{"id":108872,"date":"2019-07-14T20:49:26","date_gmt":"2019-07-15T00:49:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=108872"},"modified":"2019-07-15T21:48:07","modified_gmt":"2019-07-16T01:48:07","slug":"nimieccy-swiadkowie-historii-xx-wieku-tomasz-gabis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=108872","title":{"rendered":"Nimieccy \u015bwiadkowie historii XX wieku – Tomasz Gabi\u015b<\/em>"},"content":{"rendered":"\r\n

Kto dzi\u015b czyni nieprawo\u015b\u0107, mo\u017ce by\u0107 pewny, \u017ce przysz\u0142a nieprawo\u015b\u0107 go usprawiedliwi<\/em> (Carl Schmitt)<\/p>\r\n

W<\/strong> poprzednich \u201eNotatkach\u201d, w kt\u00f3rych omawia\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 Piotra Zychowicza Skazy na pancerzach<\/em>, zajmowa\u0142em si\u0119 \u015bwiadkami historii opowiadaj\u0105cymi o tym, co prze\u017cyli i co widzieli podczas \u201eakcji pacyfikacyjnych\u201d przeprowadzanych przez oddzia\u0142y podziemia antykomunistycznego. Nie mog\u0105 oni nam wiele powiedzie\u0107 o historii politycznej, poniewa\u017c, znajduj\u0105c si\u0119 w danym dniu w Wierzchowinach czy Piskorowicach, obejmuj\u0105 wzrokiem jedynie jej mikroskopijny wycinek. O wiele bardziej interesuj\u0105cy s\u0105 \u015bwiadkowie historii, kt\u00f3rzy brali udzia\u0142 w wielkich wydarzeniach politycznych i je kszta\u0142towali, podejmuj\u0105c decyzje wp\u0142ywaj\u0105ce na losy rz\u0105dzonych przez nich pa\u0144stw i narod\u00f3w. Dzienniki, pami\u0119tniki, wspomnienia, autobiografie pisali m\u0119\u017cowie stanu, politycy z wysokich szczebli w\u0142adzy, wy\u017csi urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi, ludzie nale\u017c\u0105cy do wewn\u0119trznego kr\u0119gu w\u0142adzy i poruszaj\u0105cy si\u0119 w jej cieniu, insiderzy, cz\u0142onkowie elit dzia\u0142aj\u0105cy w r\u00f3\u017cnych dziedzinach \u017cycia spo\u0142ecznego. Rzecz jasna, do relacji tych \u015bwiadk\u00f3w historii nale\u017cy podchodzi\u0107 dok\u0142adnie tak samo jak do relacji \u015bwiadk\u00f3w z Wierzchowin i Piskorowic, czyli nieufnie i sceptycznie, b\u0119d\u0105c \u015bwiadomym, \u017ce nawet tzw. dzienniki intymne s\u0105 w pewnym stopniu kreacj\u0105 i konstrukcj\u0105 a co dopiero spisywane po latach wspomnienia, pami\u0119tniki i autobiografie. Jak to ujmuj\u0105 badacze: \u201ew swoich pami\u0119tnikach Kowalski kreuje posta\u0107 \u00bbKowalskiego\u00bb\u201d.<\/p>\r\n

Opr\u00f3cz normalnych, badanych przez psychologi\u0119 pami\u0119ci, proces\u00f3w zapominania oraz kreatywnych w\u0142a\u015bciwo\u015bci pami\u0119ci jako takiej (pisa\u0142em o tym w poprzednich \u201eNotatkach\u201d), znajdziemy w nich przemilczenia, opuszczenia tego co z takich czy innych wzgl\u0119d\u00f3w mog\u0142oby by\u0107 niewygodne dla memuarysty, konfabulacje, samochwalstwo, samousprawiedliwienia, \u201ewybielanie siebie\u201d – to ostatnie dotyczy zw\u0142aszcza ludzi zaanga\u017cowanych politycznie i spo\u0142ecznie w re\u017cimach przegranych (zwyci\u0119\u017conych), kt\u00f3re re\u017cimy zwyci\u0119skie staraj\u0105 si\u0119 delegitymizowa\u0107 moralnie i politycznie maluj\u0105c je w mo\u017cliwie najczarniejszych barwach. Obraz minionych wydarze\u0144 opowiadanych przez przegranych, odsuni\u0119tych od w\u0142adzy bywa z natury rzeczy zdeformowany przez rozgoryczenie, zabarwiony pragnieniem symbolicznej zemsty etc. Zar\u00f3wno wi\u0119c g\u0142os zwyci\u0119zc\u00f3w, jak i g\u0142os pokonanych, podlega rozmaitym zniekszta\u0142ceniom tyle, \u017ce s\u0105 to zniekszta\u0142cenia innego typu. Jednak to, co najciekawsze dla ludzi interesuj\u0105cych si\u0119 histori\u0105 polityczn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105, to nie tyle pojedyncze, podawane lub przemilczane fakty i ich oceny, ile ods\u0142oni\u0119cie pewnych mechanizm\u00f3w w\u0142adzy i polityki, jako \u017ce memuary\u015bci opowiadaj\u0105 o swoim \u017cyciu i dzia\u0142alno\u015bci z perspektywy ludzi realnej w\u0142adzy, stoj\u0105cych na czele imperi\u00f3w, \u015bwiatowych mocarstw, suwerennych pot\u0119g kontynentalnych i regionalnych, cz\u0142onk\u00f3w elit, kierownik\u00f3w wielkich instytucji pa\u0144stwowych i politycznych. Poznajemy racje, stoj\u0105ce za ich post\u0119powaniem, dylematy, przed jakimi stali, \u015bledzimy drogi podejmowania decyzji, patrzymy na rzeczywisto\u015b\u0107 ich oczyma, z \u201eodg\u00f3rnego\u201d punktu widzenia.<\/p>\r\n

W polskiej tradycji zdaje si\u0119 dominowa\u0107 perspektywa \u201eoddolna\u201d, czy to insurekcjonistyczna – powsta\u0144ca, partyzanta, konspiratora, rebelianta, opozycjonisty, kontestatora, czy to martyrologiczna – ofiar, prze\u015bladowanych, cierpi\u0105cych, skrzywdzonych, poni\u017conych, zdradzonych. Tego materia\u0142u mamy w nadmiarze, natomiast brakuje nam – \u017ceby powo\u0142a\u0107 si\u0119 na przyk\u0142ady wzi\u0119te od naszych wielkich s\u0105siad\u00f3w- takich pozycji jak polityczna autobiografia Ottona von Bismarcka Refleksje i wspomnienia<\/em>, autobiograficzne, napisane na emigracji, ksi\u0105\u017cki cesarza Wilhelma II (Wspomnienia z m\u0142odo\u015bci, Z mojego \u017cycia, Wydarzenia i postaci z lat 1878-1918<\/em>), Wspomnienia <\/em>Sergiusza Wittego, premiera rz\u0105du rosyjskiego w latach 1907-1912 (wydane w 2017 roku przez Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia), wspomnienia Micha\u0142a Murawiowa (zwanego przez naszych przodk\u00f3w \u201ewieszatielem\u201d), wielkiego ksi\u0119cia Aleksandra Michaj\u0142owicza Romanowa, Paw\u0142a Milukowa, Aleksandra Kiere\u0144skiego.<\/p>\r\n

Niemcy, kt\u00f3rzy pragn\u0119liby dowiedzie\u0107 si\u0119, jak patrz\u0105 na wojn\u0119 nie zwykli \u017co\u0142nierze czy oficerowie frontowi, ale dowodz\u0105cy wielkimi armiami, podejmuj\u0105cy zasadnicze decyzje i wydaj\u0105cy rozkazy z samych szczyt\u00f3w hierarchii, mog\u0105 si\u0119gn\u0105\u0107 po wspomnienia feldmarsza\u0142ka Helmuta von Moltke (starszego) i jego bratanka genera\u0142a Helmuta von Moltke (m\u0142odszego), po wojskow\u0105 autobiografi\u0119 feldmarsza\u0142ka Paula von Hindenburg Z mojego \u017cycia<\/em> czy Moje wspomnienia wojenne 1914-1918 <\/em>genera\u0142a Ericha von Ludendorffa.<\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

Niemcy posiadaj\u0105 bogate i r\u00f3\u017cnorodne pi\u015bmiennictwo pami\u0119tnikarskie, wielu przedstawicieli politycznych i kulturalnych elit niemieckich prowadzi\u0142o dzienniki, pisa\u0142o wspomnienia i autobiografie. Odnosi si\u0119 to do ludzi aktywnie uczestnicz\u0105cych w systemie politycznym narodowosocjalistycznej Rzeszy Niemieckiej jak r\u00f3wnie\u017c komunistycznej Niemieckiej Republiki Demokratycznej, czyli os\u00f3b, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142y \u201edu\u017c\u0105 Apokalips\u0119\u201d (1945) oraz \u201ema\u0142\u0105 Apokalips\u0119\u201d (1989) i spogl\u0105daj\u0105 wstecz na czas \u201eprzed Apokalips\u0105\u201d. Nale\u017ca\u0142 do nich Alfred Rosenberg, kt\u00f3ry, przebywaj\u0105c w wi\u0119zieniu w Norymberdze, napisa\u0142 rozpraw\u0119 pod tytu\u0142em Ostatnie zapiski. Idea\u0142y i idole narodowosocjalistycznej rewolucji<\/em> (1955) – b\u0119d\u0105c\u0105 pr\u00f3b\u0105 rozrachunku z hitleryzmem w imi\u0119 \u201eprawdziwego\u201d narodowego socjalizmu. Baldur von Schirach opublikowa\u0142 Wierzy\u0142em w Hitlera<\/em> (1967), gdzie rozlicza si\u0119 z w\u0142asn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105 polityczn\u0105. Hjalmar Schacht wyda\u0142 Rozrachunek z Hitlerem<\/em> (1948) oraz 76 lat mojego \u017cycia<\/em> (1953). Albert Speer opublikowa\u0142 Wspomnienia<\/em> (1969) oraz Dzienniki ze Spandau<\/em> (1975). Ostatni prezydent Rzeszy Niemieckiej admira\u0142 Karl D\u00f6nitz og\u0142osi\u0142 10 lat i 20 dni<\/em> (1958) oraz Zmienne koleje mojego \u017cycia <\/em>(1968). Artur Axmann opublikowa\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 na temat kierowanej przez siebie organizacji M\u0142odzie\u017c Hitlera w latach prze\u0142omu <\/em>(1992) oraz autobiografi\u0119 To przecie\u017c nie mo\u017ce by\u0107 koniec<\/em> (1995). \u0179ona Hansa Franka Brigitte Frank wyda\u0142a w 1953 roku, spisane w Norymberdze, wyznania m\u0119\u017ca pod tytu\u0142em W obliczu szubienicy. Interpretacja Hitlera i jego czas\u00f3w na podstawie w\u0142asnych prze\u017cy\u0107 i refleksji<\/em>. Dwa tomy, nigdy nieopublikowanego, prywatnego dziennika Hansa Franka nadal spoczywaj\u0105 w Archiwum Federalnym w Koblencji.<\/p>\r\n

