{"id":108600,"date":"2019-06-24T10:28:03","date_gmt":"2019-06-24T14:28:03","guid":{"rendered":"http:\/\/www.bibula.com\/?p=108600"},"modified":"2019-06-24T10:28:03","modified_gmt":"2019-06-24T14:28:03","slug":"marks-jako-antyteistyczny-i-antypolityczny-gnostyk-jacek-bartyzel","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bibula.com\/?p=108600","title":{"rendered":"Marks jako antyteistyczny i\u00a0antypolityczny gnostyk – Jacek Bartyzel<\/em>"},"content":{"rendered":"

T<\/strong>ez\u0105 niniejszego artyku\u0142u jest twierdzenie, \u017ce to nie krytyka ekonomii politycznej ani r\u00f3wnie\u017c ustroju bur\u017cuazyjnego, lecz bunt antyteistyczny o charakterze metafizycznym stanowi j\u0105dro \u015bwiadomo\u015bci Marksa we wszystkich okresach jego aktywno\u015bci umys\u0142owej, pocz\u0105wszy od czas\u00f3w, kiedy nie mia\u0142 on jeszcze teorii ekonomicznej, a proletariat jako klasa predestynowana do przeprowadzenia rewolucji w og\u00f3le nie znalaz\u0142 si\u0119 w horyzoncie jego zainteresowania. Bunt ten za\u015b prowadzi te\u017c Marksa do ch\u0119ci unicestwienia ca\u0142o\u015bci stworzenia jako dzie\u0142a z\u0142ego Demiurga – w dodatku b\u0119d\u0105cego wytworem ludzkiej fa\u0142szywej \u015bwiadomo\u015bci – a zatem tak\u017ce polityczno\u015bci opartej na rozr\u00f3\u017cnieniu przyjaci\u00f3\u0142 i wrog\u00f3w, w nomenklaturze Marksa nazywanych reprezentantami antagonistycznych klas spo\u0142ecznych, oraz do zast\u0105pienia polityki przez bezpa\u0144stwow\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 samych przyjaci\u00f3\u0142.<\/p>\r\n

Jak powszechnie wiadomo, swoje antyreligijne pogl\u0105dy (jak r\u00f3wnie\u017c poj\u0119cie alienacji) Marks przej\u0105\u0142 bezpo\u015brednio od Ludwiga Feuerbacha (1804-1872), przyjmuj\u0105c w zupe\u0142no\u015bci jego zasadnicz\u0105 tez\u0119, i\u017c B\u00f3g to iluzja, to stworzony przez ludzki umys\u0142 podmiot wyobra\u017cony, kt\u00f3remu cz\u0142owiek przypisuje najwy\u017csze ludzkie warto\u015bci, b\u0119d\u0105cy przeto zwierciad\u0142em cz\u0142owieka i jego w\u0142asn\u0105, absolutn\u0105 istot\u0105, jak r\u00f3wnie\u017c aprobuj\u0105c jego konkluzj\u0119, i\u017c zwrotny punkt w historii nadejdzie w\u00f3wczas, gdy \u201ewidmo Boga\u201d zostanie zdemaskowane, a cz\u0142owiek zabierze z powrotem temu widmu wszystko to, czego si\u0119 lekkomy\u015blnie pozby\u0142, projektuj\u0105c to na byt ponadnaturalny, oraz nabierze \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce jedynym \u201eBogiem\u201d cz\u0142owieka musi sta\u0107 si\u0119 on sam: homo homini Deus<\/em>! Z Feuerbachem Marks nie zgodzi\u0142 si\u0119 tylko w jednym i to jedno te\u017c zmodyfikowa\u0142, a mianowicie ze sprowadzeniem istoty religii do istoty cz\u0142owieka<\/em>. Feuerbach za tw\u00f3rc\u0119 iluzji religijnej uwa\u017ca\u0142 bowiem \u201eizolowan\u0105\u201d jednostk\u0119 ludzk\u0105. Marks natomiast, jako kolektywista, uwa\u017ca\u0142, \u017ce \u201eistota cz\u0142owieka to nie abstrakcja tkwi\u0105ca w poszczeg\u00f3lnej jednostce\u201d, albowiem jest ona \u201ew swojej rzeczywisto\u015bci ca\u0142okszta\u0142tem stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych\u201d1<\/a><\/sup> (Teza 6 o Feuerbachu<\/em>). Samo w sobie \u201eusposobienie religijne\u201d jest wytworem spo\u0142ecznym<\/em>, jednostka za\u015b \u017cywi jakie\u015b \u201euczucia religijne\u201d jedynie dlatego, \u017ce \u201enale\u017cy w rzeczywisto\u015bci do okre\u015blonej formy spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d2<\/a><\/sup> (Teza 7 o Feuerbachu<\/em>). To \u015bwiat cz\u0142owieka, czyli spo\u0142ecze\u0144stwo i pa\u0144stwo, stwarza religi\u0119, t\u0119 \u201eodwr\u00f3con\u0105 na opak \u015bwiadomo\u015b\u0107 \u015bwiata, s\u0105 one bowiem same odwr\u00f3conym na opak \u015bwiatem\u201d3<\/a><\/sup>. Z tego powodu analiza Feuerbacha musi zosta\u0107 zradykalizowana przez usuni\u0119cie sprzeczno\u015bci pomi\u0119dzy (s\u0142usznym) sprowadzeniem \u201e\u015bwiata religijnego do jego ziemskiej podstawy\u201d a zignorowaniem problemu polegaj\u0105cego na tym, \u017ce musi istnie\u0107 pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego \u201eowa ziemska podstawa odrywa si\u0119 sama od siebie i utrwala w ob\u0142okach niczym samodzielne pa\u0144stwo\u201d, ten za\u015b proces mo\u017cna, zdaniem Marksa, \u201ewyt\u0142umaczy\u0107 jedynie samorozdarciem i samozaprzeczeniem tej ziemskiej podstawy\u201d4<\/a><\/sup> (Teza 4 o Feuerbachu<\/em>). Radykalizacja analizy winna polega\u0107 na usuni\u0119ciu wspomnianej sprzeczno\u015bci, praktycznie zrewolucjonizowanej. Magiczn\u0105 moc usuni\u0119cia sprzeczno\u015bci b\u0119dzie mia\u0142a wi\u0119c, w mniemaniu Marksa, praktyka rewolucyjna.<\/p>\r\n

