{"id":108654,"date":"2019-06-29T09:42:28","date_gmt":"2019-06-29T13:42:28","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=108654"},"modified":"2019-06-29T09:42:28","modified_gmt":"2019-06-29T13:42:28","slug":"ponury-cien-ekumenizmu-na-grobie-sw-piotra-rozmowa-z-pawlem-lisickim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=108654","title":{"rendered":"Ponury cie\u0144 ekumenizmu na grobie \u015bw. Piotra – Rozmowa z Paw\u0142em Lisickim<\/em>"},"content":{"rendered":"

– Jest takie pi\u0119kne zdanie \u015bwi\u0119tego Ambro\u017cego: Ubi Petrus, ibi ecclesia – Tam gdzie Piotr, tam jest Ko\u015bci\u00f3\u0142. Wiemy, gdzie jest Piotr i teraz nale\u017cy z tego wyci\u0105gn\u0105\u0107 wnioski. W\u00f3wczas odkrycie grobu i szcz\u0105tek Piotra okaza\u0142oby si\u0119 prawdziwym lekarstwem. Ale do tego potrzebna jest odwaga i wiara wsp\u00f3\u0142czesnych nast\u0119pc\u00f3w aposto\u0142a. Szczerze m\u00f3wi\u0105c nie dostrzegam jej – m\u00f3wi w rozmowie z PCh24.pl Pawe\u0142 Lisicki, redaktor naczelny tygodnika \u201eDo Rzeczy\u201d, autor ksi\u0105\u017cki \u201eGr\u00f3b Rybaka. \u015aledztwo w sprawie najwi\u0119kszej tajemnicy watyka\u0144skich podziemi\u201d.<\/strong> <\/strong><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Pan Jezus umiera na krzy\u017cu. W czasie jego m\u0119ki \u015bw. Piotr trzykrotnie zapiera si\u0119 Syna Cz\u0142owieczego s\u0142owami \u201eNie znam Tego Cz\u0142owieka\u201d. Mimo tych chwil s\u0142abo\u015bci i zw\u0105tpienia Kefas staje si\u0119 przepowiedzian\u0105 przez Zbawiciela Ska\u0142\u0105-Opok\u0105, na kt\u00f3rej Chrystus zbudowa\u0142 sw\u00f3j Ko\u015bci\u00f3\u0142, a bramy piekielne go nie przemog\u0105. Niestety wielu katolik\u00f3w ma dzisiaj jedynie szcz\u0105tkow\u0105 wiedz\u0119 na temat dzia\u0142alno\u015bci Pierwszego Papie\u017ca. Z czego to wynika?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Trudno powiedzie\u0107. Mo\u017ce wynika to z ograniczonej liczby \u017ar\u00f3de\u0142? A mo\u017ce z tego, \u017ce w pewien spos\u00f3b posta\u0107 Piotra zosta\u0142a przys\u0142oni\u0119ta przez innego wielkiego aposto\u0142a, przez \u015bwi\u0119tego Paw\u0142a? A mo\u017ce chodzi o to, \u017ce Piotr, Ska\u0142a, Opoka, Piotr, na kt\u00f3rym zosta\u0142 zbudowany Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest z punktu widzenia wsp\u00f3\u0142czesnej kultury ma\u0142o atrakcyjny? Nie by\u0142 buntownikiem i rewolucjonist\u0105, ale przede wszystkim budowniczym. By\u0142 \u015bwiadkiem, por\u0119czycielem, oparciem, przekazicielem s\u0142\u00f3w Pana. Nowo\u017cytno\u015b\u0107 wsz\u0119dzie szuka oryginalno\u015bci, tego co ekscentryczne, zaskakuj\u0105ce, niespodziewane, wi\u0119c si\u0142\u0105 rzeczy Piotr, kt\u00f3ry by\u0142 pos\u0142usznym s\u0142ug\u0105 S\u0142owa budzi u wielu niech\u0119\u0107.<\/p>\r\n

Brak uwagi po\u015bwi\u0119canej Piotrowi ma swoje historyczne powody. Dla protestant\u00f3w by\u0142 on po\u015brednio cho\u0107by odpowiedzialny za za\u0142o\u017cenie znienawidzonego papiestwa, wi\u0119c te\u017c nic dziwnego, \u017ce wielu wywodz\u0105cych si\u0119 z protestantyzmu historyk\u00f3w stara\u0142o si\u0119 podwa\u017cy\u0107 znaczenie jego postaci. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce od pocz\u0105tku, to jest od XVI wieku, od wyst\u0105pienia Lutra protestant\u00f3w cechowa\u0142a silna i nieub\u0142agana nienawi\u015b\u0107 do papiestwa. To, \u017ce Rzym jest stolica Antychrysta by\u0142o dla nich najwa\u017cniejszym elementem wsp\u00f3lnej wiary. Mogli si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0107 w rozumieniu eucharystii, w kwestii predestynacji, grzechu pierworodnego, interpretacji Pisma – nienawi\u015b\u0107 do Rzymu by\u0142a czym\u015b wsp\u00f3lnym i jednocz\u0105cym. Kto m\u00f3wi i my\u015bli o Piotrze musi my\u015ble\u0107 o jego nast\u0119pcach, o papie\u017cach, o papiestwie, o sukcesji apostolskiej, o Tradycji, o niezmiennej regule wiary, o wiecznym Rzymie – niech Pan zobaczy ile to niemi\u0142ych temat\u00f3w dla wsp\u00f3\u0142czesnych sceptyk\u00f3w i przeciwnik\u00f3w religii katolickiej. Dlatego te\u017c wielu tak \u0142atwo przyjmuje opowie\u015bci o tym, \u017ce tak naprawd\u0119 o dziejach Piotra nic nie wiadomo, \u017ce wszystko jest niepewne, niejasne. Niech\u0119\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnego papiestwa jest rzutowana w przesz\u0142o\u015b\u0107. Niestety, to podej\u015bcie jest te\u017c coraz powszechniej przyjmowane przez katolik\u00f3w, katolickich teolog\u00f3w czy historyk\u00f3w. Im bardziej mglist\u0105 i niejasn\u0105 postaci\u0105 staje si\u0119 Piotr, tym \u0142atwiej zbudowa\u0107 r\u00f3w, przepa\u015b\u0107 wr\u0119cz, mi\u0119dzy nim a Ko\u015bcio\u0142em p\u00f3\u017aniejszym. Tym \u0142atwiej tez przechodzi\u0107 do porz\u0105dku dziennego nad realnymi r\u00f3\u017cnicami mi\u0119dzy wiar\u0105 Ko\u015bcio\u0142a rzymskiego i herezjami.<\/p>\r\n

Zapomnienie o Piotrze, o jego misji, o jego nauce staje si\u0119 warunkiem umo\u017cliwiaj\u0105cym dzisiejszy dialog ekumeniczny, w kt\u00f3rym wszyscy si\u0119 pi\u0119knie r\u00f3\u017cni\u0105 i nikt nie ro\u015bci sobie prawa do prawdy, w kt\u00f3rym katolicyzm staje si\u0119 tylko jedn\u0105 z wielu interpretacji pierwotnego chrze\u015bcija\u0144stwa, ani lepsz\u0105, ani bardziej autentyczn\u0105 ni\u017c interpretacja lutera\u0144ska, kalwi\u0144ska lub ewangelikalna. Odnalezienie grobu Piotra w Rzymie, to, \u017ce zw\u0142oki aposto\u0142a znajduj\u0105 si\u0119 faktycznie pod Bazylik\u0105 watyka\u0144sk\u0105 – przecie\u017c to niebezpieczne dla dialogu, dla r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, dla pluralizmu, dla ekumenizmu.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

W swojej ksi\u0105\u017cce pt. \u201eGr\u00f3b Rybaka. \u015aledztwo w sprawie najwi\u0119kszej tajemnicy watyka\u0144skich podziemi\u201d sporo miejsca po\u015bwi\u0119ca Pan odpowiedzi na pytanie: czy \u015bw. Piotr faktycznie by\u0142 w Rzymie? Kiedy pojawi\u0142y si\u0119 pierwsze w\u0105tpliwo\u015bci w tej sprawie? Kto je zasia\u0142 w\u015br\u00f3d wiernych? Jakich argument\u00f3w na potwierdzenie swoich teorii u\u017cywali naukowcy, zdaniem kt\u00f3rych \u015bw. Piotra nigdy w Rzymie nie by\u0142o?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