By\u0142y kanclerz i, przez pewien czas, wicekanclerz w rz\u0105dzie Hitlera, dyplomata w s\u0142u\u017cbie Trzeciej Rzeszy, Franz von Papen opublikowa\u0142 autobiografi\u0119 Wy\u0142om dla prawdy<\/em> (1952). Mi\u0119dzy Londynem a Moskw\u0105. Wspomnienia i ostatnie zapiski<\/em> sporz\u0105dzone przed \u015bmierci\u0105 na szubienicy przez Joachima von Ribbentropa wyda\u0142a, w 1954 roku, ze spu\u015bcizny m\u0119\u017ca Annelies von Ribbentrop, kt\u00f3ra, dodajmy, udziela\u0142a si\u0119 te\u017c jako historyk-amator, broni\u0105c polityki m\u0119\u017ca w ksi\u0105\u017ckach Spisek przeciwko pokojowi. Studia o prologu II wojny \u015bwiatowej<\/em>, Tajne kontakty niemiecko-brytyjskie<\/em>, Odpowiedzialno\u015b\u0107 niemieckiej antyhitlerowskiej opozycji za wybuch wojny<\/em>. W og\u00f3le wdowy po dygnitarzach III Rzeszy stara\u0142y si\u0119 przedstawi\u0107 swoich m\u0119\u017c\u00f3w ca\u0142kowicie inaczej ni\u017c prokuratorzy w procesie norymberskim, czemu trudno si\u0119 sk\u0105din\u0105d dziwi\u0107. Emma G\u00f6ring pragn\u0119\u0142a \u201eucz\u0142owieczy\u0107\u201d swojego ma\u0142\u017conka w ksi\u0105\u017cce U boku m\u0119\u017ca<\/em> (1967), Luise Jodl zebra\u0142a w latach 1947-49 zapiski z dziennika m\u0119\u017ca oraz rozmowy z nim i relacje \u015bwiadk\u00f3w obrony; wydano je w 1976 roku jako Po drugiej stronie ko\u0144ca. \u0179ycie i \u015bmier\u0107 genera\u0142a Alfreda Jodla<\/em>. W tym samym roku swoje wspomnienia \u0179ycie ze zbrodniarzem wojennym<\/em> wyda\u0142a, do ko\u0144ca \u017cycia wierna pami\u0119ci m\u0119\u017ca, Lina Heydrich. Ilse He\u00c3\u0178 opublikowa\u0142a korespondencj\u0119 z m\u0119\u017cem Rudolfem He\u00c3\u0178em Anglia – Norymberga – Spandau. Los zawarty w listach<\/em> (1952), Jeniec pokoju – nowe listy ze Spandau<\/em> (1955), Odpowied\u017a z celi nr 7<\/em> (1967). Wspomnijmy tu, \u017ce mieszkaj\u0105cy od 1966 roku w Niemczech Tunezyjczyk Abdallah Melaouhi, wi\u0119zienny piel\u0119gniarz He\u00c3\u0178a od 1982 r. do jego \u015bmierci, autor relacji o swojej pracy w wi\u0119zieniu Spandau (wyd. niem. \u201ePatrzy\u0142em w oczy jego mordercom\u201d. Ostatnie lata \u017cycia i \u015bmier\u0107 Rudolfa He\u00c3\u0178a<\/em>, 2008), twierdzi, \u017ce po \u201esamob\u00f3jczej\u201d \u015bmierci wiceprezesa NSDAP spalono wszystkie jego zapiski i notatki, w sumie kilkaset notes\u00f3w zapisywanych codziennie przez kilkadziesi\u0105t lat. Mo\u017cliwe, \u017ce zanim je spalono zosta\u0142y sfotografowane i spoczywaj\u0105 gdzie\u015b w tajnych sejfach tajnych s\u0142u\u017cb i mo\u017ce kiedy\u015b ujrz\u0105 \u015bwiat\u0142o dzienne.<\/p>\r\n

Genera\u0142 Reinhard Gehlen, kt\u00f3ry s\u0142u\u017cb\u0119 wojskow\u0105 rozpocz\u0105\u0142 w Reichswehrze w 1920 r., zosta\u0142 szefem wywiadu wojskowego Wehrmachtu a nast\u0119pnie szefem wywiadu RFN. Genera\u0142 tak zr\u0119cznie lawirowa\u0142 pomi\u0119dzy Wielkimi Niemcami, Republik\u0105 Federaln\u0105 Niemiec, CIA i BND, \u017ce zas\u0142uguje na miano niemieckiego J\u00f3zefa Fouch\u00c3\u00a9. Z przebiegiem jego kariery czytelnicy mogli zapozna\u0107 si\u0119 dzi\u0119ki lekturze autobiografii S\u0142u\u017cba. Wspomnienia 1942-1971<\/em> (1971). Feldmarsza\u0142ek Erich von Manstein pierwsze szlify wojskowe zdobywa\u0142 jeszcze w armii cesarskiej, potem s\u0142u\u017cy\u0142 w Reichwehrze, nast\u0119pnie w Wehrmachcie, by ostatecznie zosta\u0107 doradc\u0105 rz\u0105du RFN przy organizacji armii. O tym, jak – niezale\u017cnie od ustroju politycznego – wiernie s\u0142u\u017cy\u0142 pa\u0144stwu i narodowi, opowiedzia\u0142 w autobiograficznych ksi\u0105\u017ckach Przegrane zwyci\u0119stwa. Wspomnienia 1939-1944<\/em> (1955) oraz \u0179o\u0142nierskie \u017cycie 1887-1939<\/em> (1958). W trzech armiach s\u0142u\u017cb\u0119 pe\u0142ni\u0142 tak\u017ce genera\u0142 Ulrich de Maizi\u00c3\u00a8re – zaczyna\u0142 w Reichswehrze, by\u0142 wysokiej rangi sztabowcem w Wehrmachcie, karier\u0119 kontynuowa\u0142 jako \u201eojciec-za\u0142o\u017cyciel\u201d nowej armii RFN, awansowa\u0142 do stopnia genera\u0142a armii, zosta\u0142 inspektorem generalnym Bundeswehry. Swoje \u017cycie \u017co\u0142nierza podsumowa\u0142 w pami\u0119tnikach Wype\u0142niaj\u0105c obowi\u0105zek. Sprawozdanie z \u017cycia niemieckiego \u017co\u0142nierza w XX wieku<\/em> (1989). W tym samym czasie jego brat Clemens de Maizi\u00c3\u00a8re (TW \u201eAdwokat\u201d) by\u0142 w NRD renomowanym prawnikiem, dzia\u0142aczem ko\u015bcielnym i partyjnym (Ost-CDU), podobnie jak jego syn Lothar (TW \u201eCzerny\u201d). Syn Ulricha Thomas zosta\u0142 p\u00f3\u017aniej ministrem spaw wewn\u0119trznych i obrony RFN. W Reichswehrze zaczyna\u0142 te\u017c karier\u0119 autor Wspomnie\u0144 \u017co\u0142nierza<\/em> (1951) genera\u0142 Heinz Guderian, kontynuowa\u0142 j\u0105 w Wehrmachcie a zako\u0144czy\u0142 jako doradca tzw. Urz\u0119du Blanka organizuj\u0105cego Bundeswehr\u0119.<\/p>\r\n

Od 1919 roku trzem prezydentom w trzech systemach politycznych: socjaldemokracie Ebertowi w parlamentarnej republice, konserwaty\u015bcie Hindenburgowi w prezydenckiej republice, narodowemu socjali\u015bcie Hitlerowi w wodzowskiej republice s\u0142u\u017cy\u0142 na tym samym stanowisku Otto Mei\u00c3\u0178ner, sekretarz stanu, dyrektor kancelarii Prezydenta Rzeszy. Dok\u0142adniej rzecz bior\u0105c, s\u0142u\u017cy\u0142 a\u017c pi\u0119ciu prezydentom, poniewa\u017c kierowa\u0142 kancelari\u0105 tak\u017ce w 1925 roku pomi\u0119dzy \u015bmierci\u0105 Eberta a wyborem Hindenburga, kiedy obowi\u0105zki prezydenta pe\u0142ni\u0142 Prezes Trybuna\u0142u Rzeszy, i kr\u00f3tko w maju 1945 roku u nowego prezydenta Rzeszy admira\u0142a Karla D\u00f6nitza. Swoj\u0105 wiern\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 pa\u0144stwu opisa\u0142 w wspomnieniach Sekretarz stanu pod Ebertem, Hindenburgiem i Hitlerem<\/em> (1950). Jak wida\u0107, prezydenci przemijaj\u0105 a prawdziwi urz\u0119dnicy pa\u0144stwowi (tzw. pa\u0144stwowcy) trwaj\u0105. Na stanowiskach. Inaczej ni\u017c Mei\u00ce\u00b2ner kilku prezydentom nie zd\u0105\u017cy\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 Kurt Andr\u00c3\u00a4 pracuj\u0105cy w kancelarii prezydenta NRD Wilhelma Piecka, co zrelacjonowa\u0142 w wydanej w 2002 roku ksi\u0105\u017cce By\u0142em wsp\u00f3\u0142pracownikiem Wilhelma Piecka – pr\u00f3ba opisania biografii<\/em>. Nie zd\u0105\u017cy\u0142 z tego prostego powodu, \u017ce po Piecku NRD nie mia\u0142a ju\u017c prezydent\u00f3w. Jednak nie przeszkodzi\u0142o mu to w karierze – od sekretarza (asystenta) nosz\u0105cego teczk\u0119 za Pieckiem wspi\u0105\u0142 si\u0119 na wysokie stanowiska w aparacie partyjno-pa\u0144stwowym.<\/p>\r\n

\u0179ona Baldura von Schiracha Henriette opublikowa\u0142a wspomnienia Cena splendoru. Prze\u017cyta historia<\/em> (1975). Wyda\u0142a r\u00f3wnie\u017c Anegdoty o Hitlerze<\/em> (1980), skonfiskowane w 1982 roku przez erefenowskie organy nadzoru nad pi\u015bmiennictwem; na podstawie zebranych przez ni\u0105 materia\u0142\u00f3w wydano ksi\u0105\u017ck\u0119 Kobiety wok\u00f3\u0142 Hitlera<\/em> (1983). O tym, \u017ce panie nie tylko \u017cy\u0142y \u201eu boku m\u0119\u017c\u00f3w\u201d, ale – jako kobiety wyemancypowane – aktywnie dzia\u0142a\u0142y w polityce, \u015bwiadczy cho\u0107by przyk\u0142ad Przyw\u00f3dczyni Kobiet Rzeszy Gertrud Scholtz-Klink, podobnie \u201eniez\u0142omnej\u201d jak Margot Honecker. Opublikowa\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 Kobieta w Trzeciej Rzeszy<\/em> (1978), dedykowan\u0105 \u201eOfiarom Proces\u00f3w Norymberskich\u201d, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 fragmenty autobiograficzne, jak i dokumentacja w\u0142asnej dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142eczno-politycznej. Jej kole\u017canka Jutta R\u00fcdiger, stoj\u0105ca czele Zwi\u0105zku Dziewcz\u0105t Niemieckich, og\u0142osi\u0142a autobiografi\u0119 \u0179ycie dla m\u0142odzie\u017cy – przyw\u00f3dczyni dziewcz\u0105t w Trzeciej Rzeszy<\/em> (1999). Dost\u0119pne jest r\u00f3wnie\u017c 50-minutowe nagranie wideo zatytu\u0142owane S\u0142u\u017cy\u0142am m\u0142odzie\u017cy<\/em> (1999), zawieraj\u0105ce rozmow\u0119 z ni\u0105 o \u017cyciu i dzia\u0142alno\u015bci. R\u00fcdiger redagowa\u0142a te\u017c i opracowywa\u0142a zbiory materia\u0142\u00f3w i dokument\u00f3w na temat kierowanej przez ni\u0105 organizacji, o kt\u00f3rej – jak uwa\u017ca\u0142a – wypowiedziano zbyt wiele krzywdz\u0105cych s\u0105d\u00f3w.<\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

