<\/em>), My\u015bliwskiego (Nagi sad<\/em>, Kamie\u0144 na kamieniu<\/em>, Widnokr\u0105g<\/em>), Janusza Przymanowskiego (Czterej pancerni i pies<\/em>).<\/p>\r\n

Na czele przek\u0142ad\u00f3w z ca\u0142kiem wsp\u00f3\u0142czesnej literatury kr\u00f3luje oczywi\u015bcie Andrzej Stasiuk (Bia\u0142y kruk<\/em>, Dukla<\/em>, Dziewi\u0119\u0107<\/em>, Opowie\u015bci galicyjskie<\/em>, Mury Hebronu<\/em>, Przez rzek\u0119<\/em>, Jad\u0105c do Babadag<\/em>, Fado<\/em>, Dojczland<\/em>), ale s\u0105 te\u017c inni pisarze np. Dorota Mas\u0142owska (Wojna polsko-ruska<\/em>, Paw Kr\u00f3lowej<\/em>, Dwoje biednych Rumun\u00f3w m\u00f3wi\u0105cych po polsku<\/em>, Kochanie, zabi\u0142am nasze koty<\/em>), Antoni Libera (Madame<\/em>), Szczepan Twardoch (Morfina, Drach, Kr\u00f3l)<\/em>, Mariusz Wilk (Wilczy notes<\/em>, Dom nad Oniego<\/em>). A ponadto Chwin, Pilch, Tokarczuk i wielu innych. Z literatury faktu wymie\u0144my Gottland<\/em> Mariusza Szczyg\u0142a i Kapu\u015bci\u0144ski non-fiction<\/em> Artura Domos\u0142awskiego. Spo\u015br\u00f3d autor\u00f3w literatury popularnej najwi\u0119kszym powodzeniem cieszy si\u0119 w Niemczech Andrzej Sapkowski (Ostatnie \u017cyczenie<\/em>, Miecz przeznaczenia<\/em>, Narrenturm<\/em>, Bo\u017cy bojownicy<\/em>, Lux perpetua,<\/em> Krew elf\u00f3w<\/em>, Czas pogardy<\/em>), a za nim plasuje si\u0119 Marek Krajewski (\u015amier\u0107 w Breslau<\/em> i ca\u0142a seria krymina\u0142\u00f3w z komisarzem Mockiem). Je\u015bli chodzi o poezj\u0119, to od dawna obecni s\u0105 w niemieckich przek\u0142adach Adam Zagajewski i Ewa Lipska, ale ukaza\u0142y si\u0119 tak\u017ce, adresowane do bardzo wymagaj\u0105cego czytelnika, tomy poezji autorstwa Piotra Sommera, Eugeniusza Tkaczyszyn-Dyckiego i Tomasza R\u00f3\u017cyckiego (poemat Dwana\u015bcie stacji<\/em>). W 2016 roku niemieccy mi\u0142o\u015bnicy poezji obdarowani zostali Wierszami zebranymi<\/em> Zbigniewa Herberta.<\/p>\r\n

Jak wida\u0107 z powy\u017cszego literacka publiczno\u015b\u0107 w Niemczech, a tak\u017ce w Austrii i Szwajcarii, ma w czym wybiera\u0107. Pozostaje tylko jeden drobiazg: \u017ceby jeszcze polsk\u0105 literatur\u0119 czyta\u0142a.<\/p>\r\n

* * *<\/p>\r\n

Rankiem, w Niedziel\u0119 Wielkanocn\u0105 9 kwietnia 1950 roku, do katedry Notre-Dame, gdzie trwa\u0142a, transmitowana przez radio i telewizj\u0119, msza pontyfikalna z udzia\u0142em ok. 10 000 wiernych z Francji i ze \u015bwiata, weszli przedstawiciele artystycznej awangardy, cz\u0142onkowie radykalnego skrzyd\u0142a ruchu letrystycznego Michel Mourre, Serge Berna, Ghislain Desnoyers de Marbaix, Jean Rullier. Zaraz po tym jak wierni odm\u00f3wili Credo, 22-letni ex-dominikanin Michel Mourre z wygolon\u0105 tonsur\u0105, ubrany w, wypo\u017cyczony dzie\u0144 wcze\u015bniej w wypo\u017cyczalni kostium\u00f3w, habit dominikanina, wszed\u0142 na ambon\u0119 i w dzie\u0144 Zmartwychwstania Pa\u0144skiego oskar\u017cy\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki o rozmaite przewiny i grzechy, og\u0142aszaj\u0105c zgromadzonym w \u015bwi\u0105tyni, \u017ce \u201eDieu est mort\u201d – ca\u0142ego \u201ekazania\u201d, kt\u00f3re napisa\u0142 Serge Berna, nie zd\u0105\u017cy\u0142 wyg\u0142osi\u0107, poniewa\u017c po s\u0142owach \u201eZaprawd\u0119, zaprawd\u0119, powiadam wam, B\u00f3g nie \u017cyje\u201d, organista zag\u0142uszy\u0142 jego dalsze s\u0142owa basowymi tonami organ\u00f3w.<\/p>\r\n