To rzeczywi\u015bcie niesamowite, w jakim stopniu antykatolicka czarna propaganda jest w stanie opanowa\u0107 umys\u0142y ludzi. Najdziksze i najbardziej absurdalne teorie szerz\u0105 si\u0119 i zdobywaj\u0105 uznanie tylko dlatego, \u017ce u ich \u017ar\u00f3de\u0142 tkwi wielkie PODEJRZENIE. Wielkie PODEJRZENIE, zdobywaj\u0105ce \u015bwiadomo\u015b\u0107 od XVIII wieku zasadza si\u0119 na przekonaniu, \u017ce wszystko co nadprzyrodzone musi by\u0107 nieprawdziwe, a zatem skoro chrze\u015bcija\u0144stwo ostatecznie opiera si\u0119 na cudzie Zmartwychwstania, to co do zasady wszystkie jego przekazy s\u0105 ska\u017cone fa\u0142szem. PODEJRZENIE to szczeg\u00f3lnie skierowane jest w stosunku do Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego. M\u00f3g\u0142 on powsta\u0107, rozwin\u0105\u0107 si\u0119 i zdoby\u0107 tylu wiernych jedynie wskutek jakiej\u015b intrygi, oszustwa.<\/p>\r\n

Zauwa\u017cy\u0142em to w wielu komentarzach pod moimi wypowiedziami na temat Piotra – g\u0142upi ten autor, nic nie rozumie, przecie\u017c NAUKA dawno ju\u017c udowodni\u0142a, \u017ce Piotra w Rzymie w og\u00f3le nie by\u0142o, to tylko katolicka apologetyka. Wie Pan, trzeba na te zarzuty odpowiada\u0107, bo inaczej ludzie, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 wiedzy, a podatni s\u0105 na PODEJRZENIE trac\u0105 wiar\u0119. Ilu wsp\u00f3\u0142czesnych katolik\u00f3w naprawd\u0119 bada te rzeczy? Ilu jest, przeciwnie, ofiarami tego powszechnego PODEJRZENIA? W ka\u017cdej dyskusji dotycz\u0105cej historii wsp\u00f3\u0142cze\u015bni, nie\u015bwiadomie cz\u0119sto, z g\u00f3ry domniemuj\u0105, \u017ce przekaz Tradycji, przekaz pierwszych pokole\u0144 musia\u0142 zosta\u0107 zniekszta\u0142cony.<\/p>\r\n

Ci, kt\u00f3rzy odrzucali obecno\u015b\u0107 Piotra w Rzymie kierowali si\u0119 nie \u017cadnymi badaniami, ale ideologi\u0105. Niech\u0119\u0107 i wrogo\u015b\u0107 do wsp\u00f3\u0142czesnego im papiestwa sprawia\u0142a, \u017ce za wszelk\u0105 cen\u0119 chcieli podkopa\u0107 jego podstaw\u0119 i \u017ar\u00f3d\u0142o – czyli Piotra. Usuwaj\u0105c Piotra z Rzymu niszczy si\u0119 autorytet papie\u017cy i podkopuje w\u0142adz\u0119 duchow\u0105 Ko\u015bcio\u0142a Rzymskiego. Gdyby Piotra nigdy nie by\u0142o w Rzymie i gdyby tam nie zgin\u0105\u0142, roszczenia papiestwa do autorytetu straci\u0142yby racj\u0119 bytu. Gorzej. Racj\u0119 mieliby ci, kt\u00f3rzy w papie\u017cach widzieli uzurpator\u00f3w, zr\u0119cznych manipulant\u00f3w. Opowie\u015b\u0107 o obecno\u015bci Piotra w Rzymie, o jego m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci i o kulcie jego grobu nie mo\u017ce by\u0107 prawdziwa, bo zbyt dobrze pasuje do opowie\u015bci rzymskiego Ko\u015bcio\u0142a o sobie samym. Wielu wsp\u00f3\u0142czesnych krytyk\u00f3w mo\u017ce pogodzi\u0107 si\u0119 z istnieniem dziejowym papiestwa pod warunkiem, \u017ce widz\u0105 w nim instytucj\u0119 ludzk\u0105, \u017c\u0105dz\u0119 w\u0142adzy, chciwo\u015b\u0107 i polityczne d\u0105\u017cenie do przewagi. Z tego punktu widzenia oparcie papiestwa na Piotrze musi by\u0107 mitem, legend\u0105, form\u0105 legalizacji nies\u0142usznie zdobytej w\u0142adzy.<\/p>\r\n

Wida\u0107 to dok\u0142adnie od pocz\u0105tku: ci, kt\u00f3rzy odrzucali autorytet duchowy wsp\u00f3\u0142czesnych im papie\u017cy odnajdywali szybko \u201edowody\u201d nieobecno\u015bci Piotra w Rzymie. To klasyczny przyk\u0142ad racjonalizacji w\u0142asnych pragnie\u0144, budowanie teorii, kt\u00f3re maj\u0105 uzasadni\u0107 antypapiesk\u0105, antykatolick\u0105 emocj\u0119. To dlatego obecno\u015b\u0107 Piotra w Rzymie zanegowali waldensi, p\u00f3\u017aniej Luter i protestanci, wreszcie wielu wsp\u00f3\u0142czesnych racjonalist\u00f3w. St\u0105d si\u0119 bra\u0142o do\u015b\u0107 absurdalne za\u0142o\u017cenie, \u017ce skoro o pobycie Piotra wyra\u017anie nie m\u00f3wi\u0105 ksi\u0119gi Nowego Testamentu, to aposto\u0142a w Wiecznym Mie\u015bcie nie by\u0142o. Jednak dlaczego o sprawie obecno\u015bci Piotra w Rzymie mia\u0142yby decydowa\u0107 ksi\u0119gi Nowego Testamentu? W oczywisty spos\u00f3b nie daj\u0105 nam one pe\u0142nej wiedzy o wczesnym Ko\u015bciele. \u0179eby je zrozumie\u0107 zawsze nale\u017cy odczytywa\u0107 je w \u015bwietle drugiego \u017ar\u00f3d\u0142a Objawienia, Tradycji. W istocie niech\u0119\u0107 do Piotra i kwestionowanie jego obecno\u015bci w Rzymie jest zawsze znakiem odrzucenia Tradycji, zakwestionowania pami\u0119ci kolejnych pokole\u0144 chrze\u015bcijan.<\/p>\r\n

Nie ma prawdziwych argument\u00f3w przemawiaj\u0105cych przeciw obecno\u015bci Piotra w Rzymie, przeciwnie jest wiele poszlak i znak\u00f3w, kt\u00f3rych suma sprawia, \u017ce opieraj\u0105c si\u0119 o zdrowy rozs\u0105dek nie mo\u017cna podwa\u017ca\u0107 zar\u00f3wno obecno\u015bci Piotra jak i jego \u015bmierci w stolicy cesarstwa. Trzy argumenty zdaj\u0105 si\u0119 kluczowe. Pierwszym jest jednolite i sp\u00f3jne \u015bwiadectwo kolejnych pokole\u0144 chrze\u015bcijan, \u015bwi\u0119tego Klemensa, Ignacego z Antiochii, Dionizego z Koryntu. Mamy zatem wskaz\u00f3wki zawarte w ich pismach od ko\u0144ca I w. po Chrystusie m\u00f3wi\u0105ce o m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci Piotra w Rzymie. Po drugie mamy sp\u00f3jny i jednolity przekaz dotycz\u0105cy tego samego miejsca kultu. Badania archeologiczne wykaza\u0142y niezbicie istnienie ci\u0105g\u0142o\u015bci kultu grobu Piotra. I wreszcie rzecz absolutnie nie do zakwestionowania: \u017cadne inne miejsce poza Rzymem nigdy nie ro\u015bci\u0142o sobie prawa do tego, \u017ceby to w nim w\u0142a\u015bnie zgin\u0105\u0142 Piotr.<\/p>\r\n

Wyobra\u017amy sobie na chwil\u0119, \u017ce krytycy maja racj\u0119 i \u017ce papie\u017ce wymy\u015blili opowie\u015b\u0107 o obecno\u015bci Piotra i jego \u015bmierci w Rzymie po to, by wzmocni\u0107, uzasadni\u0107 swoj\u0105 w\u0142adz\u0119. Dlaczego zatem nigdy i nigdzie \u017caden inny staro\u017cytny biskup nie pr\u00f3bowa\u0142 im przeciwstawi\u0107 swojej zmy\u015blonej opowie\u015bci? Dlaczego nikt nigdy i nigdzie w staro\u017cytno\u015bci ani nie kwestionowa\u0142 zwi\u0105zku Rzymu i Piotra ani nie przeciwstawia\u0142 tej rzymskiej opowie\u015bci innej – kartagi\u0144skiej, antioche\u0144skiej, aleksandryjskiej? Gdyby wsp\u00f3\u0142cze\u015bni krytycy mieli racj\u0119, powinni\u015bmy znale\u017a\u0107 wiele staro\u017cytnych przyk\u0142ad\u00f3w d\u0105\u017cenia do legitymizacji swojej w\u0142adzy przez biskup\u00f3w r\u00f3\u017cnych staro\u017cytnych miast, odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do Piotra i do jego grobu. Tymczasem nie mamy ani jednego takiego przyk\u0142adu! Nikt nigdy w staro\u017cytno\u015bci nie podwa\u017ca\u0142 roszcze\u0144 Rzymu i nikt nigdy nie przeciwstawia\u0142 im swoich w\u0142asnych roszcze\u0144. \u0179adne inne miasto staro\u017cytne nie twierdzi\u0142o, \u017ce w nim zosta\u0142 pochowany Piotr.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Kim byli pierwsi chrze\u015bcijanie? W jaki spos\u00f3b uda\u0142o si\u0119 ich nawr\u00f3ci\u0107 na wiar\u0119 w Jezusa Chrystusa? Czy jeste\u015bmy w stanie dok\u0142adnie oszacowa\u0107 ich liczb\u0119?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Pierwszymi chrze\u015bcijanami byli nawr\u00f3ceni na wiar\u0119 w Chrystusa \u017bydzi. Od lat 40. po Chrystusie stopniowo ros\u0142a liczba nawr\u00f3conych z poga\u0144stwa. By\u0142o to najpierw efektem \u015bmierci m\u0119cze\u0144skiej \u015bwi\u0119tego Szczepana, a p\u00f3\u017aniej prze\u015bladowa\u0144 Ko\u015bcio\u0142a jerozolimskiego przez Heroda Agrypp\u0119 od 41 r. po Chrystusie.<\/p>\r\n