We wst\u0119pie do ksi\u0105\u017cki Wojna Hitlera<\/em> (prze\u0142. B. Zborski, wyd.3, Krak\u00f3w 2009) David Irving radzi, aby si\u0119ga\u0107 przede wszystkim do oryginalnych manuskrypt\u00f3w, gdy\u017c w powojennych publikacjach dokonywano cz\u0119sto bardzo istotnych zmian<\/span>. Tak np. sta\u0142o si\u0119 w wypadku wspomnie\u0144 kamerdynera Hitlera Karla-Wilhelma Krausego. Oryginalne, r\u0119cznie spisane wspomnienia szefa wywiadu w G\u0142\u00f3wnym Urz\u0119dzie Bezpiecze\u0144stwa Rzeszy Waltera Schellenberga r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 znacznie od okaleczonej i napisanej przez \u201emurzyn\u00f3w\u201d wersji, kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 drukiem. Z du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 ka\u017ce Irving traktowa\u0107 \u201edziennik\u201d prof. Carla-Jackoba Burckhardta cytowany nast\u0119pnie w jego wspomnieniach Moja gda\u0144ska misja<\/em>. Ca\u0142kowitym zmy\u015bleniem s\u0105 Rozmowy z Hitlerem<\/em> Hermanna Rauschninga napisane w rzeczywisto\u015bci przez dziennikarza Emery Revesa (alias Imre Rosenbaum alias Imre R\u00c3\u00a9v\u00c3\u00a9sz (zob. m\u00f3j artyku\u0142 \u201ePropaganda jako \u017ar\u00f3d\u0142o historyczne\u201d:www.tomaszgabis.pl\/2009\/04\/28\/propaganda-jako-zrodlo-historyczne). Reves wyda\u0142 r\u00f3wnie\u017c, jeszcze w czasie wojny, inne s\u0142ynne \u201e\u017ar\u00f3d\u0142o\u201d na temat narodowego socjalizmu – \u201epami\u0119tniki\u201d przemys\u0142owca Fritza Thyssena P\u0142aci\u0142em Hitlerowi. <\/em>Thyssen nigdy nie widzia\u0142 na oczy o\u015bmiu z dziewi\u0119tnastu rozdzia\u0142\u00f3w ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3rych pierwsz\u0105, szkicow\u0105 wersj\u0119 sporz\u0105dzono w j\u0119zyku francuskim. \u201eWspomnienia\u201d sekretarki Hitlera Christy Schroeder Hitler prywatnie<\/em> (1949) napisane zosta\u0142y w rzeczywisto\u015bci przez francuskiego oficera Alberta Zollera, kt\u00f3ry wykorzysta\u0142 protoko\u0142y przes\u0142ucha\u0144 internowanej Schroeder.<\/p>\r\n

S\u0142ynne Wspomnienia<\/em> Alberta Speera (zatytu\u0142owane w angielskim wydaniu Trzecia Rzesza od \u015brodka<\/em> ), kt\u00f3re, opublikowane po raz pierwszy w 1969 roku, przynios\u0142y mu fortun\u0119, zosta\u0142y w rzeczywisto\u015bci napisane przez redaktor\u00f3w z wydawnictwa Ullstein Verlag – Wolfa-Jobsta Siedlera i Annette Engel oraz historyka i redaktora z dziennika \u201eFrankfurter Allgemeine Zeitung\u201d Joachima Festa. Maj\u0105 one bardzo ma\u0142o wsp\u00f3lnego z oryginalnymi wspomnieniami Speera napisanymi w wi\u0119zieniu w Spandau.<\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

Po znikni\u0119ciu NRD z politycznej mapy Europy swoj\u0105 autobiografi\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 Przed brzaskiem<\/em> opublikowa\u0142 wicepremier, cz\u0142onek Biura Politycznego KC Socjalistycznej Partii Jedno\u015bci Niemiec (SED), przewodnicz\u0105cy Izby Ludowej, Horst Sindermann. Hans Modrow, student Wy\u017cszej Szko\u0142y Komsomo\u0142u w Moskwie w latach 1952-53, sekretarz wydzia\u0142u agitacji i propagandy KC, I sekretarz Komitetu Okr\u0119gowego w Dre\u017anie, (przed)ostatni premier NRD o swojej karierze politycznej opowiedzia\u0142 w ksi\u0105\u017ckach: Chcia\u0142em nowych Niemiec<\/em>, W historycznej misji<\/em>, Pieriestrojka , jak j\u0105 widz\u0119. Osobiste wspomnienia i analizy dekady, kt\u00f3ra zmieni\u0142a \u015bwiat<\/em>. Pod jego redakcj\u0105 ukaza\u0142a si\u0119 publikacja Wielki Dom. Insiderzy relacjonuj\u0105 z Komitetu Centralnego SED<\/em>, w kt\u00f3rej zamieszczono wypowiedzi ludzi z samego serca w\u0142adzy, czyli gmachu KC w Berlinie. Wyja\u015bniaj\u0105 oni i opisuj\u0105 – rzecz prosta zgodnie ze swoim subiektywnym rozeznaniem – jak rzeczywi\u015bcie funkcjonowa\u0142y struktury najwy\u017cszego aparatu partyjnego.<\/p>\r\n

Genera\u0142 Heinz Ke\u00c3\u0178ler, cz\u0142onek Rady Ministr\u00f3w, minister obrony narodowej, cz\u0142onek KC, Biura Politycznego SED i Narodowej Rady Obrony NRD rzuci\u0142 na papier Wspomnienia o sobie i sprawach wa\u017cnych.<\/em> Bez w\u0105tpienia mia\u0142 wiele wa\u017cnych spraw na g\u0142owie. Autobiografi\u0119 polityczn\u0105 Zaryzykowane i przegrane<\/em> przed\u0142o\u017cy\u0142 publiczno\u015bci Gerhard Sch\u00fcrer, od 1963 roku cz\u0142onek Komitetu Centralnego, kandydat do Biura Politycznego, naczelny planista w rz\u0105dzie, cz\u0142onek Prezydium Rady Ministr\u00f3w. Z kolei cz\u0142onek Biura Politycznego, sekretarz KC do spraw planowania gospodarczego G\u00fcnter Mittag w ksi\u0105\u017cce Za ka\u017cd\u0105 cen\u0119. W polu napi\u0119\u0107 dw\u00f3ch system\u00f3w <\/em>przybli\u017cy\u0142 czytelnikom swoj\u0105 trudn\u0105 misj\u0119 kierowania enerdowsk\u0105 gospodark\u0105. Ostatni sekretarz generalny SED Eugen Krenz zaprezentowa\u0142 dwie pozycje: Jesie\u0144 1989<\/em>, gdzie pokaza\u0142, jak od strony w\u0142adzy wygl\u0105da\u0142 \u201eprze\u0142om\u201d polityczny w NRD, oraz Notatki wi\u0119zienne<\/em> (by\u0142 wi\u0119\u017aniem politycznym w zjednoczonych Niemczech). Cz\u0142onek Biura Politycznego Werner Eberlein w Spotkaniach<\/em> przedstawi\u0142 swoje spotkania z lud\u017ami polityki pocz\u0105wszy od pogaw\u0119dki z Nadie\u017cd\u0105 Krupsk\u0105 w 1934 roku. Wspomnienia opublikowali m.in.: profesor prawa, wiceminister szkolnictwa wy\u017cszego, pose\u0142, kierownik wydzia\u0142u nauki KC Gregor Schirmer(\u201eTak, jestem gotowy”. Retrospekcja<\/em>), Prezes S\u0105du Najwy\u017cszego, genera\u0142 Narodowej Armii Ludowej G\u00fcnther Sarge (W s\u0142u\u017cbie prawa. Wspomina najwy\u017cszy s\u0119dzia NRD<\/em>), d\u0142ugoletni sekretarz stanu w Ministerstwie Elektrotechniki i Elektroniki, g\u0142\u00f3wny organizator i promotor rozwoju mikroelektroniki w NRD Karl Nendel (Genera\u0142 mikroelektroniki. Autobiografia<\/em>).<\/p>\r\n

Historyk, tw\u00f3rca telewizyjnych film\u00f3w historycznych, sztuk teatralnych i ksi\u0105\u017cek biograficznych Hans Bentzien by\u0142 w latach 1961-1966 ministrem kultury NRD, w okresie 1966-1975 szefem jednego z najwi\u0119kszych wydawnictw NRD, ostatnim dyrektorem generalnym telewizji NRD. W ksi\u0105\u017cce Moi sekretarze i ja<\/em> – chodzi oczywi\u015bcie o wa\u017cnych sekretarzy partii od Wilhelma Piecka do Honeckera – opisuje spotkania i kontakty z najwy\u017cszymi funkcjonariuszami partii, kt\u00f3rych napotka\u0142 na drodze \u017cycia i kariery politycznej. Bentzien wyst\u0119puje tu wprawdzie jako \u015bwiadek historii, ale nie stroni te\u017c od roli historyka np. jako autor pracy na temat wydarze\u0144 z czerwca 1953 roku Co wydarzy\u0142o si\u0119 17 czerwca. Prolog, przebieg, kulisy<\/em>. Inny historyk, prawnik, przez 20 lat bliski wsp\u00f3\u0142pracownik genseka Walthera Ulbrichta Herbert Graf, og\u0142osi\u0142 wspomnienia Moje \u017cycie. M\u00f3j szef Ulbricht. Moje widzenie spraw<\/em>. Ulbrichtowi po\u015bwi\u0119cony jest tom Walther Ulbricht <\/em>zawieraj\u0105cy anegdoty, wspomnienia, \u015bwiadectwa i relacje ludzi osobi\u015bcie znaj\u0105cych sekretarza generalnego SED. Redaktorem tomu jest Egon Krenz – tak to ostatni gensek piel\u0119gnuje pami\u0119\u0107 o swoim poprzedniku. W tym kontek\u015bcie warto wspomnie\u0107 prac\u0119 Ulbricht versus Adenauer<\/em>. Por\u00f3wnanie dw\u00f3ch m\u0119\u017c\u00f3w stanu<\/em>, kt\u00f3rej autor G\u00fcnter Benser, historyk, pe\u0142ni\u0105cy wy\u017csze funkcje w aparacie partyjno-naukowym NRD analizuje podobie\u0144stwa i r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy katolickim konserwatyst\u0105 Adenauerem i komunist\u0105 Ulbrichtem – \u201ekolaborant\u00f3w\u201d zwyci\u0119skich mocarstw. Wizerunek przyw\u00f3dcy partii i pa\u0144stwa uzupe\u0142nia ksi\u0105\u017cka drugiej \u017cony Ulbrichta, zmar\u0142ej w 2002 roku w wieku 99 lat, Lotte Ulbricht Moje \u017cycie. \u015awiadectwa w\u0142asne, listy, dokumenty<\/em>. Na podstawie jej materia\u0142\u00f3w autobiograficznych, list\u00f3w i zapisk\u00f3w edycj\u0119 opracowa\u0142 dziennikarz Frank Schumann, publicysta zwi\u0105zany przez blisko 20 lat z centralnym organem FDJ gazet\u0105 \u201eJunge Welt\u201d, zarejestrowany w aktach Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Pa\u0144stwa jako TW \u201eKarl\u201d: dzisiaj kieruje, zas\u0142u\u017con\u0105 dla kultywowania pami\u0119ci o NRD, oficyn\u0105 edition ost.<\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

Pami\u0119tnik\u00f3w nie zd\u0105\u017cy\u0142, niestety, napisa\u0107 sekretarz generalny SED Erich Honecker. Refleksjami i ocenami na temat pa\u0144stwa, kt\u00f3remu przewodzi\u0142, podzieli\u0142 si\u0119 jednak z enerdowskim pie\u015bniarzem Reinholdem Andertem, kt\u00f3ry przeprowadzi\u0142 z nim rozmowy w 1990 roku nagrane na 40 ta\u015bmach magnetofonowych – zosta\u0142y opublikowane (w niepe\u0142nej wersji) w 1991 roku jako Upadek – Erich Honecker w krzy\u017cowym ogniu pyta\u0144<\/em>. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej Andert wyda\u0142 now\u0105 wersj\u0119, rozszerzon\u0105 o fragmenty, kt\u00f3re nie wesz\u0142y do pierwszego wydania (Upadek. Rozmowy z Erichem Honeckerem<\/em>). Przypomnijmy jeszcze, \u017ce 3 grudnia 1992 przed 27 Du\u017c\u0105 Izb\u0105 Karn\u0105 berli\u0144skiego S\u0105du Krajowego by\u0142y sekretarz generalny partii z\u0142o\u017cy\u0142 o\u015bwiadczenie polityczne, w kt\u00f3rym dochodzenie przeciwko sobie uzna\u0142 za bezprawne a proces za fars\u0119 i polityczny spektakl, po czym skr\u00f3towo, ale bardzo dobitnie i jasno wyja\u015bni\u0142 motywy i okoliczno\u015bci podejmowanych przez siebie decyzji politycznych. Og\u00f3lna wymowa tego, przyznajmy, bardzo dobrego wyst\u0105pienia? \u201eIch bereue nichts\u201d.<\/p>\r\n

