{"id":109908,"date":"2019-09-21T12:25:47","date_gmt":"2019-09-21T16:25:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=109908"},"modified":"2019-09-21T12:25:47","modified_gmt":"2019-09-21T16:25:47","slug":"innowacja-tworczosc-uniwersytet-to-jest-ciemne-sredniowiecze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=109908","title":{"rendered":"Innowacja, tw\u00f3rczo\u015b\u0107, uniwersytet. To jest \u201eciemne \u015bredniowiecze”?"},"content":{"rendered":"

Gro\u017aba cofni\u0119cia si\u0119 do \u201eciemnego \u015bredniowiecza\u201d jest dzi\u015b cz\u0119sto u\u017cywan\u0105 formu\u0142\u0105 maj\u0105c\u0105 dyskredytowa\u0107 np. pomys\u0142y uczestnika debaty. Tymczasem by\u0142 to czas rozwoju, tw\u00f3rczo\u015bci i innowacyjno\u015bci. Czym \u015bredniowiecze zas\u0142u\u017cy\u0142o sobie na tak niesprawiedliwe traktowanie? Odpowiadamy na 10 najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105cych si\u0119 tez fa\u0142szuj\u0105cych rzeczywisty obraz tego okresu.<\/strong><\/p>\r\n

MIT 1: W \u015bredniowieczu wierzono, \u017ce ziemia jest p\u0142aska<\/strong><\/p>\r\n

O przekonaniu dotycz\u0105cym kulisto\u015bci ziemi \u015bwiadczy cho\u0107by symbol globusa z krzy\u017cem na g\u00f3rze, odzwierciedlaj\u0105cy w\u0142adz\u0119 Chrystusa nad \u015bwiatem. Jego powszechno\u015b\u0107 sugeruje, \u017ce ludzie \u015bredniowiecza wyobra\u017cali sobie ziemi\u0119 w\u0142a\u015bnie jako kul\u0119. \u015awi\u0119ty Izydor uznawany za ostatniego ojca Ko\u015bcio\u0142a u\u017cy\u0142 w\u0142a\u015bnie okre\u015blenia kula w li\u015bcie do kr\u00f3la Got\u00f3w. Podobny os\u0105d wyra\u017ca\u0142 Beda Czcigodny (672-735). Z kolei Tomasz uznawa\u0142 kulisto\u015b\u0107 ziemi za co\u015b oczywistego zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce tego zdania s\u0105 zar\u00f3wno astronomowie, jak i filozofowie natury. Zwolennicy tezy o p\u0142asko\u015bci ziemi powo\u0142uj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na dw\u00f3ch autor\u00f3w: Laktancjusza i Kosmasa Indicopleustesa. S\u0119k w tym, \u017ce pierwszy nie by\u0142 autorem \u015bredniowiecznym (a tez o p\u0142asko\u015bci ziemi nie wyprowadza\u0142 z wiary), a drugi traktowany by\u0142 w swej epoce z przymru\u017ceniem oka. Powo\u0142ywanie si\u0119 na tego autora jak na reprezentanta kultury \u015bredniowiecza to absurd. R\u00f3wnie dobrze mo\u017cna by uzna\u0107 pogl\u0105dy Towarzystwa P\u0142askiej Ziemi za reprezentatywne dla cz\u0142owieka XXI wieku. [por. apologetyka.katolik.pl]<\/p>\r\n