Prowokacja uda\u0142a si\u0119 znakomicie, cz\u0142onkowie stra\u017cy katedralnej uzbrojeni w halabardy ruszyli w kierunku letryst\u00f3w – jeden z nich Jean Rullier zosta\u0142 lekko ranny. Uciekaj\u0105c z katedry Mourre jeszcze rado\u015bnie b\u0142ogos\u0142awi\u0142 wiernych, kt\u00f3rzy – rozw\u015bcieczeni – gonili blu\u017anierc\u00f3w. Gdyby \u201edorwali\u201d lewicowych akcjonist\u00f3w, zapewne by ich zlinczowali. G\u0142owy uratowa\u0142a im policja, kt\u00f3ra ich aresztowa\u0142a.<\/p>\r\n

O happeningu pisa\u0142a prasa \u015bwiatowa a we Francji wybuch\u0142a debata, w kt\u00f3rej spierali si\u0119 Louis Pauwels, Andr\u00c3\u00a9 Breton, Jean Paulhan, Pierre Emmanuel, Maurice Nadeau, Gabriel Marcel, Benjamin P\u00c3\u00a9ret, Ren\u00c3\u00a9 Char. Spo\u015br\u00f3d uczestnik\u00f3w akcji na d\u0142u\u017cej zatrzymano na posterunku policji Mourre`ego, kt\u00f3remu postawiono zarzut nielegalnego noszenia szaty duchownej i zak\u0142\u00f3cenia uroczysto\u015bci religijnej. Po przes\u0142uchaniu skierowano go na badania psychiatryczne. Lekarz psychiatra wypytywa\u0142 go m.in. o stosunek do Sartre`a i Heideggera, w ko\u0144cu zdiagnozowa\u0142 jako \u201eschizomaniaka\u201d i zaleci\u0142 zamkni\u0119cie w szpitalu psychiatrycznym, jednak w wyniku protest\u00f3w Mourre zosta\u0142 po 11 dniach zwolniony za kaucj\u0105. Szczeg\u00f3lne poruszenie w sferach intelektualnych Pary\u017ca, zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d egzystencjalist\u00f3w, wzbudzi\u0142o zdanie z raportu psychiatry, \u017ce Mourre \u201eokaza\u0142 du\u017c\u0105 irytacj\u0119 na sugesti\u0119, \u017ce esencja mo\u017ce poprzedza\u0107 egzystencj\u0119\u201d.<\/p>\r\n

W wydanych rok p\u00f3\u017aniej wspomnieniach pt. Na przek\u00f3r blu\u017anierstwu<\/em>, Mourre opisa\u0142 przebieg akcji w Notre Dame, okoliczno\u015bci zatrzymania przez policj\u0119 zatrzymanie i rozmowy z psychiatr\u0105. T\u0142umaczy te\u017c, dlaczego rozczarowa\u0142 si\u0119 do Ko\u015bcio\u0142a i go znienawidzi\u0142. W ostatecznym rozrachunku Mourre okaza\u0142 si\u0119 jednak rebeliantem w imi\u0119 autorytetu, uzna\u0142 bowiem, \u017ce pr\u00f3by szukania Boga poza dyscyplin\u0105 i zasadami Ko\u015bcio\u0142a katolickiego s\u0105 daremne i powr\u00f3ci\u0142 na jego \u0142ono. Napisa\u0142 potem kilka ksi\u0105\u017cek z zakresu religioznawstwa, filozofii i historii idei m.in. o Maurassie. Zmar\u0142 w 1977 roku.<\/p>\r\n

Dramatyczna scena rozegra\u0142a si\u0119 w katedrze Notre Dame 21 maja 2013 roku: po godzinie 14 do – pe\u0142nej wiernych i turyst\u00f3w – \u015bwi\u0105tyni, wszed\u0142 prawicowy aktywista (dzia\u0142a\u0142 politycznie do ko\u0144ca lat 60.), historyk i eseista Dominique Venner (ur.1935). Na g\u0142\u00f3wnym o\u0142tarzu katedry zostawi\u0142 list, po czym strzeli\u0142 sobie w usta. W pozostawionym przes\u0142aniu napisa\u0142, \u017ce s\u0142owa musz\u0105 by\u0107 potwierdzone przez czyny. Po\u015bwi\u0119caj\u0105c \u017cycie, chce \u201eprzebudzi\u0107 u\u015bpione sumienia\u201d ludzi i \u201ewyrwa\u0107 Francuz\u00f3w z letargu, w kt\u00f3rym pozostaj\u0105\u201d. Swoj\u0105 samob\u00f3jcz\u0105 \u015bmierci\u0105 Venner pragn\u0105\u0142 zaprotestowa\u0107 przeciwko polityce w\u0142adz, popieraj\u0105cych masow\u0105 imigracj\u0119 i islamizacj\u0119 Francji: \u201eProtestuj\u0119 przeciwko duchowym truciznom i d\u0105\u017ceniom do zniszczenia podp\u00f3r naszej to\u017csamo\u015bci w tym rodziny, fundamentu naszej, licz\u0105cej wiele tysi\u0105cleci, cywilizacji. Broni\u0105c to\u017csamo\u015bci wszystkich pozostaj\u0105cych w swych ojczyznach lud\u00f3w, nie zgadzam si\u0119 na zbrodnicze wypieranie naszego ludu z jego siedziby\u201d.<\/p>\r\n