Podczas 169 dni pobytu w celi wi\u0119zienia w berli\u0144skiej dzielnicy Moabit (do kt\u00f3rego 57 lat wcze\u015bniej przywioz\u0142o go Gestapo), Honecker prowadzi\u0142 dziennik licz\u0105cy 400 r\u0119cznie zapisanych stron. Pod tytu\u0142em Ostatnie zapiski – dla Margot<\/em> wyda\u0142o j\u0105 wydawnictwo wspomnianego wy\u017cej Franka Schumanna.<\/strong> Zapiski m\u0119\u017ca przekaza\u0142a wydawcy Margot Honecker, kt\u00f3ra – w przeciwie\u0144stwie do Emmy G\u00f6ring, Annlies Ribbentrop czy Ilse Hess – by\u0142a nie tylko \u017con\u0105 u boku m\u0119\u017ca, ale pe\u0142ni\u0142a wysokie funkcje partyjno-pa\u0144stwowe; kierowa\u0142a Ministerstwem O\u015bwiaty w latach 1963-1989, nazywana by\u0142a \u201e\u017celazn\u0105 dam\u0105 NRD\u201d, najpot\u0119\u017cniejsz\u0105 kobiet\u0105 w pa\u0144stwie, a nawet najpot\u0119\u017cniejszym cz\u0142owiekiem w pa\u0144stwie. Schumann odwiedzi\u0142 j\u0105 w domu w Santiago de Chile, gdzie przebywa\u0142a na emigracji politycznej. Rozmawia\u0142 z ni\u0105 tam przez wiele godzin, a po jej \u015bmierci wyda\u0142 obszern\u0105 korespondencj\u0119 Poczta z Chile. Korespondencja z Margot Honecker<\/em>. O sobie i swojej dzia\u0142alno\u015bci wdowa po sekretarzu generalnym opowiedzia\u0142a w wywiadzie-rzece przeprowadzonym przez Nilsa Ole Oermanna (Na kawie u Margot Honecker: ostatnie spotkania z nieugi\u0119t\u0105<\/em>) oraz w Rozmowach z Margot Honecker o innych Niemczech <\/em>(jej interlokutorem by\u0142 ex- sekretarz generalny Komunistycznej Partii Chile Louis Corval\u00e1n).<\/p>\r\n

O swoich ojcach, kt\u00f3rzy odegrali wa\u017cn\u0105 rol\u0119 w historii Niemiec, pisali synowie – krytycznie syn gubernatora Franka Niklas (M\u00f3j ojciec Hans Frank<\/em>), za\u015b afirmatywnie syn Rudolfa He\u00c3\u0178a Wolf-R\u00fcdiger (M\u00f3j ojciec Rudolf He\u00c3\u0178, <\/em>z przedmow\u0105 Golo Manna). Z kolei Rudolf Steinhoff napisa\u0142 utrzyman\u0105 w \u017cyczliwym tonie biografi\u0119 swojego ojca Carla Steinhoffa – pierwszego ministra spraw wewn\u0119trznych NRD w latach 1949-1952, czyli w okresie, kiedy za\u0142o\u017cono MBP (Carl Steinhoff. Biografia<\/em>). Syn agenta Stasi w Bonn G\u00fcntera Guillaume`a (s\u0142ynnego \u201eszpiega przy kanclerzu\u201d) Pierre Guillaume og\u0142osi\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119 wspomnieniow\u0105 (Obcy ojciec<\/em>) – obcy dlatego, bo w RFN zdrajca, a w NRD – bohater. Do rzadko\u015bci nale\u017c\u0105 wspomnienia wnuk\u00f3w o dziadkach, a tymczasem Roberto Y\u00e1\u00c3\u00b1ez (ur.1974) takie w\u0142a\u015bnie og\u0142osi\u0142 – By\u0142em ostatnim obywatelem NRD. Moje \u017cycie jako wnuka Honeckera<\/em>. Dziadek podobno bardzo wnuka kocha\u0142.<\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

Wartymi, cho\u0107 bez przesady, wys\u0142uchania \u015bwiadk\u00f3w historii mog\u0105 by\u0107 ludzie, kt\u00f3rzy przebywaj\u0105 w bezpo\u015brednim otoczeniu m\u0119\u017c\u00f3w stanu i polityk\u00f3w, poruszaj\u0105 si\u0119 w kr\u0119gu w\u0142adzy. Nie uczestnicz\u0105 w niej bezpo\u015brednio, zajmuj\u0105 natomiast dobry punkt obserwacyjny. Do takich \u015bwiadk\u00f3w zaliczy\u0107 mo\u017cna np. Paula-Otto Schmidta, kt\u00f3ry karier\u0119 urz\u0119dowego t\u0142umacza rozpocz\u0105\u0142 w 1924 roku, doszed\u0142 do stanowiska g\u0142\u00f3wnego t\u0142umacza MSZ i pozosta\u0142 nim do 1945 roku. Bra\u0142 udzia\u0142 jako t\u0142umacz w konferencjach mi\u0119dzynarodowych, w negocjacjach i rozmowach politycznych na najwy\u017cszym szczeblu. Swoj\u0105, jak\u017ce ciekaw\u0105 prac\u0119, opisa\u0142 w ksi\u0105\u017cce wspomnieniowej Statysta na dyplomatycznej scenie 1923-1945. Prze\u017cycia g\u0142\u00f3wnego t\u0142umacza w MSZ z m\u0119\u017cami stanu Europy. Od Stresemanna i Brianda do Hitlera, Chamberlaina i Mo\u0142otowa <\/em>(1949). Poniewa\u017c autorzy tego typu literatury jedynie obs\u0142uguj\u0105 w\u0142adz\u0119, nie b\u0119d\u0105c wprowadzonymi w wa\u017cne sprawy polityczne a jedynie w prywatne czy wr\u0119cz intymne sfery \u017cycia, najcz\u0119\u015bciej opisuj\u0105 historyczne osobisto\u015bci z – by odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do znanej klasyfikacji Hegla – \u201ekamerdynerskiego\u201d punktu widzenia: Karl Wilhelm Krause, Przez dziesi\u0119\u0107 lat. Dniem i noc\u0105. Kamerdyner u Hitlera<\/em> (1949), Heinz Linge Do ko\u0144ca jako szef osobistej s\u0142u\u017cby u Hitlera <\/em>(1980), Rochus Misch Ostatni \u015bwiadek<\/em>. \u201eBy\u0142em telefonist\u0105, kurierem i ochroniarzem Hitlera”<\/em> (2008), Christa Schroeder By\u0142 moim szefem<\/em>(1985), Gertrude Junge Do ostatniej godziny. Sekretarka Hitlera opowiada swoje \u017cycie<\/em> (2002), Brunhilde Pomsel Niemieckie \u017cycie. By\u0142am sekretark\u0105 Goebbelsa<\/em> (2017). Masa\u017cysta Himmlera Felix Kersten widzia\u0142 Reichsf\u00fchrera<\/em> \u201ew gaciach\u201d a swoimi wra\u017ceniami podzieli\u0142 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce Trupia czaszka i wierno\u015b\u0107. Heinrich Himmler bez munduru <\/em>, 1952).<\/p>\r\n

Erich Kempka, od 1932 do 1945 roku szofer Hitlera, swoj\u0105 karier\u0119 kierowcy wodza, kt\u00f3ra zako\u0144czy\u0142a si\u0119 uczestnictwem w spaleniu jego zw\u0142ok, opisa\u0142 we wspomnieniach pod sensacyjnie brzmi\u0105cym tytu\u0142em Spali\u0142em Adolfa Hitlera<\/em> (1950). Pilot Hitlera w latach 1932-1945 Hans Baur opowiedzia\u0142 o swoich lotniczych wyczynach w ksi\u0105\u017ckach: Wozi\u0142em samolotem pot\u0119\u017cnych tego \u015bwiata <\/em>(1956), Z pot\u0119\u017cnymi pomi\u0119dzy niebem a ziemi\u0105<\/em> (1971), Hitler at my side<\/em> (1986). Z bliska obserwowa\u0142 kanclerza Niemiec administrator jego alpejskiej posiad\u0142o\u015bci \u201eBerghof” (Obersalzberg) latach 1935 – 1943 Herbert D\u00f6hring. A o tym co widzia\u0142, dowiedzie\u0107 si\u0119 mo\u017cna z jego ksi\u0105\u017cki Zarz\u0105dca domu u Hitlera <\/em>(2013). Nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce gdyby owczarek Hitlera Blondie potrafi\u0142 pisa\u0107, te\u017c z pewno\u015bci\u0105 zapewni\u0142by nam przyjemn\u0105 lektur\u0119 na wiecz\u00f3r.<\/p>\r\n

Po rozwi\u0105zaniu NRD Wspomnienia osobistego ochroniarza <\/em>og\u0142osi\u0142 podpu\u0142kownik G\u00fcnter Vogler, kt\u00f3ry od 1954 s\u0142u\u017cy\u0142 w batalionach ochrony strzeg\u0105c m.in. siedziby Komitetu Centralnego SED, a w latach 1959 – 1964 w ochronie Waltera Ulbrichta. Oficer Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Pa\u0144stwa Gerhard Schmidt, odpowiedzialny za zaopatrzenie i utrzymanie pilnie strze\u017conego przez bezpiek\u0119 Le\u015bnego Osiedla Wandlitz ko\u0142o Bernau, gdzie mieszkali cz\u0142onkowie Biura Politycznego, swoje prze\u017cycia i do\u015bwiadczenia opisa\u0142 w ksi\u0105\u017cce By\u0142em kamerdynerem Biura Politycznego<\/em>. Honecker prywatnie <\/em>to ksi\u0105\u017cka kapitana Lothara Herzoga cz\u0142onka osobistej ochrony cz\u0142onk\u00f3w Biura Politycznego i rz\u0105du, kt\u00f3ry towarzyszy\u0142 im w podr\u00f3\u017cach zagranicznych. W latach 1971-1984 Herzog by\u0142 oddelegowany wy\u0142\u0105cznie do ochrony Ericha Honeckera, kt\u00f3remu dotrzymywa\u0142 towarzystwa tak\u017ce na urlopie. Swoj\u0105 13-letni\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 w roli cz\u0142onka, a od 1984 dow\u00f3dcy oddzia\u0142u ochrony Honeckera zrelacjonowa\u0142 tak\u017ce Bernd Br\u00fcckner w ksi\u0105\u017cce Obok Honeckera – opowiada osobisty ochroniarz Pierwszego Obywatela<\/em>.<\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