Od samego pocz\u0105tku aposto\u0142owie powa\u017cnie potraktowali zalecenie Chrystusa i \u201eszli naucza\u0107\u201d. Zwykle pierwszym miejscem, do kt\u00f3rego przybywa\u0142a grupa ewangelizator\u00f3w by\u0142a miejscowa Synagoga. To naturalne, bowiem to w\u0142a\u015bnie \u017bydzi oczekiwali na przybycie zapowiadanego przez prorok\u00f3w Mesjasza. Najwa\u017cniejszym wyzwaniem dla aposto\u0142\u00f3w by\u0142o zatem wykazanie, \u017ce Jezus jest tym przepowiedzianym w Pi\u015bmie Chrystusem. Jak to robili? Ogromn\u0105 rol\u0119 w tych dysputach odgrywa\u0142o odwo\u0142ywanie si\u0119 do kluczowych fragment\u00f3w proroctw, szczeg\u00f3lnie do ksi\u0105g Izajasza, Daniela, Jeremiasza, Malachiasza oraz do Psalm\u00f3w. Aposto\u0142owie przybywali do \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy oczekiwali na przyj\u015bcie Mesjasza, kt\u00f3rzy byli przekonani, \u017ce B\u00f3g dochowuje obietnicy, \u017ce lada moment przyb\u0119dzie Wyzwoliciel – nie trzeba ich by\u0142o przekonywa\u0107, \u017ce Bogu nale\u017cne jest pos\u0142usze\u0144stwo. Trzeba by\u0142o jedynie (lub a\u017c) wykaza\u0107, \u017ce pos\u0142usze\u0144stwo Bogu oznacza uznanie w Jezusie Syna, \u017ce naprawd\u0119 wierzy\u0107 w Jahwe, naprawd\u0119 by\u0107 Mu pos\u0142usznym oznacza przyj\u0105\u0107 Jezusa jako Jego Syna, jako Tego, kt\u00f3ry jest to\u017csamy z Bogiem. Kto jest pos\u0142uszny Moj\u017ceszowi, m\u00f3wili aposto\u0142owie, musi by\u0107 pos\u0142uszny Jezusowi, On to jest bowiem tym przepowiedzianym przez Moj\u017cesza, wi\u0119kszym od niego Prorokiem. On to jest wskazanym przez Izajasza S\u0142ug\u0105. On to jest tym, do kt\u00f3rego Dawid powiedzia\u0142 w Psalmie, \u017ce siedzi po prawicy Boga, \u017ce jest Synem Bo\u017cym.<\/p>\r\n

Jeszcze raz podkre\u015blam, bo to jest kluczowy element: \u017bydzi w synagogach, do kt\u00f3rych docierali pierwsi uczniowie czekali ju\u017c na Mesjasza. Co wi\u0119cej, byli przekonani, \u017ce Jego przyj\u015bcie nadejdzie w\u0142a\u015bnie w ich pokoleniu, bo wskazywa\u0142y na to s\u0142owa Daniela. Przecie\u017c Daniel dok\u0142adnie oznaczy\u0142 chwil\u0119 nadej\u015bcia Ksi\u0119cia Pomaza\u0144ca, a tak\u017ce przepowiedzia\u0142 jego \u015bmier\u0107. Niezale\u017cnie od tego, kiedy faktycznie spisane zosta\u0142y s\u0142owa proroctwa Daniela na pocz\u0105tku I w. po Chrystusie widziano w nich proroctwo pochodz\u0105ce z czas\u00f3w niewoli babilo\u0144skiej i od niej mierzono czas wyzwolenia. Podobnie aposto\u0142owie pokazywali, \u017ce to do Jezusa odnosz\u0105 si\u0119 s\u0142owa o pokornym s\u0142udze u Izajasza, niekt\u00f3re Psalmy, niekt\u00f3re fragmenty innych prorok\u00f3w. Oczywi\u015bcie, najwi\u0119kszym problemem by\u0142a odpowied\u017a na pytanie jak to mo\u017cliwe, \u017ce \u00f3w przepowiedziany przez Boga Mesjasz, \u00f3w Syn, \u00f3w Jahwe, kt\u00f3ry sam przyby\u0142 do swego ludu, zosta\u0142 ukrzy\u017cowany. Aposto\u0142owie m\u00f3wili, odwo\u0142uj\u0105c si\u0119 do nauk swojego Mistrza, \u017ce i to zosta\u0142o przepowiedziane: u Zachariasza, w 22 Psalmie, wreszcie u Jonasza.<\/p>\r\n

Pierwsi wyznawcy, dzi\u0119ki naukom aposto\u0142\u00f3w, zrozumieli, \u017ce odrzucenie Jezusa przez lud by\u0142o warunkiem zbawienia. Odrzucony przez sw\u00f3j lud Jezus by\u0142 w pe\u0142ni doskona\u0142\u0105 ofiar\u0105. Im wi\u0119ksze odrzucenie, tym wi\u0119ksze mi\u0142osierdzie i g\u0142\u0119bsza mi\u0142o\u015b\u0107 Boga. Zrozumienie tej niezwyk\u0142ej tajemnicy  by\u0142o mo\u017cliwe pocz\u0105tkowo tylko dla tych, kt\u00f3rzy znali Pisma i Proroctwa. Bardzo szybko obok \u017byd\u00f3w wierz\u0105cymi stawali si\u0119 te\u017c tzw. bogobojni, w wi\u0119c poganie, kt\u00f3rzy przychodzili do synagogi, uznawali kult Jedynego Boga, widzieli wy\u017cszo\u015b\u0107 moraln\u0105 religii biblijnej, ale nie przyj\u0119li na siebie wszystkich regu\u0142 judaizmu. Znali oni te\u017c proroctwa i tak jak \u017bydzi oczekiwali Wybawiciela. Pod wp\u0142ywem s\u0142\u00f3w i czyn\u00f3w aposto\u0142\u00f3w – a wi\u0119c tak\u017ce cud\u00f3w, uzdrowie\u0144 – zaczynali na nowo odczytywa\u0107 to, co przepowiedziane. Dla nich prawdziwym proroctwem by\u0142o takie, kt\u00f3re si\u0119 spe\u0142nia\u0142o. To odr\u00f3\u017cnia\u0142o prawdziwego proroka od fa\u0142szywego: tylko to co przepowiedzia\u0142 ten pierwszy naprawd\u0119 si\u0119 stawa\u0142o. Dlatego pierwsi uczniowie wk\u0142adali tyle wysi\u0142ku w pokazanie, \u017ce s\u0142owa i czyny, \u015bmier\u0107 i Zmartwychwstanie Jezusa zosta\u0142y przepowiedziane. Doskonale wida\u0107 to w zako\u0144czeniu ewangelii \u0141ukasza, w rozmowie Zmartwychwsta\u0142ego z uczniami w drodze do Emaus, kiedy m\u00f3wi im \u201eO niem\u0105drzy! Jak\u017ce trudno uwierzy\u0107 wam w to wszystko, co m\u00f3wili prorocy. Czy\u017c nie tak w\u0142a\u015bnie mia\u0142 cierpie\u0107 Mesjasz, \u017ceby potem wej\u015b\u0107 do swej chwa\u0142y? I rozpoczynaj\u0105c od Moj\u017cesza, poprzez wszystkich prorok\u00f3w, wyja\u015bnia\u0142 im, co by\u0142o o Nim we wszystkich Pismach\u201d (\u0141k 24, 25-27).<\/p>\r\n