W nieca\u0142e 24 godziny po \u015bmierci Vennera cz\u0142onkini grupy Femen zainscenizowa\u0142a samob\u00f3jstwo w katedrze Notre Dame, parodiuj\u0105c i wyszydzaj\u0105c samob\u00f3jstwo Vennera. Feministyczna aktywistka pozowa\u0142a do zdj\u0119\u0107 z pistoletem w ustach (o farsowym \u201ehappeningu\u201d zostali wcze\u015bniej uprzedzeni dziennikarze z Francuskiej Agencji Prasowej), na jej nagim torsie widnia\u0142o, wypisane czarnymi literami, has\u0142o: \u201eNiechaj faszyzm spoczywa w piekle\u201d. Femen przyj\u0105\u0142 odpowiedzialno\u015b\u0107 za protest (przeciwko protestowi Vennera) og\u0142aszaj\u0105c na Facebooku: \u201eFemen wzywa do u\u015bmiercenia faszyzmu dok\u0142adnie w tym samym miejscu, w kt\u00f3rym skrajnie prawicowy aktywista Dominique Venner pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo wczoraj po po\u0142udniu\u201d. Inna Szewczenko oznajmi\u0142a, \u017ce w prze\u015bmiewczym happeningu wyst\u0105pi\u0142a Francuzka imieniem Marguerite: \u201ejej przes\u0142anie adresowane jest do wszystkich popieraj\u0105cych faszyzm i tych wyra\u017caj\u0105cych sympati\u0119 do skrajnie prawicowego radyka\u0142a, kt\u00f3ry zabi\u0142 si\u0119 w Notre Dame – chodzi zw\u0142aszcza Marine Le Pen\u201d. Francuski Femen nazwa\u0142 swoj\u0105 aktywistk\u0119 Marguerite \u201efeme\u0144skim anio\u0142em \u015bmierci\u201d. Grupa wezwa\u0142a wszystkich europejskich \u201enazist\u00f3w\u201d, aby wzi\u0119li przyk\u0142ad z ultraprawicowego Dominika Venner i \u201enatychmiast pope\u0142nili samob\u00f3jstwo w imi\u0119 swoich przekona\u0144, usuwaj\u0105c si\u0119 tym samym z europejskiej sceny politycznej\u201d. \u201ePo\u015bpieszcie si\u0119, nie ma zbyt wiele miejsca na o\u0142tarzu w Notre-Dame\u201d, zaapelowa\u0142y do \u201enazist\u00f3w\u201d Femenki.<\/p>\r\n

Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ich akcja zyska\u0142aby na rozg\u0142osie, gdyby Marguerite naprawd\u0119 zastrzeli\u0142a si\u0119 w prote\u015bcie przeciwko \u201epe\u0142zaj\u0105cej faszyzacji kraju\u201d, przypiecz\u0119towuj\u0105c, tak jak Venner, \u015bmierci\u0105 wierno\u015b\u0107 przekonaniom a tak wysz\u0142a jedynie tania farsa. Ju\u017c prawie 70 lat temu zauwa\u017cy\u0142 Michel Mourre, \u017ce blu\u017anierstwo mog\u0142o mie\u0107 jeszcze sens w czasach Nietzschego, obecnie jest jedynie \u201ekrzykiem szale\u0144stwa i czym\u015b przejmuj\u0105co smutnym\u201d. Femenki i inni wsp\u00f3\u0142cze\u015bni \u201eblu\u017aniercy\u201d i \u201e\u015bwi\u0119tokradcy\u201d zdaj\u0105 si\u0119 tego nie dostrzega\u0107 – ach, te biedne, szalone, ponure klauny i klaunice.<\/p>\r\n