Wspomnienia, pami\u0119tniki, relacje z \u017cycia zawodowego pozostawili ludzie nale\u017c\u0105cy do \u015bcis\u0142ej elity medialnej, kulturalnej naukowej, sportowej. By\u0142 w\u015br\u00f3d nich uczestnik puczu Hitlera w 1923 roku i od tej chwili nadworny fotograf prezesa NSDAP i wodza Rzeszy Heinrich Hoffmann, kt\u00f3ry prac\u0119 przy kreowaniu medialnego \u201emitu Hitlera\u201d opisuje w swoich wspomnieniach Hitler jakim go widzia\u0142em. Zapiski jego osobistego fotografa<\/em> (1974). Dziennikarz i publicysta Wilfred von Oven, referent prasowy w Ministerstwie Propagandy, sprawozdanie ze swojej bliskiej wsp\u00f3\u0142pracy z szefem tego ministerstwa zda\u0142 w ksi\u0105\u017cce Z Goebbelsem do ko\u0144ca<\/em> (1947). Pisa\u0142 te\u017c korespondencje do \u201eSpiegla\u201d i \u201eFrankfurter Allgmeine Zeitung\u201d z Argentyny, gdzie osiedli\u0142 si\u0119 w 1950 roku. Od 1950 roku by\u0142 informatorem Organisation Gehlen<\/em> a nast\u0119pnie BND. Filmowiec, re\u017cyser film\u00f3w dokumentalnych Fritz Hippler by\u0142 kierownikiem Departamentu Filmu w Ministerstwie Propagandy. Pod jego nadzorem powsta\u0142 os\u0142awiony anty\u017cydowski film propagandowy Wieczny \u017byd<\/em>. Ze swojej roboty na propagandowym froncie Hippler zdaje spraw\u0119 w ksi\u0105\u017cce Korekty. Poszukiwanie \u015blad\u00f3w z nie tak odleg\u0142ej historii (nieco inaczej)<\/em> (1994). Warto pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce po\u0142o\u017cy\u0142 on pewne zas\u0142ugi w walce z \u201ek\u0142amstwem katy\u0144skim\u201d – nakr\u0119ci\u0142 mianowicie czarno-bia\u0142y kr\u00f3tkometra\u017cowy film dokumentalny o zbrodni katy\u0144skiej W lesie katy\u0144skim<\/em> (1943).<\/p>\r\n

Dziennikarz Hans Fritzsche kierowa\u0142 Wydzia\u0142em Radia w Ministerstwie Propagandy i g\u0142\u00f3wnym politycznym komentatorem radiowym – co tydzie\u0144 mia\u0142 audycj\u0119 \u201eTu m\u00f3wi Hans Fritzsche\u201d; jego g\u0142os by\u0142 najbardziej znanym g\u0142osem w Niemczech po g\u0142osie Hitlera i Goebbelsa. Uwa\u017cany jest powszechnie za \u201epod\u017cegacza wojennego\u201d, a przecie\u017c sam w 1940 roku wyda\u0142, zatytu\u0142owan\u0105 Wojna pod\u017cegaczom wojennym<\/em>, broszur\u0119 demaskuj\u0105c\u0105 \u201epod\u017cegaczy wojennych\u201d. Za namow\u0105 Rosjan posadzono go na \u0142awie oskar\u017conych w Norymberdze jako \u201esubstytut\u201d nieobecnego Goebbelsa, zosta\u0142 jednak uniewinniony. Pod nazwiskiem swojej \u017cony Hildegard Springer opublikowa\u0142 dwie pozycje \u201eM\u00f3wi\u0142 Hans Fritzsche\u201d – listy, rozmowy i dokumenty<\/em> (1949) oraz Miecz na wadze. Hans Fritzsche o Norymberdze<\/em> (1953).<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wnym komentatorem politycznym telewizji NRD by\u0142 Karl-Eduard von Schnitzler, prowadz\u0105cy od 1960 do 1989 roku program telewizyjny Czarny Kana\u0142 (w sumie 1519 emisji). W sierpniu 1992 roku w osiemdziesi\u0105te urodziny Ericha Honeckera sta\u0142 w deszczu z wi\u0105zank\u0105 kwiat\u00f3w pod wi\u0119zieniem w Moabicie. Siebie samego na tle historii NRD sportretowa\u0142 w autobiograficznej ksi\u0105\u017cce Moje zamki albo jak odnalaz\u0142em ojczyzn\u0119<\/em>. W wydanej w 1993 roku Prowokacji<\/em> napisa\u0142, \u017ce NRD by\u0142a czym\u015b najlepszym, co mog\u0142o przytrafi\u0107 si\u0119 Niemcom w ich historii. Jego kolega Klaus Feldmann by\u0142, od 1961 roku, przez 28 lat spikerem g\u0142\u00f3wnego programu informacyjnego \u201eAktuelle Kamera” nadawanego o godz. 19.30 w telewizji pa\u0144stwowej NRD. Prac\u0119 na propagandowym froncie pokaza\u0142 w ksi\u0105\u017cce \u201eS\u0142uchali Pa\u0144stwo wiadomo\u015bci\u201d. Wspomnienia<\/em>. Wspominkarstwu odda\u0142 si\u0119 te\u017c inny znany enerdowski dziennikarz radiowy i telewizyjny Gerhard Mackat – Podr\u00f3\u017ce do utraconej ojczyzny. Notatki \u015bwiadka historii bez biletu powrotnego<\/em> (2000). Dziennikarz a zarazem dzia\u0142acz polityczny, wiceprzewodnicz\u0105cy Frontu Narodowego Gerhard Dengler zapozna\u0142 czytelnik\u00f3w ze swoim aktywnym \u017cyciem w autobiografii Wiele wgniece\u0144 w he\u0142mie. Moje \u017cycie jako funkcjonariusza SED<\/em> (2000).<\/p>\r\n

Od ludzi medi\u00f3w przejd\u017amy do filozof\u00f3w i ludzi nauki. I tak czo\u0142owy narodowosocjalistyczny filozof Alfred Baeumler podczas trzyletniego internowania rozliczy\u0142 si\u0119 z poprzednim re\u017cimem pisz\u0105c studium Hitler i narodowy socjalizm. Zapiski z lat 1945 – 1947<\/em> (opublikowane po raz pierwszy w 1991 r.). Z kolei jeden z najbardziej miarodajnych filozof\u00f3w marksistowskich NRD prof. Alfred Kosing, pe\u0142ni\u0105cy wiele wa\u017cnych funkcji w organizacjach i instytucjach filozoficznych w kraju i na \u015bwiecie, zaprezentowa\u0142 Niemcom filozofi\u0119 i polityk\u0119 w NRD z perspektywy insidera: Spojrzenia od \u015brodka jako \u015bwiadectwa czasu. Filozofia i polityka w NRD. Wspomnienia i refleksje<\/em> (2008). Z autobiografii politycznej post\u0119powego teologa i dzia\u0142acza ko\u015bcielnego Hanfrieda M\u00fcllera Do\u015bwiadczenia, wspomnienia, refleksje<\/em> (2010) z pewno\u015bci\u0105 mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 sporo o historii ko\u015bcio\u0142a ewangelickiego w NRD, nale\u017cy jednak bra\u0107 pod uwag\u0119 fakt, \u017ce autor by\u0142 zarejestrowany jako TW \u201eHans Meier\u201d. M\u00fcller przekonywa\u0142 po latach, \u017ce funkcjonariusze Stasi wiedzieli wi\u0119cej od niego, wi\u0119c to raczej oni byli jego tajnymi informatorami. W dyskusji na temat NRD wzywa\u0142 prominent\u00f3w dawnego re\u017cimu, \u017ceby pod \u017cadnym pozorem si\u0119 nie usprawiedliwiali i nie wyznawali \u017cadnych win. O \u017cyciu naukowym w NRD wypowiedzieli si\u0119 profesorowie, nieistniej\u0105cej ju\u017c, Wy\u017cszej Szko\u0142y Partyjnej \u201eKarl Marx\u201d w Berlinie – ich osobiste relacje zebrali Uwe M\u00f6ller i Bernd Preu\u00c3\u0178er w ksi\u0105\u017cce Wy\u017csza Szko\u0142a Partyjna SED – krytyczna retrospekcja <\/em>(2006). Jeden z najbardziej znacz\u0105cych historyk\u00f3w w NRD, wybitny marksistowski znawca historii imperializmu, Fritz Klein histori\u0119 swojego \u017cycia i pracy naukowej nakre\u015bli\u0142 w ksi\u0105\u017cce W \u015brodku i na zewn\u0105trz. Historyk w NRD. Wspomnienia<\/em> (2000). Poruszy\u0142 w niej tak\u017ce problem wsp\u00f3\u0142pracy ze Stasi jako TW \u201eWilhelm\u201d.<\/p>\r\n

Spo\u015br\u00f3d ludzi kultury wspominaj\u0105cych swoje \u017cycie, tw\u00f3rczo\u015b\u0107, karier\u0119 zawodow\u0105, portretuj\u0105cych \u015brodowisko w jakim si\u0119 obracali, wymieni\u0107 warto dyrektora s\u0142ynnej orkiestry d\u0119tej z Poczdamu Leo Ertela (Nami\u0119tno\u015b\u0107 \u017cycia<\/em>) czy kompozytora Arndta Bause, autora niezliczonych przeboj\u00f3w napisanych dla czo\u0142owych piosenkarzy NRD takich jak Frank Sch\u00f6bel (ten najpopularniejszy piosenkarz NRD swoj\u0105 autobiografi\u0119 Szczerze i otwarcie<\/em> opublikowa\u0142 w 1998 roku). Bause nagra\u0142 swoje wspomnienia, kt\u00f3re z ta\u015bm spisa\u0142a jego c\u00f3rka Inka Bause i wyda\u0142a jako Po stopniach gamy do nieba przeboj\u00f3w<\/em>. Autobiograficzne ksi\u0105\u017cki opublikowali najbardziej znani, lubiani i cenieni, wielokrotnie nagradzani aktorzy teatralni, filmowi i telewizyjni z NRD: Otto Mellies (Pewnego pi\u0119knego letniego poranka. Wspomnienia<\/em>), Rolf Ludwig (Trze\u017awo patrz\u0105c<\/em>), Herbert K\u00f6fer (By\u0142o, min\u0119\u0142o – ale nie do ko\u0144ca. Wspomnienia<\/em>). Ten ostatni zas\u0142yn\u0105\u0142 w Niemczech kontrowersyjnym wyznaniem: \u201eLubi\u0142em by\u0107 obywatelem NRD\u201d).<\/p>\r\n

Znakomita aktorka teatralna i filmowa Ingeborg Keller, w 1961 odznaczona przez Waltera Ulbrichta Nagrod\u0105 Pa\u0144stwow\u0105 Pierwszej Klasy w dziedzinie sztuki i literatury, oraz licznymi innymi orderami i medalami w tym Z\u0142otym Orderem Zas\u0142ugi dla Ojczyzny (1984) rozpocz\u0119t\u0105 w 1948 roku karier\u0119, swoje teatralne i filmowe \u017cycie przywo\u0142uje z przesz\u0142o\u015bci w ksi\u0105\u017cce Wszystko postawi\u0142am na gr\u0119<\/em> (2007). Autobiografi\u0119 (Wspomnienia<\/em>, 1997) og\u0142osi\u0142 aktor teatralny i filmowy Hans-Peter Minetti, nale\u017c\u0105cy do najwa\u017cniejszych postaci \u017cycia teatralnego NRD. Niestety, pami\u0119tnik\u00f3w nie napisa\u0142 jeden z najwybitniejszych aktor\u00f3w niemieckich XX wieku Gustaf Gr\u00fcndgens, kt\u00f3rego szczytowe osi\u0105gni\u0119cia artystyczne przypad\u0142y na okres rz\u0105d\u00f3w partii narodowosocjalistycznej. Pozostawi\u0142 jedynie w r\u0119kopisie projekt autobiografii, maj\u0105cej obejmowa\u0107 t\u0119 w\u0142a\u015bnie epok\u0119. Niemiecka publiczno\u015b\u0107 nie ma wprawdzie wspomnie\u0144 Gr\u00fcndgensa, ale ma za to Wspomnienia <\/em>(1996) Naczelnego Indianina NRD Gojko Mitica. Achtung! Achtung! Mitic nie zagra\u0142 nigdy roli Winnetou!<\/p>\r\n