Aposto\u0142owie dokonywali zatem swoistego zdekodowania Pisma: pokazywali, jak wszystko to, czego do\u015bwiadczyli by\u0142o przepowiedziane. T\u0142umaczyli pie\u015b\u0144 o S\u0142udze Jahwe w proroctwie Izajasza, pokazywali, \u017ce to co przepowiedzia\u0142 Daniel o przyj\u015bciu kr\u00f3lestwa i przebitym Mesjaszu spe\u0142ni\u0142o si\u0119 na ich oczach, odwo\u0142ywali si\u0119 do historii \u015bmierci i powrotu do \u017cycia proroka Jonasza. Pami\u0119tajmy, \u017ce w pokoleniu \u017byd\u00f3w, do kt\u00f3rych dotarli ze swoim pos\u0142aniem, wszyscy czekali na przyj\u015bcie Wybawiciela. Jak mocne by\u0142o to prze\u015bwiadczenie pokazuje sam \u017cydowski historyk, J\u00f3zef Flawiusz – w\u0142a\u015bnie przekonanie, \u017ce w\u0142adca \u015bwiata przyjdzie ze wschodu by\u0142o g\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 wybuchu wojny \u017cydowskiej. Musimy sobie wyobrazi\u0107 czym by\u0142o wtedy porwanie si\u0119 na wojn\u0119 z Rzymem, na jego niezwyci\u0119\u017cone legiony, na \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3rzy ju\u017c wielokrotnie pokonali \u017byd\u00f3w, pierwszy raz w czasach Pompejusza.  Gdyby nie \u017carliwa wiara w nadej\u015bcie Mesjasza, gdyby nie przekonanie, \u017ce Pisma jednoznacznie przepowiedzia\u0142y zwyci\u0119stwo Jahwe, wojna by nie wybuch\u0142a. Gorliwo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w by\u0142a tak wielka, \u017ce bardziej wierzyli  przepowiedniom Pism, ni\u017c w\u0142asnym oczom, rozs\u0105dkowi i wiedzy, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0142y, \u017ce porywa\u0107 si\u0119 na wojn\u0119  z  Rzymianami mo\u017ce tylko szaleniec. Gdyby nie pewno\u015b\u0107, \u017ce obietnica musi si\u0119 spe\u0142ni\u0107, aposto\u0142owie nie mogliby znale\u017a\u0107 wiernych wyznawc\u00f3w. Tak rodzi\u0142y si\u0119 poszczeg\u00f3lne lokalne wsp\u00f3lnoty.<\/p>\r\n

Co do ich liczby nie mamy \u017cadnych dok\u0142adnych danych. \u0141ukasz m\u00f3wi o tysi\u0105cach nawr\u00f3conych, ale w s\u0142owach tych nale\u017cy widzie\u0107 raczej pewien charakterystyczny dla staro\u017cytnych spos\u00f3b opisu, podkre\u015blenie skuteczno\u015bci S\u0142owa, a nie dok\u0142adne, precyzyjne dane liczbowe. Na pewno chrze\u015bcija\u0144stwo zrodzi\u0142o si\u0119 w miastach. Du\u017ce i \u015brednie miasta imperium by\u0142y pierwszymi o\u015brodkami nowej wiary. Im bli\u017cej szlak\u00f3w komunikacyjnych, a wi\u0119c im bli\u017cej du\u017cych port\u00f3w morskich, tym grupy chrze\u015bcijan by\u0142y bardziej liczne i tym szybciej powstawa\u0142y tam lokalne wsp\u00f3lnoty. Mo\u017cna przyj\u0105\u0107, \u017ce w latach 60. I w. po Chrystusie og\u00f3\u0142em w cesarstwie nie by\u0142o wi\u0119cej ni\u017c kilka tysi\u0119cy chrze\u015bcijan. By\u0142a to tylko niewielka garstka w por\u00f3wnaniu z liczb\u0105 \u017byd\u00f3w – oko\u0142o 4-7 milion\u00f3w. W ca\u0142ym imperium \u017cy\u0142o w\u00f3wczas oko\u0142o 50 milion\u00f3w mieszka\u0144c\u00f3w. Najwi\u0119ksze miasto, Rzym, liczy\u0142o pewnie niewiele wi\u0119cej ni\u017c p\u00f3\u0142 miliona.<\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

W \u201eGrobie Rybaka\u201d zwraca Pan uwag\u0119, \u017ce najliczniejsz\u0105 grup\u0119 w\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan nie stanowili ludzie ubodzy, tylko tzw. klasa \u015brednia i wy\u017csza. Ten trend utrzyma\u0142 si\u0119 do dzisiaj – je\u015bli spojrzymy na Daleki Wsch\u00f3d, to widzimy, \u017ce w Chrystusa Zmartwychwsta\u0142ego wierz\u0105 przede wszystkim ludzie, kt\u00f3rzy kiedy\u015b byli okre\u015blani mianem arystokracji. Z czego to wynika i dlaczego mimo to od stuleci pr\u00f3buje si\u0119 wm\u00f3wi\u0107 \u015bwiatu, \u017ce chrze\u015bcijanie to przede wszystkim przedstawiciele najni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Dlatego, bo chce si\u0119 pokaza\u0107, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo to religia prostaczk\u00f3w, nieuczonych, nieo\u015bwieconych, \u017ce mog\u0142o ono odnie\u015b\u0107 dziejowy sukces za spraw\u0105 niewolnik\u00f3w, ludzi pochodz\u0105cych z najni\u017cszych warstw, \u017ce by\u0142o dla nich swoistym \u201eopium\u201d, form\u0105 kompensacji za nieudane doczesne, zwyk\u0142e \u017cycie, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo to efekt resentymentu, buntu s\u0142abych przeciw m\u0105drym. Tymczasem rzeczywisto\u015b\u0107 by\u0142a inna. Sam Piotr by\u0142 zapewne, u\u017cywaj\u0105c dzisiejszego j\u0119zyka, przedstawicielem wy\u017cszej klasy \u015bredniej. Z pewno\u015bci\u0105 do wy\u017cszej warstwy nale\u017celi Jan i Jakub, synowie Zebedeusza – prowadzili oni co najmniej \u015bredniej wielko\u015bci firm\u0119 zajmuj\u0105ca si\u0119 po\u0142owem ryb i ich sprzeda\u017c\u0105 tak\u017ce w Jerozolimie. R\u00f3wnie\u017c nie jest przypadkiem, \u017ce w\u015br\u00f3d pierwszych nie\u017cydowskich wyznawc\u00f3w znale\u017ali si\u0119 setnicy, by\u0107 mo\u017ce przedstawiciele rod\u00f3w senatorskich, arystokraci. To przecie\u017c ci ludzie najbardziej interesowali si\u0119 filozofi\u0105 i nowymi religiami przybywaj\u0105cymi ze wschodu, to oni widzieli w chrze\u015bcija\u0144stwie wy\u017csz\u0105, lepsza, g\u0142\u0119bsz\u0105 m\u0105dro\u015b\u0107, ni\u017c ta, kt\u00f3r\u0105 ofiarowa\u0142y szko\u0142y poga\u0144skie. Chrze\u015bcijanie od pocz\u0105tku musieli broni\u0107 swojej wiary, uzasadnia\u0107 jej istnienie, t\u0142umaczy\u0107 dlaczego Jezus musia\u0142 umrze\u0107 na krzy\u017cu, wykazywa\u0107, \u017ce jego \u015bmier\u0107 i Zmartwychwstanie nie by\u0142y niczym przypadkowym, ale w\u0142a\u015bnie spe\u0142nieniem planu. Aposto\u0142owie mogli znale\u017a\u0107 wyznawc\u00f3w tylko je\u015bli wykazali, \u017ce to co si\u0119 wydarzy\u0142o by\u0142o przepowiedziane. Nie by\u0142o to dzia\u0142anie Deus ex machina, ale by\u0142o realizacj\u0105 ukrytej, zaszyfrowanej m\u0105dro\u015bci. Przyj\u0119cie chrze\u015bcija\u0144stwa dokonywa\u0142o si\u0119 zatem z udzia\u0142em rozumu, wymaga\u0142o od pierwszych wyznawc\u00f3w wysi\u0142ku duchowego i intelektualnego, nast\u0119pnie za\u015b przyj\u0119cia nowej formu\u0142y \u017cycia.<\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