* * *<\/p>\r\n

Pod koniec marca 1945 roku Niemcy przewie\u017ali kolej\u0105 grup\u0119 ok. 600 robotnik\u00f3w przymusowych, przede wszystkim obywateli w\u0119gierskich narodowo\u015bci \u017cydowskiej z K\u00c5\u2018szeg do Burgu. Mieli oni pracowa\u0107 przy umocnieniach tzw. Wa\u0142u Po\u0142udniowo-Wschodniego (S\u00fcdostwall), oko\u0142o 200 z nich, kt\u00f3rzy z powodu chor\u00f3b lub wycie\u0144czenia nie mogli pracowa\u0107, przetransportowano do le\u017c\u0105cej tu\u017c nad granic\u0105 austriacko-w\u0119giersk\u0105, licz\u0105cej 3,5 tysi\u0105ca mieszka\u0144c\u00f3w miejscowo\u015bci Rechnitz, gdzie w nocy z 24 na 25 marca zostali rozstrzelani przez miejscowych funkcjonariuszy partii i SS, a nast\u0119pnie ich cia\u0142a pogrzebano na terenie Rechnitz, kt\u00f3re dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej zaj\u0119\u0142y oddzia\u0142y Armii Czerwonej.<\/p>\r\n

Histori\u0119 t\u0119 opisa\u0142 Sacha Batthy\u00e1ny w ksi\u0105\u017cce A co ja mam z tym wsp\u00f3lnego? Zbrodnia pope\u0142niona w marcu 1945 roku. Dzieje mojej rodziny<\/em> (prze\u0142. Emilia Bielicka, Czytelnik, Warszawa 2017; wyd. niemieckie ukaza\u0142o si\u0119 rok wcze\u015bniej). Zaj\u0105\u0142 si\u0119 on t\u0105 spraw\u0105, poniewa\u017c o po\u015bredni udzia\u0142 w masakrze oskar\u017cono te\u017c jego cioteczn\u0105 babk\u0119, c\u00f3rk\u0119 Heinricha Thyssena, Margaret\u0119 von Batthy\u00e1ny (z domu Thyssen-Bornemisza). Przez kilka lat prowadzi\u0142 dziennikarskie \u015bledztwo, kt\u00f3rego owocem by\u0142a wzmiankowana ksi\u0105\u017cka. Pisze w niej : \u201ePrzy wje\u017adzie do wsi, gdzie prawdopodobnie zosta\u0142a dokonana zbrodnia, stoi dzisiaj pomnik, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego mieszka\u0144cy \u015bpiewaj\u0105 i modl\u0105 si\u0119. O tej zbrodni nie wolno zapomnie\u0107 – powt\u00f3rzono to i tym razem. Sta\u0142em na uboczu – nikogo tu nie zna\u0142em – i rozgl\u0105da\u0142em si\u0119 doko\u0142a: s\u0142o\u0144ce \u015bwieci\u0142o, kwit\u0142y mlecze, si\u0119gaj\u0105ca kostek trawa by\u0142a jeszcze lekko wilgotna, a gdzie\u015b pod ni\u0105 znajdowa\u0142o si\u0119 sto osiemdziesi\u0105t czaszek. Mimo wieloletnich poszukiwa\u0144 tego masowego grobu do dzi\u015b nie uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107\u201d.<\/p>\r\n

W kwietniu 1945 roku rosyjska komendantura podj\u0119\u0142a punktowe poszukiwania cia\u0142 ofiar, ale ich nie odnaleziono. W 1948 w\u0142adze austriackie prowadzi\u0142y \u015bledztwo w sprawie masakry, jednak nie uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 miejsca pogrzebania ofiar. W po\u0142owie lat 60. bezskuteczne poszukiwania prowadzi\u0142o austriackie MSW. Jesieni\u0105 1969 roku Volksbund Deutscher Kriegsgr\u00c3\u00a4berf\u00fcrsorge, poszukuj\u0105cy w tamtej okolicy miejsc pogrzebania \u017co\u0142nierzy niemieckich, zaj\u0105\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poszukiwaniem masowego grobu . W marcu 1970 roku natrafiono na mogi\u0142\u0119 ze szcz\u0105tkami 18 os\u00f3b, dokonano ich ekshumacji i przekazano gminie \u017cydowskiej w Grazu – zosta\u0142y pochowane na cmentarzu \u017cydowskim. Je\u015bli za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce ofiary nale\u017ca\u0142y do grupy rozstrzelanych (przyczyn \u015bmierci nie podano), to powinna gdzie\u015b w pobli\u017cu znajdowa\u0107 si\u0119 masowa mogi\u0142a (lub kilka mogi\u0142) ze szcz\u0105tkami 160-200 os\u00f3b. Istniej\u0105 dwa odr\u0119czne szkice sporz\u0105dzone przez mieszka\u0144c\u00f3w Rechnitz, z zaznaczonymi miejscami pogrzebania ofiar, ale tam ich nie znaleziono.<\/p>\r\n