MIT 2: \u015aredniowiecze to okres gospodarczej stagnacji<\/strong><\/p>\r\n

Historyk gospodarki David Landes w ksi\u0105\u017cce \u201eBogactwo i n\u0119dza narod\u00f3w\u201d podkre\u015bla, \u017ce \u015bredniowiecze by\u0142o \u201ejednym z najbardziej innowacyjnych \u015brodowisk spo\u0142ecznych w dziejach ludzko\u015bci\u201d. Z kolei  Rondo Cameron w ksi\u0105\u017cce \u201eHistoria gospodarcza \u015bwiata od paleolitu do czas\u00f3w najnowszych\u201d zauwa\u017cy\u0142, \u017ce \u201ew \u015bredniowiecznej Europie nast\u0105pi\u0142 rozkwit tw\u00f3rczej dzia\u0142alno\u015bci w zakresie techniki oraz dynamiki gospodarczej, kt\u00f3ry wyra\u017anie kontrastowa\u0142 z rutyn\u0105 cechuj\u0105c\u0105 antyczny \u015bwiat \u015br\u00f3dziemnomorski. Ponadto instytucje charakterystyczne dla tej epoki stworzy\u0142y ramy dla dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej s\u0142u\u017c\u0105ce a\u017c do czas\u00f3w najnowszych\u201d. Wynalazki takie jak tr\u00f3jpol\u00f3wka, ci\u0119\u017cki p\u0142ug ko\u0142owy oraz wykorzystanie do rolnictwa koni (mo\u017cliwe dzi\u0119ki chom\u0105tu i podkowie) radykalnie zwi\u0119kszy\u0142y produkcj\u0119 \u017cywno\u015bci. \u015aredniowieczu zawdzi\u0119czamy te\u017c upowszechnienie na gruncie europejskim zegara mechanicznego, okular\u00f3w czy m\u0142yna wodnego.<\/p>\r\n

MIT 3: W \u015bredniowieczu panowa\u0142 brak higieny<\/strong><\/p>\r\n

\u015aredniowiecze startowa\u0142o z ni\u017cszego poziomu rozwoju materialnego, wi\u0119c z pewno\u015bci\u0105 poziom higieny by\u0142 ni\u017cszy od wsp\u00f3\u0142czesnego. Jednak wiele wskazuje na to, \u017ce w tej epoce poziom higieny poprawi\u0142 si\u0119. W przeciwnym razie trudno by\u0142oby m\u00f3wi\u0107 o znacz\u0105cym wzro\u015bcie liczby ludno\u015bci. Tymczasem oko\u0142o 1000 roku liczba ludno\u015bci w Europie Zachodniej wynosi\u0142a 12-15 milion\u00f3w os\u00f3b, a w ca\u0142ej chrze\u015bcija\u0144skiej Europie 18-20 milion\u00f3w. Do pocz\u0105tku XIV stulecia liczby te wzros\u0142y do odpowiednio 45-50 i 60-70 milion\u00f3w. Wiadomo te\u017c, \u017ce w XIII stuleciu wzros\u0142a produkcja myd\u0142a. Jak zauwa\u017ca badacz historii gospodarczej Jacek Kwa\u015bniewski, jeszcze przez 1500 rokiem Europa zr\u00f3wna\u0142a si\u0119 pod wzgl\u0119dem PKB na g\u0142ow\u0119 z Chinami [jacek.kwasniewski.org.pl]. To tak\u017ce musia\u0142o sprzyja\u0107 poprawie higieny.<\/p>\r\n

MIT 4: \u015aredniowiecze by\u0142o smutne i ponure<\/strong><\/p>\r\n

Nic bardziej mylnego. Zabawy karnawa\u0142owe, uczty, turnieje rycerskie \u015bwiadcz\u0105 o czym\u015b wr\u0119cz przeciwnym. Pr\u0119dzej mo\u017cna powiedzie\u0107 o nadmiarze zabawy ni\u017c jej braku. Nie chodzi tu tylko o prosty lud, lecz r\u00f3wnie\u017c o uczonych, teolog\u00f3w. Jak zauwa\u017cy\u0142 Jacques le Goff na \u0142amach \u201eW poszukiwaniu \u015bredniowiecza\u201d, rozr\u00f3\u017cniano anielski u\u015bmiech oraz harmonijny \u015bmiech chrze\u015bcijan od rechotu w\u015bciek\u0142ego t\u0142umu. Je\u015bli pot\u0119piano \u015bmiech, to jedynie ten przypominaj\u0105cy rechot skazuj\u0105cych Pana Jezusa na \u015bmier\u0107 i szydz\u0105cych z niego.<\/p>\r\n