A zatem to religia, a nie jakiekolwiek stosunki spo\u0142eczne czy gospodarcze, stanowi g\u0142\u00f3wny obiekt bezwzgl\u0119dnej krytyki Marksa oraz najwa\u017cniejszy cel do zniszczenia<\/span>, warunkuj\u0105cy \u201ewyzwolenie\u201d cz\u0142owieka od alienacji. W Przyczynku do krytyki heglowskiej filozofii prawa <\/em>(1844) Marks oznajmia kategorycznie, \u017ce \u201ekrytyka religii stanowi przes\u0142ank\u0119 wszelkiej krytyki\u201d, a ko\u0144czy si\u0119 tez\u0105, \u017ce \u201ecz\u0142owiek jest najwy\u017csz\u0105 istot\u0105 dla cz\u0142owieka<\/em>, a wi\u0119c ko\u0144czy si\u0119 kategorycznym nakazem obalenia wszystkich stosunk\u00f3w<\/em>, w kt\u00f3rych cz\u0142owiek jest istot\u0105 poni\u017con\u0105, ujarzmion\u0105, opuszczon\u0105 i godn\u0105 pogardy\u201d5<\/a><\/sup>. W urojonej rzeczywisto\u015bci niebia\u0144skiej cz\u0142owiek \u201eszuka\u0142 nadcz\u0142owieka\u201d, teraz jednak – czyli po dokonaniu krytyki religii – zda\u0142 sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce to on sam jest nadcz\u0142owiekiem, co jest jednoznaczne z tym, \u017ce nie pogodzi si\u0119 ju\u017c z postrzeganiem siebie jako \u201eniecz\u0142owieka\u201d (Unmensch<\/em>), charakterystycznym jakoby dla postawy religijnej. Skoro religia jest \u201eurzeczywistnieniem istoty ludzkiej w fantazji\u201d, powoduj\u0105cym, i\u017c istota ta nie ma prawdziwej rzeczywisto\u015bci, to walka z religi\u0105 jest \u201epo\u015brednio walk\u0105 przeciw owemu \u015bwiatu, kt\u00f3rego duchowym aromatem jest religia\u201d6<\/a><\/sup>. \u201eN\u0119dza religii\u201d jawi si\u0119 Marksowi jako wyraz n\u0119dzy rzeczywistej, a jednocze\u015bnie jako protest przeciwko niej. Religia jest westchnieniem uci\u015bnionego stworzenia – to w tym kontek\u015bcie pada s\u0142ynne okre\u015blenie \u201eopium dla ludu\u201d7<\/a><\/sup>. Co wi\u0119cej, ju\u017c w tym samym, wczesnym, dziele Marks wyja\u015bnia, \u017ce zniszczenie religii winno stanowi\u0107 pocz\u0105tek<\/span> rewolucji, a nie jej koniec, bo aby cz\u0142owiek wyzby\u0142 si\u0119 u\u0142ud i fa\u0142szywej pociechy, aby \u201ezrzuci\u0142 kajdany i rwa\u0142 kwiaty \u017cycia\u201d, musi porzuci\u0107 \u201eurojone szcz\u0119\u015bcie ludu\u201d, \u201eurojone kwiaty, upi\u0119kszaj\u0105ce kajdany\u201d8<\/a><\/sup>, od razu zast\u0119puj\u0105c je \u201eprawdziwym szcz\u0119\u015bciem\u201d9<\/a><\/sup>. Uwolniony od religijnych z\u0142udze\u0144 cz\u0142owiek powinien zacz\u0105\u0107 \u201eobraca\u0107 si\u0119 doko\u0142a samego siebie, a wi\u0119c doko\u0142a swego rzeczywistego s\u0142o\u0144ca\u201d10<\/a><\/sup>. Po rozwianiu si\u0119 nadziemskiego \u015bwiata prawdy i stworzeniu \u201epodwaliny prawdy ziemskiej\u201d \u201ekrytyka nieba przeobra\u017ca si\u0119 w ten spos\u00f3b w krytyk\u0119 ziemi\u201d, a krytyka religii i teologii – w \u201ekrytyk\u0119 prawa i polityki\u201d11<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Warto zwr\u00f3ci\u0107 w tym miejscu uwag\u0119 na ma\u0142o znan\u0105 (albo celowo bagatelizowan\u0105) tw\u00f3rczo\u015b\u0107 poetyck\u0105 m\u0142odego Marksa, pochodz\u0105c\u0105 z 1837 roku, a wi\u0119c kiedy autor mia\u0142 lat 19, w kt\u00f3rej jego bezkompromisowy antyteizm przybiera poz\u0119 nihilistycznego satanizmu. Najobszerniejszy z tych utwor\u00f3w to – zakrojony ambitnie na miar\u0119 Fausta<\/em>, acz urwany po pierwszym akcie i nigdy niedoko\u0144czony – poemat dramatyczny Oulanem<\/em>; jest to imi\u0119 g\u0142\u00f3wnego bohatera, b\u0119d\u0105ce anagramem jednego z biblijnych imion Chrystusa, Emanuel<\/em>, czyli \u201eB\u00f3g z nami\u201d, a zatem nale\u017cy je czyta\u0107 jako \u201emy bez Boga\u201d. Tytu\u0142owy bohater \u201eg\u0142osem pot\u0119\u017cnym\u201d rzuca \u201eprzekle\u0144stwo ludzko\u015bci\u201d, pragnie, aby przekle\u0144stwem sko\u0144czy\u0142o si\u0119 \u201eto \/ co w przekle\u0144stwie zosta\u0142o pocz\u0119te\u201d, oznajmia, \u017ce musi si\u0119 \u201ewple\u015b\u0107 w szprychy p\u0142omiennego ko\u0142a \/ i pe\u0142en upojenia ta\u0144czy\u0107 w kr\u0119gu wieczno\u015bci!\u201d, deklaruje, \u017ce gdyby \u201eopr\u00f3cz niej istnia\u0142a jeszcze jaka\u015b otch\u0142a\u0144 \/ unicestwiaj\u0105ca\u201d, skoczy\u0142by w ni\u0105, nawet gdyby musia\u0142 rozbi\u0107 \u015bwiat, dyszy nienawi\u015bci\u0105 do wszelkiego stworzenia, wyra\u017ca pragnienie obr\u00f3cenia \u015bwiata w gruzy, rozwalenia go na kawa\u0142ki swoimi \u201ewytrwa\u0142ymi kl\u0105twami\u201d, a\u017c zapadnie si\u0119 \u201ew zupe\u0142n\u0105 nico\u015b\u0107\u201d, \u201ebez \u017cadnego istnienia, kt\u00f3re \/ by\u0142oby naprawd\u0119 \u017cywe\u201d, zapowiada, \u017ce b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 \u201ekroczy\u0107 triumfalnie, \/ jak b\u00f3g, przez gruzy i kr\u00f3lestwa\u201d, \u017ce ka\u017cde jego s\u0142owo jest \u201eogniem i dzia\u0142aniem\u201d, a jego pier\u015b jest r\u00f3wna piersi Stw\u00f3rcy\u201d12<\/a><\/sup>. Motyw paktu z szatanem najbardziej wyra\u017any jest w dedykowanym ojcu Marksa wierszu Gracz<\/em> (Le M\u00c3\u00a9nestrel<\/em>), kt\u00f3rego podmiot liryczny przyznaje, i\u017c jego m\u00f3zg nape\u0142niaj\u0105 \u201epiekielne opary\u201d, a\u017c ulega szale\u0144stwu, a jego serce jest \u201ezupe\u0142nie zmienione\u201d, oraz oznajmia, \u017ce miecz sprzeda\u0142 mu Ksi\u0105\u017c\u0119 ciemno\u015bci, kt\u00f3ry dla niego \u201ewybija rytm i daje znaki\u201d, wi\u0119c coraz \u015bmielej gra \u201etaniec ciemno\u015bci\u201d, a poniewa\u017c odkry\u0142 \u201enajwa\u017cniejsze\u201d i znalaz\u0142 \u201enajg\u0142\u0119bsze przez medytacj\u0119\u201d, to jest \u201ewielki jak B\u00f3g\u201d, zamykaj\u0105c si\u0119 \u201ew ciemno\u015bci jak On\u201d13<\/a><\/sup>. Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce \u201eB\u00f3g\u201d zamykaj\u0105cy si\u0119 w ciemno\u015bci z pewno\u015bci\u0105 nie jest Bogiem objawiaj\u0105cym si\u0119 w Biblii, odpowiada natomiast wizerunkowi szatana.<\/p>\r\n