Dlaczego to w\u0142a\u015bnie na chrze\u015bcijan spad\u0142o oskar\u017cenie o podpalenie Rzymu w czasach Nerona, kt\u00f3re poci\u0105gn\u0119\u0142o za sob\u0105 potworne prze\u015bladowania i rze\u017a wyznawc\u00f3w Chrystusa?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Po \u015bmierci i zmartwychwstaniu Jezusa g\u0142\u00f3wnymi przeciwnikami nowej \u201edrogi\u201d byli ci \u017bydzi, kt\u00f3rzy odrzucili ewangeli\u0119. Rzymianie zachowywali wobec chrze\u015bcijan albo oboj\u0119tno\u015b\u0107, albo nawet \u017cyczliwo\u015b\u0107, co wyra\u017anie pokazuj\u0105 Dzieje Apostolskie. \u017bydzi odrzucaj\u0105cy Chrystusa zwalczali chrze\u015bcijan z kilku powod\u00f3w. Po pierwsze odrzucali my\u015bl o cierpi\u0105cym Mesjaszu. Uwa\u017cali, \u017ce jest ona form\u0105 o\u015bmieszenia ich religii. Wierzyli w Mesjasza zwyci\u0119zc\u0119 i pogromc\u0119 pogan. Dla nich nadej\u015bcie Mesjasza powinno \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z triumfem Izraela nad \u015bwiatem poga\u0144skim. Obietnice Boga odczytywali jako przepowiedni\u0119 ziemskiego triumfu Izraela. Z tego punktu widzenia nie mogli uzna\u0107 w Jezusie Syna: c\u00f3\u017c to za \u017ca\u0142osny Mesjasz, kt\u00f3ry zamiast wyp\u0119dzi\u0107 pogan z Jerozolimy, da\u0142 si\u0119 przybi\u0107 do krzy\u017ca jak tylu innych nieudacznik\u00f3w? Po drugie byli przekonani, \u017ce pochodzenie od Abrahama daje im niepor\u00f3wnywalne przywileje duchowe: Objawienie mog\u0142o by\u0107 dane tylko ludowi wybranemu. Strzegli go zatem zazdro\u015bnie. Mo\u017cna by\u0142o do niego przyst\u0105pi\u0107 tylko przez obrzezanie i przyj\u0119cie na siebie wszystkich wymog\u00f3w religii \u017cydowskiej – a wi\u0119c obyczaj\u00f3w, regu\u0142 kaszrutu, itd. Tymczasem \u017bydzi chrze\u015bcijanie dopuszczali na r\u00f3wnych prawach do Ko\u015bcio\u0142a, do wsp\u00f3lnoty nowego Izraela, pogan, kt\u00f3rzy wyznawali wiar\u0119 w Chrystusa. Wyznanie wiary czyni\u0142o ka\u017cdego – r\u00f3wnie\u017c nie-\u017byda – pe\u0142noprawnym cz\u0142onkiem wsp\u00f3lnoty, pe\u0142noprawnym cz\u0142onkiem Izraela. Obrzezanie przesta\u0142o by\u0107 nagle warunkiem sine qua non. Jak wielkim by\u0142o to prze\u0142omem doskonale pokazuje Dziesi\u0105ty rozdzia\u0142 Dziej\u00f3w, kiedy to Piotr dokonuje chrztu setnika Korneliusza. Zst\u0105pienie na niego Ducha \u015awi\u0119tego jest znakiem, \u017ce B\u00f3g ju\u017c nie wymaga od nawr\u00f3conych pogan obrzezania. Dost\u0119p do Boga, przywilej dany pierwotnie \u017bydom, potomkom z krwi Abrahama, sta\u0142 si\u0119 teraz przywilejem duchowych potomk\u00f3w Abrahama. Sama cielesna przynale\u017cno\u015b\u0107 do narodu Izraela nie wystarcza\u0142a. Wielu \u017byd\u00f3w widzia\u0142o zatem w chrze\u015bcijanach coraz bardziej niebezpiecznych konkurent\u00f3w: wraz z rozwojem chrze\u015bcija\u0144stwa dawni bogobojni poganie zamiast i\u015b\u0107 do synagogi szli do nauczycieli chrze\u015bcija\u0144skich. Twierdzili, \u017ce s\u0105 synami Izraela, a nie przyjmowali obrzezania i nie chcieli by\u0107 prozelitami.<\/p>\r\n

Od samego pocz\u0105tku wsp\u00f3lnoty \u017cydowskie pr\u00f3bowa\u0142y zatem broni\u0107 si\u0119 przed Ko\u015bcio\u0142em, a najlepszym sposobem by\u0142o prowadzenie akcji dyfamacyjnej, niekiedy te\u017c otwarte prze\u015bladowania. Zapewne to w\u0142a\u015bnie pierwsi polemi\u015bci \u017cydowscy przypisywali chrze\u015bcijanom kanibalizm i oskar\u017cali ich o orgie seksualne. W 64 roku po Chrystusie, kiedy to Neron na gwa\u0142t potrzebowa\u0142 koz\u0142a ofiarnego, kogo\u015b, na kogo b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 zrzuci\u0107 win\u0119 za po\u017car, kto\u015b, najprawdopodobniej \u201ejudaizuj\u0105ca\u201d Poppea, podsun\u0105\u0142 mu my\u015bl o chrze\u015bcijanach. Idealnie nadawali si\u0119 do roli ofiary. Z jednej strony wielu widzia\u0142o w nich reprezentant\u00f3w kolejnego wschodniego kultu, co powodowa\u0142o niech\u0119\u0107 konserwatywnych Rzymian. Z drugiej nie bronili ich \u017cydowscy rodacy, dla kt\u00f3rych chrze\u015bcijanie byli zdrajcami, niebezpiecznymi marzycielami, niszcz\u0105cymi jedno\u015b\u0107 Izraela.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Z informacji, do kt\u00f3rych Pan dotar\u0142 wynika, \u017ce \u015bw. Piotr po swojej m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci na odwr\u00f3conym krzy\u017cu zosta\u0142 najprawdopodobniej pochowany \u201ew zwyk\u0142ej jamie wygrzebanej w ziemi\u201d. Na tym miejscu w 324 roku za cesarza Konstantyna powstaje bazylika. Czy ponad 250 lat po \u015bmierci Pierwszego Papie\u017ca uda\u0142o si\u0119 dok\u0142adnie zlokalizowa\u0107 jego gr\u00f3b?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Te 250 lat to czas, w kt\u00f3rym, jak pokaza\u0142y w\u0142a\u015bnie badania archeologiczne, o Piotrze i o jego grobie pami\u0119ta\u0142a wsp\u00f3lnotach ko\u015bcielna w Rzymie. Pod koniec II w. po Chrystusie \u015bwi\u0119ty Ireneusz z Lyonu wymienia pierwszych sze\u015bciu kolejnych nast\u0119pc\u00f3w Piotra – nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce mia\u0142 t\u0119 wiedz\u0119 z pierwszej r\u0119ki, od rzymskich chrze\u015bcijan. Wiemy te\u017c, \u017ce ju\u017c w roku 160 po Chrystusie na miejscu grobu Piotra zosta\u0142a postawiona pierwsza kapliczka, pomnik pami\u0119ci. Pierwsi chrze\u015bcijanie od pocz\u0105tku troszczyli si\u0119 o miejsce poch\u00f3wku za\u0142o\u017cyciela swojej wsp\u00f3lnoty – nigdzie nie ma \u015bladu co do w\u0105tpliwo\u015bci, gdzie on zosta\u0142 pochowany. Pod koniec II wieku rzymski duchowny Gajusz chlubi si\u0119 grobem Piotra, m\u00f3wi, \u017ce jest on na Watykanie – zatem jego po\u0142o\u017cenie by\u0142o rzymskim chrze\u015bcijanom doskonale znane. Mi\u0119dzy rokiem \u015bmierci Piotra, zapewne 64. lub 67. po Chrystusie, a momentem rozpocz\u0119cia prac przez Konstantyna w 320 r. po Chrystusie, rzymski Ko\u015bci\u00f3\u0142 ca\u0142y czas istnia\u0142, kolejni papie\u017ce przekazywali sobie wiedz\u0119 o po\u0142o\u017ceniu grobu. Pierwsze wyra\u017ane \u015bwiadectwa m\u00f3wi\u0105ce jak wielk\u0105 rol\u0119 dla chrze\u015bcijan odgrywa\u0142 kult relikwii m\u0119czennik\u00f3w mamy z po\u0142owy II wieku po Chrystusie – jak zatem mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107, \u017ce chrze\u015bcijanie, kt\u00f3rzy tak troszczyli si\u0119 o szcz\u0105tki \u015bwi\u0119tego Polikarpa mieliby zapomnie\u0107 o po\u0142o\u017ceniu grobu \u015bwi\u0119tego Piotra? Czysta niedorzeczno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Dlaczego przez setki lat papie\u017ce nie chcieli podj\u0105\u0107 si\u0119 przeprowadzenia prac archeologicznych w podziemiach bazyliki \u015bw. Piotra w celu odnalezienia szcz\u0105tk\u00f3w Kefasa?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Mo\u017ce setki lat to za du\u017co powiedziane, pami\u0119tajmy, \u017ce nowoczesna nauka archeologii to wiek XVIII, mo\u017ce XIX. Powod\u00f3w op\u00f3\u017aniaj\u0105cych podj\u0119cie decyzji o zbadaniu grobu by\u0142o kilka. Po pierwsze gr\u00f3b Piotra znajdowa\u0142 si\u0119 nie gdzie\u015b na uboczu, ale w samym centrum najwi\u0119kszej bazyliki katolickiej na \u015bwiecie. \u0179eby do niego dotrze\u0107, nale\u017ca\u0142o zachowa\u0107 ogromn\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107.<\/p>\r\n