MIT 5: \u015bredniowiecze by\u0142o niech\u0119tne nauce<\/strong><\/p>\r\n

Osobie powtarzaj\u0105cej ten mit wystarczy wspomnie\u0107 jedno s\u0142owo: uniwersytet. To powinno ca\u0142kowicie zako\u0144czy\u0107 dyskusje. Uniwersytety, w dzisiejszym kszta\u0142cie stanowi\u0105 dziedzictwo \u015bredniowiecza. Do najstarszych uniwersytet\u00f3w zaliczano te w Pary\u017cu, Bolonii i Oksfordzie. Do 1500 roku posta\u0142o jeszcze oko\u0142o 70 kolejnych. Metoda scholastyczna zach\u0119ca\u0142a do dyskusji i wbrew g\u0142osom krytyk\u00f3w by\u0142a bardziej racjonalna ni\u017c niekt\u00f3re wsp\u00f3\u0142czesne pseudofilozoficzne wywody.<\/p>\r\n

Ponadto \u015bredniowiecze przyczyni\u0142o si\u0119 w niezwyk\u0142y spos\u00f3b do pog\u0142\u0119bienia wiedzy, a nawet stworzenia naukowej metodologii. Tomasz Woods na kartach \u201eJak Ko\u015bci\u00f3\u0142 zbudowa\u0142 cywilizacj\u0119 zachodni\u0105\u201d zauwa\u017ca, \u017ce \u015bredniowieczne przekonanie o racjonalno\u015bci wszech\u015bwiata umo\u017cliwi\u0142o jego badanie, stanowi\u0105c podwaliny nowo\u017cytnej nauki. Thierry z Chartes przestrzega\u0142 przed uznawaniem bosko\u015bci cia\u0142 niebieskich. Z kolei Adelard z Bath (1080-1142) podkre\u015bli\u0142, \u017ce \u201eto w\u0142a\u015bnie rozum czyni nas lud\u017ami\u201d. Robert Grosseteste biskup angielskiej diecezji Lincoln i rektor Oxfordu jest uwa\u017cany za pierwszego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry sporz\u0105dzi\u0142 zapis eksperymentu naukowego. XII wieczny franciszkanin Roger Bacon uznawany jest za tw\u00f3rc\u0119 metody eksperymentalnej.<\/p>\r\n

Warto te\u017c wspomnie\u0107 o Jeanie Buridanie, o kt\u00f3rym T. Woods pisze \u201ekomentarze Buridana, b\u0119d\u0105ce bezpo\u015brednim wynikiem jego katolickiej wiary, mia\u0142y ogromny wp\u0142yw na kszta\u0142towanie si\u0119 zachodniej nauki. Pierwsze prawo Newtona stanowi kulminacj\u0119 tego toku rozumowania\u201d.<\/p>\r\n

MIT 6: Dola \u015bredniowiecznych kobiet by\u0142a niezwykle ci\u0119\u017cka<\/strong><\/p>\r\n

We wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie trudno znale\u017a\u0107 przypadki kobiety upominaj\u0105cej otwarcie papie\u017ca i znajduj\u0105cej u niego pos\u0142uch jak \u015bwi\u0119ta Katarzyna ze Sieny. Warto wspomnie\u0107 te\u017c o \u015bwi\u0119tej Hildegardzie z Bingen rozwijaj\u0105cej swe r\u00f3\u017cnorakie talenty, a tak\u017ce kr\u00f3lu Polski, \u015bwi\u0119tej Jadwidze czy Eleonorze Akwita\u0144skiej, piastuj\u0105cej urz\u0105d kr\u00f3lowej Anglii i Francji – niezwykle bogatej i wp\u0142ywowej osobie. Szacunek dla kobiet odzwierciedla\u0142y pie\u015bni trubadur\u00f3w i poezja na czele z po\u015bwi\u0119con\u0105 Beatrycze \u201eBosk\u0105 Komedi\u0105\u201d Dantego. Tak\u017ce autonomia jak\u0105 cieszy\u0142y si\u0119 zakonnice stanowi\u0142a co\u015b trudnego do wyobra\u017cenia w poprzedzaj\u0105cej \u015bredniowiecze staro\u017cytno\u015bci. To wszystko stanowi\u0142o bli\u017cszy lub dalszy skutek czci Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny – najdoskonalszej z Niewiast.<\/p>\r\n