Nawet je\u017celi \u00f3w satanizm jest tylko romantycznym sztafa\u017cem, niekoniecznie oznaczaj\u0105cym faktyczn\u0105 inicjacj\u0119 w kult szatana14<\/a><\/sup>, to i tak wystarczaj\u0105co dobitnie za\u015bwiadcza on o prawdziwo\u015bci interpretacji Erica Voegelina (1901-1985) postrzegaj\u0105cego Marksa jako kolejnego po Turgocie, Condorcecie, Comcie i zw\u0142aszcza Heglu nowo\u017cytnego gnostyka. Gnostyk (bez wzgl\u0119du na to, czy wyst\u0119puje, jak gnostycy staro\u017cytni czy jeszcze angielscy purytanie, w szacie religijnej, czy ju\u017c pod sztandarem ideologii \u015bwieckiej) to ten, kto \u017cyje w stanie pneumopatologicznego zatrucia umys\u0142u, uwa\u017caj\u0105c si\u0119 za nosiciela (zazwyczaj te\u017c tw\u00f3rc\u0119) sekretnej wiedzy przenikaj\u0105cej na wylot sens historii i zapewniaj\u0105cej tym, kt\u00f3rzy zdolni s\u0105 t\u0119 wiedz\u0119 przyswoi\u0107, wyj\u015bcie poza kr\u0105g zbrukanej i zepsutej rzeczywisto\u015bci15<\/a><\/sup>. Jak pisze Voegelin, \u201eMarksowska gnoza wyra\u017ca si\u0119 w przekonaniu, \u017ce ruch intelektu w \u015bwiadomo\u015bci empirycznej ja\u017ani jest ostatecznym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy pozwalaj\u0105cej na zrozumienie wszech\u015bwiata\u201d, podczas gdy \u201ewiara i \u017cycie duchowe jako niezale\u017cne \u017ar\u00f3d\u0142a porz\u0105dku duszy zostaj\u0105 jednoznacznie wykluczone\u201d16<\/a><\/sup>. Dlatego w\u0142a\u015bnie religia, jako sfera \u201euznaj\u0105ca istnienie realissimum <\/em>wykraczaj\u0105cego poza ludzkie poznanie\u201d17<\/a><\/sup>, jest tak bezwzgl\u0119dnie wykluczona i przeznaczona do eksterminacji. Ta postawa zosta\u0142a dobitnie wyra\u017cona ju\u017c w pisanej w latach 1841-1842 rozprawie doktorskiej Marksa o r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy demokrytejsk\u0105 a epikurejsk\u0105 filozofi\u0105 przyrody, w kt\u00f3rej pad\u0142y owe s\u0142ynne s\u0142owa, i\u017c wyznanie Prometeusza: Zaprawd\u0119 nienawidz\u0119 wszystkich bog\u00f3w<\/em> jest wyznaniem wiary filozofii, \u201ejej dewiz\u0105 wymierzon\u0105 przeciw wszystkim bogom niebia\u0144skim i ziemskim, kt\u00f3rzy samowiedzy cz\u0142owieka (das menschliche Selbstbewu\u00c3\u0178tsein<\/em>) nie uznaj\u0105 za b\u00f3stwo najwy\u017csze. A poza ni\u0105 nie ma b\u00f3stw innych\u201d18<\/a><\/sup>. Jak wyja\u015bnia autor w przypisie do zagubionego za\u0142\u0105cznika rozprawy, pt. Krytyka polemiki Plutarcha z teologi\u0105 Epikura<\/em>, wszyscy bogowie, czy to poga\u0144scy, czy B\u00f3g chrze\u015bcija\u0144ski, s\u0105 rzeczywi\u015bci jedynie w umys\u0142ach ich wyznawc\u00f3w, jako ich \u201erzeczywiste wyobra\u017cenie\u201d19<\/a><\/sup>. \u201ePrzyjd\u017acie – pisze Marks – z waszymi bogami do kraju, w kt\u00f3rym uznawani s\u0105 inni bogowie, a jego mieszka\u0144cy b\u0119d\u0105 wam dowodzi\u0107, \u017ce cierpicie na urojenia i abstrakcje. (\u2026) Czym dla okre\u015blonych bog\u00f3w cudzoziemskich jest okre\u015blony kraj, tym jest kraina rozumu dla Boga w og\u00f3le – terenem, na kt\u00f3rym przestaje on istnie\u0107\u201d20<\/a><\/sup>. Wszelkie dowody na istnienie Boga dowodz\u0105 jedynie istnienia ludzkiej samowiedzy, w konsekwencji zatem s\u0105 one dowodami na Jego nieistnienie. B\u00f3g istnieje dla tego, dla kogo \u015bwiat jest nierozumny, z czego Marks wyci\u0105ga pokr\u0119tny wniosek, \u017ce \u201enierozumno\u015b\u0107 jest istnieniem Boga\u201d21<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Komentuj\u0105c t\u0119 \u201edemoniczn\u0105 rewolt\u0119 przeciwko Bogu\u201d, b\u0119d\u0105c\u0105 konsekwencj\u0105 odrzucenia mo\u017cliwo\u015bci powrotu \u201edo pierwotnych \u017ar\u00f3de\u0142 porz\u0105dku duszy, czyli do do\u015bwiadczenia wiary\u201d22<\/a><\/sup>, Voegelin zauwa\u017ca, i\u017c \u201eu \u017ar\u00f3de\u0142 idei Marksa odnajdujemy chorob\u0119 ducha, gnostyczny bunt. (\u2026) Dusza Marksa jest ca\u0142kowicie zamkni\u0119ta na transcendentaln\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. Znalaz\u0142szy si\u0119 w prze\u0142omowym, postheglowskim po\u0142o\u017ceniu, nie mo\u017ce on uwolni\u0107 si\u0119 od trudno\u015bci, powracaj\u0105c do wolno\u015bci ducha. Jego niemoc duchowa nie pozwala na nic wi\u0119cej jak tylko wypaczenie w kierunku gnostycznego aktywizmu. (\u2026) dostrzegamy [tu] charakterystyczne po\u0142\u0105czenie niemocy duchowej oraz ziemskiego po\u017c\u0105dania w\u0142adzy prowadz\u0105ce do g\u00f3rnolotnego mistycyzmu parakletycznej egzystencji\u201d23<\/a><\/sup>. Marks by\u0142 \u201eparakletem w najlepszym, \u015bredniowiecznym, sekciarskim wydaniu\u201d24<\/a><\/sup>, kt\u00f3ry spekulacyjn\u0105 gnoz\u0119 Hegla przek\u0142ada na dzia\u0142anie. Jego bunt antyteistyczny przyjmuje posta\u0107 programu uciele\u015bnienia logosu <\/em>za pomoc\u0105 dzia\u0142a\u0144 rewolucyjnych w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym \u201eludzko\u015b\u0107 jako ca\u0142o\u015b\u0107 mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 instrumentem logosu<\/em>\u201d25<\/a><\/sup>. Nie jest to jednak logos <\/em>transcendentalny, tylko wewn\u0105trz\u015bwiatowy, immanentny logos <\/em>ludzkiej samowiedzy. Podobnie jak u Comte\u2019a, z jego Ko\u015bcio\u0142em Ludzko\u015bci, oznaczaj\u0105cym faktycznie zag\u0142ad\u0119 Cz\u0142owieka, Marksowska choroba ducha polega na \u201esamoub\u00f3stwieniu i samozbawieniu cz\u0142owieka\u201d (w historii)26<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Marksizm stanowi wprawdzie tylko jedn\u0105 z wielu odbitek pseudonaukowej matrycy antyreligijnej choroby, ale tak\u0105, kt\u00f3ra okaza\u0142a si\u0119 szczeg\u00f3lnie wp\u0142ywowa i \u015bmierciono\u015bna. Wyra\u017ana w nim duchowa niemoc niszczy porz\u0105dek duszy, wi\u0119\u017c\u0105c j\u0105 w egzystencji demonicznie zamkni\u0119tej na transcendencj\u0119. Nie mog\u0105c pogodzi\u0107 si\u0119 z w\u0142a\u015bciw\u0105 cz\u0142owiekowi perspektyw\u0105 stworzenia, Marks chcia\u0142 postrzega\u0107 \u015bwiat z perspektywy Boga, widz\u0105c w sobie boga stwarzaj\u0105cego, niszcz\u0105cego i na powr\u00f3t sk\u0142adaj\u0105cego \u015bwiat. To, \u017ce Marks postrzega\u0142 siebie samego jako osob\u0119 b\u0119d\u0105c\u0105 Bogiem dla innych boskich ludzi, cz\u0142owieka postawionego w samym centrum historii i przynosz\u0105cego \u015bwiatu zbawcz\u0105 wiedz\u0119 o jej prawach, tym samym za\u015b \u201eakuszera\u201d zmiany, kt\u00f3ra zako\u0144czy proces historyczny, akcentuje r\u00f3wnie\u017c Thomas Molnar (1921-2010) w swoim studium o marksizmie jako utopii: \u201ePodobnie jak i innych pisarzy utopijnych i gnostyckich, Marksa mniej poci\u0105ga\u0142y rozwa\u017cania o tych etapach historycznych, kt\u00f3re zaistnia\u0142y przed dniem obecnym (wsp\u00f3lne wszystkim utopistom egotyczne teraz<\/em>). Ciekawsze by\u0142y ostatnie stadia, w kt\u00f3rych akcja zag\u0119szcza\u0142a si\u0119 w miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 fina\u0142u dramatu. Tak naprawd\u0119 tw\u00f3rca utopii my\u015bli o historii jako o procesie zmierzaj\u0105cym do niego samego, bo to przecie\u017c on, si\u0119gn\u0105wszy po ostateczne zrozumienie<\/em>, musi znale\u017a\u0107 si\u0119 w samym centrum dziej\u00f3w. Jak\u017ce to naturalne, \u017ce podczas jego \u017cycia bieg spraw przyspiesza, a\u017c dotrze do prze\u0142omu: i to on jest t\u0105 wielk\u0105 osobowo\u015bci\u0105, kt\u00f3ra dzieli histori\u0119 na to, co by\u0142o przed nim, i na to, co nadejdzie po nim\u201d27<\/a><\/sup>. Marks jest wi\u0119c, zar\u00f3wno w swoich oczach, jak i jego fanatycznych wyznawc\u00f3w, ni mniej, ni wi\u0119cej, tylko immanentnym, wewn\u0105trz\u015bwiatowym \u201eChrystusem\u201d, Alf\u0105 i Omeg\u0105 dziej\u00f3w.<\/p>\r\n