Pie\u015bniarka (\u015bwietnie wykonywa\u0142a songi Brechta), aktorka teatralna i filmowa Gisela May debiutowa\u0142a na scenie na pocz\u0105tku lat 50. XX wieku i przez 40 lat niemiecka publiczno\u015b\u0107 mog\u0142a podziwia\u0107 jej liczne role i kupowa\u0107 p\u0142yty. By\u0142a wielokrotnie nagradzana i dekorowana wysokimi odznaczeniami pa\u0144stwowymi m.in. w 1960 roku Medalem Zas\u0142ugi Narodowej Armii Ludowej za rol\u0119 w filmie Krok za krokiem<\/em>. W latach 80. zesz\u0142ego wieku prowadzi\u0142a w telewizji NRD w\u0142asny program rozrywkowy. W ksi\u0105\u017cce Czasy si\u0119 zmieniaj\u0105. Wspomnienia<\/em> (2002) opowiedzia\u0142a o swoim \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci. \u201eTo ju\u017c nie wr\u00f3ci\u201d. \u0179ycie z fantazj\u0105<\/em> (1981) – tak zatytu\u0142owa\u0142a swoje wspomnienia aktorka filmowa i piosenkarka Ilse Werner. Popularno\u015b\u0107 zdoby\u0142a dzi\u0119ki rolom w filmach wytw\u00f3rni DEFA, wyst\u0119pom w Koncercie \u0179ycze\u0144 dla \u017co\u0142nierzy Wehrmachtu emitowanym przez rozg\u0142o\u015bni\u0119 berli\u0144sk\u0105 a tak\u017ce w rozrywkowym programie telewizyjnym trafiaj\u0105cym g\u0142\u00f3wnie do \u017co\u0142nierzy w lazaretach: \u201ePrzesy\u0142amy pogod\u0119 ducha – przekazujemy rado\u015b\u0107\u201d. Po wojnie z powodzeniem kontynuowa\u0142a karier\u0119 artystyczn\u0105. Podobnie jak inne gwiazdy kina i show-biznesu niemieckiego lat 1933-1945:Marika R\u00f6kk, Serce z papryk\u0105<\/em> (1974), Zarah Leander By\u0142o cudownie. Moje \u017cycie<\/em> (1973), Lale Andersen, Niebo ma wiele kolor\u00f3w. \u0179ycie z piosenk\u0105<\/em> (1972), Kristina S\u00f6derbaum, Nic nie ostaje si\u0119 na zawsze. Retrospekcje z \u017cycia przed i za kamer\u0105<\/em> (1983).<\/p>\r\n

Do tzw. artyst\u00f3w pa\u0144stwowych (Staatsk\u00fcnstler<\/em>) zaliczano w NRD malarza, grafika, projektanta rozmaitych form architektonicznych, wieloletniego rektora Akademii Sztuki w Berlinie Waltera Womack\u0119. By\u0142 najwybitniejszym przedstawicielem niemieckiego realizmu socjalistycznego, cz\u0142onkiem partii i protegowanym Waltera Ulbrichta, kt\u00f3rego portret, zapewne kieruj\u0105c si\u0119 wdzi\u0119czno\u015bci\u0105, sporz\u0105dzi\u0142. O tym wszystkim i o wielu innych sprawach napisa\u0142 Womacka w autobiografii Prosto z mostu. Wspomnienia malarza<\/em> (2004). Innym \u201eartyst\u0105 pa\u0144stwowym\u201d by\u0142 rze\u017abiarz Arno Breker, przez wielbicieli jego talentu nazywany \u201eMicha\u0142em Anio\u0142em III Rzeszy\u201d. Mecenasowa\u0142 mu sam kanclerz Hitler, st\u0105d po 1945 roku wiele jego rze\u017ab zosta\u0142o, niestety, zniszczonych. Opublikowa\u0142 szkic autobiograficzny Pary\u017c, Hitler i ja<\/em> (1970). W 1972 roku Breker wyda\u0142 wspomnienia W polu promieniowania wydarze\u0144<\/em>. \u0179ycie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 artysty.Portrety, spotkania, losy. <\/em>W 1979 roku udzieli\u0142 obszernego, poruszaj\u0105cego problem zwi\u0105zk\u00f3w sztuki i w\u0142adzy, wywiadu Andre M\u00fcllerowi, kt\u00f3ry ten umie\u015bci\u0142 nast\u0119pnie w swoim zbiorze wywiad\u00f3w Obna\u017cenia<\/em>.<\/p>\r\n

Nota bene producentk\u0105 kr\u00f3tkometra\u017cowego filmu dokumentalnego o Brekerze – Twarde czasy, mocna sztuka <\/em>(1944) by\u0142a Leni Riefenstahl, kt\u00f3rej memuary, wydane w 1987 roku, najlepiej czyta\u0107 pomi\u0119dzy seansem B\u0142\u0119kitnego \u015bwiat\u0142a<\/em> a seansem Tryumfu woli <\/em>(fotografie ma\u0142ej, s\u0142odkiej Leni mo\u017cna obejrze\u0107 na: www.leni-riefenstahl.de). Jej kolega, re\u017cyser filmowy, Veit Harlan nakr\u0119ci\u0142 wprawdzie w sumie 30 film\u00f3w, jednak do historii kina przeszed\u0142 g\u0142\u00f3wnie z tego powodu, \u017ce wyre\u017cyserowa\u0142 znany film \u017byd S\u00fc\u00c3\u0178<\/em> (1940), cho\u0107 przecie\u017c jego Kolberg<\/em> (premiera w styczniu 1945r. ) w niczym nie ust\u0119puje batalistycznym obrazom Forda czy Hoffmana. O perypetiach Harlana w tamtych Niemcy mogli si\u0119 dowiedzie\u0107 si\u0119 jego wspomnie\u0144 W cieniu moich film\u00f3w. Autobiografia<\/em> (1966).<\/p>\r\n

Tak\u017ce sportowcy nie dawali o sobie zapomnie\u0107. Ikona sportu III Rzeszy Max Schmeling najpierw opublikowa\u0142 8-9-nokdaun<\/em> (1957) a potem do\u0142o\u017cy\u0142 Przeboksowa\u0142em si\u0119 przez \u017cycie<\/em> (1967). W czasach, kiedy Schmeling walczy\u0142 na ringu, po szosach p\u0119dzi\u0142 i wygrywa\u0142 kierowca wy\u015bcigowy Manfred von Brauchitsch zdobywaj\u0105c trofea dla \u201eWielkich Niemiec\u201d. W latach 1944 – 1945 trafi\u0142 nawet do Ministerstwa Zbroje\u0144 i Produkcji Wojennej. Swoje prze\u017cycia i sportowe zmagania opisa\u0142 w autobiografii Walka o metry i sekundy<\/em> (1953), wydanej, co ciekawe, w NRD, dok\u0105d uciek\u0142 w 1954 r. i gdzie udziela\u0142 si\u0119 jako dzia\u0142acz sportowy w dziedzinie sportu motorowego, piastowa\u0142 nawet przez pewien czas stanowisko prezesa Niemieckiego Zwi\u0105zku Sportu Motorowego. Po szosach peda\u0142owa\u0142 w\u00f3wczas niemiecki Szurkowski, czyli Gustav-Adolf \u201eT\u00c3\u00a4ve” Schur, najbardziej popularny sportowiec w NRD, a ponadto od 1958 do 1990 roku pose\u0142 do Izby Ludowej najpierw z ramienia FDJ, a nast\u0119pnie SED. Wszystko, co mu si\u0119 przytrafi\u0142o w \u017cyciu sportowym opisa\u0142 w ksi\u0105\u017cce \u201eT\u00c3\u00a4ve\u201d – autobiografia. Gustav Adolf Schur opowiada swoje \u017cycie <\/em>(2011). Rol\u0119 niemieckiego Ma\u0142ysza odgrywa\u0142 w drugiej po\u0142owie lat 50. i pierwszej po\u0142owie 60. skoczek narciarski Helmut Recknagel, jedna z najwi\u0119kszych gwiazd niemieckiego sportu; po zako\u0144czeniu kariery zasiada\u0142 w Komitecie Olimpijskim NRD. W 2007 roku obdarowa\u0142 swoich, s\u0119dziwych ju\u017c fan\u00f3w, autobiografi\u0105 Kwestia postawy. Wspomnienia.<\/em><\/p>\r\n

Jak wiadomo sportowcom towarzysz\u0105 na ka\u017cdym kroku dziennikarze prasowi, radiowi i telewizyjni. Nale\u017ca\u0142 do nich Heinz Florian Oertel, najpopularniejszy w NRD dziennikarz i komentator sportowy (taki enerdowski Bogdan Tomaszewski). Bilans \u017cycia i kariery przeprowadzi\u0142 w ksi\u0105\u017ckach Dogrywka<\/em> (1997) oraz w wywiadzie – rzece \u0179ycie dla sportu <\/em>(2012). Inny \u015bwiadek historii to szefuj\u0105cy przez 38 lat redakcji sportowej \u201eNeues Deutschland\u201d – centralnego organu prasowego partii, Klaus Huhn. By\u0142 sprawozdawc\u0105 na 17 igrzyskach olimpijskich i przewodnicz\u0105cym Zrzeszenia Dziennikarzy Sportowych w ramach Zwi\u0105zku Dziennikarzy NRD. Kiedy jego partia przesta\u0142a istnie\u0107, m\u00f3g\u0142 si\u0119 zabra\u0107 za pami\u0119tniki i napisa\u0142 Tak\u017ce papie\u017ca wybawi\u0142em z k\u0142opotu. Epizody z burzliwego \u017cycia <\/em>(2011). Wa\u017cne relacje ze swojej pracy zawodowej z\u0142o\u017cyli lekarze sportowi Heinz Wuschech (Bia\u0142e kitle i cudowna bro\u0144<\/em>) oraz prof. Jochen Scheibe (By\u0142em lekarzem sportowym w NRD. Prze\u017cyte w ci\u0105gu 40 lat<\/em>). Wuschech by\u0142 jednym z najbardziej znanych i odnosz\u0105cych sukcesy lekarzy sportowych w NRD, Scheibe zajmowa\u0142 stanowisko dyrektora Instytutu Medycyny Sportowej. Jednym z w\u0105tk\u00f3w przewijaj\u0105cych si\u0119 w ich wspomnieniach jest polemika z oskar\u017ceniem, \u017ce sukcesy sportu w NRD mia\u0142y swoje \u017ar\u00f3d\u0142a w faszerowaniu zawodnik\u00f3w \u015brodkami dopinguj\u0105cymi. Obaj panowie wyja\u015bniaj\u0105 i interpretuj\u0105 te zawik\u0142ane sprawy z punktu widzenia bezpo\u015brednich uczestnik\u00f3w wydarze\u0144, przekonuj\u0105c, \u017ce nie doping decydowa\u0142 o sukcesach, lecz typ organizacji sportu, hojne wspieranie talent\u00f3w, znakomity system trenerski itd. C\u00f3\u017c, mo\u017ce tak by\u0142o\u2026 a mo\u017ce nie.<\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

Pi\u015bmiennictwo wspomnieniowe i pami\u0119tnikarskie z NRD, kt\u00f3rego przyk\u0142ady wy\u017cej przytaczali\u015bmy, kwitnie w Niemczech od 30 lat. Powsta\u0142e w 2012 roku stowarzyszenie \u201eNRD – Biblioteka Pami\u0119ci\u201d gromadz\u0105ce i przechowuj\u0105ce wspomnienia, pami\u0119tniki, autobiografie i inne relacje \u015bwiadk\u00f3w historii zebra\u0142o prawie 1000 pozycji autorstwa przedstawicieli wszystkich dziedzin \u017cycia spo\u0142ecznego, kt\u00f3rzy, niezale\u017cnie od tego, czy ich stosunek do Niemieckiej Republiki Demokratycznej jest afirmatywny, \u017cyczliwy, lekko zdystansowany czy te\u017c krytyczny wobec niekt\u00f3rych aspekt\u00f3w jej funkcjonowania, uwa\u017caj\u0105 j\u0105 za swoj\u0105 ojczyzn\u0119 i z ni\u0105 si\u0119 identyfikuj\u0105. Pisz\u0105 wszyscy: urz\u0119dnicy, stra\u017cacy, dyrektorzy pegeer\u00f3w i zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych, in\u017cynierowie, naukowcy, konstruktorzy, dziennikarze, arty\u015bci, lekarze, nauczyciele, policjanci, dyplomaci, duchowni, sportowcy, teolodzy, weterynarze, dzia\u0142acze partyjni r\u00f3\u017cnych szczebli, aktorzy, oficerowie wszystkich formacji, filmowcy, bibliotekarze, dzia\u0142acze zwi\u0105zkowi, lotnicy, wyk\u0142adowcy akademiccy, robotnicy, dziennikarze, drobni przedsi\u0119biorcy itd.<\/p>\r\n

