{"id":109613,"date":"2019-09-02T11:04:47","date_gmt":"2019-09-02T15:04:47","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=109613"},"modified":"2019-09-04T12:09:36","modified_gmt":"2019-09-04T16:09:36","slug":"chory-twor-protestantyzmu-profesor-feliks-koneczny-o-panstwowym-szkolnictwie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=109613","title":{"rendered":"Chory tw\u00f3r protestantyzmu? Profesor Feliks Koneczny o pa\u0144stwowym szkolnictwie"},"content":{"rendered":"

Prezentujemy fragment broszury prof. Feliksa Konecznego pt. \u201ePa\u0144stwowe szkolnictwo\u201d. Publikacja zosta\u0142a ponownie wydana przez wydawnictwo Prohibita<\/a>.<\/strong><\/p>\r\n

Feliks Koneczny, \u201ePa\u0144stwowe szkolnictwo\u201d:<\/em><\/h4>\r\n

A\u017c do XVI wieku nikt nie pomy\u015bla\u0142, i\u017cby pa\u0144stwo mia\u0142o zajmowa\u0107 si\u0119 szkolnictwem. Przez ca\u0142e wieki szko\u0142y by\u0142y monopolem Ko\u015bcio\u0142a, nie z zasady wcale, lecz z konieczno\u015bci, bo tylko duchowie\u0144stwo mog\u0142o udziela\u0107 nauki ksi\u0105\u017ckowej, gdy\u017c tylko ono j\u0105 posiada\u0142o. Dopiero protestantyzm sta\u0142 si\u0119 pomostem do szko\u0142y pa\u0144stwowej. Wszyscy byli zgodni z tym, \u017ce szko\u0142a musi by\u0107 wyznaniow\u0105, lecz w rozdrobnionym sekciarstwie nie ka\u017cd\u0105 sekt\u0119 by\u0142o sta\u0107 na w\u0142asne szkolnictwo. Niejedna zagin\u0119\u0142a dla braku szk\u00f3\u0142. Wpraszano si\u0119 wi\u0119c panuj\u0105cemu o subwencj\u0119, a z tego prostym nast\u0119pstwem stawa\u0142o si\u0119, \u017ce kto szko\u0142\u0119 utrzymywa\u0142, ten ni\u0105 rz\u0105dzi\u0142. Z drugiej strony przyznawano panuj\u0105cemu coraz bardziej prawo autentycznego interpretowania artyku\u0142\u00f3w wyznaniowych; szko\u0142y za\u015b pierwszym zadaniem i obowi\u0105zkiem by\u0142o przekazywa\u0107 \u201eczysto\u015b\u0107\u201d danego wyznania. Ostatecznie utrzyma\u0142y si\u0119 i sta\u0142y si\u0119 historycznymi te sekty, do kt\u00f3rych przyst\u0105pili panuj\u0105cy.<\/p>\r\n

U nas Zygmunt August nie chcia\u0142 by\u0107 panem sumie\u0144. By\u0142 stanowczo katolikiem, protestant\u00f3w wyprowadza\u0142 w pole swoim \u201edojutrkowstem\u201d[1]<\/sup> i przyj\u0105\u0142 ksi\u0119g\u0119 ustaw soboru trydenckiego – lecz odmawia\u0142 stanowczo, gdy mu (ze stron obydw\u00f3ch) nieraz proponowano, a\u017ceby sta\u0142 si\u0119 zwierzchnikiem wyznaniowym (z czym \u0142\u0105czy\u0142aby si\u0119 w\u0142adza absolutna). Wytwarza\u0142y si\u0119 te\u017c w Polsce ca\u0142kiem inne pomys\u0142y o szkolnictwie, ani\u017celi w Niemczech. Szymon Marycki ju\u017c w r. 1551 twierdzi, \u017ce pa\u0144stwo winno si\u0119 zaj\u0105\u0107 szkolnictwem; powtarza to w r. 1558 Erazm Glinczer Skrzetuski, wielki Zamojski w r. 1598 sam uk\u0142ada plany naukowe szko\u0142y o\u015bmioklasowej. Ma to by\u0107 schola civilis<\/em>; katolicka bez zastrze\u017ce\u0144, pragn\u0105ca jednak wychowa\u0107 nie \u015bwieckiego polemizanta wyznaniowego, lecz obywatela. Nast\u0119pnie Sebastian Petrycy (1626) k\u0142adzie wi\u0119kszy nacisk na wychowanie moralne i kszta\u0142cenie charakteru, ani\u017celi na sam\u0105 nauk\u0119. Spo\u0142eczno-obywatelskie cele szko\u0142y podkre\u015bla z naciskiem najwa\u017cniejszy pisarz pedagogiczny XVII w. Aleksander Olizarowski.<\/p>\r\n