O wyj\u0105tkowo niszczycielskiej sile gnozy Marksa zdecydowa\u0142 ten fakt, \u017ce skonstruowa\u0142 on (w Tezach o Feuerbachu<\/em>) \u201ezwarty i hermetycznie zamkni\u0119ty strumie\u0144 egzystencji, w kt\u00f3rym przeciwno\u015bci zostaj\u0105 przekszta\u0142cone w siebie nawzajem. Stworzy\u0142 symbol zamkni\u0119tego \u015bwiata, w kt\u00f3rym podmioty staj\u0105 si\u0119 przedmiotami, a przedmioty dzia\u0142alno\u015bci\u0105 podmiotow\u0105, w kt\u00f3rym rzeczy s\u0105 tym, czym s\u0105, a jednocze\u015bnie s\u0105 swoimi przeciwie\u0144stwami\u201d28<\/a><\/sup>. Z tego \u015bwiata nie ma ju\u017c powrotu ani wyj\u015bcia, i jak s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 w jednym ze swych scholi\u00f3w kolumbijski reakcjonista Nicol\u00e1s G\u00f3mez D\u00e1vila (1913-1994), \u201ew przeciwie\u0144stwie do archanio\u0142a biblijnego, archanio\u0142y marksistowskie przeszkadzaj\u0105 cz\u0142owiekowi w ulotnieniu si\u0119 z ich raj\u00f3w\u201d29<\/a><\/sup>. Marks w spos\u00f3b przewrotnie mistrzowski pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 symbolami i metodami spekulacji, kt\u00f3rych autentyczni mistycy u\u017cywali do prze\u0142o\u017cenia ich do\u015bwiadczenia Boga na j\u0119zyk ludzki. Zdaniem Voegelina Marks skonstruowa\u0142 \u201eprawdopodobnie najlepszy w historii fetysz stworzony przez cz\u0142owieka, kt\u00f3ry chcia\u0142 zosta\u0107 Bogiem\u201d30<\/a><\/sup>. Faktem jest jednak, \u017ce dotkn\u0105\u0142 (nazywaj\u0105c to alienacj\u0105) prawdziwej bol\u0105czki nowoczesnego, industrialnego spo\u0142ecze\u0144stwa, czyli uzyskania przez instytucje ekonomiczne, a zw\u0142aszcza finansowe, tak wielkiej w\u0142adzy nad \u017cyciem ludzi, \u017ce ich wolno\u015b\u0107 sta\u0142a si\u0119 czym\u015b iluzorycznym. Da\u0142 jednak na nie z gruntu fa\u0142szyw\u0105 odpowied\u017a, a jeden z najgorszych przejaw\u00f3w tej bol\u0105czki, czyli n\u0119dza robotnik\u00f3w fabrycznych, tak naprawd\u0119 nie obchodzi\u0142 go wcale, bo postrzega\u0142 w nim tylko dogodne narz\u0119dzie do dokonania przewrotu spo\u0142ecznego. Jednocze\u015bnie Marks wstrzykn\u0105\u0142 do nowoczesnej cywilizacji pot\u0119\u017cn\u0105 dawk\u0119 magii, czyli ekspansji woli mocy ze \u015bwiata zjawisk do \u015bwiata substancji. Jej kulminacj\u0105 by\u0142 – porywaj\u0105cy, jak si\u0119 okaza\u0142o, miliony – magiczny sen o stworzeniu wolnego od alienacji, a tak\u017ce od wszelkiej specjalizacji, b\u0119d\u0105cej przekle\u0144stwem cywilizacji industrialnej, \u201ecz\u0142owieka socjalistycznego\u201d. Marks chcia\u0142 wprawdzie utrzyma\u0107 przemys\u0142owy system produkcji, od kt\u00f3rego nieod\u0142\u0105czne jest technologiczne zr\u00f3\u017cnicowanie pracy, ale jednocze\u015bnie pragn\u0105\u0142 znie\u015b\u0107 specjalizacj\u0119 cz\u0142owieka, w kt\u00f3rej postrzega\u0142 obraz\u0119 dla ludzkiej godno\u015bci. To z\u0142o specjalizacji zostanie przezwyci\u0119\u017cone w spo\u0142ecze\u0144stwie komunistycznym, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek stanie si\u0119 istot\u0105 produktywn\u0105, ale zarazem zintegrowan\u0105, tote\u017c b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 robi\u0107 to, co chce, i by\u0107 tym, kim chce, \u201ew kt\u00f3rym nikt nie ma wy\u0142\u0105cznego kr\u0119gu dzia\u0142ania, lecz mo\u017ce si\u0119 wykszta\u0142ci\u0107 w jakiejkolwiek dowolnej ga\u0142\u0119zi dzia\u0142alno\u015bci, [w kt\u00f3rym] spo\u0142ecze\u0144stwo reguluje og\u00f3ln\u0105 produkcj\u0119 i przez to w\u0142a\u015bnie umo\u017cliwia mi robienie dzi\u015b tego, a jutro owego, pozwala mi rano polowa\u0107, po po\u0142udniu \u0142owi\u0107 ryby, wieczorem pa\u015b\u0107 byd\u0142o, po jedzeniu krytykowa\u0107, s\u0142owem, robi\u0107 to, na co mam akurat ochot\u0119, nie robi\u0105c przy tym wcale ze mnie my\u015bliwego, rybaka, pasterza czy krytyka\u201d (Ideologia niemiecka<\/em>)31<\/a><\/sup>. Jak zauwa\u017ca straussista Joseph Cropsey (1919-2012), \u201eparadoksalnie materializm Marksa, z pocz\u0105tku k\u0142ad\u0105cy nacisk na cz\u0142owieka jako istot\u0119 empiryczn\u0105, ostatecznie zaleca rozwi\u0105zanie spo\u0142eczne, kt\u00f3remu brak empirycznych i historycznych podstaw\u201d32<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Nie tylko platonik Voegelin i katolicki tradycjonalista Molnar, ale r\u00f3wnie\u017c libertarianin Murray N. Rothbard (1926-1995) postrzega Marksa jako religijnego eschatologa <\/em>oraz milenarystycznego komunist\u0119 apokaliptycznej resorbcji<\/em>33<\/a><\/sup>. Cho\u0107 mo\u017ce si\u0119 to wydawa\u0107 paradoksem – zwa\u017cywszy na otwart\u0105 wrogo\u015b\u0107 do religii oraz ufundowanie marksizmu na rzekomo naukowym materializmie – marksizm to credo <\/em>religijne34<\/a><\/sup>, czego jednym z najdobitniejszych przejaw\u00f3w jest, zdaniem Rothbarda, \u201e\u017carliwa sk\u0142onno\u015b\u0107\u201d jego wyznawc\u00f3w do obrony tez Marksa \u201ew zderzeniu z jego najbardziej nawet oczywistymi b\u0142\u0119dami i sprzeczno\u015bciami\u201d, co wida\u0107 \u201ew sposobie, w jaki reaguj\u0105 oni na przypadki, gdy prognozy marksizmu, wynikaj\u0105ce rzekomo z naukowych praw historii, kompletnie rozmijaj\u0105 si\u0119 z rzeczywisto\u015bci\u0105. Zazwyczaj desperacko usi\u0142uj\u0105 wtedy zmienia\u0107 za\u0142o\u017cenia swoich wcze\u015bniejszych prognoz\u201d35<\/a><\/sup>. Doda\u0107 tu mo\u017cna, \u017ce przypomina to raczej spos\u00f3b dzia\u0142ania parachrze\u015bcija\u0144skich sekt, wyliczaj\u0105cych zrazu na podstawie r\u00f3\u017cnych spekulacji liczbowych na Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym termin ko\u0144ca \u015bwiata, a potem koryguj\u0105cych go, kiedy nadszed\u0142 \u00f3w czas, a prognoza si\u0119 nie sprawdzi\u0142a. Generalne podobie\u0144stwo strukturalne my\u015bli Marksa do eschatologii religijnej polega, wed\u0142ug Rothbarda, na tym, \u017ce \u201ejak w teologii chrze\u015bcija\u0144skiej nadej\u015bcie Mesjasza mia\u0142o po\u0142o\u017cy\u0107 kres dziejom, przynosz\u0105c nowe niebo i now\u0105 ziemi\u0119, tak nastanie komunizmu mia\u0142o zwie\u0144czy\u0107 dzieje rodzaju ludzkiego\u201d36<\/a><\/sup>. Naszym zdaniem podobie\u0144stwo \u015bci\u015blejsze zachodzi jednak nie pomi\u0119dzy wizj\u0105 Marksa a ortodoksyjn\u0105 eschatologi\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105, lecz wzgl\u0119dem heterodoksyjnych sekt milenarystycznych, \u201e\u015bci\u0105gaj\u0105cych\u201d Kr\u00f3lestwo Bo\u017ce z nieba na ziemi\u0119 (czyli – w terminologii Voegelina – immanentyzuj\u0105cych eschaton<\/em>). Prze\u015bwiadczenie Marksa, i\u017c ludzko\u015b\u0107 \u201epod przewodnictwem awangardy \u015bwi\u0119tych \u015bwieckich\u201d37<\/a><\/sup> ustanowi ziemski raj komunistyczny, jest wi\u0119c jedynie bardziej radykaln\u0105, bo ca\u0142kowicie ze\u015bwiecczon\u0105 wersj\u0105 Kr\u00f3lestwa Niebieskiego w rozumieniu milenarystycznych heterodoks\u00f3w. Postmilenarysta sekularny, za jakiego Rothbard uwa\u017ca\u0142 Marksa, pod\u0105\u017ca \u015bladem \u201ebrutalnych wieszcz\u00f3w apokalipsy, to jest postmilenarystycznych anabaptyst\u00f3w niemieckich i holenderskich z XVI wieku, sekt milenarystycznych z okresu angielskiej wojny domowej czy rozmaitych skupisk premilenarystycznych chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy przewidywali, \u017ce u ko\u0144ca dziej\u00f3w nast\u0105pi przed nadej\u015bciem milenium krwawy Armagedon. Postmilenary\u015bci – podobnie niecierpliwi\u0105c si\u0119 w oczekiwaniu na stopniowe przesi\u0105kanie spo\u0142ecze\u0144stw dobrem i \u015bwi\u0119to\u015bci\u0105 – postanowili p\u00f3j\u015b\u0107 w \u015blady premilenaryst\u00f3w i uwierzy\u0107, \u017ce koniecznym fundamentem milenium musi by\u0107 ostateczna bitwa mi\u0119dzy si\u0142ami dobra i z\u0142a, mi\u0119dzy \u015bwi\u0119tymi i grzesznikami. Dla Marksa tak samo istotna by\u0142a brutalna og\u00f3lno\u015bwiatowa rewolucja proletariatu, kt\u00f3ra mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 katalizatorem tej okre\u015blonej wersji milenium: komunizmu. Marks poszed\u0142 nawet dalej ni\u017c premilenary\u015bci, bo utrzymywa\u0142, \u017ce rz\u0105dy z\u0142a na ziemi osi\u0105gn\u0105 swoje apogeum jeszcze przed sam\u0105 apokalips\u0105 (\u201enoc jest najciemniejsza przed \u015bwitem\u201d)\u201d38<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Jak wielu innych autor\u00f3w epoki romantyzmu, Marks to my\u015bliciel apokaliptyczny, ale obracaj\u0105cy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w kr\u0119gu immanencji. Jego aktywistyczny mistycyzm bazuje na prze\u015bwiadczeniu, \u017ce stary \u015bwiat zepsucia i niegodziwo\u015bci osi\u0105gn\u0105\u0142 stadium \u201erozdarcia czas\u00f3w na strz\u0119py\u201d, domaga si\u0119 zatem zast\u0105pienia go nowym \u015bwiatem wolno\u015bci, b\u0119d\u0105cym zsekularyzowan\u0105 wersj\u0105 Tysi\u0105cletniego Kr\u00f3lestwa Bo\u017cego na ziemi. Spo\u0142ecze\u0144stwo bur\u017cuazyjne ko\u0144czy \u201eprehistori\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa ludzkiego\u201d39<\/a><\/sup>, wi\u0119c po nim mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 ju\u017c tylko prawdziwa historia odnowionego spo\u0142ecze\u0144stwa. Nie wystarczy tu zatem zwyk\u0142a zmiana instytucjonalna, zast\u0105pienie starych stosunk\u00f3w w\u0142asno\u015bciowych i tego, co z nich wynika w sferze nadbudowy, lecz konieczna jest przemiana serc, metanoia<\/em>, przeobleczenie si\u0119 starego cz\u0142owieka w nowego, zyskuj\u0105cego now\u0105 – komunistyczn\u0105 – \u015bwiadomo\u015b\u0107. Tak\u0105 przemian\u0119 warunkuje i spe\u0142ni zarazem, zdaniem Marksa, rewolucja, st\u0105d te\u017c wynika jej nie tylko konieczno\u015b\u0107, ale i usprawiedliwienie. W Ideologii niemieckiej<\/em> Marks pisze: \u201eZar\u00f3wno do masowego wytworzenia tej komunistycznej \u015bwiadomo\u015bci, jak i do realizacji samej sprawy potrzebne jest masowe przeobra\u017cenie ludzi, kt\u00f3re mo\u017ce si\u0119 dokona\u0107 tylko w ruchu praktycznym, w rewolucji<\/em>; a wi\u0119c rewolucja potrzebna jest nie tylko dlatego, i\u017c klasy panuj\u0105cej<\/em> w \u017caden inny spos\u00f3b obali\u0107 niepodobna, lecz i dlatego, i\u017c klasa obalaj\u0105ca<\/em> mo\u017ce tylko w rewolucji doj\u015b\u0107 do tego, aby si\u0119 pozby\u0107 ca\u0142ego starego paskudztwa i sta\u0107 si\u0119 zdoln\u0105 do zbudowania nowego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d40<\/a><\/sup>. Funkcja rewolucji prowadz\u0105cej do komunizmu jest zatem podw\u00f3jna: po pierwsze, w odr\u00f3\u017cnieniu od wszystkich poprzednich rewolucji, kt\u00f3re by\u0142y ograniczone (borniert<\/em>), musi by\u0107 ona przewrotem instytucjonalnym, likwiduj\u0105cym wszystkie historycznie ukszta\u0142towane instytucje i wszelki typ w\u0142asno\u015bci prywatnej, sko\u0144czy\u0107 tym samym bieg dziej\u00f3w (zdegradowanych do etapu \u201eprehistorii\u201d). Po drugie za\u015b, musi by\u0107 ona oczyszczaj\u0105ca z wszelkiego z\u0142a (\u201estarego paskudztwa\u201d), tak aby w jej alembiku wydestylowana zosta\u0142a zbiorowo\u015b\u0107 ludzi o odmienionych sercach, wolnych od egoizmu, b\u0119d\u0105cych jakby humanistyczn\u0105 wersj\u0105 \u201eLudu Bo\u017cego\u201d w wizjach heretyckich ruch\u00f3w millenarystycznych \u015bredniowiecza i renesansu. Rewolucja w cudowny spos\u00f3b sprawi, i\u017c ludzie odzyskaj\u0105 swoj\u0105 \u201edzia\u0142alno\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105\u201d (Selbstbet\u00c3\u00a4tigung<\/em>) oraz zabezpiecz\u0105 sw\u00f3j byt dzi\u0119ki przyw\u0142aszczeniu \u201eca\u0142okszta\u0142tu istniej\u0105cych si\u0142 wytw\u00f3rczych\u201d, co samo w sobie b\u0119dzie mia\u0142o moc rozwini\u0119cia \u201eca\u0142okszta\u0142tu zdolno\u015bci w jednostkach\u201d41<\/a><\/sup>. Jednakowo\u017c do takiego wyczynu mog\u0105 by\u0107 zdolni tylko proletariusze, z tego powodu, i\u017c ich indywidualna egzystencja nie jest zwi\u0105zana z \u017cadnym szczeg\u00f3lnym typem w\u0142asno\u015bci, kt\u00f3ry by ogranicza\u0142 zakres ich dzia\u0142a\u0144. Dopiero w ramach powszechnego zwi\u0105zku proletariuszy na skal\u0119 \u015bwiatow\u0105 nast\u0105pi przemiana \u201ejednostek w jednostki totalne\u201d, \u201eprzekszta\u0142cenie pracy w dzia\u0142alno\u015b\u0107 w\u0142asn\u0105\u201d oraz przekszta\u0142cenie \u201edotychczasowych stosunk\u00f3w uwarunkowanych w stosunki mi\u0119dzy jednostkami jako takimi\u201d42<\/a><\/sup>. Taka za\u015b przemiana mo\u017ce z kolei dokona\u0107 si\u0119 jedynie dzi\u0119ki temu, \u017ce \u201ejednostki znowu podporz\u0105dkuj\u0105 sobie te si\u0142y rzeczowe i znios\u0105 (aufheben<\/em>) podzia\u0142 pracy. Bez wsp\u00f3lnoty nie jest to mo\u017cliwe. Dopiero wsp\u00f3lnota daje ka\u017cdej jednostce mo\u017cliwo\u015b\u0107 wszechstronnego wykszta\u0142cenia swych przyrodzonych zdolno\u015bci\u201d43<\/a><\/sup>. Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce Marks przypisuje proletariatowi cechy kolektywnego mesjasza, kt\u00f3ry doprowadzi ludzko\u015b\u0107 do celu historii zakotwiczonego w \u201ecz\u0142owieku socjalistycznym\u201d vel <\/em>\u201ejednostce totalnej\u201d, w kt\u00f3rym zniknie wszelkie zr\u00f3\u017cnicowanie. \u201eWyzwolenie od w\u0142asno\u015bci\u201d b\u0119dzie ostatnim aktem tego dramatu dziejowego, a gdy opadnie kurtyna, na scenie posthistorii, w kt\u00f3rej nie b\u0119dzie ju\u017c \u017cadnego \u201eprzed\u201d i \u201epo\u201d, tak samo jak po Paruzji, pojawi si\u0119 cz\u0142owiek w swojej istocie, czyli w pe\u0142ni wolny i niezale\u017cny. Tym samym idea rewolucji spo\u0142ecznej ods\u0142ania sw\u00f3j \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek z ide\u0105 antyteistyczn\u0105 metafizycznego buntu przeciwko Bogu, albowiem \u201eistota uwa\u017ca si\u0119 za samodzieln\u0105 dopiero wtedy, gdy stoi na w\u0142asnych nogach, a stoi na w\u0142asnych nogach dopiero wtedy, gdy swoje istnienie zawdzi\u0119cza samej sobie\u201d44<\/a><\/sup>. Cz\u0142owiek \u201eistotny\u201d to taki, kt\u00f3ry nie \u017cyje ju\u017c z \u0142aski kogo\u015b innego – a wi\u0119c Boga, kt\u00f3ry go stworzy\u0142, wi\u0119c jest \u017ar\u00f3d\u0142em jego \u017cycia, lecz z \u0142aski samego siebie, posiadaj\u0105cego \u017ar\u00f3d\u0142o \u017cycia w samym sobie.<\/p>\r\n