Opr\u00f3cz indywidualnych autobiografii, pami\u0119tnik\u00f3w i wspomnie\u0144 ukaza\u0142y si\u0119 tak\u017ce publikacje zbieraj\u0105ce w jednym tomie relacje \u015bwiadk\u00f3w historii z r\u00f3\u017cnych sfer zawodowych i warstw spo\u0142ecznych, kt\u00f3rzy dziel\u0105 si\u0119 swoimi wspomnieniami, prze\u017cyciami, refleksjami, obserwacjami z \u017cycia w NRD. Mo\u017cna tu wymieni\u0107 np. seri\u0119 \u201e\u015alady prawdy\u201d – pierwszy tom wydany w 2008 roku nosi\u0142 tytu\u0142 NRD – niewymazywalna,<\/em> a ostatni z 2018 roku – NRD w naszych sercach<\/em>; pomi\u0119dzy nimi ukaza\u0142y si\u0119 jeszcze : Dziedzictwo NRD<\/em>, NRD – rzeczywisto\u015b\u0107 i nadzieja<\/em>, NRD – niezpomniana<\/em>, Ojczyzna NRD<\/em>, NRD – nasze \u017cycie, Nasza NRD<\/em>, NRD ci\u0105gle \u017cywa, NRD – kamie\u0144 milowy historii. <\/em>Podobny zamys\u0142 przy\u015bwieca Niezale\u017cnej Wsp\u00f3lnocie Autor\u00f3w \u201eTak to prze\u017cywali\u015bmy\u201d wydaj\u0105cej od 1999 roku cykl publikacji \u201eZabezpieczanie \u015blad\u00f3w\u201d – dotychczas ukaza\u0142y si\u0119 Drogi do NRD<\/em>, \u015awiadkowie historii o 17 czerwca 1953<\/em>, \u0179ycie w NRD<\/em>, \u015alady z NRD<\/em>, Schy\u0142ek NRD<\/em>, Godne zachowania dziedzictwo NRD, \u015alady z NRD wiod\u0105ce w przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/em><\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

Wydaje si\u0119, \u017ce taka obfito\u015b\u0107 niemieckiej literatury pisanej z punktu widzenia \u201eenerdowskich patriot\u00f3w\u201d nie ma swojego odpowiednika w \u017cadnym innym kraju dawnego bloku sowieckiego, a ju\u017c na pewno z pami\u0119tnikami, wspomnieniami i autobiografiami nie wyst\u0119puj\u0105 w tych krajach tak licznie reprezentanci wojska, policji i tajnych s\u0142u\u017cb. Wymie\u0144my kilku wysoko ( i nieco ni\u017cej) postawionych funkcjonariuszy \u201eresort\u00f3w si\u0142owych\u201d, zaczerniaj\u0105cych papier (zapewne z niewielk\u0105 pomoc\u0105 koleg\u00f3w dziennikarzy i publicyst\u00f3w ) wynurzeniami o swojej wiernej s\u0142u\u017cbie partii i rz\u0105dowi: szef planowania MON, s\u0142u\u017c\u0105cy w armii od 1952 roku genera\u0142 Johannes Oreschko (W czas zimnej wojny. Wspomina genera\u0142 Narodowej Armii Ludowej<\/em>), szef G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Politycznego Narodowej Armii Ludowej genera\u0142 Heinz-Joachim Calvelage (W jesieni \u017cycia<\/em>), jeden z najwy\u017cszych funkcjonariuszy Policji Ludowej pu\u0142kownik Gerhard Lauter (G\u0142\u00f3wny dochodzeniowiec. Naczelny \u015bledczy policji kryminalnej raportuje<\/em>), podpu\u0142kownik Policji Ludowej Werner Feigel (Historie z mojego \u017cycia. Czterdzie\u015bci lat jako policjant<\/em>), Willi Hellmann (Moje pierwsze \u017cycie. Wspomina genera\u0142 Policji Ludowej), <\/em>dow\u00f3dca wojskowych oddzia\u0142\u00f3w ochrony granic Hans Fricke (Przedtem – przy tym- potem. By\u0142y dow\u00f3dca wojskowych oddzia\u0142\u00f3w ochrony granic NRD raportuje<\/em>), genera\u0142 Klaus-Dieter Baumgarten (Wspomnienia: autobiografia dow\u00f3dcy wojskowych oddzia\u0142\u00f3w ochrony granic NRD<\/em>), major Gerhard Lehmann (Zawsze wiernie s\u0142u\u017cy\u0107. Wspomnienia i przemy\u015blenia z czterdziestu lat s\u0142u\u017cby w policji granicznej i wojskowych oddzia\u0142ach ochrony granic<\/em>).<\/p>\r\n

Niemcy maj\u0105 wi\u0119c dyspozycji z jednej strony relacje uciekaj\u0105cych przez mur, a z drugiej relacje budowniczych muru i jego stra\u017cnik\u00f3w; patrzymy na wydarzenia nie tylko oczyma tych odwa\u017cnych ludzi, kt\u00f3rzy kopali tunele pod murem, ale tak\u017ce oczyma tych, kt\u00f3rzy je zasypywali. Tego typu dwuperspektywiczno\u015b\u0107 wyst\u0119puje w przypadku opisu innych dramatycznych wydarze\u0144 np. uczestnicy manifestacji z jesieni 1989 roku i opozycyjni aktywi\u015bci inaczej widzieli sytuacj\u0119 ni\u017c wy\u017csi oficerowie Policji Ludowej Karl-Heinz Kriz i Hans-J\u00fcrgen Gr\u00c3\u00a4fe, kt\u00f3rzy w ksi\u0105\u017cce W samym centrum wydarze\u0144. Berli\u0144ska Policja Ludowa 1989\/1990 <\/em>przedstawiaj\u0105 w\u0142asn\u0105 wersj\u0119 (interpretacj\u0119) tamtych dni. Inny przyk\u0142ad to spisek oficer\u00f3w przeciwko Hitlerowi. Po stronie spiskowc\u00f3w \u015bwiadkami historii s\u0105 Fabian von Schlabrendorff (Oficerowie przeciwko Hitlerowi<\/em>, 1946) i Hans Bernd Gisevius (A\u017c do gorzkiego ko\u0144ca,<\/em> 1946 ), za\u015b po stronie t\u0142umi\u0105cych spisek – major Otto Ernst Remer ( 20 lipca 1944<\/em>, 1951) i porucznik Hans Wilhelm Hagen (Mi\u0119dzy przysi\u0119g\u0105 a rozkazem. Relacja \u015bwiadka przest\u0119pstwa o wydarzeniach 20 lipca 1944<\/em>, 1958). Inaczej wygl\u0105daj\u0105 te same sytuacje i wydarzenia z punktu widzenia m\u0142odego komunisty Ericha Honeckera \u015bciganego przez tajn\u0105 policj\u0119 polityczn\u0105, a inaczej z punktu widzenia jej szefa – Rudolf Diels, Lucifer ante portas: \u2026 m\u00f3wi pierwszy szef Gestapo<\/em> (1950).<\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

Pami\u0119tnikarskiej aktywno\u015bci dawnych enerdowskich pogranicznik\u00f3w towarzyszy teoretyczno-historyczna refleksja nad statusem i rol\u0105 granic NRD, nad sensowno\u015bci\u0105 polityczno-wojskow\u0105 budowy muru berli\u0144skiego itd. Wspomniany wy\u017cej genera\u0142 Baumgarten by\u0142 nawet wsp\u00f3\u0142redaktorem pracy zbiorowej Granice NRD. Historia, fakty, kulisy<\/em>. Wielce zas\u0142u\u017conym badaczem kwestii granic NRD jest Hans Bauer, prawnik, od 1966 roku prokurator, nast\u0119pnie zast\u0119pca prokuratora generalnego NRD (TW \u201eLeonhard\u201d). Pod jego redakcj\u0105 ukaza\u0142y si\u0119 dwie wa\u017cne pozycje: S\u0142u\u017cba graniczna by\u0142a s\u0142u\u017cb\u0105 pokojowi: 13 sierpnia 1961-przyczyny i skutki budowy muru <\/em>(2011) oraz St\u00f3j! Zatrzyma\u0107 si\u0119! Granica i re\u017cim graniczny w NRD<\/em> (2015). Zwi\u0105zani z \u201edawnym re\u017cimem\u201d historycy wojskowo\u015bci, dziennikarze, wopi\u015bci, specjali\u015bci od prawa mi\u0119dzynarodowego, prawnicy, politycy staraj\u0105 si\u0119 w nich odpowiedzie\u0107 na wiele pyta\u0144. Czym by\u0142a granica pomi\u0119dzy dwoma pa\u0144stwami niemieckimi? Dlaczego strzelano na granicy? W jakim celu po\u0142o\u017cono tam pola minowe ? Czy granica pa\u0144stwowa by\u0142a granic\u0105 wewn\u0105trzniemieck\u0105? Czy budowa muru by\u0142a \u201eb\u0142\u0119dem\u201d? Czy istnia\u0142 jeden og\u00f3lny rozkaz strzelania na granicach? Kto i w jakich okoliczno\u015bciach wydawa\u0142 rozkaz strzelania? Czy na pami\u0119\u0107 zas\u0142uguj\u0105 tak\u017ce pogranicznicy z NRD, kt\u00f3rzy, w r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach, zgin\u0119li na granicach?<\/p>\r\n

Pogranicznicy podlegali Ministerstwu Obrony Narodowej, instytucji odgrywaj\u0105cej istotn\u0105 rol\u0119 w systemie politycznym NRD, jednak o wiele wi\u0119kszym zainteresowaniem cieszy\u0142a si\u0119 zawsze inna wa\u017cna instytucja, mianowicie Ministerstwo Bezpiecze\u0144stwa Pa\u0144stwa – Ministerium f\u00fcr Staatssicherheit<\/em>, czyli Stasi (pol. bezpieka). Funkcjonariusze i wsp\u00f3\u0142pracownicy tego ministerstwa zaraz po – by u\u017cy\u0107 ich j\u0119zyka – wch\u0142oni\u0119ciu NRD przez RFN, przyst\u0105pili do tworzenia w\u0142asnego obrazu przesz\u0142o\u015bci. Ukaza\u0142y si\u0119 wspomnienia wieloletniego szefa G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Wywiadu MBP Markusa Wolfa (Szef szpieg\u00f3w na tajnej wojnie<\/em>, Na w\u0142asne polecenie- wyznania i przemy\u015blenia, Sztuka kamufla\u017cu<\/em>, Przyjaciele nie umieraj\u0105. Historie autobiograficzne<\/em>), kt\u00f3remu jednak nie uda\u0142o si\u0119 (tak\u017ce z przyczyn wiekowych) przej\u015b\u0107 ze s\u0142u\u017cby u Honeckera na s\u0142u\u017cb\u0119 u Kohla, tak jak Reinhardowi Gehlenowi powiod\u0142a si\u0119 sztuka przej\u015bcia ze s\u0142u\u017cby Hitlerowi na s\u0142u\u017cb\u0119 u Trumana i Adenauera. Nast\u0119pca Wolfa genera\u0142 Werner Gro\u00c3\u0178mann, kiedy ju\u017c uda\u0142 si\u0119 na zas\u0142u\u017con\u0105 emerytur\u0119, opowiedzia\u0142 o swojej s\u0142u\u017cbie w ksi\u0105\u017ckach wspomnieniowych Bonn pod obserwacj\u0105. Wywiad NRD z perspektywy jego ostatniego szefa <\/em>(2001) oraz Sprawca z przekonania <\/em>(2017).To w\u0142a\u015bnie Gro\u00c3\u0178mann pod koniec istnienia NRD dowodzi\u0142, trwaj\u0105c\u0105 prawie trzy miesi\u0105ce, akcj\u0105 palenia i niszczenia dokument\u00f3w wytworzonych przez instytucj\u0119, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142. Genera\u0142 przechwala\u0142 si\u0119, \u017ce MSZ w Bonn by\u0142 \u201eznakomicie obsadzony\u201d przez enerdowski wywiad; tak\u017ce wywiad RFN (BND) mia\u0142 by\u0107 dla Stasi \u201eprzezroczysty\u201d. Krytykowa\u0142 ostro \u201epolowania na Stasi\u201d i \u201enagonki na tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w\u201d, nosz\u0105ce jego zdaniem \u201eznamiona patologii\u201d. O\u015bwiadczy\u0142 te\u017c bez owijania w bawe\u0142n\u0119 : \u201eNaszych \u017ar\u00f3de\u0142 nie zdradzamy\u201d. Zast\u0119pcy Gro\u00c3\u0178manna genera\u0142owi Heinzowi Geyerowi te\u017c si\u0119 zebra\u0142o na wspominki: Znaki czasu – 40 lat w kontrwywiadzie i wywiadzie<\/em>. Pu\u0142kownik Stasi kieruj\u0105cy operacjami i transakcjami dewizowymi i finansowymi z \u201ekapitalistycznym Zachodem\u201d Alexander Schalck-Golodkowski napisa\u0142 Wspomnienia niemiecko-niemieckie<\/em> za\u015b genera\u0142 Josef Schwarz autobiografi\u0119 A\u017c do gorzkiego ko\u0144ca. 35 lat w s\u0142u\u017cbie Ministerstwa Bezpiecze\u0144stwa Pa\u0144stwa. Biografia enerdowska.<\/em><\/p>\r\n