Najmniejszy b\u0142\u0105d m\u00f3g\u0142 poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 przera\u017caj\u0105ce konsekwencje – zapadni\u0119cie si\u0119 posadzki, a mo\u017ce nawet zawalenie samej Bazyliki? Badania te mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 troch\u0119 do operacji na \u017cywym organizmie. Po drugie dla papie\u017cy i dla katolik\u00f3w gr\u00f3b Piotra to nie by\u0142a ciekawostka archeologiczna, ale miejsce spoczynku szcz\u0105tek Ksi\u0119cia Aposto\u0142\u00f3w. To by\u0142o miejsce przebywania relikwii, czego\u015b najdro\u017cszego, \u015bwi\u0119tego, bliskiego. Nie by\u0142o zatem prosto uzna\u0107, \u017ce to co \u015bwi\u0119te i bliskie nale\u017cy potraktowa\u0107 z naukowym, koniecznym, dystansem. Po trzecie ewentualna pora\u017cka, brak odkrycia grobu, poci\u0105ga\u0142aby za sob\u0105 wizerunkow\u0105 katastrof\u0119 dla papiestwa. Wszyscy wrogowie Ko\u015bcio\u0142a tylko na to czyhali. Wyobra\u017amy sobie reakcj\u0119 \u015bwiatowych medi\u00f3w na sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej archeologowie schodz\u0105 pod posadzk\u0119 i nie znajduj\u0105 tam \u015blad\u00f3w grobu aposto\u0142a. Mog\u0142oby to po prostu oznacza\u0107 koniec papiestwa. St\u0105d taka ostro\u017cno\u015b\u0107 i wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107.<\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

Co takiego sta\u0142o si\u0119 w roku 1939 za pontyfikatu papie\u017ca Piusa XII, \u017ce zerwano z dotychczasow\u0105 praktyk\u0105 i rozpocz\u0119to badanie watyka\u0144skich podziemi?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Znowu, zawa\u017cy\u0142o kilka czynnik\u00f3w. Po pierwsze Pius XII od m\u0142odo\u015bci interesowa\u0142 si\u0119 bardzo archeologi\u0105 i pocz\u0105tkami chrze\u015bcija\u0144stwa. Eugenio Pacelli, by\u0142, jak to wtedy m\u00f3wiono, \u201erzymskim Rzymianinem\u201d – jego rodzina od wielu pokole\u0144 s\u0142u\u017cy\u0142a na Watykanie. Rzymsko\u015b\u0107 i zwi\u0105zek z Piotrem wydawa\u0142 mu si\u0119 czym\u015b szczeg\u00f3lnie naturalnym i czyni\u0142y go predestynowanym do przeprowadzenia tych bada\u0144.<\/p>\r\n

Po drugie papie\u017c wierzy\u0142, \u017ce odnalezienie grobu i relikwii Piotra przyczyni si\u0119 od odrodzenia prawdziwej wiary katolickiej. Musia\u0142 dostrzega\u0107 pewne niepokoj\u0105ce symptomy nowego modernizmu czy te\u017c neomodernizmu. Wiara coraz bardziej stawa\u0142a si\u0119 czym\u015b abstrakcyjnym, przeintelktualizowanym, B\u00f3g coraz cz\u0119\u015bciej by\u0142 wypychany z historii, stawa\u0142 si\u0119 co najwy\u017cej abstrakcyjn\u0105 zasad\u0105 my\u015blenia, form\u0105 niesko\u0144czono\u015bci, jak\u0105\u015b niejasn\u0105 ide\u0105, przeczuciem, nieokre\u015blon\u0105 emocj\u0105. Ta nowa, rzekomo o\u015bwiecona wiara odrywa\u0142a si\u0119 coraz bardziej od materii, od tego co zmys\u0142owe, od tego co konkretne, od \u015bwiadk\u00f3w, m\u0119czennik\u00f3w. Dla takiej wiary relikwia w og\u00f3le jest czym\u015b oboj\u0119tnym, mo\u017ce ona by\u0107 co najwy\u017cej znakiem odleg\u0142ego zdarzenia historycznego. Mo\u017ce zach\u0119ca\u0107 do refleksji i przypomina\u0107 o tym co duchowe. Dawni chrze\u015bcijanie widzieli w relikwii znacznie wi\u0119cej, prawdziw\u0105 obecno\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tego m\u0119czennika. Byli pewni, \u017ce dotykaj\u0105c zw\u0142ok, s\u0105 wys\u0142uchiwani, \u017ce obcuj\u0105 za ich po\u015brednictwem z tym, co nadprzyrodzone. Jednak ta nowa abstrakcyjna, modernistyczna wiara nie dopuszcza my\u015bli, \u017ce obecno\u015b\u0107 relikwii, zetkni\u0119cie si\u0119 z tym co cielesne i zmys\u0142owe pozwala na uprzywilejowane dotarcie do Boga. Chocia\u017c B\u00f3g jest Wszechobecny, to w\u0142a\u015bnie modlitwa przy ciele zmar\u0142ego m\u0119czennika – a jaki\u017c jest wi\u0119kszy \u015bwi\u0119ty na Ziemi ni\u017c Piotr, ten, kt\u00f3rego Jezus nazwa\u0142 ska\u0142\u0105 – by\u0142a wyj\u0105tkowo skuteczna. To w\u0142a\u015bnie za po\u015brednictwem relikwii B\u00f3g uobecnia si\u0119 w niezwykle bliski, mocny spos\u00f3b.<\/p>\r\n

Po trzecie wreszcie Pius m\u00f3g\u0142 s\u0105dzi\u0107, \u017ce odkrycie grobu Piotra i cia\u0142a pierwszego aposto\u0142a przyczyni si\u0119 do podniesienia autorytetu Stolicy \u015awi\u0119tej, by\u0107 mo\u017ce przyczyni si\u0119 tym samym do uspokojenia nastroj\u00f3w i spadku napi\u0119cia politycznego. Od czas\u00f3w Benedykta XV, papie\u017ca czas\u00f3w I wojny \u015bwiatowej, jego nast\u0119pcy starali si\u0119 zawsze wyst\u0119powa\u0107 w obronie pokoju. Pami\u0119tajmy, \u017ce decyzj\u0119 Pius podj\u0105\u0142 28 czerwca 1939 roku, w wigili\u0119 \u015bwi\u0119ta Piotra i Paw\u0142a, raptem kilka miesi\u0119cy przed wybuchem wojny. Na pewno Pius wykaza\u0142 si\u0119 wielk\u0105 odwag\u0105 i niezwyk\u0142a wprost ufno\u015bci\u0105. Jego decyzja mog\u0142a \u015bwiadczy\u0107 te\u017c o jednym: Pius od samego pocz\u0105tku nie mia\u0142 \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce badanie zako\u0144czy si\u0119 powodzeniem.   <\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

Jak wygl\u0105da\u0142y prowadzone przez 10 lat prace wykopaliskowe? Jaki wp\u0142yw na ich przebieg mia\u0142a II Wojna \u015awiatowa i podzielenie \u015bwiata przez \u201e\u017celazn\u0105 kurtyn\u0119\u201d?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

C\u00f3\u017c, z pewno\u015bci\u0105, eufemistycznie m\u00f3wi\u0105c, wojna nie sprzyja\u0142a normalnym pracom archeologicznym. Przede wszystkim wojna mia\u0142a wp\u0142yw na dob\u00f3r grupy badaczy. Najwa\u017cniejszym kryterium by\u0142y nie kompetencje, chocia\u017c te niekt\u00f3rzy mieli, ale lojalno\u015b\u0107, umiej\u0119tno\u015b\u0107, m\u00f3wi\u0105c kolokwialnie \u201etrzymania j\u0119zyka za z\u0119bami\u201d. Pius musia\u0142 mie\u0107 pewno\u015b\u0107, \u017ce w rozplotkowanym Watykanie, \u017cadna informacja nie wyp\u0142ynie zbyt szybko. Dlatego oficjalnie chodzi\u0142o o przeprowadzenie drobnych prac rekonstrukcyjnych, wspominano te\u017c, \u017ce ich celem by\u0142o znalezienie miejsca poch\u00f3wku s\u0142ynnego renesansowego  kompozytora, Giovanniego Pierlugigi Palestriny. Na czele grupy archeolog\u00f3w sta\u0142 pra\u0142at Ludwig Kaas, jeden z najbardziej zaufanych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w papie\u017ca Piusa. Ksi\u0105dz Kaas by\u0142 poprzednio liderem katolickiej partii Centrum, po zawarciu konkordatu mi\u0119dzy III Rzesz\u0105 a Watykanem, na sta\u0142e wyjecha\u0142 z Niemiec. Niestety, nie mia\u0142 on \u017cadnej wiedzy archeologicznej. Trzeba te\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce w czasie wojny podziemia watyka\u0144skie by\u0142y wykorzystywane do tajnych, poufnych rozm\u00f3w mi\u0119dzy przedstawicielami Watykanu i reprezentantami spiskowc\u00f3w, kt\u00f3rzy od pocz\u0105tku chcieli obali\u0107 Hitlera. O 1943 roku s\u0142u\u017cy\u0142y one te\u017c jako kryj\u00f3wka dla \u017cydowskich uciekinier\u00f3w, dezerter\u00f3w i alianckich szpieg\u00f3w. \u0141atwo zrozumie\u0107, \u017ce nie by\u0142a to najlepsza atmosfera dla prowadzenia bezstronnych, spokojnych bada\u0144 naukowych.<\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