Og\u00f3ln\u0105 kategori\u0105, poprzez kt\u00f3r\u0105 Marks rozumie post\u0119p cz\u0142owieka w kierunku ca\u0142kowitej wolno\u015bci, jest emancypacja<\/em>, kt\u00f3r\u0105 definiowa\u0142 jako \u201esprowadzenie <\/em>\u015bwiata ludzkiego, stosunk\u00f3w ludzkich, do samego cz\u0142owieka<\/em>\u201d45<\/a><\/sup>. Historia emancypacji, kt\u00f3ra osi\u0105gnie spe\u0142nienie ko\u0144cz\u0105ce bieg dziej\u00f3w, b\u0119dzie odwr\u00f3ceniem historii alienacji. Emancypacja religijna (dokonana przez Feuerbacha) jest sprowadzeniem religii do \u015bwiadomo\u015bci cz\u0142owieka tworz\u0105cej religi\u0119, natomiast \u201eemancypacja polityczna jest redukowaniem cz\u0142owieka, z jednej strony, do cz\u0142onka spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego, do jednostki egoistycznej, niezale\u017cnej<\/em>. Z drugiej za\u015b strony – do obywatela pa\u0144stwa<\/em>, do osoby prawnej\u201d46<\/a><\/sup>. To rozdarcie musi jednak zosta\u0107 przezwyci\u0119\u017cone poprzez ostatni, decyduj\u0105cy krok na drodze do emancypacji, w kt\u00f3rym \u201erzeczywisty indywidualny cz\u0142owiek wch\u0142onie w siebie na powr\u00f3t abstrakcyjnego obywatela pa\u0144stwa\u201d, a jednostka stanie si\u0119 na powr\u00f3t istot\u0105 gatunkow\u0105 (Gattungswesen<\/em>) \u201ew swoim \u017cyciu empirycznym, w swej pracy indywidualnej, w swoich stosunkach indywidualnych\u201d, a cz\u0142owiek \u201euzna i zorganizuje swoje forces propres <\/em>jako si\u0142y spo\u0142eczne<\/em>\u201d, w rezultacie czego \u201enie b\u0119dzie ju\u017c od siebie oddziela\u0142 si\u0142y spo\u0142ecznej w postaci si\u0142y politycznej<\/em>\u201d47<\/a><\/sup>. To oznacza wi\u0119c, \u017ce wraz z obumarciem pa\u0144stwa polityka zostanie r\u00f3wnie\u017c zniesiona, analogicznie do obumarcia i zniesienia religii. Po dokonaniu si\u0119 obu tych proces\u00f3w przestanie istnie\u0107 ustr\u00f3j polityczny b\u0119d\u0105cy dot\u0105d \u201esfer\u0105 religijn\u0105, religi\u0105 <\/em>\u017cycia narodu, niebem og\u00f3lno\u015bci tego \u017cycia w przeciwie\u0144stwie do ziemskiego bytu <\/em>jego rzeczywisto\u015bci\u201d oraz \u017cycie polityczne<\/em>, kt\u00f3re \u201ew sensie nowoczesnym jest scholastyk\u0105 \u017cycia narodu\u201d48<\/a><\/sup>. Komunizm nie b\u0119dzie przecie\u017c now\u0105, cho\u0107by najdoskonalsz\u0105, form\u0105 pa\u0144stwa, tylko bezpa\u0144stwow\u0105 \u201eform\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa ludzkiego\u201d49<\/a><\/sup>, nie polega on na reformie instytucjonalnej, tylko na zmianie ludzkiej natury. Zniknie w nim tak\u017ce bezpowrotnie to, co dotychczas by\u0142o nerwem i spr\u0119\u017cyn\u0105 ca\u0142ej ludzkiej historii, czyli walka klas, oraz jej ostatni awatar w postaci dyferencji bur\u017cuazji i proletariatu, z tego prostego powodu, \u017ce bur\u017cuazja te\u017c zostanie \u201ezniesiona\u201d. Przemiana b\u0119dzie jednak jeszcze g\u0142\u0119bsza ni\u017c zniesienie wszelkiego zr\u00f3\u017cnicowania spo\u0142ecznego i ludzkiego, albowiem obejmie tak\u017ce ca\u0142o\u015b\u0107 natury, kt\u00f3ra zostanie zhumanizowana, a cz\u0142owiek zostanie znaturalizowany. Spo\u0142ecze\u0144stwo komunistyczne b\u0119dzie bowiem \u201eprawdziwym zmartwychwstaniem przyrody, urzeczywistnieniem naturalizmu cz\u0142owieka i humanizmu przyrody\u201d50<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