Charakterystyczn\u0105 za\u015b cech\u0105 polskiej kultury sta\u0142o si\u0119, \u017ce wszyscy wybitni m\u0119\u017cowie wszelkich zawod\u00f3w zajmuj\u0105 si\u0119 sprawami szkolnictwa; lecz pomys\u0142 szko\u0142y pa\u0144stwowej nie przyj\u0105\u0142 si\u0119.<\/p>\r\n

Tymczasem w Niemczech Althusinus uj\u0105\u0142 spraw\u0119 teoretycznie w roku 1603 w ten spos\u00f3b, \u017ce szkolnictwem musi kierowa\u0107 pa\u0144stwo, skoro ono stanowi zwierzchno\u015b\u0107 ko\u015bcieln\u0105; ma wi\u0119c obowi\u0105zek, \u017ceby panuj\u0105cemu wyznaniu zagwarantowa\u0107 prawowierno\u015b\u0107 m\u0142odego pokolenia.<\/p>\r\n

Niemieccy w\u0142adcy katoliccy nie chcieli poprzesta\u0107 na w\u0142adzy mniejszej ni\u017c ksi\u0105\u017c\u0119ta protestanccy. W tym geneza j\u00f3zefinizmu. Na dworze Marii Teresy zrodzi\u0142a si\u0119 zasada: Die schule ist ein Politikum<\/em>[2]<\/sup>. Zjawia si\u0119 nowy cel szko\u0142y: hodowla wiernopodda\u0144czo\u015bci – prosta konsekwencja zwierzchnictwa nad sumieniami.<\/p>\r\n

Has\u0142o monopolu pa\u0144stwowego w szkolnictwie rozbrzmiewa\u0142o atoli najpierw we Francji. W r. 1763 wyst\u0105pi\u0142 Louis Chalotais z memoria\u0142em, \u017ce pa\u0144stwo nie mo\u017ce pozostawi\u0107 szk\u00f3\u0142 w czyimkolwiek r\u0119ku, skoro przez odpowiednio urz\u0105dzone szko\u0142y da si\u0119 \u201ew ci\u0105gu niewielu lat zmieni\u0107 obyczaje ca\u0142ego narodu\u201d, zako\u0144czenie memoria\u0142u brzmi w te s\u0142owa: \u201eKr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, Wasza Kr\u00f3lewska Mo\u015b\u0107 mia\u0142by po up\u0142ywie niewielu lat, jakby nowy nar\u00f3d i to pierwszy w\u015br\u00f3d narod\u00f3w\u201d. Co za poj\u0119cie o pot\u0119dze szko\u0142y! Wkr\u00f3tce Turgot domaga\u0142 si\u0119 osobnego urz\u0119du do kierowania szkolnictwem publicznym, od elementarnej szk\u00f3\u0142ki a\u017c do uniwersytet\u00f3w.<\/p>\r\n

Pierwszy taki urz\u0105d powsta\u0142 atoli w Polsce. Jeszcze Konarski nie my\u015bla\u0142 o szkolnictwie pa\u0144stwowym, lecz kasta Jezuit\u00f3w grozi\u0142a upadkiem przynajmniej po\u0142owy szk\u00f3\u0142; a\u017ceby ocali\u0107 szkolnictwo od nag\u0142ej ruiny a dobra jezuickie zachowa\u0107 dla szkolnictwa, obmy\u015blono w r. 1773 Komisj\u0119 Edukacyjn\u0105.<\/p>\r\n