Poszukiwania prowadzono wiosn\u0105 1988, potem jesieni\u0105 tego samego roku; kolejne poszukiwania prowadzono w latach: 1990, 1991, 1992, 1993, 1995, 1996, 2001, 2006, 2011, 2017, 2018, 2019 – bezskutecznie. Od po\u0142owy lat 90. zesz\u0142ego wieku poszukiwania prowadzi\u0142y m.in. zespo\u0142y specjalist\u00f3w z Instytutu Prehistorii i Historii Staro\u017cytnej Uniwersytetu Wiede\u0144skiego, z Instytutu Geografii i Bada\u0144 Regionalnych i Wydzia\u0142u Kartografii i Informacji Geograficznej, Laboratorium Fizjogeograficznego i Geografii Fizycznej Uniwersytetu Wiede\u0144skiego – prace naukowc\u00f3w nadzorowa\u0142o MSW. W 2017 roku odkryto 5000 metr\u00f3w kwadratowych terenu – bez rezultatu, w 2018 roku trzydniowe poszukiwania z u\u017cyciem wykrywaczy metalu (przy udziale Urz\u0119du ds. Uzbrojenia i Techniki Zbrojeniowej armii austriackiej) zako\u0144czy\u0142y si\u0119 minimalnym sukcesem – znaleziono tylko niewielk\u0105 ilo\u015b\u0107 naboi i \u0142usek<\/p>\r\n

W trakcie prac poszukiwawczych zbadano wszystkie \u201epodejrzane\u201d miejsca, przeprowadzono szczeg\u00f3\u0142owe badania powierzchniowe, zrobiono wiele pr\u00f3bnych odwiert\u00f3w archeologicznych, prowadzono – na niewielkim w sumie terenie – intensywne prace archeologiczne z u\u017cyciem najnowocze\u015bniejszych metod i technik poszukiwawczych stosowanych w geologii, geodezji, kartografii i archeologii, z u\u017cyciem kosztownego oprogramowania komputerowego do odwzorowywania terenu z najwy\u017csz\u0105 mo\u017cliw\u0105 rozdzielczo\u015bci\u0105, pozwalaj\u0105c\u0105 wykry\u0107 wszelkie terenowe anomalie, nietypowe cechy, niehomogeniczno\u015b\u0107 gruntu etc.<\/p>\r\n

Wspomnijmy tu, \u017ce stosowana w archeologii i geologii metoda fotografowania terenu z powietrza bardzo u\u0142atwia odnalezienie masowych grob\u00f3w. Dzi\u0119ki niej mo\u017cna odkry\u0107 fundamenty dawno zapomnianych budowli, ukryte pod ziemi\u0105 ruiny ko\u015bcio\u0142\u00f3w, cmentarze zaorane przed tysi\u0105cem lat, zatopione porty z czas\u00f3w antycznych. W czasie wojny w Wietnamie i po jej zako\u0144czeniu dzi\u0119ki zdj\u0119ciom lotniczym mo\u017cna by\u0142o zlokalizowa\u0107, np. po uk\u0142adzie ro\u015blinno\u015bci w r\u00f3\u017cnych porach roku, miejsca upadku str\u0105conych samolot\u00f3w i groby \u017co\u0142nierzy.<\/p>\r\n

Naukowcy z Uniwersytetu Wiede\u0144skiego stworzyli specjalny multimedialny system informatyczny, pozwalaj\u0105cy zaw\u0119zi\u0107 obszar poszukiwa\u0144; stworzono bank danych, w kt\u00f3rym zgromadzono ogromn\u0105 ilo\u015b\u0107 informacji, szkice, mapy, zdj\u0119cia lotnicze i satelitarne dane ze wszystkich odwiert\u00f3w archeologicznych, wyniki bada\u0144 powierzchniowych, wykopaliskowych, georadarowych, geooporowych, relacje \u015bwiadk\u00f3w- wszystkie warstwy informacji uporz\u0105dkowano tematycznie i kartograficznie, na\u0142o\u017cono na siebie, ulokowano przestrzennie i zwizualizowano, odtwarzaj\u0105c ca\u0142\u0105 krajobrazow\u0105 topografi\u0119 terenu . Wszystkie te wysi\u0142ki okaza\u0142y si\u0119 daremne. Nie pomog\u0142o u\u017cycie ps\u00f3w przeszkolonych do wykrywania ludzkich zw\u0142ok, wprawdzie znalaz\u0142y one ko\u015bci, ale zwierz\u0119ce. Ka\u017cdego roku przybywaj\u0105 do Rechnitz r\u00f3\u017cd\u017ckarze, kt\u00f3rzy biegaj\u0105 po polach i donosz\u0105 potem o osobliwych drganiach r\u00f3\u017cd\u017cki. S\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy kawa\u0142 \u017cycia po\u015bwi\u0119cili na poszukiwanie masowego grobu np. Gerhard Entfellner, historyk-amator z Salzburga przez dwadzie\u015bcia lat go daremnie poszukiwa\u0142, w tym celu na kilka lat zamieszka\u0142 nawet w Rechnitz. Prywatna osoba ufundowa\u0142a nagrod\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105 dla mieszka\u0144ca Rechnitz, kt\u00f3ry poda jakie\u015b informacje o lokalizacji masowego grobu, jednak dotychczas nikogo nie skusi\u0142a – mieszka\u0144cy milcz\u0105 jak, nomen omen, gr\u00f3b<\/p>\r\n