Zmierzam do konkluzji. Polityczno\u015b\u0107 (das Politische<\/em>), jak naucza Carl Schmitt, zasadza si\u0119 na rozr\u00f3\u017cnieniu pomi\u0119dzy przyjacielem a wrogiem jako zasad\u0105 identyfikacji posiadaj\u0105c\u0105 warto\u015b\u0107 kryterium asocjacji i dysocjacji w publicznych relacjach mi\u0119dzyludzkich51<\/a><\/sup>. To specyficznie polityczne rozr\u00f3\u017cnienie winno by\u0107 rozumiane w znaczeniu konkretnym i egzystencjalnym, a nie metaforycznym i symbolicznym, co oznacza te\u017c, \u017ce nie nale\u017cy przyjaciela i wroga interpretowa\u0107 tak, jakby ich identyfikacja stanowi\u0142a wyraz osobistych odczu\u0107 i sk\u0142onno\u015bci, lecz powinno si\u0119 widzie\u0107 w nich pochodn\u0105 rzeczywistych i nieusuwalnych sprzeczno\u015bci pomi\u0119dzy aktorami egzystencjalnego dramatu, niedaj\u0105cych si\u0119 usun\u0105\u0107 poprzez zmieszanie ich z kategoriami etycznymi, estetycznymi czy jakimikolwiek innymi. Przyjaciel i wr\u00f3g polityczny (hostis <\/em>– a nie inimicus<\/em>, czyli wr\u00f3g prywatny, osobisty, kt\u00f3rego Jezus nakaza\u0142 mi\u0142owa\u0107, nie wspominaj\u0105c jednak nic o wrogu publicznym52<\/a><\/sup>) po prostu jest<\/span>, poniewa\u017c jest tym innym<\/span>, obcym<\/span>, a nie dlatego nim jest, \u017ce jest z\u0142y moralnie czy szpetny estetycznie. Ten konkretno-egzystencjalny fakt sprawia wi\u0119c, \u017ce wszystkie problemy i dzia\u0142ania polityczne, a tak\u017ce kategorie, poprzez kt\u00f3re badacz pr\u00f3buje uchwyci\u0107 natur\u0119 tych zjawisk, maj\u0105 nieuchronnie sens polemiczny<\/em> i implikuj\u0105 stan walki pomi\u0119dzy aktorami sceny politycznej, a tak\u017ce ewentualno\u015b\u0107 walki zbrojnej, to znaczy wojny. \u015awiat, o kt\u00f3rym marz\u0105 wszyscy prorocy wiecznego pokoju, a wi\u0119c \u201e\u015bwiat, w kt\u00f3rym realna mo\u017cliwo\u015b\u0107 takiej walki zosta\u0142aby ostatecznie przezwyci\u0119\u017cona, a wi\u0119c glob ziemski bez reszty ogarni\u0119ty ide\u0105 pacyfizmu – to \u015bwiat bez r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy przyjacielem i wrogiem, a zatem \u015bwiat pozbawiony polityki\u201d53<\/a><\/sup>. \u201eKiedy brakuje rozr\u00f3\u017cnienia na przyjaci\u00f3\u0142 i wrog\u00f3w, w\u00f3wczas zamiera \u017cycie polityczne\u201d54<\/a><\/sup>.<\/p>\r\n

W \u015bwietle powy\u017cszego przypadek Marksa i marksizmu jest interesuj\u0105cy, a nawet osobliwy, z powodu jego niekonsekwencji i dwuznaczno\u015bci. Dop\u00f3ki Marks opisuje rzeczywisto\u015b\u0107 historyczn\u0105, minion\u0105 i tera\u017aniejsz\u0105, jego spos\u00f3b postrzegania rzeczy mie\u015bci si\u0119 w zupe\u0142no\u015bci w powy\u017cszym rozumieniu polityczno\u015bci. Jego schemat historii jako tocz\u0105cych si\u0119 nieustannie walk klasowych pomi\u0119dzy dwiema antagonistycznymi klasami – jedn\u0105 zawsze wyzyskuj\u0105c\u0105, druga zawsze wyzyskiwan\u0105 – kt\u00f3rych sprzeczno\u015b\u0107 interes\u00f3w jest permanentna i nieusuwalna, stanowi dobitne potwierdzenie zr\u00f3\u017cnicowania na przyjaci\u00f3\u0142 i wrog\u00f3w \u201eobiektywnych\u201d, tzn. takich, kt\u00f3rych solidarno\u015b\u0107 wewn\u0105trz-klasowa oraz wrogo\u015b\u0107 mi\u0119dzyklasowa s\u0105 konkretno-egzystencjalne i nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z moralnymi czy innymi cechami poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b. Specyficznym rysem Marksowskiej analizy schematu walk klasowych jest tylko przeakcentowanie czynnika ekonomicznego w dziejowym agonie, czy wr\u0119cz uto\u017csamienie polityki z ekonomi\u0105, co wynika po prostu z jego materialistycznego \u015bwiatopogl\u0105du, w kt\u00f3rym stosunki produkcji maj\u0105 prymat w stosunku do wszystkiego innego, niemniej polemiczno\u015b\u0107 <\/em>jego rozumienia polityki jest oczywista. R\u00f3wnie\u017c zapowiadana rewolucja, zmiataj\u0105ca dotychczasowy uk\u0142ad si\u0142 spo\u0142ecznych, jest tu traktowana jako oczywisto\u015b\u0107 wynikaj\u0105ca z obiektywnie narastaj\u0105cych sprzeczno\u015bci istniej\u0105cego ustroju, a nie jako skutek czyichkolwiek zamierze\u0144 czy pragnie\u0144. Na to, \u017ce antyteza bourgeois <\/em>i proletariusza jest \u201enajbardziej znacz\u0105cym i historycznie najbardziej brzemiennym w skutki\u201d przyk\u0142adem rozr\u00f3\u017cnienia specyficznie politycznego, czyli podzia\u0142u na przyjaciela i wroga, zwr\u00f3ci\u0142 zreszt\u0105 uwag\u0119 sam Schmitt, albowiem Marks \u201eskupi\u0142 wszystkie konflikty z ca\u0142ej historii \u015bwiata w tej jednej, ostatecznej walce przeciwko bur\u017cuazji jako najwi\u0119kszemu wrogowi ludzko\u015bci, formuj\u0105c bur\u017cuazj\u0119 i ca\u0142y proletariat \u015bwiata w dwie armie ustawione naprzeciwko siebie\u201d55<\/a><\/sup>. Specyfik\u0105 marksizmu by\u0142o jedynie powi\u0105zanie tej my\u015bli z ide\u0105 post\u0119pu, co nada\u0142o jej nadzwyczajn\u0105 skuteczno\u015b\u0107 polityczn\u0105.<\/p>\r\n