W Niemczech projekt pa\u0144stwowej w\u0142adzy o\u015bwiatowej g\u0142osi\u0142 Martin Ehler w r. 1766, a Basedow wyst\u0105pi\u0142 w r. 1768 ju\u017c z \u017c\u0105daniem, by pa\u0144stwo nadzorowa\u0142o te\u017c szko\u0142y prywatne i z projektem szko\u0142y \u201emi\u0119dzywyznaniowej\u201d. Pruskie \u201eLandrecht\u201d w r. 1794 oznajmia, jako \u201eSzko\u0142y i uniwersytety s\u0105 zak\u0142adami pa\u0144stwowymi\u201d. J.G. Fichte zap\u0119dzi\u0142 si\u0119 w r. 1808 tak daleko, i\u017c zakwestionowa\u0142 prawo wychowawcze rodziny i proponowa\u0142 nawet falanstery dzieci\u0119ce. Nader szeroko zakre\u015blali prawa pa\u0144stwa wobec szkolnictwa nawet Niemeyer i Herbart, chocia\u017c byli przeciwnikami monopolu. Dieszerweg domaga si\u0119 plan\u00f3w naukowych od w\u0142adzy pa\u0144stwowej. Schleiermacher g\u0142osi, \u017ce m\u0142odzie\u017c nale\u017cy wychowywa\u0107 fur einen bestimten Staat<\/em>[3]<\/sup>, a wi\u0119c czyni wychowanie zawis\u0142ym od rodzaju pa\u0144stwa.<\/p>\r\n

Dok\u0142adny plan szkolnictwa pa\u0144stwowego (antyko\u015bcielnego) przedstawi\u0142 we Francji Condorcet w roku 1792. Napoleon obwie\u015bci\u0142 w roku 1808, jako \u201eszkolnictwo powierzone jest w ca\u0142ym pa\u0144stwie jedynie i wy\u0142\u0105cznie w\u0142adzom rz\u0105dowym\u201d. Zasady monopolu nie naruszy\u0142 ani biskup de Frayssinous, minister o\u015bwiaty za restauracji. Dopiero po rewolucji w roku 1848 wyst\u0105piono z \u017c\u0105daniem wolno\u015bci nauczania.<\/p>\r\n

W Hiszpanii zacz\u0119\u0142o si\u0119 szkolnictwo pa\u0144stwowe dopiero od roku 1857, a pa\u0144stwowa ustawa szkolna w Kr\u00f3lestwie Sardynii wysz\u0142a w roku 1895. Ca\u0142a Europa uwierzy\u0142a ju\u017c w Chalostaisa, a Metternich czy Mazzini wierzyli mocno, \u017ce opanowanie szko\u0142y rozstrzyga o przysz\u0142o\u015bci kraju, \u017ce to jest \u201epoliticum\u201d nie do pokonania. Tylko Anglia uchroni\u0142a si\u0119 od przes\u0105du polityczno-szkolnego.<\/p>\r\n

Nadz\u00f3r nad szko\u0142ami \u015brednimi, ustanowiony w roku 1864, kontroluje tylko rachunki; przymus za\u015b szkolny nauki elementarnej, wprowadzany stopniowo w latach 1870-1880 pozostawia wolny wyb\u00f3r szko\u0142y gminnej lub prywatnej. O monopolu pa\u0144stwowym nigdy tam nie by\u0142o mowy.<\/p>\r\n

Uwa\u017ca\u0142em za potrzebne poda\u0107 ten przegl\u0105d, a\u017ceby wykaza\u0107, \u017ce pomys\u0142 szko\u0142y pa\u0144stwowej, a tym bardziej monopolu, jest wcale niedawnej daty; \u017ce nie s\u0105 to bynajmniej rzeczy \u201erozumiej\u0105ce si\u0119 same przez si\u0119\u201d, lecz wynik\u0142e z okoliczno\u015bci. M\u00f3wi\u0105c na og\u00f3\u0142, jest to dar protestantyzmu.<\/p>\r\n