O swojej pracy, dzia\u0142alno\u015bci i ofiarnej s\u0142u\u017cbie zd\u0105\u017cyli ju\u017c opowiedzie\u0107 chyba wszyscy funkcjonariusze, agenci, szpiedzy, jawni i tajni wsp\u00f3\u0142pracownicy Stasi. Przytoczmy charakterystyczne tytu\u0142y: 33 lata w s\u0142u\u017cbie NRD<\/em>, Dezinformator. Wspomnienia funkcjonariusza enerdowskich tajnych s\u0142u\u017cb<\/em>, Droga \u017cyciowa i praca operacyjnego wsp\u00f3\u0142pracownika wywiadu MBP, Podw\u00f3jny agent. Wspomnienia<\/em>, Wys\u0142u\u017cony – opowiada major Stasi<\/em>, By\u0142em w Stasi<\/em>, Przekl\u0119ci komuni\u015bci. Wyznania TW \u201eDietricha\u201d. <\/em>Dziennikarz, autor ksi\u0105\u017cek, redaktor kilku czasopism, a od 1961 roku tajny wsp\u00f3\u0142pracownika Stasi ( TW \u201eTasso\u201d) Wolfgang Clausner opublikowa\u0142 Odczytywanie \u015blad\u00f3w. Zapiski autobiograficzne. <\/em>Szpieguj\u0105ca dla Stasi przez 17 lat w centrali BND Gabriele Gast (prowadzi\u0142 j\u0105 osobi\u015bcie szef wywiadu Markus Wolf) – swoj\u0105 szpiegowsk\u0105 robot\u0119 opisa\u0142a w ksi\u0105\u017cce pod romantycznym tytu\u0142em Wywiadowczyni na rzecz pokoju<\/em>.<\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

NRD jako pa\u0144stwo utrzymuj\u0105ce od lat. 70.XX wieku normalne stosunki dyplomatyczne ze wszystkimi prawie pa\u0144stwami \u015bwiata, posiada\u0142o liczny personel dyplomatyczny. Taki na przyk\u0142ad Ralph Hartmann nie tylko pracowa\u0142 w wydziale KC ds. stosunk\u00f3w z zagranic\u0105, ale przez wiele lat s\u0142u\u017cy\u0142 w dyplomacji m.in. jako ambasador na Kubie i w Jugos\u0142awii. To spod jego pi\u00f3ra wysz\u0142y dwie \u201erewizjonistyczne\u201d ksi\u0105\u017cki NRD przygnieciona g\u00f3r\u0105 k\u0142amstw<\/em> (2007) oraz Legendy na temat NRD <\/em>(2009). Byli te\u017c inni, kt\u00f3rzy nie posk\u0105pili czytelnikom informacji na sw\u00f3j temat: Kurt Berliner Rezydent<\/em>. Dyplomata w s\u0142u\u017cbie wywiadu NRD<\/em>, Bernd Biedermann Oficer, dyplomata, pracownik wywiadu Narodowej Armii Ludowej<\/em> – migawki z zimnej wojny. <\/em>Odbywaj\u0105cy misj\u0119 wywiadowcz\u0105 w ONZ dyplomata Horst Joachimi zrelacjonowa\u0142 j\u0105 w ksi\u0105\u017cce Spotkania z prawd\u0105 albo jak \u017cycie staje si\u0119 miejscem przest\u0119pstwa. Wspomnienia rezydenta wywiadu w USA<\/em>, oficer Stasi w MSZ Rudolf Nitsche w ksi\u0105\u017cce Dyplomata w misji specjalnej. Enerdowska biografia<\/em>, za\u015b dyplomata i rezydent wywiadu Manfred Bols w ksi\u0105\u017cce Zwolniony z obowi\u0105zku milczenia. Z \u017cycia funkcjonariusza tajnych s\u0142u\u017cb<\/em>.<\/p>\r\n

Skoro jeste\u015bmy przy wspominkach niemieckich dyplomat\u00f3w, to odnotujmy jeszcze Wspomnienia<\/em> (1950) oficera armii cesarskiej, urz\u0119dnika MSZ w okresie Republiki Weimarskiej, a po 1933 roku genera\u0142a brygady SS, ambasadora, sekretarza stanu w MSZ Ernsta von Weizs\u00c3\u00a4ckera. Wyda\u0142 je jego syn, p\u00f3\u017aniejszy prezydent RFN, Richard von Weizs\u00c3\u00a4cker (asystent obro\u0144cy ojca podczas jednego z proces\u00f3w norymberskich). S\u0142u\u017cb\u0119 dyplomatyczn\u0105 w latach 1933-1945 pe\u0142ni\u0142 te\u017c syn, wzmiankowanego wy\u017cej dyrektora kancelarii Prezydenta Rzeszy Otto Mei\u00c3\u0178nera Hans-Otto Mei\u00c3\u0178ner, po wojnie p\u0142odny autor ksi\u0105\u017cek historycznych i biograficznych. Oraz dw\u00f3ch autobiograficznych: M\u0142odo\u015b\u0107 w pa\u0142acu prezydenta Rzeszy. Wspomnienia o Ebercie i Hindenburgu<\/em> (1988), W burzliwych czasach. Jako dyplomata w Londynie, Tokio, Moskwie i Mediolanie<\/em> (1990).<\/p>\r\n

* * * * *<\/p>\r\n

Pu\u0142kownik Bernd Fischer z G\u0142\u00f3wnego Zarz\u0105du Wywiadu MBP opisuje i wspomina (zapewne z \u0142ezk\u0105 w oku) blisk\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z towarzyszami radzieckimi w ksi\u0105\u017cce Wielki Brat. Jak wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y tajne s\u0142u\u017cby NRD i ZSRR<\/em> (2012). Stanowi ona tom si\u00f3dmy, wydawanej przez edition ost a pisanej przez dawnych funkcjonariuszy, historii MBP; w\u015br\u00f3d autor\u00f3w wyr\u00f3\u017cni\u0107 nale\u017cy pu\u0142kownika Klausa Eichnera i pu\u0142kownika Gottholda Schramma. Z kolei pu\u0142kownik dr Reinhard Grimmer jest redaktorem dwutomowej historii MBP (Bezpiecze\u0144stwo<\/em> – o dzia\u0142alno\u015bci obronnej MBP<\/em>) gromadz\u0105cej jako autor\u00f3w 11 genera\u0142\u00f3w i 9 pu\u0142kownik\u00f3w – sam kwiat Stasi. Pod redakcj\u0105 pu\u0142kownika Grimmera oraz genera\u0142a Wolfganga Schwanitza (od 1951 do 1989 w MBP) ukaza\u0142y si\u0119 dwa tomy zbiorowe Niewygodni \u015bwiadkowie historii<\/em>, zawieraj\u0105ce wspomnienia, relacje, wyja\u015bnienia oficer\u00f3w, oficjalnych i tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w MBP. Na koniec wymie\u0144my opracowanie zatytu\u0142owane dosy\u0107 patetycznie Prawda o Ministerstwie Bezpiecze\u0144stwie Pa\u0144stwa <\/em>(2006). T\u0119 \u201eprawd\u0119\u201d ods\u0142aniaj\u0105 przez Niemcami wiceminister MBP genera\u0142 Gerhard Neiber, rektor Wy\u017cszej Szko\u0142y Prawa MBP w Poczdamie, gen. prof. Willi Opitz, a ponadto znany nam p\u0142k dr Grimmer, pp\u0142k Dieter Skiba, p\u0142k dr Siegfried Rataizik, p\u0142k dr Wolfgang Stuchly. W tej, jak i w podobnych publikacjach, ludzie zwi\u0105zani z dawnym re\u017cimem propaguj\u0105 w\u0142asn\u0105 wersj\u0119 historii drugiego pa\u0144stwa niemieckiego, \u201ewalcz\u0105 o pami\u0119\u0107\u201d, broni\u0105 twardo w\u0142asnych biografii, sprzeciwiaj\u0105 si\u0119 \u201edemonizacji\u201d i \u201ekryminalizacji\u201d poprzedniej w\u0142adzy. Atakuj\u0105 Miejsce Pami\u0119ci Narodowej Berlin-Hohensch\u00f6nhausen oskar\u017caj\u0105c pracuj\u0105cych tak muzealnik\u00f3w i historyk\u00f3w o to, \u017ce rozpowszechniaj\u0105 k\u0142amstwa i fa\u0142sze na temat NRD i MBP, z miejsc pami\u0119ci robi\u0105 \u201egabinety grozy\u201d, znacznie zawy\u017caj\u0105 liczby ofiar, bezkrytycznie akceptuj\u0105 fantastyczne relacje \u015bwiadk\u00f3w, czerpi\u0105cych rzekomo opisy wyrafinowanych tortur z powie\u015bci Karola May`a itd.<\/p>\r\n

Tak toczy si\u0119 ten nasz kochany \u015bwiat: ci co wczoraj pisali oficjaln\u0105 wersj\u0119 historii, kwestionuj\u0105 wersj\u0119 obecnie obowi\u0105zuj\u0105c\u0105, kt\u00f3ra – jak uwa\u017caj\u0105 – pisana jest przez \u201ezwyci\u0119zc\u00f3w\u201d wy\u0142\u0105cznie po to, by ich oczerni\u0107 i moralnie pogn\u0119bi\u0107.<\/p>\r\n

Tomasz Gabi\u015b<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: \u201eOpcja na prawo\u201d, 2019 nr 1.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Kto dzi\u015b czyni nieprawo\u015b\u0107, mo\u017ce by\u0107 pewny, \u017ce przysz\u0142a nieprawo\u015b\u0107 go usprawiedliwi (Carl Schmitt) W poprzednich \u201eNotatkach\u201d, w kt\u00f3rych omawia\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119 Piotra Zychowicza Skazy na pancerzach, zajmowa\u0142em si\u0119 \u015bwiadkami historii opowiadaj\u0105cymi o tym, co prze\u017cyli i co widzieli podczas \u201eakcji pacyfikacyjnych\u201d przeprowadzanych przez oddzia\u0142y podziemia antykomunistycznego. Nie mog\u0105 oni nam wiele powiedzie\u0107 o historii politycznej, […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[195,20,412,59],"class_list":["post-108872","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-publicystyka","tag-history","tag-social-engineering","tag-tgabis","tag-ww2"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108872","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=108872"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108872\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=108872"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=108872"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=108872"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}