Ten schemat za\u0142amuje si\u0119 jednak ca\u0142kowicie, gdy Marks przechodzi do wizjonerstwa tycz\u0105cego przysz\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa komunistycznego i totalnego przeobra\u017cenia natury ludzkiej. Tu w mgnieniu oka Marks, zimny analityk konflikt\u00f3w i nieub\u0142agany \u201emistrz podejrze\u0144\u201d, umiera (obiit<\/em>), natomiast rodzi si\u0119 (natus est<\/em>) Marks gnostyk, Marks mistyk, Marks paraklet sekularnego Trzeciego Kr\u00f3lestwa (po Pierwszym Kr\u00f3lestwie komunizmu pierwotnego i Drugim Kr\u00f3lestwie wszystkich formacji klasowych). W spo\u0142ecze\u0144stwie komunistycznym znika wszelki antagonizm, wszelki egoizm i sama dyferencja przyjaci\u00f3\u0142 i wrog\u00f3w56<\/a><\/sup>. W komunistycznym spo\u0142ecze\u0144stwie ludzi wolnych i aktualizuj\u0105cym ca\u0142\u0105 – prawdziwie \u201ebosk\u0105\u201d – potencj\u0119 cz\u0142owiecze\u0144stwa, nie b\u0119dzie \u017cadnych wrog\u00f3w, b\u0119dzie ono natomiast harmonijn\u0105, bratersk\u0105 i responsywn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0105 przyjaci\u00f3\u0142, w kt\u00f3rej, po obumarciu pa\u0144stwa i religii, wolni bracia b\u0119d\u0105 udziela\u0107 sobie wszelkich d\u00f3br, tak samo jak w wizji \u015bredniowiecznego apokaliptyka Joachima z Fiore (ok. 1130\/35-1202) Duch \u015awi\u0119ty b\u0119dzie bezpo\u015brednio udziela\u0142 sakramentu \u0142aski, czyni\u0105c zb\u0119dnym Ko\u015bci\u00f3\u0142 instytucjonalny, tym bardziej za\u015b u\u017cywaj\u0105ce miecza pa\u0144stwo57<\/a><\/sup>. W spo\u0142ecze\u0144stwie tym nie tyle wilk legnie obok baranka, nie czyni\u0105c mu krzywdy, ile legn\u0105 obok siebie same niewinne, oczyszczone z alienacji, baranki. Jedyn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 pomi\u0119dzy antypolityczno\u015bci\u0105 marksizmu a antypolityczno\u015bci\u0105 liberalizmu jest to, \u017ce liberalizm d\u0105\u017cy do zdepolityzowania i neutralizacji przy pomocy moralizatorstwa, prawa i ekonomiki (zast\u0105pienia polityki przez \u201epa\u0144stwo etyczne\u201d, \u201erz\u0105dy prawa\u201d i konkurencj\u0119)58<\/a><\/sup>, marksizm za\u015b chce to uczyni\u0107 poprzez ze\u015bwiecczon\u0105 eschatologi\u0119 wraz z poprzedzaj\u0105cym j\u0105 rewolucyjnym Armagedonem i towarzysz\u0105cy jej patos transformacji natury ludzkiej, przemian\u0119 cz\u0142owieka z niegodziwego cz\u0142owieka \u201egrzechu spo\u0142ecznego\u201d w \u201ejednostk\u0119 totaln\u0105\u201d.<\/p>\r\n

Jacek Bartyzel<\/em><\/strong><\/p>\r\n

\r\n

Pierwodruk w: \u201ePrzegl\u0105d Filozoficzny – Nowa Seria\u201d, r. 27, nr 4 (108), ss. 69-83.<\/p>\r\n

\r\n

1<\/a><\/sup> K. Marks, Tezy o Feuerbachu <\/em>[1845], [w:] K. Marks, F. Engels, Dzie\u0142a<\/em>, t. 3, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, Warszawa 1975, s. 6.<\/p>\r\n

2<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 7.<\/p>\r\n

3<\/a><\/sup> Ten\u017ce, Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa. Wst\u0119p<\/em>, [w:] K. Marks, F. Engels, Dzie\u0142a<\/em>, t. 1, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, Warszawa 1960, s. 457.<\/p>\r\n

4<\/a><\/sup> Ten\u017ce, Tezy o Feuerbachu<\/em>, [w:] K. Marks, F. Engels, dz. cyt., s. 5.<\/p>\r\n

5<\/a><\/sup> Ten\u017ce, Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa\u2026<\/em>, dz. cyt., s. 466.<\/p>\r\n

6<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 457.<\/p>\r\n

7<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 458.<\/p>\r\n

8<\/a><\/sup> Komentuj\u0105c ten ust\u0119p, Eric Voegelin wyra\u017ca przypuszczenie, \u017ce metafora urojonych kwiat\u00f3w upi\u0119kszaj\u0105cych kajdany \u201ejest prawdopodobnie ostatni\u0105 odmian\u0105 r\u00f3\u017cokrzy\u017cowego symbolizmu\u201d – zob. E. Voegelin, Od O\u015bwiecenia do rewolucji<\/em>, prze\u0142. \u0141. Paw\u0142owski, WUW, Warszawa 2011, s. 377, przypis 17. Czy \u201eostatni\u0105\u201d, trudno powiedzie\u0107, ale sam trop kabalistyczno-r\u00f3\u017cokrzy\u017cowy jest zarazem interesuj\u0105cy i prawdopodobny.<\/p>\r\n

9<\/a><\/sup> K. Marks, Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa\u2026<\/em>, dz. cyt., s. 458.<\/p>\r\n

10<\/a><\/sup> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

11<\/a><\/sup> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

12<\/a><\/sup> Fragmenty Oulanema<\/em> cytuj\u0119 w przek\u0142adzie Wita Jaworskiego opublikowanym po raz pierwszy w krakowskim \u201ePi\u015bmie Literacko-Artystycznym\u201d, a nast\u0119pnie przedrukowanym w jego ksi\u0105\u017cce i antologii Poezja filozof\u00f3w<\/em>, Wyd. Literackie, Krak\u00f3w – Wroc\u0142aw 1984, ss. 64-65 i 366-367. Istniej\u0105 r\u00f3wnie\u017c drobne fragmenty przek\u0142adu Jana Lewi\u0144skiego w cytowanym ni\u017cej tek\u015bcie Murraya N. Rothbarda w ksi\u0105\u017cce zbiorowej Marksizm. Krytyka <\/em>(Wroc\u0142aw 2016) oraz nieco obszerniejszy przek\u0142ad fragmentu proz\u0105 w ksi\u0105\u017cce francuskiego marksisty i biografa Auguste\u2019a Cornu, Karol Marks i Fryderyk Engels. \u0179ycie i dzie\u0142o<\/em>, t. I, przek\u0142ad zbiorowy pod red. M. \u0179urowskiego, PWN, Warszawa 1958, s. 94.<\/p>\r\n

13<\/a><\/sup> Przek\u0142ad Wita Jaworskiego, dz. cyt.<\/p>\r\n

14<\/a><\/sup> Pastor Wurmbrand, kt\u00f3ry chyba jako pierwszy zauwa\u017cy\u0142, \u017ce Oulanem<\/em> to anagram biblijnego imienia Jezusa, Emanuel<\/em>, oraz \u017ce takie przekr\u0119canie imion \u015bwi\u0119tych stanowi typow\u0105 praktyk\u0119 kult\u00f3w satanistycznych, zaznacza wszelako, \u017ce nie ma twardych dowod\u00f3w na to, aby Marks by\u0142 do takiego kultu kiedykolwiek inicjowany – zob. R. Wurmbrand, Czy Karol Marks by\u0142 satanist\u0105?<\/em>, prze\u0142. A. Jaworowska, Wers, Pozna\u0144 2004, ss. 8-9.<\/p>\r\n

15<\/a><\/sup> Swoje rozumienie nowo\u017cytnego gnostycyzmu oraz analiz\u0119 jego dw\u00f3ch modelowych epifenomen\u00f3w: XVII-wiecznego purytanizmu angielskiego i marksizmu-leninizmu, najpe\u0142niej przedstawia Voegelin w trzech ostatnich rozdzia\u0142ach (\u201eGnoza – istota nowo\u017cytno\u015bci\u201d, \u201eRewolucja gnostycka – przypadek purytan\u00f3w\u201d, \u201eKres nowo\u017cytno\u015bci\u201d) dzie\u0142a Nowa nauka polityki<\/em>, prze\u0142. P. \u015apiewak, Fundacja \u201eAletheia\u201d, Warszawa 1992, ss. 103-170.<\/p>\r\n

16<\/a><\/sup> E. Voegelin, Nowa nauka polityki<\/em>, dz. cyt., s. 368.<\/p>\r\n

17<\/a><\/sup> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

18<\/a><\/sup> K. Marks, R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy demokrytejsk\u0105 a epikurejsk\u0105 filozofi\u0105 przyrody: rozprawa doktorska wraz z aneksem i pracami przygotowawczymi<\/em>, prze\u0142. I. Kro\u0144ska, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, Warszawa 1966, s. 9.<\/p>\r\n

19<\/a><\/sup> Zob. tam\u017ce, ss. 139-142.<\/p>\r\n

20<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 141.<\/p>\r\n

21<\/a><\/sup> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

22<\/a><\/sup> E. Voegelin, Od O\u015bwiecenia do rewolucji<\/em>, dz. cyt., s. 370, przypis 7.<\/p>\r\n

23<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 401.<\/p>\r\n

24<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 371.<\/p>\r\n

25<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 372.<\/p>\r\n

26<\/a><\/sup> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

27<\/a><\/sup> Th. Molnar, Marxism and the Utopian Theme<\/em>, \u201eMarxist perspectives\u201d, Winter 1978, s. 152 [przek\u0142ad Jana Lewi\u0144skiego].<\/p>\r\n

28<\/a><\/sup> E. Voegelin, Od O\u015bwiecenia do rewolucji<\/em>, dz. cyt., s. 402.<\/p>\r\n

29<\/a><\/sup> N. G\u00f3mez D\u00e1vila, Scholia do tekstu <\/em>implicite, prze\u0142. K. Urbanek, Furta Sacra, Warszawa 2014, s. 123 [A la inversa del arc\u00e1ngel b\u00c3\u00adblico, los arc\u00e1ngeles marxistas impiden que el hombre se evada de sus para\u00c3\u00adsos<\/em> – N. G\u00f3mez D\u00e1vila, Escolios a un texto impl\u00c3\u00adcito<\/em>, Atalanta, Girona 2005, s. 194].<\/p>\r\n

30<\/a><\/sup> E. Voegelin, Od O\u015bwiecenia do rewolucji<\/em>, dz. cyt., s. 402.<\/p>\r\n