Czy uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 szcz\u0105tki \u015bw. Piotra?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Moim zdaniem odpowied\u017a na to pytanie jest kr\u00f3tka i jednoznaczna: tak, uda\u0142o si\u0119. Oczywi\u015bcie, mo\u017cna w tej sprawie mie\u0107 jedynie tak\u0105 pewno\u015b\u0107, jaka przys\u0142uguje wszelkiemu badaniu historycznemu, a zatem mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o bardzo wysokim prawdopodobie\u0144stwie. Historia to nie nauka \u015bcis\u0142a i inna pewno\u015b\u0107 przys\u0142uguje twierdzeniu metafizycznemu czy matematycznemu, a inna ustaleniom dotycz\u0105cym staro\u017cytnej historii. \u0179eby mie\u0107 ca\u0142kowit\u0105 pewno\u015b\u0107, \u017ce by\u0142y to szcz\u0105tki Piotra, nale\u017ca\u0142oby przeprowadzi\u0107, co oczywi\u015bcie jest niemo\u017cliwe, badanie DNA, a do tego nale\u017ca\u0142oby pobra\u0107 pr\u00f3bk\u0119 materia\u0142u genetycznego od potomka lub potomk\u00f3w krewnych Piotra. \u0141atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nie mo\u017cna tego zrobi\u0107. Jednak, co wykaza\u0142em szczeg\u00f3\u0142owo i krok po kroku w ksi\u0105\u017cce, suma poszlak pozwala jednoznacznie broni\u0107 twierdzenia, \u017ce znajduj\u0105ce si\u0119 obecnie w ma\u0142ych skrzyneczkach z pleksiglasu ko\u015bci nale\u017ca\u0142y do Szymona Piotra.<\/p>\r\n

Jak trudne by\u0142y te badania pokazuj\u0105 same daty. Decyzja o rozpocz\u0119ciu prac wykopaliskowych zapad\u0142a 28 czerwca 1939. Pius XII og\u0142asza \u015bwiatu, \u017ce archeologom uda\u0142o si\u0119 odkry\u0107 gr\u00f3b Piotra w grudniu 1950 roku. Jednocze\u015bnie wspomina, \u017ce nie spos\u00f3b przes\u0105dzi\u0107, czy znalezione w okolicy grobu ko\u015bci nale\u017ca\u0142y do Ksi\u0119cia Aposto\u0142\u00f3w. To, \u017ce faktycznie znaleziono te\u017c szcz\u0105tki Piotra og\u0142asza osiemna\u015bcie lat p\u00f3\u017aniej, w czerwcu 1968 roku dopiero papie\u017c Pawe\u0142 VI. Jednocze\u015bnie pos\u0142uguje si\u0119 on formu\u0142\u0105 do\u015b\u0107 ostro\u017cn\u0105, tak jakby si\u0119 zastrzega\u0142 – m\u00f3wi, \u017ce odkryte ko\u015bci \u201euwa\u017ca si\u0119\u201d za nale\u017c\u0105ce do Piotra. Po \u015bmierci Paw\u0142a VI w 1978 roku informacja o obecno\u015bci ko\u015bci Piotra znika z wszystkich oficjalnych wydawnictw Watykanu, a osoba, kt\u00f3ra najbardziej przyczyni\u0142a si\u0119 do odkrycia, Margeheritta Guarducci, staje si\u0119 persona non grata. G\u00f3r\u0119 bierze frakcja jej przeciwnik\u00f3w, sceptyk\u00f3w, tych, kt\u00f3rzy uwa\u017caj\u0105, \u017ce odnalezione za spraw\u0105 uporu wielkiej w\u0142oskiej profesor epigrafiki ko\u015bci nie nale\u017ca\u0142y do Piotra. Zmiana nast\u0119puje dopiero wraz z wst\u0105pieniem na tron Piotra przez Benedykta XVI. Najpierw nakazuje on zbadanie resztek zw\u0142ok Paw\u0142a w Bazylice \u015bwi\u0119tego Paw\u0142a za murami. Okazuje si\u0119, \u017ce nale\u017ca\u0142y one do m\u0119\u017cczyzny zmar\u0142ego najprawdopodobniej w drugiej po\u0142owie I wieku po Chr. Spos\u00f3b ich przechowania i znaki otaczaj\u0105cej od zawsze zw\u0142oki czci wskazuj\u0105, \u017ce chodzi o aposto\u0142a Paw\u0142a. Okazuje si\u0119, \u017ce przechowywano je w taki sam spos\u00f3b, jak ko\u015bci Piotra – dlatego Benedykt powo\u0142uje raz jeszcze komisj\u0119, kt\u00f3ra od nowa ma przeprowadzi\u0107 badanie. Ostatecznie przyznaje ona racj\u0119 nie\u017cyj\u0105cej ju\u017c profesor Guarducci w 2013 roku, na pocz\u0105tku pontyfikatu Franciszka. <\/p>\r\n

 <\/strong><\/p>\r\n

Dlaczego to jedno z najwa\u017cniejszych odkry\u0107 archeologicznych w dziejach ludzko\u015bci jest praktycznie przemilczane? Dlaczego wa\u017cniejsze ni\u017c odnalezienie Pierwszego Papie\u017ca jest we wsp\u00f3\u0142czesnym \u015bwiecie mniej spektakularne ni\u017c odkrycia zwi\u0105zane ze staro\u017cytnym Egiptem, Persj\u0105 etc.?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Bo jest ono wyj\u0105tkowo niewygodne, nie \u201epo linii i nie na bazie\u201d. Wbrew sceptykom, krytykom i racjonalistom wszystkie znaki na niebie i na Ziemi wskazuj\u0105, \u017ce pod Bazylik\u0105, a \u015bci\u015blej kilka metr\u00f3w pod o\u0142tarzem Bazyliki, naprawd\u0119 znajduj\u0105 si\u0119 resztki zw\u0142ok Ksi\u0119cia aposto\u0142\u00f3w a tak\u017ce jego gr\u00f3b. Okazuje si\u0119 zatem, \u017ce wielowiekowa antykatolicka akcja propagandowa oparta by\u0142a na oszustwie. G\u0142upio, nieprawda\u017c? Ilu\u017c to wybitnych m\u0119\u017c\u00f3w tym samym nieco, jakby to powiedzie\u0107, si\u0119 skompromitowa\u0142o. Ilu\u017c to wybitnych postaci, znowu u\u017cyj\u0119 j\u0119zyka nieco kolokwialnego, wyg\u0142upi\u0142o si\u0119. Nie jest si\u0119 \u0142atwo do tego przyzna\u0107. Nie jest \u0142atwo uzna\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymski i papiestwo powsta\u0142y nie wskutek fa\u0142szerstwa, intrygi, legendy i mitu, ale zosta\u0142y za\u0142o\u017cone na krwi przelanej przez Piotra. \u0179e Rzym powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Piotra mia\u0142 od pocz\u0105tku i zawsze racj\u0119. \u0179e Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymski wyr\u00f3s\u0142 jak wielkie drzewo z ziarna, jakim by\u0142o m\u0119cze\u0144stwo Piotra.<\/p>\r\n