Masakra sta\u0142a si\u0119 przedmiotem film\u00f3w dokumentalnych i fabularnych, reporta\u017cy sztuk teatralnych. Para austriackich filmowc\u00f3w Margareta Heinrich i Eduard Erne towarzyszy\u0142a kilka lat poszukiwaniom masowej mogi\u0142y w Rechnitz, prowadzi\u0142a ponadto w\u0142asne \u015bledztwo, bada\u0142a akta sprawy, rozmawia\u0142a z mieszka\u0144cami. Na tej podstawie powsta\u0142 p\u00f3\u0142toragodzinny film dokumentalny Totschweigen<\/em> (1994), kt\u00f3ry pos\u0142u\u017cy\u0142 Elfriede Jelinek jako kanwa sztuki Rechnitz (Anio\u0142 Zag\u0142ady<\/em>)<\/em> .<\/p>\r\n

W Polsce co jaki\u015b czas powraca kwestia pe\u0142nej ekshumacji szcz\u0105tk\u00f3w ofiar masakry w Jedwabnem: jedni uwa\u017caj\u0105, \u017ce nale\u017cy j\u0105 przeprowadzi\u0107, inni, \u017ce nie. Jednak to nic, w por\u00f3wnaniu z sytuacj\u0105 w Rechnitz – tam, nawet gdyby chciano ekshumacj\u0119 przeprowadzi\u0107, to nie by\u0142oby to mo\u017cliwe, poniewa\u017c, mimo usilnych, trwaj\u0105cych od 70 lat poszukiwa\u0144, ci\u0105gle nie wiadomo, w kt\u00f3rym miejscu kopa\u0107.<\/p>\r\n

* * *<\/p>\r\n

Antoni K\u0119pi\u0144ski twierdzi\u0142, \u017ce w Polsce dominuj\u0105 dwa typy nerwicy: szlachecka histeria i ch\u0142opska neurastenia. To by wyja\u015bnia\u0142o wiele zjawisk i zachowa\u0144 obecnych w naszym \u017cyciu politycznym, medialnym i kulturalnym.<\/p>\r\n

* * *<\/p>\r\n

Swego czasu Gabriele Behler (z d. Winkel) d\u0142ugoletnia polityk SPD, pose\u0142 do parlamentu krajowego, b\u0119d\u0105c ministrem o\u015bwiaty P\u00f3\u0142nocnej Nadrenii-Westfalii, zainicjowa\u0142a kampani\u0119 na rzecz zniesienia koedukacji w szko\u0142ach. Jej zdaniem klasy mieszane nie sprzyjaj\u0105 w\u0142a\u015bciwemu rozwojowi intelektualnemu dziewcz\u0105t, co w konsekwencji prowadzi do tego, \u017ce zbyt ma\u0142o z nich zostaje p\u00f3\u017aniej in\u017cynierami i fizykami (czy raczej in\u017cynierkami i fizyczkami). Wed\u0142ug Gabriele Behler godna przemy\u015blenia jest r\u00f3wnie\u017c idea czysto kobiecych uniwersytet\u00f3w. Argumentacj\u0119, kt\u00f3rej nie mo\u017cna odm\u00f3wi\u0107 s\u0142uszno\u015bci, nale\u017cy jednak uzupe\u0142ni\u0107: \u201eklasy mieszane nie sprzyjaj\u0105 w\u0142a\u015bciwemu rozwojowi intelektualnemu ch\u0142opc\u00f3w, co w konsekwencji prowadzi do tego, \u017ce zbyt ma\u0142o z nich zostaje p\u00f3\u017aniej in\u017cynierami i fizykami\u201d. Tak czy inaczej, niezale\u017cnie od intencji pomys\u0142odawczyni postulat zniesienia koedukacji, jest bardzo rozs\u0105dny. Od jego realizacji nale\u017ca\u0142oby zacz\u0105\u0107 kolejn\u0105, tym razem rzeczywist\u0105, \u201ereform\u0119 o\u015bwiaty\u201d w Polsce. No i zamiast \u201ewdra\u017ca\u0107 reform\u0105 Gowina\u201d, kt\u00f3ra niczego zmieni\u0107 nie mo\u017ce, chyba \u017ce na gorsze, trzeba powo\u0142a\u0107 do \u017cycia czysto kobiece i czysto m\u0119skie uniwersytety<\/span>. Na\u015bladujmy dobre pomys\u0142y, nawet gdy pochodz\u0105 od socjaldemokrat\u00f3w.<\/p>\r\n