Upa\u0144stwowienie szk\u00f3\u0142 mia\u0142o w swoim czasie swoje dobre strony. Pa\u0144stwo, uwa\u017caj\u0105c szko\u0142y za swe najlepsze narz\u0119dzia, pomna\u017ca\u0142o je i dba\u0142o o ich poziom. Zaci\u0105\u017cy\u0142o atoli nad wychowaniem publicznym owo \u201epoliticum\u201d, zw\u0142aszcza, \u017ce k\u0142adziono na to nacisk tym silniejszy, im bardziej rz\u0105dy si\u0119 psu\u0142y, im bardziej obni\u017ca\u0142 si\u0119 ich poziom moralny i umys\u0142owy. W\u0142adza nad szko\u0142ami pos\u0142u\u017cy\u0142a wreszcie niemal wy\u0142\u0105cznie do walki z Ko\u015bcio\u0142em; my za\u015b w Polsce mieli\u015bmy przera\u017aliwe zaiste widowisko, jak dla polityki szarga\u0142o si\u0119 szko\u0142\u0119, psuj\u0105c charakter m\u0142odzie\u017cy, a od nauczycieli wymagaj\u0105c wr\u0119cz braku charakteru. Trudno doprawdy nie nabra\u0107 przekonania, \u017ce lepiej \u201edmucha\u0107 na zimne\u201d, ni\u017c pozostawi\u0107 jak\u0105kolwiek mo\u017cno\u015b\u0107 nawrotu do poprzedniej \u201epedagogii\u201d.<\/p>\r\n

Nie chcemy, \u017ceby szko\u0142a by\u0142a \u201epoliticum\u201d; nie chcemy pedagogii ministerialnej.<\/p>\r\n

\u0179\u0105damy natomiast w imi\u0119 naszego has\u0142a etyki totalnej, \u017ceby szko\u0142a by\u0142a rozsadnikiem moralno\u015bci katolickiej; poza tem \u017ceby s\u0142u\u017cy\u0142a samej tylko o\u015bwiacie i niczemu innemu. Szko\u0142a nie mo\u017ce by\u0107 ani areligijna, ani acywilizacyjna. Jakiej\u017ce ma s\u0142u\u017cy\u0107 cywilizacji? Bizanty\u0144skiej, tura\u0144skiej czy mo\u017ce \u017cydowskiej? Je\u017celi kto ma takie tendencje, niechaj wyst\u0119puje z nimi jawnie!<\/p>\r\n

W szkole katolickiej i opartej na cywilizacji \u0142aci\u0144skiej nie trzeba osobliwych zabieg\u00f3w o wychowanie obywatelskie. Szko\u0142a taka, a przy tym \u015bci\u015ble pedagogiczna, przej\u0119ta jest zawsze duchem obywatelskim. Cz\u0142owiek religijny, porz\u0105dny i \u015bwiat\u0142y, ceni\u0105cy sw\u0105 osobowo\u015b\u0107 i szanuj\u0105cy j\u0105 u innych, a przej\u0119ty altruizmem, b\u0119dzie tym samym dobrym obywatelem polskim\u2026<\/p>\r\n

Fragment broszury prof. Feliksa Konecznego<\/strong> pt. \u201ePa\u0144stwowe szkolnictwo\u201d.<\/p>\r\n

Publikacja krakowskiego historiozofa zosta\u0142a ponownie wydana w roku 2019 przez wydawnictwo Prohibita.<\/a><\/p>\r\n

\"\"<\/a><\/p>\r\n

Aby naby\u0107 broszur\u0119 i przeczyta\u0107 ca\u0142o\u015b\u0107 nale\u017cy klikn\u0105\u0107 TUTAJ<\/strong><\/span>.<\/a><\/p>\r\n

***<\/p>\r\n

[1] Opiesza\u0142o\u015b\u0107, brak energii w dzia\u0142aniu – przyp. red.<\/p>\r\n

[2] Szko\u0142a jest kwesti\u0105 polityczn\u0105 – niem.<\/p>\r\n

[3] Dla cel\u00f3w pa\u0144stwa – przyp. Wydawcy.<\/p>\r\n

 <\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Prezentujemy fragment broszury prof. Feliksa Konecznego pt. \u201ePa\u0144stwowe szkolnictwo\u201d. Publikacja zosta\u0142a ponownie wydana przez wydawnictwo Prohibita. Feliks Koneczny, \u201ePa\u0144stwowe szkolnictwo\u201d: A\u017c do XVI wieku nikt nie pomy\u015bla\u0142, i\u017cby pa\u0144stwo mia\u0142o zajmowa\u0107 si\u0119 szkolnictwem. Przez ca\u0142e wieki szko\u0142y by\u0142y monopolem Ko\u015bcio\u0142a, nie z zasady wcale, lecz z konieczno\u015bci, bo tylko duchowie\u0144stwo mog\u0142o udziela\u0107 nauki ksi\u0105\u017ckowej, gdy\u017c […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[20],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/109613"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=109613"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/109613\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=109613"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=109613"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=109613"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}