MIT 7: W \u015bredniowieczu panowa\u0142a tyrania<\/strong><\/p>\r\n

B\u0142\u0105d ten wynika z prostackiej dychotomii autokracja-demokracja. Jej zwolennicy twierdz\u0105, jakoby systemy niedemokratyczne by\u0142y tym samym tyra\u0144skie. Tymczasem podobnie jak rz\u0105dy wi\u0119kszo\u015bci nie musz\u0105 oznacza\u0107 wolno\u015bci, tak i rz\u0105dy monarchy nie musz\u0105 oznacza\u0107 tyranii. Absolutyzm i doktryna \u201eBoskiego prawa kr\u00f3l\u00f3w\u201d to p\u00f3\u017aniejszy wymys\u0142 charakterystyczny dla nowo\u017cytno\u015bci. Tymczasem \u015bredniowieczny w\u0142adca by\u0142 bliski ludziom, zawsze dla nich dost\u0119pny, podobnie jak Kr\u00f3l niebieski, odwiedzaj\u0105cy ludzi podczas procesji Bo\u017cego Cia\u0142a. Nie narzuca\u0142 on ludziom swych arbitralnych przepis\u00f3w, lecz raczej odczytywa\u0142 odwieczne prawo natury i stosowa\u0142 je. Wzorem takiej postawy jest francuski w\u0142adca Ludwik IX opisywany we wspomnianej ksi\u0105\u017cce Le Goffa. Zasiadaj\u0105c pod d\u0119bem sprawowa\u0142 s\u0105dy, radz\u0105c si\u0119 prawnika i staraj\u0105c si\u0119 odczyta\u0107 prawo natury i zastosowa\u0107 je do konkretnego przypadku. \u00d3w kr\u00f3l, gdy uda\u0142 si\u0119 na prowincj\u0119, gdzie dosz\u0142o do niew\u0142a\u015bciwego zachowania t\u0142umu odm\u00f3wi\u0142 osobistej interwencji uznaj\u0105c, \u017ce powinien to uczyni\u0107 lokalny senior. Ostatecznie jednak okaza\u0142o si\u0119, \u017ce kr\u00f3l sprawuje bezpo\u015bredni\u0105 w\u0142adz\u0119 tak\u017ce nad t\u0105 akurat prowincj\u0105.<\/p>\r\n

MIT 8: Inkwizycja<\/strong><\/p>\r\n

Jak zauwa\u017cy\u0142 dr hab. Roman Konik, Inkwizycja ograniczy\u0142a tortury, zlikwidowa\u0142a wi\u0119zienia koedukacyjne, a tak\u017ce wprowadzi\u0142a inne zasady istotne z punktu widzenia europejskiego systemu prawnego, takie jak por\u0119czenie maj\u0105tkowe, obro\u0144ca z urz\u0119du czy widzenia. Bywa\u0142o, \u017ce przest\u0119pcy sami udawali heretyk\u00f3w, by trafi\u0107 do trybuna\u0142u inkwizycji, a nie \u015bwieckiego s\u0105du. Co wi\u0119cej, herezje w \u015bredniowieczu stanowi\u0142y zagro\u017cenie dla porz\u0105dku \u015bwieckiego, wi\u0105\u017c\u0105c si\u0119 z rewolucyjnymi ideami politycznymi [por. piotrskarga.pl].<\/p>\r\n