* * *<\/p>\r\n

Wynotowane z Prywatnych obowi\u0105zk\u00f3w<\/em> Czes\u0142awa Mi\u0142osza (wed\u0142ug wydania Pojezierze, Olsztyn 1990):<\/p>\r\n

 <\/em>Podtrzymywanie pami\u0119ci za wszelka cen\u0119, tak \u017ceby odleg\u0142e wypadki by\u0142y ci\u0105gle \u017cywe, jakby zdarzy\u0142y si\u0119 wczoraj, mo\u017ce \u0142atwo prowadzi\u0107 do czego\u015b w rodzaju zbiorowej psychozy.<\/em><\/p>\r\n

Szkolarze odkryli, czego z autentycznej biografii starego cz\u0142owieka Sienkiewicz nie u\u017cy\u0142. Pierwowz\u00f3r <\/em>[ bohatera Latarnika – <\/em>TG] nie dlatego szuka\u0142 posady na bezludnej wysepce, \u017ce by\u0142 \u201eznu\u017cony \u017cyciem\u201d, dlatego po prostu, \u017ce, jak mu si\u0119 zdawa\u0142o, \u015bciga\u0142y go wsz\u0119dzie, po kilku kontynentach \u0142apsy carskiej policji, przewa\u017cnie jego zacni z pozoru rodacy. Mania prze\u015bladowcza zmusi\u0142a go do zerwania stosunk\u00f3w z lud\u017ami, bo nikogo nie by\u0142 ju\u017c pewien. Wi\u0119c paranoik.<\/em><\/p>\r\n

Jest to zbi\u00f3r <\/em>[Julian Krzy\u017canowski Polish Romantic Literature<\/em> – TG] wszystkich bana\u0142\u00f3w maj\u0105cych utwierdza\u0107 po wieczne czasy obraz la Pologne martyre. Ksi\u0105\u017cka ta wzbudza w czytelnikach uczucia krwio\u017cercze, jak \u015bwiadcz\u0105 jej egzemplarze w bibliotece w Berkeley, z napisami po angielsku na marginesach: \u201eDobrze im tak!\u201d, \u201eBili ich za ma\u0142o!\u201d, \u201eKar\u0142y udaj\u0105ce olbrzym\u00f3w!\u201d itd. Gdy\u017c za\u0142o\u017cenie polskich profesor\u00f3w, \u017ce wystarczy zawiadomi\u0107 \u015bwiat o szlachetno\u015bci polskiej duszy, aby wyzwoli\u0107 utajon\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, jest b\u0142\u0119dne. R\u00f3d ludzki nie ceni pora\u017cki. Wyzwala ona raczej pop\u0119dy sadystyczne.<\/em><\/p>\r\n

Plotka g\u0142osi\u0142a, \u017ce w apartamencie <\/em>[Marii] D\u0105browskiej w WC zamiast papieru toaletowego, dla oszcz\u0119dno\u015bci, wisz\u0105 poci\u0119te protoko\u0142y maso\u0144skiej lo\u017cy.<\/em><\/p>\r\n

Czy o bezp\u0142odno\u015bci, tak\u017ce artystycznej, r\u00f3\u017cnych literackich \u201ezjawisk\u201d nie przes\u0105dzi\u0142 d\u0142ugotrwa\u0142y podzia\u0142 na kawiarni\u0119 i parafialny bush?<\/em><\/p>\r\n