Wielu nie mo\u017ce tego znie\u015b\u0107. S\u0105dz\u0105, \u017ce opowie\u015b\u0107 o grobie Piotra i o jego szcz\u0105tkach jest r\u00f3wnie prawdziwa jak nie przymierzaj\u0105c opowie\u015b\u0107 o donacji Konstantyna. Nie chc\u0105 uzna\u0107, \u017ce z faktu, \u017ce w dziejach papiestwa pojawia\u0142y si\u0119 fa\u0142szywe dokumenty nie wynika, \u017ce wszystko by\u0142o fa\u0142szem. Silne antykatolickie uprzedzenia sprawiaj\u0105, \u017ce tak wielu jest sceptyk\u00f3w i tak niewiele m\u00f3wi si\u0119 o tym odkryciu. Poza tym, \u017ceby doceni\u0107 jego wag\u0119 trzeba nieco wysi\u0142ku. Trzeba por\u00f3wna\u0107 r\u00f3\u017cne zapisy, posprawdza\u0107, pomy\u015ble\u0107. Jak powiedzia\u0142em, \u017ceby doj\u015b\u0107 do przekonania, \u017ce gr\u00f3b i relikwie Piotra s\u0105 prawdziwe, trzeba po\u0142\u0105czy\u0107 wiele poszlak. Je\u015bli kto\u015b ma z\u0142\u0105 wol\u0119, jest uprzedzony, my\u015bli stereotypami, zawsze znajdzie do\u015b\u0107 wym\u00f3wek, \u017ceby do prawdy w kwestii grobu Piotra nie doj\u015b\u0107. Zawsze b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 dowodzi\u0107, \u017ce jedyne co wykazano, to \u017ce pod posadzk\u0105 znajduje si\u0119 gr\u00f3b \u201ejakiego\u015b wa\u017cnego chrze\u015bcijanina\u201d, bo sk\u0105d wiadomo, czy napis \u201ePiotr jest tu wewn\u0105trz\u201d nie by\u0142 efektem pomy\u0142ki? I sk\u0105d pewno\u015b\u0107, \u017ce kto\u015b kiedy\u015b nie podmieni\u0142 zw\u0142ok? Itd., itp. W\u0105tpliwo\u015bci mo\u017cna mno\u017cy\u0107 bez ko\u0144ca, taka jest natura ustale\u0144 historycznych.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Kto dzisiaj stanowi liczniejsz\u0105 grup\u0119 \u201eodwiedzaj\u0105cych\u201d gr\u00f3b \u015bw. Piotra? Wierni – tak jak przed wiekami – czy tury\u015bci, kt\u00f3rzy jednak bardzo cz\u0119sto nie zdaj\u0105 sobie sprawy, w jak wa\u017cnym miejscu si\u0119 znajduj\u0105?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Szczerze m\u00f3wi\u0105c nie wiem, czy kto\u015b prowadzi takie badania. Te kategorie trudno odr\u00f3\u017cni\u0107. Na pewno atmosfera ze\u015bwiecczenia powoli przenika r\u00f3wnie\u017c do Bazyliki Piotra. Z drugiej strony b\u0119d\u0105c tam wiele razy spotyka\u0142em te\u017c liczne grupy prawdziwych pielgrzym\u00f3w, ludzi zatopionych w modlitwie, adoracji naj\u015bwi\u0119tszego sakramentu, ludzi, kt\u00f3rzy wierzyli, \u017ce blisko\u015b\u0107 relikwii Piotra pozwoli im zosta\u0107 wys\u0142uchanymi przez Boga. Trudno powiedzie\u0107 jakie s\u0105 dok\u0142adnie proporcje mi\u0119dzy \u201eciekawskimi\u201d a \u201epobo\u017cnymi\u201d przybyszami, cho\u0107 obawiam si\u0119, \u017ce liczba tych drugich maleje.<\/p>\r\n

Z tego punktu widzenia w og\u00f3le najazd turyst\u00f3w na miejsca \u015bwi\u0119te ma fatalny wp\u0142yw. Cz\u0119sto ludzie ci nie wiedz\u0105 jak si\u0119 zachowa\u0107. Trudno powiedzie\u0107, czy dla nich istnieje jakie\u015b sacrum. Na pewno masowo\u015b\u0107 ruchu turystycznego zabija sakralno\u015b\u0107. Sakralno\u015b\u0107 musi by\u0107 chroniona przez ca\u0142y system rytua\u0142\u00f3w, regu\u0142 zachowa\u0144. \u0179eby to co \u015bwi\u0119te pojawi\u0142o si\u0119 jako takie dost\u0119p do niego musi by\u0107 reglamentowany, os\u0142oni\u0119ty, ob\u0142o\u017cony szeregiem ogranicze\u0144. Nie tylko chodzi o ubi\u00f3r, ale te\u017c o zachowanie, o gesty, o cisz\u0119, o wyra\u017ane znaki poddania si\u0119, podporz\u0105dkowania. Niech Pan sobie wyobrazi, to tylko analogia, \u017ce jest Pan w teatrze na tragedii greckiej, a pa\u0144ski s\u0105siad raz po raz \u015bmieje si\u0119, rozmawia przez kom\u00f3rk\u0119 i zajada popkorn. Bardzo trudno wtedy dostrzec w tragedii greckiej jej wielko\u015b\u0107, g\u0142\u0119bi\u0119, majestatyczno\u015b\u0107. Tymczasem dzi\u015b naj\u015bwi\u0119tsze miejsca chrze\u015bcija\u0144stwa przypominaj\u0105 coraz cz\u0119\u015bciej gabinet osobliwo\u015bci, mo\u017ce inn\u0105 form\u0119 \u015bwieckich muze\u00f3w.<\/p>\r\n

Pami\u0119tam jak kiedy\u015b odwiedzi\u0142em jeden z klasztor\u00f3w na g\u00f3rze Atos. Bardzo chcia\u0142em tam by\u0107 na mszy, wsta\u0142em zatem, a \u015bci\u015blej m\u00f3wi\u0105c zosta\u0142em obudzony przez mnich\u00f3w o pi\u0105tej rano. Poniewa\u017c msza ci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 kilka godzin raz czy dwa zdrzemn\u0105\u0142em si\u0119. Ledwo g\u0142owa opada\u0142a mi na piersi zaraz pojawia\u0142 si\u0119 nie wiem sk\u0105d mnich i szturcha\u0142 mnie kosturem w rami\u0119. Oczywi\u015bcie, wiem, \u017ce nie mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 dost\u0119pu do Bazyliki Piotra z g\u00f3ra Atos, ale na pewno umasowienie turystyki niesie w sobie dla \u015bwi\u0119to\u015bci coraz wi\u0119ksze zagro\u017cenie.<\/p>\r\n

 <\/em><\/strong><\/p>\r\n

Czy doczekamy si\u0119 zmiany obecnego stanu rzeczy? Czy gr\u00f3b i szcz\u0105tki \u015bw. Piotra pozwol\u0105 Ko\u015bcio\u0142owi unikn\u0105\u0107 tego, czego tak bardzo obawia\u0142 si\u0119 Pius XII, czyli przeintelektualizowania naszej wiary? Czy g\u0142o\u015bne powiedzenie: W tym miejscu spoczywa Pierwszy Papie\u017c pozwoli\u0142oby na przezwyci\u0119\u017cenie kryzysu wiary, kryzysu papiestwa i wyeliminowanie \u201esw\u0105du szatana\u201d, kt\u00f3ry \u201eprzez jak\u0105\u015b szczelin\u0119 wdar\u0142 si\u0119 do Ko\u015bcio\u0142a Bo\u017cego\u201d?<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Samo powiedzenie, w sensie historycznym, zapewne nie. Ale gdyby traktowa\u0107 odnalezienie grobu Piotra i jego relikwii nie tylko jako przesz\u0142e zdarzenie historyczne, to na pewno tak. Trzeba by jednak wtedy powiedzie\u0107 wi\u0119cej, trzeba by by\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymski zosta\u0142 faktycznie zbudowany na Opoce, na Skale, \u017ce przechowa\u0142 nienaruszony depozyt wiary, \u017ce kto chce by\u0107 naprawd\u0119 chrze\u015bcijaninem i kto chce nale\u017ce\u0107 do tej samej wsp\u00f3lnoty jakiej przewodzi\u0142 w latach 50. I 60. Piotr musi zjednoczy\u0107 si\u0119 w wierze i wyznaniu z wszystkimi jego nast\u0119pcami, musi uzna\u0107 prawd\u0119 religii katolickiej i fa\u0142szywo\u015b\u0107 tych wszystkich nauczycieli, kt\u00f3ry na r\u00f3\u017cne sposoby wypaczali wiar\u0119. Musi uzna\u0107, \u017ce prawdziwym jest jedynie Ko\u015bci\u00f3\u0142 wyros\u0142y na Piotrze, dos\u0142ownie na jego grobie i szcz\u0105tkach, chcie\u0107 si\u0119 do niego do\u0142\u0105czy\u0107 i przyj\u0105\u0107 jego nauk\u0119. Jest takie pi\u0119kne zdanie \u015bwi\u0119tego Ambro\u017cego: Ubi Petrus, ibi ecclesia – Tam gdzie Piotr, tam jest Ko\u015bci\u00f3\u0142. Wiemy, gdzie jest Piotr i teraz nale\u017cy z tego wyci\u0105gn\u0105\u0107 wnioski. W\u00f3wczas odkrycie grobu i szcz\u0105tek Piotra okaza\u0142oby si\u0119 prawdziwym lekarstwem. Ale do tego potrzebna jest odwaga i wiara wsp\u00f3\u0142czesnych nast\u0119pc\u00f3w aposto\u0142a. Szczerze m\u00f3wi\u0105c nie dostrzegam jej.<\/p>\r\n

B\u00f3g zap\u0142a\u0107 za rozmow\u0119!<\/em><\/strong><\/p>\r\n

Tomasz D. Kolanek<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

 <\/h4>\r\n
\r\n

 <\/h4>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"– Jest takie pi\u0119kne zdanie \u015bwi\u0119tego Ambro\u017cego: Ubi Petrus, ibi ecclesia – Tam gdzie Piotr, tam jest Ko\u015bci\u00f3\u0142. Wiemy, gdzie jest Piotr i teraz nale\u017cy z tego wyci\u0105gn\u0105\u0107 wnioski. W\u00f3wczas odkrycie grobu i szcz\u0105tek Piotra okaza\u0142oby si\u0119 prawdziwym lekarstwem. Ale do tego potrzebna jest odwaga i wiara wsp\u00f3\u0142czesnych nast\u0119pc\u00f3w aposto\u0142a. Szczerze m\u00f3wi\u0105c nie dostrzegam jej […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[3],"tags":[41,33],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108654"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=108654"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108654\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=108654"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=108654"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=108654"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}