MIT 9: Krucjaty by\u0142y agresywnymi wojnami<\/strong><\/p>\r\n

Krucjaty stanowi\u0142y d\u0105\u017cenie do odzyskania ziem zaj\u0119tych przez islam, kt\u00f3ry rozszerza\u0142 si\u0119 w przeciwie\u0144stwie do chrze\u015bcija\u0144stwa metod\u0105 podboju. By\u0142y wydarzeniami religijnymi wymagaj\u0105cymi ascezy i po\u015bwi\u0119cenia, tak\u017ce finansowego. Uczestnicz\u0105cy w nich rycerze przeznaczali na nie kilkakrotno\u015b\u0107 rocznego dochodu i opu\u015bcili wygodne siedziby, nara\u017caj\u0105c si\u0119 na d\u0142ug\u0105 tu\u0142aczk\u0119 i mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u015bmierci lub ci\u0119\u017ckich obra\u017ce\u0144 w imi\u0119 wyzwolenia Grobu Pa\u0144skiego. Kto dzi\u015b jest got\u00f3w na takie po\u015bwi\u0119cenia, niech pierwszy rzuci kamieniem. Twierdzenia o rzezi Jerozolimy s\u0105 wyolbrzymione, co wynika cho\u0107by z oparcia ich o muzu\u0142ma\u0144skie \u017ar\u00f3d\u0142a. Z kolei rabunek Bizancjum istotnie zas\u0142uguje na pot\u0119pienie i tego pot\u0119pienia dokona\u0142o \u015bredniowieczne papiestwo. S\u0142uszne kontrowersje budzi te\u017c krucjata dzieci\u0119ca, jednak nie wynika\u0142a ona z d\u0105\u017ce\u0144 Ko\u015bcio\u0142a. [por. Steve Weidenkopf Chwa\u0142a Krucjat \/ sredniowieczny.pl]<\/p>\r\n

MIT 10: \u015aredniowiecze by\u0142o mroczne<\/strong><\/p>\r\n

To twierdzenie tyle\u017c og\u00f3lne i ma\u0142o znacz\u0105ce, co oddzia\u0142uj\u0105ce na wyobra\u017ani\u0119. Mroki \u015bredniowiecza, ciemne \u015bredniowiecze – takie twierdzenia s\u0105 rozpowszechnione w niewyobra\u017calnym wr\u0119cz stopniu. Je\u015bli ju\u017c, to znacznie bardziej zgodne z prawd\u0105 jest twierdzenie przeciwne. To \u015bredniowiecze, a nie o\u015bwiecenie stanowi\u0142o prawdziw\u0105 epok\u0119 \u015bwiat\u0142a. Po pierwsze dlatego, \u017ce by\u0142 to czas wiary w Tego, kto jest \u201e\u015bwiat\u0142o\u015bci\u0105 prawdziw\u0105, kt\u00f3ra o\u015bwieca ka\u017cdego cz\u0142owieka, gdy na \u015bwiat przychodzi\u201d [J 1; 9]. Po drugie w\u00f3wczas narodzi\u0142y si\u0119 uniwersytety. Po trzecie za\u015b z uwagi na symbolik\u0119 \u015bwiat\u0142a w gotyckich katedrach, a tak\u017ce literaturze – cho\u0107by u pseudo-Dionizego Areopagity czy Dantego, kt\u00f3ry pisa\u0142:<\/p>\r\n

\u201eBo skro\u015b wszech\u015bwiata wnika \u015bwiat\u0142o Bo\u017ce<\/em><\/p>\r\n

I wedle zas\u0142ug r\u00f3\u017cnie si\u0119 rozdziela<\/em><\/p>\r\n

A nic mu stan\u0105\u0107 oporem nie mo\u017ce.<\/em><\/p>\r\n

Owo kr\u00f3lestwo ciszy i wesela<\/em> (\u2026)<\/p>\r\n

Dante Alighieri \u201eBoska komedia\u201d, Pie\u015b\u0144 XXXI.<\/p>\r\n

Marcin Jendrzejczak<\/strong><\/em><\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Gro\u017aba cofni\u0119cia si\u0119 do \u201eciemnego \u015bredniowiecza\u201d jest dzi\u015b cz\u0119sto u\u017cywan\u0105 formu\u0142\u0105 maj\u0105c\u0105 dyskredytowa\u0107 np. pomys\u0142y uczestnika debaty. Tymczasem by\u0142 to czas rozwoju, tw\u00f3rczo\u015bci i innowacyjno\u015bci. Czym \u015bredniowiecze zas\u0142u\u017cy\u0142o sobie na tak niesprawiedliwe traktowanie? Odpowiadamy na 10 najcz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105cych si\u0119 tez fa\u0142szuj\u0105cych rzeczywisty obraz tego okresu. MIT 1: W \u015bredniowieczu wierzono, \u017ce ziemia jest p\u0142aska O […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[132,195,20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/109908"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=109908"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/109908\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=109908"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=109908"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=109908"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}