 <\/em>              * * *<\/p>\r\n

Przeszukuj\u0105c stare wycinki prasowe natkn\u0105\u0142em si\u0119 na artyku\u0142, kt\u00f3rego jeden z \u015br\u00f3dtytu\u0142\u00f3w brzmia\u0142 \u201eGomu\u0142ka jako gospodarz Polski\u201d. Z artyku\u0142u dowiadujemy si\u0119, \u017ce w 1989 roku poci\u0105gi je\u017adzi\u0142y szybciej ni\u017c dzi\u015b, elektrownie produkowa\u0142y wi\u0119cej pr\u0105du ni\u017c dzi\u015b. \u00d3wczesny projekt modernizacyjny by\u0142 moralnie nie do zaakceptowania, ale \u201emia\u0142 realne sukcesy\u201d. Zawdzi\u0119czamy wiele W\u0142adys\u0142awowi Gomu\u0142ce: \u201eto w ramach inwestycji rozpocz\u0119tych w latach 60. a doko\u0144czonych za Gierka, wybudowano wi\u0119kszo\u015b\u0107 dzia\u0142aj\u0105cych dzi\u015b elektrowni. To za Gomu\u0142ki wybudowano rafineri\u0119 w P\u0142ocku, kt\u00f3ra opr\u00f3cz paliwa dostarczy\u0142a asfaltu na dziesi\u0105tki kilometr\u00f3w dr\u00f3g. To za Gomu\u0142ki odkryto z\u0142o\u017ca miedzi w okolicy Legnicy i zdecydowano o budowie KGHM. To za Gomu\u0142ki i Gierka zbudowano infrastruktur\u0119 kolejow\u0105, kt\u00f3ra od 25 lat niszczeje, a dzi\u015b si\u0119 rozpada\u201d. Czy to napisa\u0142 jaki\u015b nostalgik PRL-u? Dawny dzia\u0142acz PZPR? Ot\u00f3\u017c nie, s\u0142owa te napisa\u0142 Jan Filip Stani\u0142ko, niegdy\u015b zast\u0119pca redaktora naczelnego dwumiesi\u0119cznika \u201eArcana\u201d, jeden z organizator\u00f3w Kongresu \u201ePolska Wielki Projekt\u201d, by\u0142y prezes Instytutu Studi\u00f3w Przemys\u0142owych, obecnie dyrektor Departamentu Innowacji w Ministerstwie Przedsi\u0119biorczo\u015bci i Technologii a jego artyku\u0142 \u201ePolski dylemat zacofania\u201d ukaza\u0142 si\u0119 nie w dzienniku \u201eTrybuna\u201d czy tygodniku \u201ePrzegl\u0105d\u201d, lecz w organie centroprawicy, tygodniku \u201eW sieci\u201d (2014 nr 6).<\/p>\r\n

* * *<\/p>\r\n

W swojej ksi\u0105\u017cce Rzeczpospolita zwyci\u0119ska. Alternatywna historia Polski<\/em> (Znak, Krak\u00f3w 2013) Ziemowit Szczerek tworzy alternatywn\u0105 histori\u0119 II RP po zwyci\u0119skiej wojnie z Niemcami. Pozwalam sobie podrzuci\u0107 autorowi Si\u00f3demki <\/em>inny pomys\u0142: II RP przegrywa wojn\u0119 a jej ostatecznym rezultatem jest zaj\u0119cie Polski przez Zwi\u0105zek Sowiecki a nast\u0119pnie osadzenie w Warszawie polskich komunist\u00f3w, jednak bez dokonywania zmian terytorialnych tzn. nowe pa\u0144stwo Zwi\u0105zek Rzeczpospolitych Ludowych pokrywa si\u0119 terytorialnie z dawn\u0105 II RP, rozszerzon\u0105 ewentualnie o przy\u0142\u0105czone Prusy Wschodnie; wielonarodowy ZRL staje si\u0119 pewnego rodzaju odpowiednikiem Zwi\u0105zku Socjalistycznych Republik Radzieckich, w kt\u00f3rego sk\u0142ad wchodz\u0105 Polska Rzeczpospolita Ludowa (my jako najliczniejszy nar\u00f3d byliby\u015bmy odpowiednikiem Rosjan w Rosji Sowieckiej), Litewska Rzeczpospolita Ludowa, Bia\u0142oruska Rzeczpospolita Ludowa, Ukrai\u0144ska, Rzeczpospolita Ludowa, Niemiecka Rzeczpospolita Ludowa i \u017bydowska Rzeczpospolita Ludowa. Ta wersja historii by\u0142aby wyzwaniem i polem do popisu dla takiego obdarzonego wyobra\u017ani\u0105 historyczn\u0105 i polityczn\u0105 pisarza jak Szczerek.<\/p>\r\n

Tomasz Gabi\u015b<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: \u201eOpcja na prawo\u201d, 2019 nr 2.<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"O \u201ePIERWSZYCH DEMOKRATYCZNYCH WYBORACH\u201d, POWSTA\u0143CZEJ KARCIE BOLES\u0141AWA PIASECKIEGO, ROZMOWIE MARTINA HEIDEGGERA Z ADOLFEM HITLEREM ORAZ INNYCH OSOBACH I SPRAWACH S\u0142owa \u201epubliczno\u015b\u0107\u201d i \u201eopinia publiczna\u201d brzmi\u0105 dla mnie mniej wi\u0119cej tak jak \u201edom publiczny\u201d i \u201edziewczyna publiczna\u201d (Fryderyk Nietzsche) 4 czerwca bie\u017c\u0105cego roku obchodzili\u015bmy uroczy\u015bcie 30-t\u0105 rocznic\u0119 \u201ePierwszych Demokratycznych Wybor\u00f3w\u201d. Podczas zbierania na ulicy \u015awidnickiej we […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[429,412],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110260"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=110260"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/110260\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=110260"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=110260"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=110260"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}