31<\/a><\/sup> K. Marks, Ideologia niemiecka<\/em>, prze\u0142. K. B\u0142eszy\u0144ski i S. Filmus, [w:] K. Marks, F. Engels, Dzie\u0142a<\/em>, t. 3, s. 35.<\/p>\r\n

32<\/a><\/sup> J. Cropsey, Karol Marks<\/em>, prze\u0142. W. Przybylski, [w:] L. Strauss, J. Cropsey, Historia filozofii politycznej. Podr\u0119cznik<\/em>, Fundacja Augusta hr. Cieszkowskiego, Warszawa 2010, s. 819.<\/p>\r\n

33<\/a><\/sup> M.N. Rothbard, Karol Marks – komunista jako religijny eschatolog<\/em>, prze\u0142. J. Lewi\u0144ski, [w:] E. von B\u00f6hm-Bawerk, L. von Mises, M.N. Rothbard, Marksizm. Krytyka<\/em>, Instytut Misesa, Wroc\u0142aw 2016, ss. 177-243.<\/p>\r\n

34<\/a><\/sup> Rothbard, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c analizuje p\u0142ody poetyckie m\u0142odego Marksa, nie tylko podkre\u015bla ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 wyra\u017conych tam uczu\u0107 i pogl\u0105d\u00f3w z doktrynami g\u0142oszonymi przeze\u0144 w dojrza\u0142ym \u017cyciu, ale zwraca uwag\u0119 na paradoks wojuj\u0105cej <\/em>odmiany ateizmu, kt\u00f3ry w odr\u00f3\u017cnieniu od ateizmu pokojowego<\/em>, wyra\u017caj\u0105cego zwyk\u0142\u0105 niewiar\u0119 w istnienie Boga, implicite<\/em> zak\u0142ada Jego istnienie, \u201eale pragnie Go nienawidzi\u0107 i prowadzi\u0107 z Nim wojn\u0119 maj\u0105c\u0105 na celu Jego zniszczenie\u201d – tam\u017ce, s. 234. Doda\u0107 tu nale\u017cy, \u017ce sam Rothbard by\u0142 w\u0142a\u015bnie takim pokojowym<\/em> ateist\u0105, a przez to \u201ewykl\u0119tym\u201d przez wojuj\u0105c\u0105<\/em> ateistk\u0119 Ayn Rand (1905-1982), nienawidz\u0105c\u0105 Boga r\u00f3wnie mocno co Marks, tyle tylko, \u017ce jej ziemskim \u201eKr\u00f3lestwem Niebieskim\u201d by\u0142 nie komunizm, lecz kapitalizm, a \u201eMesjaszem\u201d nie proletariusz, lecz entrepreneur<\/em>. Sk\u0105din\u0105d systematyczne por\u00f3wnanie zar\u00f3wno paralel, jak i przeciwie\u0144stw pomi\u0119dzy Marksem a Rand mog\u0142oby przynie\u015b\u0107 interesuj\u0105ce rezultaty. Szkicowo zarysowa\u0142 to Whittaker Chambers (1901-1961), kt\u00f3ry spostrzeg\u0142, \u017ce \u201ecz\u0142owiek randowski, podobnie jak cz\u0142owiek marksowski, staje si\u0119 centrum \u015bwiata, w kt\u00f3rym nie ma Boga\u201d – cyt. za: B. Miner, Zwi\u0119z\u0142a encyklopedia konserwatyzmu. Osobiste spojrzenie<\/em>, prze\u0142. T. Biero\u0144, Zysk i s-ka, Pozna\u0144 1999, s. 202.<\/p>\r\n

35<\/a><\/sup> M.N. Rothbard, Karol Marks – komunista jako religijny eschatolog<\/em>, dz. cyt., s. 182.<\/p>\r\n

36<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 179.<\/p>\r\n

37<\/a><\/sup> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

38<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 180.<\/p>\r\n

39<\/a><\/sup> K. Marks, Przyczynek do krytyki ekonomii politycznej<\/em>, prze\u0142. E. Lipi\u0144ski, [w:] K. Marks, F. Engels, Dzie\u0142a<\/em>, t. 13, Ksi\u0105\u017cka i Wiedza, Warszawa 1966, s. 10.<\/p>\r\n

40<\/a><\/sup> Ten\u017ce, Ideologia niemiecka<\/em>, dz. cyt, s. 78.<\/p>\r\n

41<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 75.<\/p>\r\n

42<\/a><\/sup> Tam\u017ce, ss. 76-77.<\/p>\r\n

43<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 83.<\/p>\r\n

44<\/a><\/sup> Ten\u017ce, R\u0119kopisy ekonomiczno-filozoficzne z 1844 r.<\/em>, [w:] K. Marks, F. Engels, Dzie\u0142a<\/em>, t. 1, s. 587.<\/p>\r\n

45<\/a><\/sup> Ten\u017ce, W kwestii \u017cydowskiej<\/em>, [w:] K. Marks, F. Engels, Dzie\u0142a<\/em>, t. 1, s. 448.<\/p>\r\n

46<\/a><\/sup> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

47<\/a><\/sup> Tam\u017ce.<\/p>\r\n

48<\/a><\/sup> Ten\u017ce, Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa\u2026<\/em>, dz. cyt., s. 280.<\/p>\r\n

49<\/a><\/sup> Ten\u017ce, R\u0119kopisy ekonomiczno-filozoficzne z 1844 r.<\/em>, dz. cyt., s. 589.<\/p>\r\n

50<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 579.<\/p>\r\n

51<\/a><\/sup> C. Schmitt, Poj\u0119cie polityczno\u015bci<\/em>, [w:] ten\u017ce, Teologia polityczna i inne pisma<\/em>, prze\u0142. M.A. Cichocki, Znak – Fundacja im. Stefana Batorego, Krak\u00f3w 2000, s. 198 i n.<\/p>\r\n

52<\/a><\/sup> Diligite inimicus vestros<\/em>, nie za\u015b diligite hostes vestros <\/em>– zob. Mt 5, 44 i \u0141k 6, 27.<\/p>\r\n

53<\/a><\/sup> C. Schmitt, Poj\u0119cie polityczno\u015bci<\/em>, dz. cyt., s. 206.<\/p>\r\n

54<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 222.<\/p>\r\n

55<\/a><\/sup> Tam\u017ce, s. 245.<\/p>\r\n

56<\/a><\/sup> Nale\u017cy u\u015bci\u015bli\u0107, \u017ce stanie si\u0119 tak dopiero w \u201eprawdziwym\u201d komunizmie, tj. \u201epokrywaj\u0105cym si\u0119 z humanizmem\u201d, albowiem w poprzedzaj\u0105cym go \u201ekomunizmie prymitywnym\u201d (roher Kommunismus<\/em>), odpowiadaj\u0105cym etapowi \u201edyktatury proletariatu\u201d, zajdzie przera\u017caj\u0105ca orgia, kt\u00f3r\u0105 sam Marks bez ogr\u00f3dek nazywa \u201eform\u0105 przejawiania si\u0119 nikczemno\u015bci\u201d (Niedertracht<\/em>), dzikich wyw\u0142aszcze\u0144, dewastacji mienia oraz przymusowej kolektywizacji d\u00f3br materialnych, a nawet kobiet, kt\u00f3re przejd\u0105 \u201eze stosunku ekskluzywnego ma\u0142\u017ce\u0144stwa z w\u0142a\u015bcicielem prywatnym w stosunek uniwersalnej prostytucji ze spo\u0142ecze\u0144stwem\u201d – K. Marks, W\u0142asno\u015b\u0107 prywatna a komunizm. R\u00f3\u017cne etapy rozwoju pogl\u0105d\u00f3w komunistycznych. Komunizm prymitywny, zr\u00f3wnuj\u0105cy, i komunizm jako socjalizm, pokrywaj\u0105cy si\u0119 z humanizmem<\/em>, prze\u0142. K. Ja\u017cd\u017cewski, [w:] K. Marks, F. Engels, Dzie\u0142a<\/em>, t. 1, ss. 575-576. Zob. tak\u017ce, E. Voegelin, Od O\u015bwiecenia do rewolucji<\/em>, dz. cyt., ss. 391-393 i M. N. Rothbard, Karol Marks – komunista jako religijny eschatolog<\/em>, dz. cyt., ss. 238-240.<\/p>\r\n

57<\/a><\/sup> Zob. E. Voegelin, Nowa nauka polityki<\/em>, dz. cyt., ss. 106-108.<\/p>\r\n

58<\/a><\/sup> Zob. C. Schmitt, Poj\u0119cie polityczno\u015bci<\/em>, dz. cyt., ss. 240-250.<\/p>\r\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Tez\u0105 niniejszego artyku\u0142u jest twierdzenie, \u017ce to nie krytyka ekonomii politycznej ani r\u00f3wnie\u017c ustroju bur\u017cuazyjnego, lecz bunt antyteistyczny o charakterze metafizycznym stanowi j\u0105dro \u015bwiadomo\u015bci Marksa we wszystkich okresach jego aktywno\u015bci umys\u0142owej, pocz\u0105wszy od czas\u00f3w, kiedy nie mia\u0142 on jeszcze teorii ekonomicznej, a proletariat jako klasa predestynowana do przeprowadzenia rewolucji w og\u00f3le nie znalaz\u0142 si\u0119 w […]","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":"","_wp_rev_ctl_limit":""},"categories":[9],"tags":[35,66],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108600"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=108600"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/108600\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=108600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=108600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bibula.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=108600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}